VI SA/Wa 947/12

VI SA/Wa 947/12 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2012-07-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-05-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Pamela Kuraś-Dębecka /przewodniczący/
Urszula Wilk /sprawozdawca/
Zdzisław Romanowski
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 153.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 10 par. 1, art. 107 par. 3, art. 8, art. 11.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędziowie Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędzia WSA Urszula Wilk (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Paulina Paczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 lipca 2012 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącego K. J. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ) na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.) zwanej dalej "ustawą o świadczeniach" oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania K. J. od decyzji z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: [...]OW NFZ) stwierdzającej, że W. P. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od dnia [...] lutego 2004 r. do dnia [...] czerwca 2004 r. oraz od dnia [...] września 2004 r. do dnia [...] grudnia 2004 r. z tytułu umów cywilnoprawnych o charakterze umów o świadczenie usług, do których mają odpowiednie zastosowanie przepisy o zleceniu - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. (dalej: ZUS) po przeprowadzeniu kontroli u K. J. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą [...] "J." K. J. wystąpił do [...]OW NFZ z wnioskiem o wydanie, na podstawie art. 109 ust. 1 i 3 ustawy o świadczeniach decyzji dotyczącej objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym W. P..
Wnioskodawca wskazał, że W. P. w okresie od dnia [...] lutego 2004 r. do dnia [...] czerwca 2004 r. oraz od dnia [...] września 2004 r. do dnia [...] grudnia 2004 r., wykonywał pracę na podstawie zawartych z K. J. - prowadzącym działalność gospodarczą – umów cywilnoprawnych o charakterze zlecenia – nazwanych przez strony umowami o dzieło. Z tytułu wykonywania pracy w ramach powołanych umów W. P. nie został zgłoszony do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. ZUS uznał, że łączące strony umowy nie są umowami o dzieło, tylko umowami zlecenia, co uzasadnia objęcie W. P. obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach.
Do wniosku ZUS załączył m.in. protokół kontroli wraz zastrzeżeniami wniesionymi przez podmiot kontrolowany.
Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] Dyrektor [...]OW NFZ uznał W. P. za objętego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym w okresie od dnia [...] lutego 2004 r. do dnia [...] czerwca 2004 r. oraz od dnia [...] września 2004 r. do dnia [...] grudnia 2004 r., z tytułu wykonywania umowy, co do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia.
Odwołanie od decyzji Dyrektora [...]OW NFZ z dnia [...] listopada 2009 r. wniósł K. J.. Prezes NFZ decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] umorzył postępowanie odwoławcze w sprawie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Zdaniem Prezesa NFZ w postępowaniu przed organami NFZ płatnik, w tym przypadku K. J., nie jest stroną prowadzonego postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a.
Skargę na decyzję Prezesa NFZ z dnia [...] grudnia 2009 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł K.J..
Wyrokiem z dnia 15 czerwca 2010 r. o sygn. akt VI SA/Wa 662/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa NFZ z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...]. W ocenie Sądu stanowisko, że skarżący nie jest stroną omawianego postępowania, gdyż nie dotyczy ono jego interesu prawnego jest błędne. Sąd podkreślił powołując się na przepisy regulujące zasady podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, że ustalenie w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez NFZ, iż badana umowa ma charakter umowy zlecenia, powoduje dalsze ustalenie w drodze decyzji, że osoba wykonująca pracę na podstawie tej umowy podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu zdaniem Sądu wpływa zatem wprost na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż stawia go w pozycji płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem.
Wyrokiem z dnia 14 października 2011 r. sygn. akt II GSK 1012/10 Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Prezesa NFZ od powołanego wyroku z dnia 15 czerwca 2010 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oddalił skargę kasacyjną.
