VI SA/Wa 903/24

VI SA/Wa 903/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-08-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Danuta Szydłowska
Maciej Borychowski /sprawozdawca/
Sławomir Kozik /przewodniczący/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 120, art. 119 pkt.2, art. 151,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2020 poz 1740
art. 750
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędziowie Sędzia WSA Danuta Szydłowska Asesor WSA Maciej Borychowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi F. z siedzibą w K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 16 stycznia 2024 r. nr 48/2024/Ub w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę
Uzasadnienie
Przedmiotem zaskarżenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej: "WSA") w Warszawie jest decyzja z dnia [...] stycznia 2024 r., nr [...] Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ", "Organ"), którą po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez F. [...] z siedzibą w K. (dalej: "płatnik składek", "Skarżąca"), utrzymał w mocy decyzję nr [...] dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "ŚOW NFZ", "organ I instancji") z dnia [...] września 2023 r. stwierdzającą istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego A. C. (dalej: "zainteresowany") z tytułu wykonywania umów o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610 z późn. zm., zwanej dalej "k.c."), stosuje się przepisy dotyczące zlecenia na rzecz płatnika składek: F. [...] z siedzibą w K. w okresie: od 13 maja 2013 r. do 31 sierpnia 2013 r. (umowa nr [...] z dnia [...].05.2013 r.) oraz w dniu [...] lipca 2013 r. (umowa nr [...] z dnia [...].06.2013 r.), (dalej: "zaskarżona decyzja").
Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5, 6 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2561, z późn. zm., dalej "ustawą o świadczeniach"), w zw. z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz. U. poz. 1493) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm., dalej "k.p.a.") i art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935).
Zaskarżona decyzja została wydana w ustalonym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. zwrócił się do dyrektora ŚOW NFZ z wnioskiem o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym zainteresowanego z tytułu wykonywania umów o świadczenie usług, nazwanych "umowami o dzieło", zawartych z płatnikiem składek, tj. umowy nr [...] z dnia [...] maja 2013 r. na "wykonanie waloryzacji przyrodniczej siedlisk"; umowy nr [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. na "przeprowadzenie wykładu podczas szkolenia dla uczestników projektu pt.: Możliwości wykorzystania kwietnych muraw w regionalnym gospodarstwie na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej" - trwającego 2 godziny lekcyjne oraz umowy nr [...]z dnia [...] lutego 2014 r. w przedmiocie [1.1] wykonania inwentaryzacji przyrodniczej polegającej (...), [1.2] przygotowaniu raportu częściowego w zakresie inwentaryzacji ważek, [1.3] przygotowaniu raportu końcowego w zakresie inwentaryzacji herpetofauny, [1.4] analizie istniejącej dokumentacji obejmującej zakres niniejszej umowy, w tym naukowej, ze sporządzeniem raportu z zakresu zadania wymienionego w ust. 1.1, [1.5] przygotowaniu raportu końcowego inwentaryzacji (na podstawie dostarczonych przez zamawiającego raportów częściowych/końcowych w poszczególnych zakresach Inwentaryzacji), z pełnieniem nadzoru nad inwentaryzacją.
Dyrektor ŚOW NFZ w dniu [...] lipca 2017 r. wydał decyzję stwierdzającą, że zainteresowany podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba wykonująca umowy o świadczenie usług zawarte z płatnikiem składek w okresie od dnia [...] maja 2013 r. do dnia [...] sierpnia 2013 r., w dniu [...] lipca 2013 r. oraz w okresie od dnia [...] lutego 2014 r. do dnia [...] lutego 2015 r.
Od ww. decyzji płatnik składek wniósł odwołanie.
Prezesa NFZ decyzją z dnia [...] maja 2022 r. nr [...]utrzymał w mocy decyzję dyrektor ŚOW NFZ z dnia [...] lipca 2017 r. Prezes NFZ oceniając zawarte między stronami umowy uznał, że ich przedmiotem nie było osiągnięcie określonego rezultatu, a jedynie staranne działanie.
