VI SA/Wa 943/09

VI SA/Wa 943/09 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2009-07-29
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2009-05-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Ewa Marcinkowska /sprawozdawca/
Grażyna Śliwińska /przewodniczący/
Pamela Kuraś-Dębecka
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne
Aplikacje prawnicze
Sygn. powiązane
II GSK 968/09 - Wyrok NSA z 2010-03-09
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
art. 75j ust. 2
Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Ewa Marcinkowska (spr.) Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2009 r. sprawy ze skargi Ł. G. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego Ł. G. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Ł. G. wniósł skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości nr [...] z dnia [...] marca 2009 r. wydaną w wyniku rozpoznania odwołania od uchwały nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], którą to decyzją Minister Sprawiedliwości działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 75j ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058, ze zm.) utrzymał zaskarżoną uchwałę w mocy.
Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu [...] września 2008 r. Ł. G. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, przeprowadzonego przez Komisję Egzaminacyjną Nr [...] do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w [...]. Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że skarżący uzyskał z testu wyboru 187 punktów. Komisja Egzaminacyjna podniosła, że zgodnie z treścią art. 75i ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze, pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu co najmniej 190 punktów, a zatem uzyskana przez Ł. G. liczba punktów przesądziła o negatywnym wyniku egzaminu.
Od powyższej uchwały w dniu [...] października 2008 r. Ł.G. złożył odwołanie. W odwołaniu zarzucił zaskarżonej uchwale:
- naruszenie prawa materialnego w postaci naruszenia art. 75a ust. 3 w zw. z art. 75i ust. 1 w zw. z art. 75j ust. 1 Prawa o adwokaturze poprzez ustalenie wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką w oparciu o wadliwie
skonstruowanie pytania, w tym także pytania wykraczające poza zakreślony
ustawowo zakres przedmiotowy egzaminu konkursowego i klucz odpowiedzi,
niespełniające wymogów wynikających z powołanych przepisów, co skutkowało ustaleniem ostatecznej liczby uzyskanych punktów w liczbie niższej od tej, która zostałaby ustalona w przypadku uwzględnienia błędów w teście;
- naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie
sprawy w postaci naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie
wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego skutkujące przyjęciem, że uznano, iż ocena egzaminu wstępnego została dokonana w oparciu o rzetelnie sformułowane pytania i klucz odpowiedzi, podczas gdy dokonano takiej oceny w oparciu o zestaw pytań konkursowych zawierający pytania obarczone wadami konstrukcyjnymi, pytania wykraczające poza zakres egzaminu, a także błędny klucz odpowiedzi.
Podniósł też merytoryczne zarzuty odnośnie pytań: 68, 75, 109, 186, 139, 201, 202, 203, 204, 207 oraz 225.
W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały i ustalenie, że osiągnął większą liczbę punktów niż wskazana w uchwale i w konsekwencji ustalenie pozytywnego wyniku jego egzaminu na aplikację adwokacką.
Dodatkowo skarżący wniósł o:
wzięcie — na zasadzie art. 77 § 4 k.p.a. — pod uwagę jako faktu znanego Ministrowi Sprawiedliwości z urzędu wadliwości wszystkich pytań, których dotyczyły wszelkie rozpoznane dotychczas odwołania, wniesione przez innych kandydatów — uczestników egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, w dniu 20 września 2008 r., a które nie zostały przeze niego szczegółowo wskazane w niniejszym odwołaniu, w tym w szczególności o przyznanie każdorazowo punktu w razie stwierdzenia, że dane pytanie było wadliwe konstrukcyjnie lub wykraczało poza zakres przedmiotowy egzaminu konkursowego,
wzięcie pod uwagę wszelkich znanych organowi odwoławczemu z urzędu faktów świadczących albo mogących świadczyć o wadliwości konstrukcyjnej pytań lub ich niedopuszczalności ze względu na zakres przedmiotowy egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, określony w art. 75a ust. 3 Prawa o adwokaturze, co skutkowałoby koniecznością każdorazowego zaliczenia odpowiedzi jako poprawnej i uzyskania punktu, a także wszelkich innych faktów znanych organowi odwoławczemu z urzędu w szczególności krytycznej analizy merytorycznej poszczególnych pytań w prasie, zwłaszcza prasie prawniczej.
Pismem z dnia [...] grudnia 2008 r. skarżący rozszerzył zarzuty odwołania w trybie art. 10 § 1 k.p.a., zarzucając zaskarżonej uchwale dodatkowo:
-rażące naruszenie prawa materialnego w postaci naruszenia art. 75b ust. 6 Prawa o adwokaturze i art. 32 Konstytucji poprzez jego niezastosowanie polegające na rażąco dowolnym ustaleniu poziomu sprawdzenia wiedzy kandydatów, zarówno w zakresie proporcji pomiędzy poszczególnymi dziedzinami prawa, jak i w stosunku do egzaminów, które odbyły się w latach ubiegłych pod rządami obecnie obowiązujących przepisów;
rażące naruszenie prawa materialnego w postaci naruszenia art. 75a ust. 1 w zw. z art. 75 ust. 1 w zw. z art. 75b ust. 4 w zw. z art. 75b ust. 3 i art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze w zw. z art. 31 ust. 3 i 65 ust. 1 Konstytucji poprzez błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, że przepisy te pozwalają na przeprowadzenie egzaminu konkursowego w sposób inny niż sprawdzenie wiedzy kandydatów, co doprowadziło do umieszczenia w zestawie egzaminacyjnym pytań innych niż służące sprawdzeniu wiedzy, a w konsekwencji do niekonstytucyjnego ograniczenia prawa do wyboru i wykonywania zawodu w warunkach naruszenia przepisów ustawy szczegółowej, jak również z przyczyn innych niż dopuszczalne wymienione w art. 31 ust. 3 Konstytucji i w sposób naruszający istotę tego prawa,
rażące naruszenie prawa materialnego w postaci naruszenia art. 75a ust. 1 w zw. z art. 75 ust. 1 w zw. z art. 75b ust. 4 w zw. z art. 75a ust. 3 i art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze w zw. z art. 54 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 32 § 1 i 2 Konstytucji poprzez jego błędną wykładnię, polegająca na przyjęciu, że ocenie podlegają poglądy doktrynalne, nie zaś wyłącznie wiedza, jak również na faworyzowaniu jednego poglądu naukowego i dyskryminowaniu innego w państwowym egzaminie prawniczym oraz związanym z nim administracyjnym postępowaniu egzaminacyjnym, a także na forsowaniu własnych, kontrowersyjnych i często błędnych poglądów autorów pytań w sposób skutkujący utratą możliwości zdobycia punktu w przypadku niepodzielenia poglądu, w szczególności w zakresie pytań nr 186, 204, 109, 75, 68,
naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy w postaci naruszenia art. 8 k.p.a. — zasady zaufania — poprzez "działanie z zaskoczenia", a także inne postaci działania podważającego zaufanie obywateli do organów Państwa, jak również działanie wpływające w sposób ujemny na kulturę i świadomość prawną obywateli.
Do pisma tego skarżący załączył kserokopie szeregu publikacji (ich wydań internetowych), dotyczących przeprowadzonych w roku 2008 egzaminów na aplikacje prawnicze oraz wystąpienia Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia [...] października 2008 r. skierowanego do Ministra Sprawiedliwości w sprawie egzaminów na aplikacje prawnicze w roku 2008.
Skarżący ponadto wniósł o uwzględnienie wszystkich faktów znanych organowi z urzędu i faktów powszechnie znanych na okoliczność zasadności rozszerzonych zarzutów — ewentualnie twierdzeń zgłoszonych w trybie art. 10 § 1 k.p.a. Włączenie na zasadzie art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 4 k.p.a. do materiału sprawy wszelkich ustaleń dokonanych w ramach czynności sprawdzających podjętych w wyniku wniesienia przedstawionego przy piśmie wystąpienia Rzecznika Praw Obywatelskich, nadto uwzględnienie w decyzji ocen wyrażonych przez Ministra Sprawiedliwości w rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy — Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy — Prawo o notariacie.
Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie decyzją z dnia [...] marca 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego skarżacego.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż rozpoznając odwołanie poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebiegu. W wyniku analizy całości dokumentacji związanej z egzaminem ustalił, że egzamin, którego skarżący był uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i adwokackiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2160, z późn. zm.).
Organ podkreślił, że decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu konkursowego nie jest decyzją uznaniową, w której Minister Sprawiedliwości ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny. Ustawa w art. 75i ust. 3 jednoznacznie przesądza, że pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów. Przyjęcie zatem przez Ministra Sprawiedliwości w decyzji, że kandydat uzyskał wynik pozytywny możliwe jest tylko wówczas, jeśli po analizie rozwiązanego przez kandydata testu można ustalić, że uzyskał on 190 punktów, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca.
Za niezasadne organ uznał zarzuty skarżącego dotyczące pytań nr: 68, 75, 109, 139, 186, 201, 202, 203, 204, 207 oraz 225.
Odnośnie pytania nr 68 organ wskazał, iż z konstrukcji tego pytania wynika, że chodzi w nim o krąg podmiotów uprawnionych do powoływania się na wadę oświadczenia woli o jakim mowa w treści pytania, a nie o krąg podmiotów uprawnionych do wytoczenia powództwa. Art. 83 § 1 k.c. przesądza, że oświadczenie złożone drugiej stronie dla pozoru za jej zgodą jest nieważne. Pozorność pociąga zatem za sobą nieważność czynności prawnej z mocy samego prawa. Wynika z tego, że oświadczenie woli złożone dla pozoru jest bezwzględnie nieważne. Każdy więc może się na taką wadę powołać, także osoba, która złożyła pozorne oświadczenie woli. W związku z powyższym udzielona przez skarżącego odpowiedź "A" jest nieprawidłowa, a prawidłowa odpowiedź "C" na to pytanie wynika z obowiązujących przepisów prawa.
Organ podkreślił jednocześnie, że przytoczenie podstawy prawnej w tzw. kluczu odpowiedzi nie jest wymogiem prawidłowości testu i jej wskazania nie wymaga ustawa Prawo o adwokaturze, a jedynie stanowi ułatwienie m. in. dla zdających, w sytuacji, gdy pragną skontrolować prawidłowość udzielonych przez siebie odpowiedzi.
Odnośnie pytania nr 75 organ podniósł , iż stosownie do treści art. 923 § 1 k.c. małżonek i inne osoby bliskie spadkodawcy, które mieszkały z nim do dnia jego śmierci, są uprawnione do korzystania w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku z mieszkania i urządzenia domowego w zakresie dotychczasowym. Istota tego pytania sprowadzała się zaś do ustalenia, czy uprawnienie to dotyczy małżonka, w stosunku do którego orzeczono separację. Sytuację prawną małżonka, w stosunku do którego orzeczono separację reguluje natomiast art. 614 § 1 kr.i o., który stanowi, że orzeczenie separacji powoduje skutki takie, jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z przepisów tych wprost zatem wynika, że małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację nie jest małżonkiem, o którym mowa w treści art. 923 k.c., zatem nie służy mu uprawnienie przewidziane w tym przepisie. Brzmienie przepisów jest jednoznaczne i takie też poglądy są jednogłośnie wypowiadane przez doktrynę i orzecznictwo. Tak więc w tej sytuacji, jaka została przedstawiona w pytaniu, jedyną prawidłową odpowiedzią jest odpowiedź "C".
Wskazanie zaś w podstawie prawnej w kluczu odpowiedzi również art. 9351 k.c. (obok art. 923 k.c.) odnosiło się do tezy pytania w tej części, w której podkreślono, że dotyczy ono małżonka, który nie jest spadkobiercą po zmarłym małżonku. Nie jest zatem uzasadniony zarzut skarżącego, że klucz odpowiedzi nieprawidłowo przytaczał przepisy. Odnośnie zaś twierdzenia, że małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację może być traktowany jako osoba bliska zmarłego małżonka organ stwierdził, że takie twierdzenie jest nieuprawnionym dokonaniem rozszerzenia treści pytania. Gdyby bowiem pytanie dotyczyło osoby bliskiej, to tej treści zapytanie znalazłoby się w jego treści.
Odnośnie pytania nr 109 organ stwierdził, iż odpowiedź na skarżone pytanie wynika bezpośrednio z art. 3985 § 1 k.p.c., w którym to przepisie ustawodawca określił wprost, że skargę kasacyjną wnosi się "...w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem stronie skarżącej". W konsekwencji, jeżeli nie nastąpiło takie doręczenie, gdyż strona o nie wnosiła lub uczyniła to nieskutecznie, bo z przekroczeniem siedmiodniowego terminu na zgłoszenie takiego wniosku, dla takiej strony w ogóle nie powstaje możliwość skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej. Skoro zaś ustawodawca wprowadził takie uregulowanie, właściwe jedynie w postępowaniu kasacyjnym (w postępowaniu apelacyjnym przewidział natomiast możliwość wniesienia tzw. apelacji wprost, tj. bez konieczności uprzedniego wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia wyroku sądu I instancji – art. 369 § 2 k.p.c.), to w żadnym też razie w postępowaniu kasacyjnym nie ma możliwość zastosowania art. 39821 k.p.c. Z treści tego pytania wynika ponadto w sposób nie budzący wątpliwości, że dotyczyło ono uprawnienia do skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej wyłącznie przez stronę postępowania, a nie żaden z podmiotów wymienionych w art. 3985 § 2 k.p.c. Poprawność odpowiedzi "A" na to pytanie potwierdza również treść art. 387 § 4 k.p.c.
Odnośnie pytania nr 139 organ podniósł, iż prawidłowa według klucza odpowiedź "A", oparta jest na art. 266 § 1 i 2 k.s.h. Treść tych przepisów nie pozostawia wątpliwości, że organem uprawnionym do wyłączenia wspólnika ze spółki jest sąd, który rozstrzyga w formie wyroku, skoro w art. 266 § 2 k.s.h. mowa jest o powództwie i pozwanych. Użyte w § 2 określenie "powództwo" jednoznacznie zaś wskazuje, iż sąd o wyłączeniu rozstrzyga w postępowaniu procesowym.
Odnośnie pytania nr 186 organ stwierdził, iż zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą - Prawo dewizowe, postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia jest jednoinstancyjne. Przytoczona przez skarżącego argumentacja koncentruje się natomiast wokół kwestii istoty wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ jako środka zaskarżenia. Rozważania te nie mają jednak znaczenia dla wyboru właściwej odpowiedzi na pytanie testowe, które odnosi się do zagadnienia liczby instancji postępowania administracyjnego prowadzonego w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Prezesa NBP nie jest dewolutywny. Skoro nie ma organu wyższego (odwoławczego) nad Prezesem banku centralnego, sprawa indywidualnego zezwolenia dewizowego nie może być rozpatrzona ponownie przez inny, drugoinstancyjny organ administracji publicznej. Niewystępowanie cechy dewolutywności środka zaskarżenia powoduje więc ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ, który prowadził postępowanie w pierwszej instancji. Żaden przepis prawa nie upoważnia zaś do stwierdzenia, że Prezes NBP w sprawach indywidualnych zezwoleń dewizowych jest zarazem organem I i II instancji.
Odnośnie pytania nr 201 organ wskazał, iż prawidłowa według klucza odpowiedź "C", oparta jest na art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. W myśl natomiast ustawy o podatku od spadków i darowizn, zaliczenie podatnika do jednej z trzech grup podatkowych odbywa się na podstawie osobistego stosunku łączącego nabywcę z osobą, po której lub od której zostały nabyte rzeczy lub prawa majątkowe. W związku z tym, przypisanie nabywcy do grupy podatkowej ma zastosowanie wyłącznie do pochodnego nabycia rzeczy i praw majątkowych. Zasiedzenie jest natomiast pierwotnym sposobem nabycia własności. Skoro w wyniku zasiedzenia nie przechodzi na nabywcę własność lub inne prawo rzeczowe i nie występuje zbywca, bezprzedmiotowe jest rozważanie stosunku osobistego łączącego zbywcę i nabywcę, a tym samym przynależności nabywcy do grupy podatkowej w podatku od spadku i darowizn.