Rozpatrując ponownie sprawę ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego W. P. na skutek odwołania wniesionego przez K. J. Prezes NFZ powołał treść art. 66 ust. 1, art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach wywodząc, że osoba podlegająca ubezpieczeniu społecznemu z tytułu umowy zlecenia podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Wskazał na brzmienie art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 z późn. zm.), a także art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach podkreślając, że składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Ponadto organ dokonał porównania essentialia negoti umów zlecenia oraz umów o dzieło, by następnie wywieść, że umowy jakie zawierał W. P. z K. J. prowadzącym [...] "J." K. J. były umowami zlecenia. Wywodził, że wykonywanie przez W. P. umów było w istocie ciągiem określonych czynności starannego działania zmierzającego do osiągnięcia skutku w postaci nauczania konkretnych osób języka co oznacza, iż były to umowy świadczenia usług nauczania języka. Powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2000 r. o sygn. akt IV CKN 152/00 OSNC 2001/4/63, w którym Sąd wyraził pogląd, że jednym z kryteriów pozwalających na odróżnienie umowy o dzieło od umowy o świadczenie usług jest możliwość poddania umówionego rezultatu (dzieła) sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych – organ odwoławczy stwierdził, że taka możliwość w przypadku spornych umów nie istnieje. Dodał także, że przedmiotem zawartych pomiędzy stronami umów była praca polegająca na starannym działaniu, a nie praca prowadząca do z góry określonego rezultatu. Nie mogą więc one zostać zakwalifikowane jako umowy o dzieło, gdyż polegały one na dokonywaniu czynności z należytą starannością. Organ dodał także, że przedmiotem umowy o dzieło może być dzieło materialne (rzecz określona co do tożsamości, powstała jako rezultat indywidualnej działalności twórczej przyjmującego zamówienie) oraz dzieło niematerialne (np. utwór w rozumieniu prawa autorskiego).
Konkludując, Prezes NFZ podkreślił, że umowy zawarte z [...] "J." K. J. były umowami zlecenia, a nie umowami o dzieło.
Ponadto organ wskazując na treść z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach – wskazał, że w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1 tej ustawy, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.
Skargę na decyzję Prezesa NFZ z dnia [...] stycznia 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł K. J. zwany dalej skarżącym.
Zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa, tj.:
1. art. 10 oraz art. 8 k.p.a. poprzez pozbawienie strony prawa do czynnego udziału w sprawie oraz pozbawienia możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji w drugiej instancji;
2. art. 15 k.p.a. poprzez niezbadanie sprawy od początku, pominięcie wszystkich zarzutów oraz twierdzeń zgłoszonych przez stronę w odwołaniu od decyzji;
3. art. 12 k.p.a. poprzez oparcie się niemal wyłącznie na dowodach pośrednich, a przede wszystkich nieostatecznych wyjaśnieniach ZUS, jak również pominięcie faktu, iż ZUS zmienił swoje stanowisko;
4. art. 86 k.p.a. poprzez nie przeprowadzenie dowodu z wyjaśnienia stron oraz podjęcie próby przeprowadzenia tegoż dowodu w formie pisemnej;
5. art. 11 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez pominięcie i nie ustosunkowanie się do zarzutów oraz twierdzeń zgłoszonych w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji.
Wniósł o:
1. uwzględnienie skargi na decyzję;
2. uchylenie decyzji drugiej instancji oraz poprzedzającej jej decyzji pierwszej instancji w całości alternatywnie uchylenie decyzji drugiej instancji w całości;
3. stwierdzenie, iż decyzja nie podlega wykonaniu;
4. wyznaczenie rozprawy;
5. zasądzenie od organu kosztów postępowania;
6. przeprowadzenie dowodów oraz uwzględnienie wniosków zgłoszonych w treści uzasadnienia.
Rozwijając w uzasadnieniu zarzuty skargi skarżący powołując się na zapadłe w niniejszej sprawie orzeczenia sądowe na wstępie podniósł m. in., że Prezes NFZ wydając zaskarżoną decyzję zapomniał o podstawowym obowiązku, a zarazem korelującym z nim podstawowym uprawnieniu strony do czynnego udziału w postępowaniu. Podkreślił, że organ drugiej instancji nie wyznaczył stronie skarżącej terminu do wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego, w sytuacji gdy zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądem zasada czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym rozciąga się nie tylko na postępowanie przed organami administracji pierwszej, lecz i drugiej instancji. Skarżący wywodził, że naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy albowiem nie miał on możliwości wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego, a także nie miał możliwości złożenia wniosków dowodowych ze względu na niewyznaczenie terminu do wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego.
Dodał także, że zarzucane naruszenie proceduralne mogło mieć wpływ na wynik sprawy albowiem: po pierwsze, wnioskodawca (tj. ZUS), na którego nieostateczne stanowisko Prezes NFZ powoływał się wielokrotnie w uzasadnieniu skarżonej decyzji zmienił ostatecznie swój pogląd na sprawę. Spośród 92 decyzji w których ZUS podważał kwalifikację prawną umowy jak wskazywał skarżący, wszystkie zostały uchylone, a wszystkie postępowania ostatecznie umorzone. Wskazał, że gdyby Prezes NFZ wyznaczył termin do zapoznania się z materiałem dowodowym, skarżący z pewnością wskazałby tę okoliczność.