Płatnik składek wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2022 r. nr [...]. Skarżąca zarzuciła następujące naruszenia:
1) przepisów prawa materialnego, tj.:
a) art. 66 ust. 1 punkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach przez jego błędne zastosowanie i uznanie, że zawarte między stronami umowy stanowią umowy o odpłatne świadczenie usług a w konsekwencji, że Zainteresowany podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu, podczas gdy wykład i inwentaryzacje przyrodnicze sporządzone przez Zainteresowanego były jednostkowe, twórcze, niestandardowe i polegały w istocie na niepowtarzalnym opracowaniu, spełniały zatem wszystkie kryteria do uznania je za dzieła w rozumieniu przepisów k.c.,
b) art. 627 k.c. przez jego niezastosowanie i uznanie, że zawarte między stronami umowy nie wypełniają konstytutywnych cech umowy o dzieło, podczas gdy strony zobowiązały się - z jednej strony - do wykonania oznaczonego dzieła a z drugiej - do zapłaty umówionego wynagrodzenia,
c) art. 3531 k.c. przez niedopuszczalną ingerencję w zakres swobody kontraktowej stron, gdy takowej nie usprawiedliwiają ani obowiązujące przepisy prawa ani zasady współżycia społecznego, ani nie zostało wykazane, by umowy zawarte przez strony zmierzały do obejścia prawa czy były sprzeczne z naturą umowy o dzieło,
d) art. 56 k.c. przez niewzięcie pod uwagę ustalonych zwyczajów składających się na treść czynności prawnej i niedostrzeżenie, że w obrocie inwentaryzacje przyrodnicze są sporządzane wyłącznie w ramach umowy o dzieło,
e) art. 60 k.c. przez oparcie się jedynie na tekście umowy, zamiast na zeznaniach Skarżącej i Zainteresowanego, które wykazałyby ustalenia co do formy dzieła, sposobu jego odbioru i innych ustaleń, gdyż umowa wywołuje skutki nie tylko wyraźnie w niej wskazane, ale również te, które wynikają z zasad współżycia społecznego i utrwalonych zwyczajów,
f) art. 65 § 2 k.c. przez dokonanie wykładni oświadczeń woli stron skrajnie sprzecznej z obowiązującymi w tym względzie regułami, w zupełnym oderwaniu od woli stron i nadanie zawartemu przez strony kontraktowi charakteru umowy zlecenia na podstawie suwerennej woli organu,
g) art. 750 k.c. przez uznanie, że strony zawarły umowę o świadczenie usług, podczas gdy za taką uchodzić nie może czynność, polegająca na stworzeniu dokumentacji podlegającej odbiorowi, z przeniesieniem autorskich praw majątkowych;
2) przepisów postępowania, tj.:
a) art. 6 k.p.a. przez dowolne uznanie, wbrew wszelkim regułom wykładni wynikającym z przepisów k.c., że strony łączyły umowy o świadczenie usług, a nie umowy o dzieło,
b) art. 8 § 1 k.p.a. przez przeprowadzenie postępowania w sposób zupełnie odbiegający od standardów rzetelnej procedury administracyjnej, budzącej zaufanie strony do organu, w tym ukonstytuowanie niemającego oparcia w przepisach prawa domniemania, że to Skarżąca, a nie Zainteresowany odpowiadała za ewentualne wady dzieła,
c) art. 75 § 1 k.p.a. przez niedopuszczenie dowodu z zeznań świadków na okoliczność zgodnego zamiaru stron umowy, który to dowód jest przesądzający co do charakteru prawnego umowy, a niewystarczające jest oparcie się wyłącznie na dokumentach,
wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 grudnia 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 1879/22 uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję dyrektora ŚOW NFZ z dnia [...] lipca 2017 r. oraz zasądził od Prezesa NFZ na rzecz Skarżącej kwotę 480 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
WSA w Warszawie w uzasadnieniu wyroku zakwestionował ustalenia i ocenę organów NFZ odnośnie umowy z dnia [...] lutego 2014 r. Przedmiotem tej umowy było:
"1.1 Wykonanie inwentaryzacji przyrodniczej polegającej na:
a) podaniu, stwierdzonych w trakcie rozpoznania terenowego, lokalizacji gatunków herpetofauny oraz ważek objętych ochroną w rozumieniu prawodawstwa polskiego i wspólnotowego oraz gatunków zagrożonych (wg polskiej "czerwonej księgi" i "czerwonej listy") oraz określenie ich przybliżonej liczebności na każdym ze stanowisk,
b) przeprowadzeniu oceny stanu stanowiska dla każdego gatunku herpetofauny oraz ważek (...) zgodnie założeniami monitoringu przyrodniczego (metodyką GIOŚ stosowaną w Państwowym Monitoringu Środowiska).