Odnośnie pytania nr 202 organ podniósł, iż prawidłowa według klucza odpowiedź "A", oparta jest na art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Organ nie zgodził się też z zarzutami skarżącego, że pytanie to jest zbyt szczegółowe i wykracza poza zakres przedmiotowy egzaminu na aplikację adwokacką.
Odnośnie pytania nr 203 organ wskazał, iż prawidłowa według klucza odpowiedź "A" oparta jest o art. 18 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług . Organ podkreślił, że istota tego pytania sprowadza się do ustalenia, który z wymienionych w propozycjach podmiotów jest płatnikiem podatku od towarów i usług. Spośród trzech kategorii podmiotów wymienionych jako warianty odpowiedzi na pytanie testowe nr 203 odnoszące się do płatnika podatku od towarów i usług jedynie zaś komornik sądowy ma status płatnika tego podatku.
Odnośnie pytania nr 204 organ wskazał, iż prawidłowa według klucza odpowiedź "B" oparta jest o treść art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym. Przepis ten wprost określa przedmiot akcyzy wymieniając czynności podlegające opodatkowaniu, posługując się przy tym sformułowaniem: "opodatkowaniu akcyzą podlegają", które odpowiada również treści zaskarżonego pytania. Natomiast odpowiedź "B" - zgodna z kluczem odpowiedzi, tj. "produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych" jest cytatem ust. 1 pkt 1 ww. przepisu. Do wskazania prawidłowej odpowiedzi na to pytanie wystarcza zatem znajomość zasadniczych przepisów przywoływanej ustawy, do których zaliczyć należy z pewnością art. 4 ust. 1 pkt 1.
Odnośnie pytania nr 207 organ podniósł, iż prawidłowa według klucza odpowiedź "C" oparta została na art. 94 w zw. z art. 93 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. W świetle tych przepisów nie jest możliwe uznanie, że nabywca prywatyzowanego przedsiębiorca jest osobą trzecią (odpowiedź "A") ani tym bardziej płatnikiem (odpowiedź "B"). Ordynacja podatkowa nie przewiduje także sytuacji, aby ten sam podmiot ponosił odpowiedzialność za te same zaległości podatkowe jako następca prawny i jednocześnie osoba trzecia. Jedynie poprawną odpowiedzią na to pytanie testowe jest zatem odpowiedź "C".
Odnośnie pytania nr 225 organ wskazał, iż prawidłowa według klucza odpowiedź "B", oparta jest na art. 5 § 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. Prawo o ustroju sądów wojskowych. Organ nie zgodził się z zarzutami skarżącego, że pytanie to jest nieprecyzyjne, niejasne i zbyt szczegółowe. W ocenie organu okoliczność, że ustawa Prawo o ustroju sądów wojskowych nie jest przedmiotem wykładanym na studiach jest prawnie obojętna, bowiem zakres tematyczny egzaminu został określony w ustawie — Prawo o adwokaturze, nie zaś przepisach dotyczących programów studiów prawniczych.
Reasumując, organ stwierdził, iż po dokonaniu szczegółowej analizy całości testu egzaminacyjnego wraz z merytorycznym sprawdzeniem wszystkich pytań testowych stwierdzono, że wszystkie pytania, w tym również pytania kwestionowane przez skarżącego, zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. Tym samym należy stwierdzić, że test egzaminacyjny, w oparciu o który przeprowadzony był egzamin, odpowiadał kryteriom, o których mowa w art. 75i ust. 1 ustawy.
Organ za niezasadny uznał także zarzut skarżącego, że część pytań umieszczonych w teście egzaminacyjnym wykraczała poza zakres przedmiotowy określony w ustawie — Prawo o adwokaturze. Wskazując na treść przepisu art. 75a ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze organ stwierdził, iż pytania z ustaw podatkowych, które znalazły się w teście egzaminacyjnym, należą do zakresu prawa finansowego. "Zakres prawa" jest natomiast pojęciem znacznie szerszym niż "gałąź prawa" obejmuje bowiem gałęzie prawa, których problematyka jest w wielu aspektach zbliżona, czy wręcz wspólna. Organ podkreślił, iż przepisy materialnego prawa podatkowego, które regulują ekonomiczne stosunki podziału środków pieniężnych pomiędzy państwem a jednostkami, są również zaliczane do stosunków społecznych w sferze finansów publicznych, mimo, że cechuje je pewna odrębność. W ocenie organu nie może budzić wątpliwości intencja ustawodawcy objęcia zakresem egzaminu na aplikacje prawnicze prawa podatkowego w ramach prawa finansowego, zwłaszcza, że w latach 2006 i 2007 test egzaminacyjny pytania z prawa podatkowego obejmował i nie było to kwestionowane przez skarżących, ani też nie uznały tego za sprzeczne z prawem sądy administracyjne, które kontrolowały wiele decyzji Ministra Sprawiedliwości. Specyfika regulacji podatkowych pozwala jedynie na wyodrębnienie tego prawa wśród działów prawa finansowego, a nie pozwala na uznanie, iż prawo finansowe nie obejmuje zagadnień podatkowych. W konsekwencji zasadne jest zaliczenie prawa podatkowego do prawa finansowego. W związku z powyższym pytania 123, 130, 199, 200, 202, 203 i inne dotyczące prawa podatkowego mieściły się w zakresie przedmiotowym egzaminu określonym w ustawie — Prawo o adwokaturze.
W ocenie organu prawnie obojętny — z punktu widzenia zgodności z prawem zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej — jest natomiast podniesiony przez skarżącego zarzut dotyczący stopnia trudności testu egzaminacyjnego i szczegółowości zawartych w nim pytań. Ustawodawca, określając formułę testu egzaminacyjnego, ograniczył się bowiem do ustalenia łącznej liczby pytań oraz określenia jego zakresu przedmiotowego, nie określił natomiast jego merytorycznej struktury wewnętrznej. Ustalenie zarówno liczby pytań z poszczególnych dziedzin prawa, jak i aktów prawnych, które w ramach wymienionych w ustawie dziedzin prawa stanowić będą podstawę skonstruowania testu, pozostawiono zespołowi do przygotowania pytań na egzamin konkursowy. Z tej przyczyny, skoro wewnętrzna struktura testu, liczba pytań z poszczególnych zakresów prawa, ani też poziom stopnia ich szczegółowości nie są przedmiotem regulacji normatywnej, zagadnienia te nie mogą podlegać badaniu pod względem zgodności z prawem. Tym samym nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 75b ust. 6 Prawa o adwokaturze i art. 32 Konstytucji, a oceny tej nie zmieniają stanowiska autorów publikacji załączonych do pisma uzupełniającego odwołanie, ani też wyrażone przez Rzecznika Praw Obywatelskich zaniepokojenie co do niewielkiego odsetka osób, które otrzymały pozytywny wyniki z egzaminów konkursowych na aplikacje prawnicze.
Za niezasadny organ uznał też zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. oraz zarzut naruszenia przepisów Konstytucji RP.
Organ podkreślił, iż z zasady równości, wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji, wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii). Ustawa — Prawo o adwokaturze nie reguluje kwestii odnoszących się do stopnia trudności pytań, a określa jedynie zakres przedmiotowy testu, co oznacza, że taka ocena okoliczności nie może być przedmiotem badania pod względem zgodności z prawem. Jest oczywiste, że egzaminy w poszczególnych latach przeprowadzane są na podstawie różnych testów (jakkolwiek zakres sprawdzania wiedzy, wynikający z art. 75a ust. 3 jest identyczny), które - jako testy zawierające inne pytania — zawsze będą miały poziom trudności odmienny od stopnia trudności testów z poprzednich lat. Dodatkowo organ podkreślił, iż poziom trudności testu z roku poprzedniego nie stanowi jakiegokolwiek wzorca dla testu z roku 2008, zwłaszcza że stopień trudności testu jest kategorią subiektywną.
Za nieuzasadniony organ uznał też podniesiony w odwołaniu zarzut naruszenia statuowanej przez art. 8 k.p.a. zasady zaufania.