Ponadto skarżący wniósł o zobowiązanie ZUS Oddział w Z. do przedstawienia decyzji uchylających decyzje nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...], [...], [...] oraz [...].
Uzasadniając zarzut naruszenia przez organ odwoławczy zasady dwuinstancyjności postępowania – skarżący powołując się na wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 sierpnia 2007 r. sygn. akt VII SA/Wa 441/07 podniósł, że organ drugiej instancji nie podjął żadnej inicjatywy w sprawie pomimo, że orzeczenie pierwszej instancji było wyraźnie wadliwe albowiem oparte tylko i wyłącznie na dowodach pośrednich, oparte tylko i wyłącznie na dowodach załączonych do wniosku ZUS.
Skarżący zarzucał także, że Prezes NFZ pominął niemal w całości treść odwołania od decyzji organu I instancji. Nieodniesienie się do zarzutów oraz twierdzeń zgłoszonych w odwołaniu od decyzji z dnia [...] listopada 2009r. w jego ocenie, dodatkowo stanowi naruszenie art. 11 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. Zdaniem skarżącego, organy wydając decyzje naruszyły zasadę bezpośredniości postępowania dowodowego, gdyż bazowały tylko i wyłącznie na wniosku ZUS oraz jego załącznikach, nie gromadząc żadnych własnych dowodów oraz nie przeprowadzając dowodu na okoliczność przebiegu realizacji umów. Powołując się na wyrok WSA w Białymstoku z 17 stycznia 2008 r. o sygn. akt II SA/Bk 649/07 skarżący podkreślił, że zasada ta winna być również realizowana w postępowaniu organu odwoławczego.
Skarżący wywodził także, że organ, który w całości oparł swojej rozstrzygnięcie o nieostateczne ustalenia ZUS z 2009 roku winien, po zwróceniu po niemal 3 latach sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny, chociaż podjąć czynności celem zweryfikowania czy stanowisko wyrażone przez ZUS we wniosku z 2009r. nie zostało zmienione. W ocenie skarżącego, trudno mówić o wnikliwości działania organu, który po wznowieniu postępowania po 3 latach nie weryfikuje czy stanowisko z wniosku ZUS z sierpnia 2009 r. jest nadal aktualne.
Uzasadniając zarzut naruszenia art. 86 k.p.a. skarżący podkreślił, że w niniejszej sprawie pomimo, że powstały istotne wątpliwości co do kwalifikacji prawnej umów zawieranych przez skarżącego, organ zamiast przeprowadzić dowód z przesłuchania stron, wystąpił do stron z pismami - zastępując ustne przesłuchanie stron pisemnym. Na poparcie swojego stanowiska powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 lutego 1999 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 1554/96. Skarżący dodał także, że naruszenie to mogło mieć istotne znaczenia dla sprawy, albowiem organ mógł uzyskać liczne istotne informacje dla sprawy.
Wskazując na naruszenie art. 11 oraz art. 107 § 3 k.p.a. skarżący podkreślił, że organ w uzasadnieniu od decyzji w ogóle nie odniósł się do stanowiska wyrażonego przez skarżącego w odwołaniu od decyzji z dnia [...] listopada 2009r. Wyjaśnił, że w odwołaniu dokładnie opisał przedmiot umowy, sposób jej wykonania, zasady wypłaty wynagrodzenia, a także znaczenie dla umowy: planu edukacyjnego, sprawozdań, raportów, egzaminów i wyników kursantów a przede wszystkim ich powiązania z wynagrodzeniem lektora. Organ jednak, jak podkreślił skarżący, ani jednym słowem nie odniósł się do tych wyjaśnień.
Ponadto skarżący podniósł, że protokół kontroli na jakim się opiera organ w swoim uzasadnieniu jest wadliwy, a wadliwość ta ma być potwierdzona przez Sąd Okręgowy w Z.. Dodał jednak, że wobec niemożności zgłoszenia tych zastrzeżeń w toku postępowania administracyjnego, wskutek naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, bezprzedmiotowym jest podnoszenie tych zarzutów na etapie postępowania sądowo administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o oddalenie skargi oraz podtrzymał argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.
Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 powołanej ustawy).
Podkreślenia przy tym wymaga, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 t.j.) dalej: p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie.