1.2 Przygotowanie raportu częściowego w zakresie inwentaryzacji ważek.
1.3 Przygotowanie raportu końcowego w zakresie inwentaryzacji herpetofauny.
1.4 Analiza istniejącej dokumentacji obejmującej zakres niniejszej umowy, w tym naukowej, ze sporządzeniem raportu z zakresu zadania wymienionego w ust. 1.1.
1.5 Przygotowanie raportu końcowego inwentaryzacji (na podstawie dostarczonych przez zamawiającego raportów częściowych/końcowych w poszczególnych zakresach inwentaryzacji) z pełnieniem nadzoru nad inwentaryzacją, w zakresie gatunków zwierząt objętych inwentaryzacją.
W ocenie WSA w Warszawie Prezes NFZ błędnie ocenił ustalony w sprawie stan faktyczny, pominął bowiem, że zawarta umowa dotyczyła nie tylko czynności wykonania inwentaryzacji przyrodniczej z natury (§ 1 pkt 1 ppkt 1.1 lit. a umowy), ale także przeprowadzenia oceny stanowiska dla każdego gatunku herpetofauny i ważek (...) (§ 1 pkt 1 ppkt 1.1 lit. b umowy), sporządzenia określonych raportów (§ 1 pkt 1 ppkt 1.2 i 1.3 umowy), oraz przeprowadzenia analizy (§ 1 pkt. 1 ppkt 1.4 umowy) istniejącej dokumentacji, w tym naukowej (na podstawie dostarczonych przez zamawiającego raportów częściowych/końcowych w poszczególnych zakresach inwentaryzacji) z pełnieniem nadzoru nad inwentaryzacją, w zakresie gatunków zwierząt objętych inwentaryzacją.
Skutkiem powyższego było naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które mogło mieć wpływ na ostateczny wynik sprawy. WSA w Warszawie zalecił, aby przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ dokładnie przeanalizował cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pod kątem czy w treści i sposobie wykonywania spornej umowy przeważają cechy umowy o dzieło czy też umowy dotyczącej usługi.
WSA w Warszawie natomiast w pełni podzielił stanowisko organu wynikające z zaskarżonej decyzji, a odnoszące się do oceny dwu pozostałych umów zawartych z zainteresowanym. Sąd wskazał, że przedmiotem umowy z dnia [...] maja 2013 r. jest wykonanie waloryzacji przyrodniczej siedlisk. W § 1 pkt 2 umowy uszczegółowiono, że przedmiot umowy obejmuje: dokonanie oceny stanu siedlisk oraz sporządzenie diagnozy warunków zachowania lub przywrócenia właściwego stanu siedlisk według zaleceń monitoringu siedlisk GlOŚ ze wskazaniem stanu degradacji lub postępu w rozwoju siedliska powierzchni przynajmniej 80 ha (na wskazanych przez zamawiającego terenach cennych przyrodniczo wypasanych przez rolników zaangażowanych w realizację Projektu w powiecie zawierciańskim, myszkowskim i częstochowskim) oraz opracowanie Lokalnego programu ekologicznego (...). Poza ww. postanowieniami żadne postanowienie umowy nie odnosi się do wykonania jej przedmiotu. Skarżąca nie przedstawiła także dowodów, że ww. kwestie zostały sprecyzowane poza umową. Tak ogólne określenie przedmiotu umowy nie kwalifikuje jej zaś jako umowy o dzieło.
W ocenie WSA w Warszawie strony nie ustaliły podstawowych kwestii, w tym rodzaju siedlisk podlegających waloryzacji oraz terenu, na którym należy jej dokonać (obszar zgodnie z umową miał zostać dopiero wskazany; brak jednak dowodów, że do takiego wskazania doszło). W żadnym miejscu umowy nie ustanawia się też warunków Lokalnego programu ekologicznego, który miał opracować zainteresowany.