Reasumując organ stwierdził, iż brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej i uznania wyniku egzaminu skarżącego za pozytywny.
W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ł. G. podniósł zarzuty naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił:
naruszenie art. 75i ust. 1 i 3 i art. 75a ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze przez jego niezastosowanie wynikające z błędnych ustaleń faktycznych i błędnej wykładni, polegające na nieuprawnionym niezaliczeniu punktów za część pytań testowych mimo prawidłowości udzielonej przez skarżącego odpowiedzi lub mimo wadliwości konstrukcyjnej lub merytorycznej pytania, w szczególności zaś nieprzyznanie punktów za pytania nr 68, 75, 109, 139, 186, 199, 200, 201, 202, 203, 204, 207, w dalszej kolejności zaś za pytania nr 123, 130 i 227, a w konsekwencji powyższego błędne przyjęcie, że skarżący uzyskał wynik negatywny i utrzymanie zaskarżonej uchwały w mocy w tym zakresie;
naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze przez jego błędne zastosowanie polegające na utrzymaniu w mocy zaskarżonej uchwały w zakresie pytań nr 75 i 139 w sytuacji, gdy organ ustalił okoliczności identyczne z zarzutami odwołania;
naruszenie art. 75a ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że pytania z zakresu prawa podatkowego mieszczą się w zakresie egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, prowadzące do błędnego niezastosowania art. 75a ust. 3 w zw. z art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze;
naruszenie art. 75a ust. 3 i art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze w zw. z art. 54 ust. 1 i 65 ust. 1 Konstytucji przez jego niezastosowanie polegające na uzależnieniu wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką od opowiedzenia się po jednej ze stron sporu doktrynalnego i orzeczniczego w zakresie pytań nr 109 i 186;
naruszenie 75a ust. 1 w zw. z art. 75 ust. 1 w zw. z art. 75b ust. 4 w zw. z art. 75a ust. 3, art. 75i ust. 1 i art. 75b ust. 6 ustawy - Prawo o adwokaturze oraz art. 2, art. 7, art. 31 ust. 3 w zw. z art. 65 ust. 1, art. 32 ust. 1-2 Konstytucji przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepisy kompetencyjne do przeprowadzenia egzaminu konkursowego i przepisy określające jego charakter pozwalają rzekomo na dowolne określenie stopnia szczegółowości egzaminu, co doprowadziło do błędnego zastosowania wskazanych przepisów, polegającego na nagłej, radykalnej, nieuzasadnionej i nieuprawnionej zmianie stopnia szczegółowości testu w sytuacji, gdy żaden z organów biorących udział w przygotowaniu i przeprowadzaniu egzaminu nie był uprawniony do decydowania o kryteriach przyjęć, a jedynie do sporządzenia pytań jako takich i do przeprowadzenia egzaminu, co doprowadziło do tego, że stopień szczegółowości wiedzy wymaganej do uzyskania uprawnienia do wpisu na listę aplikantów adwokackich był radykalnie wyższy niż w latach ubiegłych i nieuzasadniony charakterem egzaminu, ograniczając w sposób nieuprawniony i nieproporcjonalny wolność wykonywania zawodu i naruszając zasadę równości i zasadę zaufania;
6. naruszenie art. 32 ust. 1-2 Konstytucji przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że nie narusza tego przepisu sytuacja, gdy na gruncie tego samego stanu prawnego jeden rocznik kandydatów traktowany jest odmiennie niż roczniki poprzednie;
7. naruszenie art. 6, 7, 8, 9, 10 §1, 11, 75 §1, 77 §1, 78 §1, 80, 81 i 107 §3 k.p.a., a także art. 138 § 1 w zw. z art. 127 §1 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a., poprzez:
zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego - tj. obiektywnego stanu wiedzy prawniczej oraz zgodności z nim udzielonych odpowiedzi oraz poprawności pytań - i rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu odwoławczym w sposób mający na względzie interes społeczny i słuszny interes strony, ukierunkowanie zaś postępowania przeciwko słusznemu interesowi strony oraz na utrzymanie za wszelką cenę zewnętrznego wrażenia poprawności pytań egzaminacyjnych i klucza odpowiedzi,
będące regułą pomijanie okoliczności wskazanych przez stronę, w tym również wskazanych przez stronę jako istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, co doprowadziło do udaremnienia aktywności procesowej strony, do braku odniesienia się do całości sprawy i do uznawania okoliczności za udowodnione w oparciu o część jedynie materiału sprawy, dogodną dla z góry przyjętej tezy o niezasadności odwołania,
- próbę odstąpienia od ustanowionych przez organ reguł rozwiązywania testu i próbę uściślenia treści pytań już po złożeniu egzaminu w sposób niekorzystny dla strony,
- sporządzenie w znacznej mierze pozornego uzasadnienia, mającego odeprzeć odwołanie, nie zaś uzewnętrznić prawidłowy proces decyzyjny i realnie przekonać stronę o słuszności podjętego rozstrzygnięcia;
7. naruszenie art. 8 k.p.a. i art. 6 k.p.a. poprzez działanie z zaskoczenia polegające na niezapowiedzianej, nieuzasadnionej i nieuprawnionej zmianie praktyki stosowania prawa w postaci ustalenia radykalnie wyższego niż dotychczas stosowany stopnia szczegółowości testu w postępowaniu egzaminacyjnym, a zatem radykalnie surowszego kryterium uzyskania decyzji pozytywnej.
Skarżący zarzucił ponadto organowi naruszenie zarówno prawa materialnego, jak i przepisów postępowania i konstytucyjnej zasady równości poprzez oparcie rozstrzygnięcia w zakresie pytania nr 75 na podstawach sprzecznych z podstawami, na których Minister oparł rozstrzygnięcie w zakresie tego pytania w decyzji z [...] grudnia 2008 r., [...], adresowanej do innej osoby. Skarżący podkreślił, iż powyższe stanowiska organu wykluczają się wzajemnie, a więc tylko jedno z nich może być prawdziwe. Wynika stąd, że Minister dowolnie formułuje twierdzenia na z góry przyjętą tezę o poprawności pytań i klucza odpowiedzi, zaś każdemu ze wskazanych przez siebie sprzecznych rozwiązań przypisuje walor jednoznacznego wynikania z przepisów. Jest to działanie nierzetelne i stronnicze, naruszające art. 6, 7, 8, 107 §3 i 138 § 1 k.p.a., ponieważ organ w instrumentalny sposób traktuje postępowanie odwoławcze, aby utrzymać w mocy decyzję pierwszoinstancyjną niezależnie od jej wadliwości. Prezentowanie tego typu wzajemnie sprzecznych rzekomych podstaw odpowiedzi, rażąco narusza art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze i przepisy postępowania. Jednocześnie z uwagi na podpisanie obydwu decyzji przez tę samą osobę w ramach jednego egzaminu i w odstępie czasowym 3 miesięcy, stanowi o naruszeniu konstytucyjnej zasady równości z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
Skarżący zarzucił też organowi, niemające wpływu na wynik sprawy, naruszenie art. 12 § 1, 35 § 1-3 i 36 § 1 k.p.a. poprzez znaczną przewlekłość postępowania, szczególnie zaś w obliczu złożenia przez stronę wniosku o pilne rozpatrzenie sprawy na zasadzie art. 12 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. 35 § 4 k.p.a. z uwagi na nieodległy termin rozpoczęcia szkolenia aplikantów adwokackich
W związku z podniesionymi w skardze zarzutami skarżący wniósł o:
1. stwierdzenie nieważności skarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § pkt 2 k.p.a. w razie stwierdzenia, że wskazane naruszenia mają charakter rażący, w przeciwnym razie uchylenie skarżonej decyzji na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.;
2. określenie na postawie art. 152 p.p.s.a., że skarżona decyzja w całości nie może zostać wykonana;
3. wydania postanowienia, o którym mowa w art. 155 § 1 p.p.s.a. z uwagi na charakter i jaskrawość zarzucanych naruszeń;
Wniósł ponadto o przeprowadzenie dowodu z decyzji z [...] grudnia 2008 r., [...], z odpowiedzi z [...] lutego 2009 r. na skargę na decyzję [...], z protokołu rozprawy, która odbyła się dnia 20 kwietnia 2008 r. o godz. 9:20, w sprawie VI SA/Wa 301/09 oraz z oświadczenia strony skarżącej, a także uwzględnienie wszelkich istotnych w niniejszym postępowaniu okoliczności ujawnionych w toczących się równolegle podobnych postępowaniach oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżący bardzo obszernie uzasadnił zarówno zarzuty naruszenia prawa procesowego, jak i prawa materialnego. Przedstawił też obszerną argumentacje odnośnie kwestionowanych przez niego pytań testowych. Dodatkowo zarzucił, że pytania nr 84 i 85 były kazusami, a taki sposób formułowania pytań, jest niedopuszczalny w teście egzaminacyjnym na aplikacje. Podtrzymał też zarzuty, że pytania z zakresu prawa podatkowego nie mieszczą się w zakresie egzaminu konkursowego i były zbyt szczegółowe. Postawił ponadto organowi zarzut prowadzenia określonej polityki przyjęć na aplikacje, a przez to ingerencję w wolność wyboru i wykonywania zawodu, a także naruszenie konstytucyjnej zasady równości. Powołał się też ponownie na wystąpienie Rzecznika Praw Obywatelskich do Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2008 r. oraz na publikacje prasowe dotyczące egzaminów na aplikacje przeprowadzonych w 2008 r.