Jak już to wyżej zostało wskazane zaskarżona decyzja Prezesa NFZ z dnia [...] stycznia 2012 r. utrzymująca w mocy decyzję dyrektora [...]OW NFZ z dnia [...] listopada 2009 r. w sprawie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym W. P. z tytułu wykonywania umów, co do których stosuje się przepisy k.c. o umowie zlecenia wydana została w związku z prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 czerwca 2010 r. o sygn. akt VI SA/Wa 662/10 uchylającym decyzję Prezesa NFZ z dnia [...] grudnia 2009 r. w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Prezes NFZ rozpoznając ponownie sprawę był zatem związany oceną prawną zawartą w powołanym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W szczególności przy ponownym rozpoznawaniu sprawy miał w sprawie zastosowanie przepis art. 153 p.p.s.a. W świetle tego przepisu ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.
W judykaturze prezentowany jest zgodny pogląd, że związanie oceną prawną oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Sąd pierwszej instancji kontrolując legalność zaskarżonej decyzji winien ograniczyć się tylko i wyłącznie do kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2012 r. sygn. akt II FSK 1328/10, a także wyrok z dnia 20 października 2011 r. sygn. akt II FSK 1057/11).
Sąd w powołanym wyroku z dnia 15 czerwca 2010 r. zobligował Prezesa NFZ do merytorycznego rozpoznania odwołania K. J. uznając, że organ wadliwie ocenił brak interesu prawnego jego osoby do występowania w charakterze strony w postępowaniu dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym jego kontrahenta W. P..
Prezes NFZ zastosował się do zalecenia wskazanego w wyroku Sądu dotyczącego merytorycznego rozpoznania odwołania K. J., czego materialnym przejawem jest zaskarżona decyzja z dnia [...] stycznia 2012 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji.
Niemniej jednak w postępowaniu poprzedzającym wydanie przedmiotowej decyzji organ odwoławczy naruszył prawa procesowe skarżącego zagwarantowane w art. 10 § 1 K.p.a., które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z treścią powołanego przepisu organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Z akt sprawy wynika, że Prezes NFZ nie zapewnił skarżącemu czynnego udziału w żadnym stadium postępowania, ani też nie dopełnił obowiązku umożliwienia skarżącemu wypowiedzenia się co do kwestii określonych w tym przepisie, co w ocenie Sądu stanowi poważne uchybienie proceduralne, szczególnie w kontekście zapadłego w sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 czerwca 2010 r., w którym Sąd przesądził, że skarżący jako płatnik korzysta z przymiotu strony w postępowaniu w sprawie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jego kontrahenta W. P.. W tej sytuacji procesowej, rzeczą organu II instancji było zatem przeprowadzenie postępowania odwoławczego ze szczególnym uwzględnieniem gwarancji procesowych skarżącego jako strony postępowania, tak by po pierwsze podjąć próbę konwalidowania postępowania przed organem I instancji (w którym skarżący bez własnej winy nie brał udziału w postępowaniu), a po drugie umożliwić mu dokonanie w toku ponownego rozpoznania sprawy co do istoty, czynności procesowych, stanowiących realny przejaw udziału w postępowaniu.
Zauważyć wypada, że w aktach sprawy znajduje się wprawdzie pismo organu I instancji datowane na dzień [...] sierpnia 2009 r. adresowane do skarżącego, jednak z jego treści wynika, że organ traktuje w nim skarżącego jako źródło dowodowe w prowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, a nie jako podmiot, który mając interes prawny w prowadzonym postępowaniu posiada określone gwarancje wynikające z tego tytułu. Z tego też względu nie można uznać, by było ono wyrazem realizacji przez organ dyspozycji art. 10 § 1 K.p.a.
Wskazać także należy, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wypowiadał się na temat skutków prawnych naruszenia przez organy administracji gwarancji procesowych stron wyrażonych w art. 10 § 1 K.p.a.
Przykładowo w wyroku z dnia 12 października 2010 r. o sygn. akt II OSK 1279/09, LEX nr 746442 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. może odnieść skutek tylko wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych, a w wyroku z dnia 2 lutego 2011 r. o sygn. akt I OSK 575/10, LEX nr 1070853 stwierdził, że to na stronie stawiającej zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. spoczywa ciężar wykazania istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy. Natomiast w wyroku z dnia 21 lipca 2010 r. o sygn. akt II OSK 881/10, LEX nr 746920 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że naruszenie zasady zawartej w art. 10 § 1 k.p.a. nie stanowi automatycznie w każdym przypadku podstawy do uchylenia decyzji, aby takie rozstrzygnięcie miało miejsce wskazanemu uchybieniu towarzyszyć musi także naruszenie przepisów postępowania administracyjnego zapewniających realizację zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik postępowania.