Konkludując, WSA w Warszawie wskazał, że strony nie zindywidualizowały w umowie dzieła, uniemożliwiając weryfikację jego wykonania i nie umówiły się z góry na określony rezultat, zatem zasadne jest przyjęcie, że przedmiotem umowy jest wykonanie określonych czynności, nie zaś ich rezultat mający postać dzieła. Tym samym, opisane w spornej umowie świadczenie prawidłowo zostało uznane przez organ za nieposiadające charakteru dzieła, którego warunkiem - zgodnie z art. 627 k.c. - jest osiągnięcie indywidualnie oznaczonego rezultatu, a nie tylko wskazanie czynności do wykonania, bez sprecyzowanego rezultatu (konkretnego i zindywidualizowanego). Taka umowa jako nieposiadająca elementu konstytutywnego (essentialia negotii) umowy o dzieło - rodzi obowiązek podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy świadczeniach, jako umowa o świadczenie usług z art. 750 k.c., do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu.
WSA w Warszawie te same mankamenty odniósł także do umowy z dnia [...] czerwca 2013 r. dotyczącej przeprowadzenia - trwającego 2 godziny lekcyjne - wykładu podczas szkolenia dla uczestników Projektu pt.: "Możliwości wykorzystania kwietnych muraw w regionalnym gospodarstwie na Wyżynie Krakowsko - Częstochowskiej". Także w tej umowie strony nie określiły cech i parametrów indywidualizujących dzieło.
WSA w Warszawie uznał, że tego rodzaju umowy, dotyczące, najogólniej rzecz ujmując, prowadzenia zajęć dydaktycznych, stanowią umowy starannego działania, gdyż tylko w takim charakterze mogą być oceniane czynności wykonywane w ramach tych umów przez osobę prowadzącą zajęcia, niezależnie od charakteru tych zajęć oraz indywidualnego i wyjątkowego sposobu ich prowadzenia, a także nakładu pracy związanego niejednokrotnie z przygotowaniem odpowiednich materiałów szkoleniowych. Szczególnego sposobu prowadzenia wykładów, zajęć oraz nakładu pracy związanego z przygotowaniem materiałów szkoleniowych, nie można, zdaniem Sądu, rozpatrywać w kategorii dzieła w rozumieniu art. 627 k.c., stanowią one bowiem o szczególnym rodzaju staranności osoby prowadzącej wykład lub dane zajęcia, podyktowane często wymogami dużej konkurencji na rynku edukacyjnym.
Ponownie rozpoznając sprawę dyrektor ŚOW NFZ decyzją z dnia [...] września 2023 r., nr [...], uznał, że zainteresowany podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania umów o świadczenie usług, do których zgodnie z k.c. stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, na rzecz płatnika składek w okresie od [...] maja 2013 r. do [...] sierpnia 2013 r. – z tytułu realizacji umowy nr [...] z dnia [...] maja 2013 r. oraz w dniu [...] lipca 2013 r. – z tytułu umowy nr [...]z dnia [...] czerwca 2013 r.
W odniesieniu natomiast do umowy nr [...] z dnia [...] lutego 2014 r. dyrektor ŚOW NFZ, uznał, iż brak jest podstaw do stwierdzenia, że zainteresowany w okresie od [...] lutego 2014 r. do [...] lutego 2015 r. wykonywał na rzecz płatnika składek umowę o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.
Od decyzji z dnia [...] września 2023 r. płatnik składek wniósł odwołanie.
Prezes NFZ po rozpatrzeniu odwołania wydał zaskarżoną decyzję. Organ podzielił ustalony przez organ I Instancji stan faktyczny oraz przywołał mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa. Szeroko opisując oraz dokonując oceny spornych umów w kontekście przepisów o umowie o dzieło oraz umowie zlecenia Organ doszedł do konkluzji, iż przedmiotem spornych umów nie była realizacja dzieła, a staranne działanie. Ponadto Organ wskazał, że wbrew stanowisku płatnika składek prezentowanego w odwołaniu, prawnej oceny przedmiotowych umów (nr [...] z dnia [...] maja 2013 r. oraz nr [...] z dnia [...] czerwca 2013 r.) dokonał WSA W Warszawie w wyroku z dnia 2 grudnia 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 1879/22, dochodząc do wniosku, że umowa z dnia [...] maja 2013 r. jest umową o świadczenie usług z art. 750 k.c., do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu.