Do skargi załączył wykres logiczno-gramatyczny pytania nr 68 oraz dodatkowe materiały (zestawienie orzecznictwa i poglądów doktryny) na potwierdzenie wadliwości pytania nr 186.
Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując w pełni stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ uzupełnił swoje stanowisko w piśmie procesowym z dnia [...] maja 2009 r. odnosząc się do zarzutów skargi i przedstawiając dodatkową argumentację odnośnie kwestionowanych przez skarżącego pytań testu. Organ nie zgodził się z zarzutem, że prowadzi określoną politykę przyjęć na aplikacje podkreślając, że ma obowiązek stosować obowiązujące przepisy prawa. Nie zgodził się też z zarzutami dotyczącymi naruszenia Konstytucji RP oraz przepisów postępowania. Kwestię ewentualnego dopuszczenia dowodów zawnioskowanych przez skarżącego organ pozostawił do uznania Sądu.
Skarżący w piśmie procesowym z dnia [...] czerwca 2009 r., ustosunkowując się do powyższego stanowiska organu, podtrzymał zarzuty skargi. Ponownie wskazał na sprzeczność argumentacji organu w różnych sprawach odnośnie pytania nr 75. Podkreślił, że ustawa – Prawo o adwokaturze nie dopuszcza dowolności w zakresie szczegółowości pytań testowych zarzucając nierówne traktowanie kandydatów, którzy przystąpili do egzaminu na aplikacje w 2008 r. Podniósł ponadto, że organ w toku rozpoznawania odwołań prowadził konsultacje z autorami pytań testowych.
W piśmie procesowym z dnia [...] lipca 2009 r. skarżący przedstawił natomiast dodatkową argumentację odnośnie kwestionowanego przez niego pytania nr 109, z powołaniem się na orzecznictwo Sądu Najwyższego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na rozprawie w dniu 29 lipca 2009 r. oddalił wnioski dowodowe skarżącego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną /uchwałę/ lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga jest uzasadniona, choć nie wszystkie zarzuty w niej podniesione są trafne.
Zgodnie z art. 75 ustawy z dnia 26 maja 1982 roku Prawo o adwokaturze:
1. nabór na aplikację adwokacką przeprowadza się w drodze egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, zwanego dalej "egzaminem konkursowym",
2.aplikantem adwokackim może być osoba, która spełnia warunki określone w art. 65 pkt 1-3 i uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu konkursowego,
3.wpis na listę aplikantów adwokackich następuje po przeprowadzeniu egzaminu konkursowego na podstawie uchwały okręgowej rady adwokackiej właściwej ze względu na miejsce złożenia zgłoszenia, o którym mowa w art. 75c ust. 2. Uzyskanie przez kandydata pozytywnej oceny z egzaminu konkursowego uprawnia go do złożenia wniosku o wpis na listę aplikantów adwokackich w ciągu 2 lat od dnia ogłoszenia wyników egzaminu konkursowego,
4.nie można odmówić wpisu osobie spełniającej warunki, o których mowa w ust. 2 i 3,
5.do aplikantów adwokackich oraz do postępowania o wpis na listę aplikantów adwokackich przepisy art. 5-8 i art. 68 stosuje się odpowiednio.
Stosownie natomiast do treści art. 75i:
1. egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt,
2.test sprawdza komisja w składzie, który przeprowadza egzamin konkursowy,
3.pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów,
4.z przebiegu egzaminu konkursowego sporządza się niezwłocznie protokół, który podpisują członkowie komisji uczestniczący w egzaminie konkursowym. Członkowie komisji mogą zgłaszać uwagi do protokołu,
5.Przewodniczący komisji przesyła Ministrowi Sprawiedliwości protokół w terminie 7 dni od dnia sporządzenia.
Przepis ten nie przewiduje sytuacji, aby prawidłowe mogły być dwie odpowiedzi, a tym bardziej, aby mógł być jednocześnie przyznany punkt za wskazanie jednej z dwóch odpowiedzi spośród trzech wymienionych w pytaniu. Nie ulega również wątpliwości, że pytanie egzaminacyjne powinno być zredagowane dostatecznie precyzyjnie, aby uniknąć wątpliwości ze strony osoby egzaminowanej co do zakresu przedmiotowego danego pytania.
Poprawna odpowiedź na testowe pytanie, w zakresie o którym mowa w art. 75i ustawy, musi pozostawać w zgodności z kontekstem pytania. Zatem należy odrzucić istnienie innej prawidłowej odpowiedzi poza wskazaną przez zespół konkursowy, jeżeli powodowałoby to potrzebę wyjścia poza granice zakreślone pytaniem. Jeżeli więc odpowiedź jest właściwa wyłącznie dla konkretnej sytuacji nieopisanej w pytaniu z testu wyboru, bądź wychodzi poza jednoznacznie zakreślony kontekst i logikę pytania, to znaczy nie jest to na użytek ww. egzaminu odpowiedź prawidłowa. Odpada też w takiej sytuacji zarzut opracowania testu wyboru z naruszeniem przepisów ustawy.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy w ocenie Sądu za uzasadniony należy uznać zarzut naruszenia prawa materialnego tj. przepisu art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze w odniesieniu do pytań testu nr 75, nr 186 i nr 204 z uwagi na fakt, iż pytania te zawierały więcej niż jedną odpowiedź prawidłową, Powyższe naruszenie w rozpoznawanej sprawie miało istotny wpływ na jej wynik, co uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a.
Pytanie nr 75 brzmiało: "Według Kodeksu cywilnego, małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację i któremu nie służy żadne prawo do lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkiwał wspólnie ze swym współmałżonkiem aż do dnia jego śmierci, niebędący spadkobiercą swego małżonka:
A. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku,
B. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu miesiąca od otwarcia spadku,
C. w ogóle nie jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania." Według klucza poprawna odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "C", oparta na treści art. 9351 k.c. w zw. z art. 923 k.c., natomiast skarżący wybrał odpowiedź "A".