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że skarżący wykazał, że pozbawienie jego osoby prawa do czynnego udziału w sprawie oraz pozbawienie możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji w drugiej instancji uniemożliwiło mu dokonanie konkretnych czynności procesowych, które w ocenie Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Możliwość wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji jest dla stron ostatnią szansą na przedstawienie i uzasadnienie swojego stanowiska.
W przedmiotowej sprawie, jak wynika z przedstawionych akt postępowania administracyjnego, organ po zwrocie akt wraz z prawomocnym wyrokiem WSA z dnia 15 czerwca 2010 r. przystąpił do rozpoznania odwołania skarżącego przez wydanie decyzji merytorycznej bez podjęcia jakichkolwiek innych czynności procesowych.
W skardze skarżący podniósł, że ZUS – wnioskodawca przedmiotowego postępowania w sprawie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego ostatecznie zmienił swoje stanowisko odnośnie kwalifikacji umów będących podstawą ustalenia rzeczonego obowiązku. Nie ostały się także, jak dalej skarżący wywodził decyzje ZUS, w których organ podważał charakter zawartych umów. Wskazywał, że Sąd Okręgowy w Z. zakwestionował prawidłowość przeprowadzonej przez ZUS kontroli oraz wniosków tej kontroli, na których miał oprzeć się organ wydając zaskarżoną decyzję. Okoliczności te, jak skarżący podkreślał, z pewnością wskazałby, gdyby Prezes NFZ przed wydaniem decyzji wyznaczył mu termin do zapoznania się z materiałem dowodowym.
Ponadto skarżący podniósł, że w analogicznej sprawie, w której dyrektor wojewódzkiego oddziału NFZ umożliwił skarżącemu wypowiedzenie się przed wydaniem decyzji, skorzystał jako strona z przysługującego mu prawa i złożył obszerne wyjaśnienia, przedstawił 13 dokumentów oraz zgłosił 5 świadków. Na poparcie swojego twierdzenia załączył do skargi kopię wystąpienia do organu.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu, skarżący zarzucił także kompletny brak odniesienia się do zarzutów odwołania, co niewątpliwie wynika z treści jego uzasadnienia.
Nieustosunkowanie się przez organ odwoławczy do zarzutów odwołania oraz twierdzeń uważanych przez nią za istotne dla sposobu załatwienia sprawy niewątpliwie narusza normę art. 107 § 3 K.p.a. jako że obowiązkiem organu rozstrzygającego sprawę - w ramach uzasadnienia podjętej decyzji - jest ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania, a także normy art. 8 i art. 11 k.p.a., z których wynika powinność organu przekonania strony, że jej stanowisko zostało poważnie wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło inne rozstrzygniecie, to, że przyczyną tego są istotne powody.
Ponadto jednak, w ocenie Sądu potwierdza także, że skarżący tylko od strony formalnej został uznany przez Prezesa NFZ za stronę postępowania, a faktyczne przejawy jego aktywności bądź to zostały przemilczane, bądź też został ich pozbawiony.
Mając powyższe na uwadze, Sąd nie odniósł się do pozostałych zarzutów podniesionych w skardze uznając, że zajmowanie stanowiska odnośnie trafności rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji jest przedwczesne.
Rozpoznając ponownie sprawę, Prezes NFZ przeprowadzi postępowanie administracyjne stosownie do zasad ogólnych zawartych w K.p.a., w tym w szczególności z poszanowaniem zasad dotyczących praw procesowych stron, ustosunkuje się do wszystkich ich żądań, twierdzeń oraz wniosków, by następnie podjąć decyzję administracyjną prawidłowo uzasadnioną o przekonywującej treści.
Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji orzeczenia. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zostało wydane na podstawie art. 152 p.p.s.a. O kosztach Sąd postanowił w myśl art. 200 p.p.s.a. uwzględniając, że do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (art. 205 § 2 p.p.s.a.). Wydatkiem adwokata/aplikanta adwokackiego nie będzie więc zwrot kosztów podróży, ani zakwaterowania w hotelu, bowiem za niezbędne ustawodawca uznał w tym zakresie tylko koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 stycznia 2007 r., II FSK 1197/05, LEX nr 317361).