Do podobnych wniosków doszedł WSA w Warszawie w odniesieniu do umowy z dnia [...] czerwca 2013 r. Przedmiotowa umowa jako dotycząca przeprowadzenia - trwającego 2 godziny lekcyjne – wykładu (prowadzenia zajęć dydaktycznych), stanowi umowę starannego działania.
Z rozstrzygnięciem Organu nie zgodziła się Skarżąca, wnosząc do WSA w Warszawie skargę na decyzję Prezesa NFZ z dnia [...] stycznia 2024 r., zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucając:
1) naruszenie przepisów prawa materialnego a to:
a) art. 66 ust. 1 punkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach przez jego błędne zastosowanie i uznanie, że zawarte między stronami umowy stanowią umowy o odpłatne świadczenie usług a w konsekwencji, że Pan C. podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu, podczas gdy wykład i inwentaryzacja (waloryzacja) przyrodnicza sporządzone przez Zainteresowanego były jednostkowe, twórcze, niestandardowe i polegały w istocie na niepowtarzalnym opracowaniu, spełniały zatem wszystkie kryteria do uznania je za dzieła w rozumieniu przepisów Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny,
b) art. 627 k.c. przez jego niezastosowanie i uznanie, że zawarte między stronami umowy nie wypełniają konstytutywnych cech umowy o dzieło, podczas gdy strony zobowiązały się - z jednej strony - do wykonania oznaczonego dzieła a z drugiej - do zapłaty umówionego wynagrodzenia,
c) art. 3531 k.c. przez niedopuszczalną ingerencję w zakres swobody kontraktowej stron, gdy takowej nie usprawiedliwiają ani obowiązujące przepisy prawa ani zasady współżycia społecznego, ani nie zostało wykazane, by umowy zawarte przez strony zmierzała do obejścia prawa czy była sprzeczna z naturą umowy o dzieło,
d) art. 56 k.c. przez niewzięcie pod uwagę ustalonych zwyczajów składających się na treść czynności prawnej i niedostrzeżenie, że w obrocie waloryzacje przyrodnicze są sporządzane wyłącznie w ramach umowy o dzieło i nie trzeba w umowie zastrzec wszystkich istotnych elementów tego dzieła,
e) art. 60 k.c. przez oparcie się jedynie na tekście umowy, zamiast na zeznaniach Skarżącej i Zainteresowanego, które wykazałyby ustalenia co do formy dzieła, sposobu jego odbioru i innych ustaleń, gdyż umowa wywołuje skutki nie tylko wyraźnie w niej wskazane, ale również te, które wynikają z zasad współżycia społecznego i utrwalonych zwyczajów,
f) art. 65 § 2 k.c. przez dokonanie wykładni oświadczeń woli stron skrajnie sprzecznej z obowiązującymi w tym względzie regułami, w zupełnym oderwaniu od woli stron i nadanie zawartemu przez strony kontraktowi charakteru umowy zlecenia na podstawie suwerennej woli organu,
g) art. 750 k.c. przez uznanie, że strony zawarły umowę o świadczenie usług, podczas gdy za taką uchodzić nie może czynność, polegająca na stworzeniu dokumentacji podlegającej odbiorowi, z przeniesieniem autorskich praw majątkowych;
2) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść wydanej decyzji, a to:
a) art. 6 k.p.a. przez dowolne uznanie, wbrew wszelkim regułom wykładni wynikającym z przepisów KC, że strony łączyły umowy o świadczenie usług, a nie umowy o dzieło,
b) art. 8 § 1 k.p.a. przez przeprowadzenie postępowania w sposób zupełnie odbiegający od standardów rzetelnej procedury administracyjnej, budzącej zaufanie strony do organu, uznanie inwentaryzacji z [...] lutego 2014 r. za przedmiot umowy o dzieło, a waloryzacji (pojęcia te są w istocie analogiczne) za przedmiot umowy o świadczenie usług,
c) art. 75 § 1 k.p.a. przez niedopuszczenie dowodu z zeznań świadków na okoliczność zgodnego zamiaru stron umowy, który to dowód jest przesądzający co do charakteru prawnego umowy, a niewystarczające jest oparcie się wyłącznie na dokumentach.