Należy zgodzić się ze skarżącym, iż kontrowersje budzi już sam fakt powołania przez organ art. 923 i 9351 k.c., kiedy uprawnienie z art. 923 § 1 k.c. przysługuje wymienionym w tym przepisie osobom bez względu na to, czy dziedziczą one po spadkodawcy zaś rozrządzenie spadkodawcy wyłączające lub ograniczające to uprawnienie jest nieważne. Poza tym ustawodawca w tym przepisie wymienił dwie grupy podmiotów uprawnionych do korzystania z mieszkania po śmierci spadkodawcy tj. małżonka i "inne osoby bliskie". O ile, mając na względzie art. 614 § 1 kr. i o. małżonek w separacji nie jest tym małżonkiem o którym jest mowa w art. 923 § 1 k.c. o tyle wykluczenie go a"priori z kręgu "osób bliskich" może budzić wątpliwości. Stosunek bliskości względem spadkodawcy potwierdzać bowiem mogą nie tylko formalnoprawne więzy rodzinne, ale również więzy faktyczne. A więc, czy małżonek w separacji będzie osobą bliską dla spadkodawcy decydować będą okoliczności faktyczne, a przede wszystkim ocena jego stosunku osobistego ze spadkodawcą. Nie można natomiast pominąć faktu, że na gruncie prawa rodzinnego i opiekuńczego, do którego odwołuje się organ, oraz prawa cywilnego nie jest oczywista utrata atrybutu "osoby bliskiej" przez "małżonka w separacji". Art. 613 § 1 k.r. i o. stanowi, że przy orzekaniu separacji stosuje się przepisy art. 57 i art. 58. Przepis art. 58 § 2 k.r. i o. wyraża zasadę, że jeżeli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd w wyroku orzeka także o sposobie korzystania z tego mieszkania przez czas wspólnego w nim zamieszkiwania. Dlatego nie można wykluczyć, iż między "małżonkami w separacji" - poprzez wspólne zamieszkiwanie istnieje więź "bliskości" w szczególności, gdy zobowiązani są do alimentacji i pomocy. Sytuacja małżonka po rozwodzie i małżonka pozostającego w separacji jest różna. W pierwszym przypadku związek małżeński zostaje definitywnie rozwiązany, zaś w drugim istnieje z pewnymi modyfikacjami. Z pewnością zaś w pierwszym i drugim przypadku można takich małżonków zaliczyć do osób bliskich z art. 923 k.c.
Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, w okolicznościach faktycznych pytania sformułowanego na tle art. 932 k.c. odpowiedź "A" udzielona przez skarżącego nie może być uznana za nieprawidłową. Tym bardziej, że dopiero orzecznictwo sądów powszechnych i poglądy doktryny w komentarzach do kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dokonują dookreślenia praw "małżonków w separacji".
Tak więc w pytaniu nr 75, bez dodatkowych założeń, możliwe były dwie odpowiedzi prawidłowe "A" i "C", co ewidentnie narusza art. 75i ust. 1 – Prawo o adwokaturze.
Sąd uznał za trafny także zarzut odnośnie pytania nr 186, w którym nie jedną, lecz dwie z przedstawionych propozycji odpowiedzi można uznać za prawidłowe.
Pytanie brzmiało:
"Zgodnie z kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest:
A. jednoinstancyjne,
B. dwuinstancyjne,
C. trójinstancyjne."
Według organu prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "A", która oparta jest na art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe (Dz. U. Nr 114, poz. 1178 ze zm.) w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. Skarżący dowodził natomiast, że prawidłowa na to pytanie jest zakreślona przez niego odpowiedź "B".
W ocenie Sądu zarzutom skarżącego odnośnie pytania nr 186 nie można odmówić racji.
Przepis art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe stanowi, że do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydanych w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, stosuje się odpowiedni art. 127 § 3 k.p.a.
Zgodnie natomiast z przepisem art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.
Z treści powyższych przepisów wynika, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego strona może wystąpić do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Skoro więc wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługuje "od decyzji wydanej w pierwszej instancji", a "do wniosku tego stosuje się odpowiedni przepisy dotyczące odwołań" to analiza literalnego brzmienia powyższych przepisów, w powiązaniu z treścią przepisów § 1 oraz § 2 art. 127 k.p.a., może prowadzić do wniosku, że decyzja wydana przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy jest decyzją wydaną w drugiej instancji mimo tożsamości podmiotowej organu pierwszej i drugiej instancji.
Zdaniem Sądu – wbrew twierdzeniom organu – analiza powyższych przepisów nie prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż w pytaniu nr 186 prawidłowa jest tylko odwiedź "A", a nie wskazana przez skarżącego odpowiedź "B". Natomiast faktycznie z przywołanych przez organ poglądów doktryny wynika, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją, od której nie służy odwołanie, jest rozpatrywany w postępowaniu jednoinstancyjnym.
Problem w pytaniu nr 186 sprowadza się więc w rzeczywistości do kwestii, czy o dwuinstancyjnym postępowaniu administracyjnym można mówić tylko wtedy, gdy do kolejnego rozstrzygnięcia sprawy właściwy jest organ wyższego stopnia, czy także wtedy gdy właściwy jest ten sam organ administracji, który rozstrzygnął sprawę w pierwszej instancji.
W doktrynie prezentowane są poglądy, że dwuinstancyjność postępowania może być rozpatrywana w dwóch aspektach - materialnym oraz formalnym. W aspekcie materialnym dwuinstancyjność postępowania polega na prawnej możności dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy pod względem merytorycznym. W aspekcie formalnym wyraża się natomiast w konstrukcji toku instancji i zakłada przesunięcie uprawnień do ponownego rozpatrzenia sprawy na organ wyższej instancji.
Według W. Dawidowicza, punkt ciężkości zasady dwuinstancyjności postępowania spoczywa na jej aspekcie materialnym, czyli na prawnej możności dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy, natomiast rzeczą drugorzędną jest, czy właściwy do ponownego rozstrzygnięcia sprawy jest inny organ (wyższego stopnia) czy też ten sam. Dwuinstancyjność bowiem "jest pojęciem procesowym a nie ustrojowym – z tym, że zamyka się ono w systemie organów administracji państwowej" (W. Dawidowicz, Zarys procesu administracyjnego, Warszawa 1989, s. 45).
Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 22 lutego 2007 r. II GPS 2/06 wyraził natomiast pogląd, że w sukcesywnie budowanym stanie prawnym, w orzecznictwie i doktrynie istnieją wystarczająco silne przesłanki do przyjęcia, że wniosek strony przewidziany w art. 127 § 3 k.p.a. uruchamia tok instancji w znaczeniu procesowym, który nie musi być zbudowany na hierarchicznej strukturze organów administracji publicznej. W takiej sytuacji sprawa jest drugi raz rozpoznawana z odpowiednim stosowaniem przepisów dotyczących odwołań od decyzji, oczywiście z pominięciem przepisów ściśle powiązanych z procedowaniem w systemie nadrzędności organu wyższego stopnia nad niższym, oraz z wykorzystaniem wprost lub z nieodzowną modyfikacją innych przepisów postępowania odwoławczego. (vide: LEX nr 235169)
Przewidziana w art. 127 § 3 k.p.a. instytucja wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w świetle rozbieżnych poglądów doktryny oraz orzecznictwa, nie może więc być uznana jednoznacznie za wyjątek od zasady dwuinstancyjności.
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jest bowiem szczególnym środkiem odwoławczym występującym w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym i odpowiada swym charakterem pojęciu środka odwoławczego. Środek ten w istocie ma wszystkie cechy odwołania poza dewolutywnością tj. nie przesuwa sprawy do rozstrzygnięcia przez organ wyższego stopnia.
Przypomnieć w tym miejscu należy, że przepis art. 127 § 3 k.p.a. wprowadzono ustawą z dnia 31 stycznia 1980 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 4, poz. 8). Przepis ten zastąpił obowiązujący uprzednio art. 110 § 2 k.p.a., który głosił, iż od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez naczelny organ administracji nie przysługuje odwołanie.
Przepis art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe w pierwotnym brzmieniu (obowiązującym do dnia 20 kwietnia 2007 r.) stanowił natomiast, że decyzje Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydawane w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, są ostateczne.
W świetle powyższych rozważań budzić może, w ocenie Sądu, uzasadnioną wątpliwość sformułowanie tego rodzaju pytania, jak pytanie nr 186, na egzaminie konkursowym na aplikację, albowiem w teście, w którym sprawdzeniu ma podlegać wiedza przyszłych dopiero aplikantów adwokackich, winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z wykładni systemowej dokonywanej przez organ oraz poglądów doktryny.
Za uzasadnione Sąd uznał także zarzuty odnośnie pytania nr 204, które brzmiało:
"Zgodnie z ustawą o podatku akcyzowym opodatkowaniu akcyzą podlega
A) wyrób akcyzowy
B) produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych
C) dostawa towarów nie będących wyrobami akcyzowymi."
Według klucza prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "B" podczas, gdy skarżący zaznaczył w arkuszu odpowiedź "A".
W myśl art. 1 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym ustawa określa opodatkowanie podatkiem akcyzowym, zwanym dalej "akcyzą", wyrobów akcyzowych oraz samochodów osobowych, organizacje obrotu wyrobami akcyzowymi a także oznaczanie znakami akcyzy. Ponadto zgodnie z art. 2 ust. 1 użyte w ustawie określenia oznaczają: wyroby akcyzowe - wyroby energetyczne, energię elektryczną, napoje alkoholowe oraz wyroby tytoniowe określone w załączniku nr 1 do ustawy. W myśl natomiast art. 4 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym z dnia 23 stycznia 2004 r. (w brzmieniu na dzień zdawania przedmiotowego egzaminu konkursowego) opodatkowaniu podlega kolejno: produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych; wyprowadzenie wyrobów akcyzowych zharmonizowanych ze składu podatkowego; sprzedaż wyrobów akcyzowych na terytorium kraju; eksport i import wyrobów akcyzowych; nabycie wewnątrzwspólnotowe i dostawa wewnątrzwspólnotowa. W ocenie Sądu, z zestawienia powyższych przepisów wynika konieczność drobiazgowego wyjaśnienia na gruncie przywołanej ustawy zakresu pojęcia "wyrób akcyzowy" i wzajemnych relacji pomiędzy przytoczonymi przepisami. Zdaniem Sądu, dopiero zaprzeczenie twierdzeniu "opodatkowaniu akcyzą podlega wyrób akcyzowy" a więc uznanie tego zdania za fałszywe pozwoli na wyeliminowanie jako prawidłowej również odpowiedzi wskazanej pod literą "A". Z uzasadnienia decyzji nie wynika jednak, aby organ skutecznie zaprzeczył prawdziwości powyższego zdania a odwołanie się w tym zakresie do poglądów doktryny m.in. A. Gorgola cyt. "Należy podkreślić, iż przedmiotem akcyzy nie są wyroby akcyzowe. Podatek akcyzowy jest bowiem podatkiem od obrotu profesjonalnego (...)"nie może zostać uznane za wystarczające dla odparcia zarzutu skarżącego skoro przywołany autor dalej stwierdza "Ze względu na jednofazowy charakter opodatkowania przedmiot akcyzy musi być rozpatrywany z punktu widzenia nie tylko statusu towaru – czy jest to wyrób akcyzowy - ale także z punktu widzenia faz obrotu. Zdarzenie prawne związane z wyrobem akcyzowym opodatkowane są jedynie wówczas, gdy występują w określonej fazie krajowego obrotu towarowego lub wymiany w handlu zagranicznym". W ocenie Sądu powyższe rozważania dowodzą, że wyjaśnienie wzmiankowanej kwestii nie mogło nastąpić jednoznacznie na testowym egzaminie konkursowym, w którym zasadą jest występowanie jednej poprawnej odpowiedzi, niewątpliwie bowiem odpowiedź wskazana w kluczu jako " B" jest prawidłowa. Pytanie nr 204 nie spełnia w związku z tym wymagań o jakich mowa w art. 75i ust. 1 Prawa adwokaturze.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lutego 2008 r. II GSK 355/07 wyraźnie wskazał na obowiązek zachowania jak najdalej idącej dbałości przy redagowaniu pytań egzaminacyjnych na aplikacje, w celu eliminowania możliwości udzielenia więcej niż jednej odpowiedzi jako prawidłowej. Relacja pomiędzy odpowiedzią, a pytaniem musi być zawsze sprawdzalna na podstawie jednoznacznych kryteriów wynikających ze stanu prawnego, do którego nawiązuje pytanie (vide: LEX nr 463863).
Pytania testowe na aplikację adwokacką winny być bowiem testem wyłącznie na wiedzę wynikającą z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne. Niedopuszczalne jest, aby w pytaniach pojawiały się zagadnienia prawne, co do których zarówno doktryna, jak i orzecznictwo nie doszły do wspólnych konkluzji, albowiem nie jest właściwe wymaganie od ewentualnych adeptów zawodów prawniczych jednoznacznego rozstrzygania zagadnień prawnych, co do których nie są zgodne również autorytety prawnicze.
W ocenie Sądu - jeśli chodzi natomiast o pozostałe pytania testu zakwestionowane w skardze - uznać należy, iż organ prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do zarzutów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Minister w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił stronie skarżącej, dlaczego jej stanowisko nie znajduje uzasadnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela w pełni dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów, uznając, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa strona skarżąca udzieliła niepoprawnych odpowiedzi na te pytania. Sporne pytania testowe mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. Zostały sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 75i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, zaś odpowiedź wskazana przez organ, jako właściwa - wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu. Pytania te oparte były na przepisach prawa i zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. Dotyczy to także zakwestionowanych w skardze pytań nr 84 i 85.
Odnosząc natomiast się do zarzutu naruszenia art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze wskazać należy, iż zgodnie z powołanym przepisem egzamin konkursowy ma za zadanie i polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta adwokackiego, z zakresu prawa: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu adwokata i etyki tego zawodu.
Zgodzić należy się z Ministrem Sprawiedliwości, iż pytania konkursowe zakwestionowane przez skarżącego w uzasadnieniu tego zarzutu (z prawa podatkowego) oparte były na przepisach prawa wchodzących w zakres egzaminu. Podkreślić przy tym należy, iż nie budzi wątpliwości, że prawo podatkowe jest odrębną gałęzią prawa, zwłaszcza od prawa cywilnego, karnego, czy też administracyjnego. Wskazane przez skarżącego poglądy doktryny i orzecznictwa, potwierdzające ten oczywisty fakt, nie budzą żadnych wątpliwości i nie są w żadnym wypadku kwestionowane ani przez organ ani przez Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę. Jednakże poglądy te, w żadnym wypadku nie wskazują, iż prawo podatkowe nie mieści się w pojęciu prawa finansowego, na które składa się szereg gałęzi prawa. W ogólnym pojęciu prawa finansowego mieszczą się bowiem takie dziedziny jak np. prawo dewizowe, prawo budżetowe, prawo bankowe. Wobec powyższego całkowicie prawdziwe jest stwierdzenie, iż prawo podatkowe mieści się w zakresie pojęciowym prawa finansowego, i nie ma w tym przypadku znaczenia, iż traktowane jest jako odrębna gałąź prawa. Zwrócić ponadto należy uwagę, iż treść art.75a ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze nie odnosi się do gałęzi prawa, rozumianych jako wyodrębnionych kompleksów norm prawnych, natomiast wskazuje na określone dziedziny prawa, które jak np. prawo administracyjne, prawo konstytucyjne skupiają w sobie szereg aktów prawnych, które również można by określić jako autonomiczne gałęzie prawa posiadające własną aparaturę pojęciową i dogmatykę. Reasumując, o ile zgodzić się można z poglądem prezentowanym przez skarżącego, że prawo podatkowe jest osobną gałęzią prawa, nie zmienia to jednak faktu, iż jest częścią prawa finansowego, a co za tym idzie pytania z prawa podatkowego bez wątpienia mieszczą się w zakresie egzaminu konkursowego.