Formułując powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi Skarżący rozwinął podniesione zarzuty.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
W piśmie procesowym z dnia [...] kwietnia 2024 r. Prezes NFZ wniósł skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
Skarżąca w piśmie z dnia [...] kwietnia 2024 r. wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczony oraz podtrzymała stanowisku w zakresie spornych umów, tj., iż stanowią one umowy o dzieło.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym.
Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "P.p.s.a."). Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a. Sąd uwzględnia skargę tylko wówczas, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (1a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (1b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (1c), a także wówczas, gdy stwierdza nieważność decyzji (postanowienia) z przyczyn określanych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach bądź z tych przyczyn stwierdza wydanie decyzji (postanowienia) z naruszeniem prawa.
W pierwszej kolejności podkreślić należy, że niniejsza sprawa była już przedmiotem sądowej kontroli. Wyrokiem z dnia 2 grudnia 2022 r. w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 1879/22 WSA w Warszawie uchylił decyzję Prezesa NFZ z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję dyrektora Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...].
Przedmiotowy wyrok nie został zaskarżony skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W niniejszej sprawie mamy zatem do czynienia ze związaniem oceną prawną, o której mowa w art. 153 P.p.s.a., wyrażoną w wyroku WSA w Warszawie dnia 2 grudnia 2022 r. Zgodnie z tym przepisem, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Na gruncie art. 153 P.p.s.a. przyjmuje się, że ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie; musi pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci na przykład braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. wyrok NSA 15 marca 2024 r., sygn. akt I GSK 245/23). Innymi słowy związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 i art. 170 P.p.s.a. oznacza, że ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy zaistniałych po wydaniu wyroku, a także w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego przedmiotową ocenę (por. wyrok NSA z 22 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 2202/20).
Pojęcie "ocena prawna" oznacza wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Ocena ta może się odnosić zarówno do przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Organy są związane nie tyko oceną prawną, ale i wskazaniami co do dalszego postępowania. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą sposobu działania organów w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie wadliwości w postępowaniu prowadzonym po wydaniu wyroku. Związanie wyrażonymi w orzeczeniu sądu wskazaniami co do dalszego postępowania obliguje organ do wykonania wytycznych sądu.
Mając powyższe na uwadze, Sąd w składzie rozpoznającym sprawę wskazuje, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga, niezależnie od podniesionych zarzutów nie mogła przynieść oczekiwanych przez Skarżącą rezultatów.
Przypomnieć należy, że pierwotnym zagadnieniem w sprawie, poddanym sądowej kontroli była ocena trzech spornych umów zawartych przez płatnika składek z zainteresowanym. Były to umowy:
• nr [...]z dnia [...] maja 2013 r. na "wykonanie waloryzacji przyrodniczej siedlisk",
• nr [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. na "przeprowadzenie wykładu podczas szkolenia dla uczestników projektu pt.: Możliwości wykorzystania kwietnych muraw w regionalnym gospodarstwie na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej" - trwającego 2 godziny lekcyjne,
• nr [...]z dnia [...] lutego 2014 r. w przedmiocie [1.1] wykonania inwentaryzacji przyrodniczej polegającej na: a) podaniu, stwierdzonych w trakcie rozpoznania terenowego, lokalizacji gatunków herpetofauny oraz ważek objętych ochroną w rozumieniu prawodawstwa polskiego i wspólnotowego oraz gatunków zagrożonych (...) oraz określenia ich przybliżonej liczebności na każdym ze stanowisk, b) przeprowadzeniu oceny stanowiska dla każdego gatunku herpetofauny i ważek wymienionych w Dyrektywie (...) zgodnie z założeniami monitoringu przyrodniczego (...), [1.2] przygotowaniu raportu częściowego w zakresie inwentaryzacji ważek, [1.3] przygotowaniu raportu końcowego w zakresie inwentaryzacji herpetofauny, [1.4] analizie istniejącej dokumentacji obejmującej zakres niniejszej umowy, w tym naukowej, ze sporządzeniem raportu z zakresu zadania wymienionego w ust. 1.1, [1.5] przygotowaniu raportu końcowego inwentaryzacji (na podstawie dostarczonych przez zamawiającego raportów częściowych/końcowych w poszczególnych zakresach Inwentaryzacji), z pełnieniem nadzoru nad inwentaryzacją.
W wyniku rozpoznania wniesionej skargi od decyzji Prezesa NFZ z [...] maja 2022 r. WSA w Warszawie zakwestionował ocenę prawną organów dotyczącą umowy z dnia [...] lutego 2014 r. Zdaniem Sądu, prawidłowa klasyfikacja umowy uzależniona była od ponownej rzetelnej oceny charakteru prawnego zawartej umowy i zbadanie nie tylko treści kontraktu, ale także ustalenie jej rzeczywistego przedmiotu. Organ został zobligowany do dokładnego przeanalizowania całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pod kątem czy w treści i sposobie wykonywania spornej umowy przeważają cechy umowy o dzieło czy też umowy dotyczącej usługi.
WSA w Warszawie w wyroku z dnia 2 grudnia 2022 r., po przeanalizowaniu dwóch pozostałych umów, tj. z dnia [...] maja 2013 r. i [...] czerwca 2023 r., podzielił ustalenia organów NFZ, uznając, iż obie sporne umowy są umowami o świadczenie usług, opisanych w art. 750 k.c., do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu.
W związku z powyższym organy ponownie rozpoznające sprawę związane były oceną prawną wyrażoną przez WSA w Warszawie w wyroku z dnia 2 grudnia 2022 r. Tym samym, o ile rozstrzygnięcie organów w zakresie umowy z dnia 3 lutego 2014 r. było uzależnione od przeprowadzonej ponownej oceny, z uwzględnieniem wytycznych zawartych ww. wyroku, o tyle charakter dwóch pozostałych umów został oceniony orzeczeniem z dnia 2 grudnia 2022 r., gdzie wprost zostało wskazane przez WSA w Warszawie, iż sporne umowy nie noszą znamion umów o dzieło.
W związku z powyższym, zarówno organy ponownie rozpoznające sprawę oraz obecnie Sąd kontrolujący zaskarżoną decyzję nie mają podstaw do dokonania odmiennej oceny spornych umów. Taka możliwość byłaby dopuszczalna w sytuacji zmiany stanu prawnego lub istotnej zmiany stanu faktycznego – co w niniejszym przypadku nie ma miejsca. Ponadto, związanie oceną prawną zawartą w wyroku z dnia 2 grudnia 2022 r. również by odpadło, w przypadku skutecznego zaskarżenia wyroku WSA w Warszawie z dnia 2 grudnia 2022 r. skargą kasacyjną. Z takiej możliwości Skarżąca również nie skorzystała. Wyrok WSA w Warszawie uprawomocnił się ze wszystkimi konsekwencjami. Skoro Skarżąca nie zakwestionowała tylko w części korzystnego dla siebie wyroku z dnia 2 grudnia 2022 r., skarga w zakresie tych dwóch spornych umów oraz podniesione zarzuty nie są środkiem do skutecznego uchylenia zaskarżonej decyzji.
Przyjmuje się w orzecznictwie, że postanowienia art. 153 P.p.s.a. oznaczają, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, w którym zostało wydane, oraz poza zakres postępowania administracyjnego, w którym zostało wydane zaskarżone rozstrzygnięcie. Zasięgiem jego oddziaływania objęte zostają również wszystkie przyszłe – ewentualne – postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 22 marca 1999 r., sygn. akt IV SA 527/97 i wyrok NSA z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt II FSK 2506/12).
Z tych względów wniesiona w sprawie skarga nie mogła przynieść zamierzonego rezultatu, albowiem ocena prawna spornych umów została dokonana w wyroku WSA w Warszawie z dnia 2 grudnia 2022 r., którą związane były organy oraz Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.
Wszystkie orzeczenia krajowych sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu, dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych CBOSA pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl .
Należy również wskazać, że złożona w tej sprawie skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a., z uwagi na spełnienie ustawowych przesłanek. Stosownie do art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpatrzona w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Sprawa w takim przypadku rozpoznawana jest na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów – art. 120 P.p.s.a.