Uznając za pozbawiony usprawiedliwionych podstaw zarzut naruszenia art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze ze względu na okoliczność, iż wskazane w skardze pytania wykraczały ponad poziom wiedzy wymagany od kandydatów na aplikację adwokacką należy podnieść, iż ustawa Prawo o adwokaturze wyczerpująco reguluje organizację i sposób przeprowadzenia egzaminu konkursowego; przedmiotowy zakres egzaminu określa przez wymienienie w art. 75a ust. 3 Prawa o adwokaturze dziedzin prawa, z których wiedza kandydata na aplikanta adwokackiego podlega sprawdzeniu w tym trybie. Przepis ten wyznacza zatem merytoryczne ramy konstruowania pytań egzaminacyjnych w formie testu wyboru. Ustawa ani rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i adwokackiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2160, ze zm.) w żadnym ze swoich przepisów nie wypowiada się natomiast na temat struktury tych pytań, stopnia szczegółowości czy poziomu trudności. Nie precyzuje też aktów prawnych z danej dziedziny prawa, wyłącznie na podstawie których pytania te miałyby być przygotowywane. Kwestie te pozostawia zespołowi do przygotowania pytań na egzamin konkursowy - zespołowi konkursowemu, który przygotowuje jeden zestaw pytań w formie testu wyboru, mając na uwadze konieczność zapewnienia jednakowego poziomu sprawdzenia wiedzy kandydatów. Pytania egzaminacyjne nie mogą wychodzić poza akty prawne składające się na dziedziny prawa wymienione w art. 75a ust. 3 powołanej ustawy. Niewątpliwie przepis ten szeroko i ogólnie definiuje dziedziny prawa służące przygotowaniu pytań, posługując się sformułowaniem "z zakresu prawa: konstytucyjnego, cywilnego (...)" itd., jednak taka a nie inna była w tym względzie wola ustawodawcy. Nie wydaje się poza tym, żeby przepis ten nasuwał trudności interpretacyjne, aczkolwiek stwarza komisji konkursowej możliwość przygotowania pytań z rozległych przedmiotowo zakresów wiedzy prawniczej, co wpływa niewątpliwie na poziom trudności egzaminu. Jednak sama trudność egzaminu (przy uwzględnieniu, że zawsze takiej ocenie towarzyszą subiektywne odczucia zdającego) nie wpływa na kwestię jego prawidłowości, jeżeli organ zapewnił jednakowy dla wszystkich poziom sprawdzenia kandydatów. Nie ma w tej sprawie żadnych podstaw do twierdzenia, żeby wymóg ten nie był zachowany. Te same pytania w teście wyboru dotyczyły wszystkich zdających przedmiotowy egzamin. Zauważyć przy tym wypada, że uzyskanie statusu aplikanta jest z woli ustawodawcy poprzedzone postępowaniem konkursowym, mającym na celu weryfikację wiedzy kandydatów aspirujących do zawodu adwokata i wyłonienie spośród nich najlepiej do tego przygotowanych merytorycznie, przy zapewnieniu równych szans wszystkim ubiegającym się o możliwość odbywania aplikacji. Dlatego, zdaniem Sądu, nie ma przeszkód do takiej interpretacji przepisu art.75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze, żeby przygotowanym na jego podstawie egzaminem konkursowym objąć możliwie szeroki zakres materiału prawniczego (z dziedzin prawa wymienionych w przepisie), gdyż tylko takie podejście pozwala w lepszym stopniu sprawdzić znajomość wiedzy prawniczej przyszłych aplikantów. Wynikły z tego poziom trudności egzaminu nie może być postrzegany w kategoriach wpływu na jego zdawalność i ograniczania dostępu do zawodu, gdyż ma gwarantować, żeby do odbycia aplikacji adwokackiej, rozumianej jako forma szkolenia poprzedzająca pracę w zawodzie adwokata, zakwalifikowane były osoby o odpowiednio sprawdzonej stosownie do wymogów ustawy i najwyżej wiedzy prawniczej.
Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia konstytucyjnej zasady równości (art. 32 Konstytucji RP) w ocenie Sądu, organ odwoławczy trafnie zauważył, że zarzut skarżącego o naruszeniu zasady równości został postawiony w kontekście egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. Wynika on w istocie z uznania przez skarżącego, iż znaczna część pytań – jeżeli nie wszystkie - przekracza stopniem uszczegółowienia poziomu trudności pytań egzaminacyjnych i z tego powodu odbiega od wymogów stawianych kandydatom na aplikantów adwokackich w latach ubiegłych. Jak można więc wnosić, w ocenie skarżącego poziom szczegółowości i trudności pytań egzaminacyjnych na aplikację adwokacką powinien być w poszczególnych latach podobny; zasada ta ma w szczególności dotyczyć lat kolejnych. W związku z tym podniesiony został także zarzut naruszenia art. 75b ust. 6 Prawa o adwokaturze.
Jak stwierdził organ odwoławczy, ustalenie stopnia trudności i szczegółowości pytań egzaminacyjnych z kolejnych egzaminów konkursowych ma charakter subiektywny i ocenny. Minister Sprawiedliwości uważa, że zasada równości w odniesieniu do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką wyraża się w: 1) zapewnieniu wszystkim kandydatom na aplikację adwokacką równego dostępu do egzaminu konkursowego, 2) przeprowadzanego na jednakowych dla wszystkich przystępujących do tego egzaminu zasadach i 3) ocenianego w oparciu o te same w stosunku do wszystkich egzaminowanych obiektywne kryteria.
W polskim prawie konstytucyjnym (L. Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, wyd. 5, Liber, warszawa 2001, str. 95) podkreśla się, że "...zasada równości oznacza w najogólniejszym pojęciu – nakaz jednakowego traktowania podmiotów i sytuacji podobnych (identycznych), a więc kryje się w niej założenie różnego traktowania podmiotów i sytuacji, które nie mają podobnego (identycznego) charakteru. Tym samym sprawą podstawową jest zawsze odpowiedź na pytanie, czy owo podobieństwo podmiotów bądź sytuacji zachodzi. W znacznym stopniu zależy to od kryterium, w oparciu o które owo podobieństwo mierzymy – pojawia się tu pojęcie "cecha relewantna", tzn. cecha, której występowanie przesądzać ma o spełnieniu przesłanki podobieństwa. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny: konstytucyjna zasada równości wobec prawa (równości w prawie) [...] polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych) charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu mają być traktowane równo. A więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących (orzeczenie TK sygn. akt U 7/87 z 9 marca 1988 r.).
W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sytuacji taką cechą relewantną jest udział w egzaminie konkursowym na aplikację adwokacką określonego rocznika, zakładający podobny stopień wiedzy, konkurencji, tożsamość pytań egzaminacyjnych i kryteriów ich oceny. Takiego charakteru, który pozwala mówić o równości, nie ma natomiast porównanie egzaminów (pytań egzaminacyjnych) na aplikację adwokacką w kolejnych latach. To kandydaci na aplikantów zdający w jednym roku znajdują się w sytuacji podobnej i powinni być traktowani równo, konkurując w określonej grupie, odpowiadając na te same pytania oceniane według tego samego klucza odpowiedzi; jest oczywiste, że nie konkurują oni z kandydatami na aplikantów z kolejnych lat.
Skarżący nie wykazał, by ograniczono jego dostęp do egzaminu, zastosowano odrębne zasady jego przeprowadzenia i kryteria oceny, a zatem należy uznać, że przynajmniej w jego przypadku egzamin konkursowy na aplikację adwokacką w 2008 r. spełnił przesłanki, które wynikają z konstytucyjnej zasady równości.
Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących naruszenia przez organ przepisów postępowania wskazać należy, że organ nie naruszył norm wynikających z podanych przez skarżącego przepisów. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji wskazuje, że organ rozważył zarzuty i twierdzenia skarżącego, ponownie ocenił poprawność sformułowanych pytań i odpowiedzi, i stanowiska tego nie zmienia nieodniesienie się organu do wszystkich orzeczeń i przykładów wskazanych przez skarżącego. Organ odwoławczy reprezentował zasadniczo stanowisko odmienne od przedstawionego przez skarżącego i swoje poglądy w tym zakresie szczegółowo uzasadnił, odwołując się do stosownych aktów prawnych. Jak wynika też z obszernego i szczegółowego uzasadnienia decyzji, organ przeanalizował całość dokumentacji związanej z przeprowadzonym egzaminem. W ocenie Sądu fakt wydania rozstrzygnięcia, które jest poparte analizą prawną, i które jednocześnie jest niekorzystne dla skarżącego, nie może być też utożsamiany z naruszeniem norm procesowych.
Biorąc pod uwagę, że uchwałą Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2008 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r., ustalony został wynik egzaminu konkursowego skarżącego na 187 punktów, a trzy z zakwestionowanych pytań testu, zostały zdaniem Sądu sformułowane nieprawidłowo z naruszeniem art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze, zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Stwierdzając, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu, Sąd działał na podstawie art. 152 p.p.s.a.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.