VI SA/Wa 885/20

VI SA/Wa 885/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-09-29
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-04-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Barbara Kołodziejczak-Osetek
Jakub Linkowski /sprawozdawca/
Joanna Wegner /przewodniczący/
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne
Uprawnienia do wykonywania zawodu
Sygn. powiązane
II GSK 1412/21 - Wyrok NSA z 2025-01-22
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1513
art. 66 ust. 2 pkt 2, art. 65 pkt. 3
Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - t.j.
Dz.U. 1980 nr 9 poz 26
art. 138 par. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wegner Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.) Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Bytner po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2020 r. sprawy ze skargi P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia odmowy wpisu na listę adwokatów oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...], Minister Sprawiedliwości działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.) w związku z art. 65 w zw. z art. 66 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2019 r. poz. 1513 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania J. K. od uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] listopada 2019 r., Nr [...], utrzymującej w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r., w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...] - uchylił w całości uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] listopada 2019 r., Nr [...] oraz utrzymaną przez nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r., w przedmiocie odmowy wpisu J. K. na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...] i przekazał sprawę Okręgowej Radzie Adwokackiej w [...] do ponownego rozpatrzenia.
Do wydania przedmiotowej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 7 lutego 2019 r. J. K. złożył wniosek o dopuszczenie go do egzaminu adwokackiego na podstawie art. 66 ust. 2 pkt 2 Prawa o adwokaturze.
Uchwałą nr [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. Komisja Egzaminacyjna Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2019 r. z siedzibą w [...] stwierdziła, że J. K. uzyskał pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego.
W dniu 13 maja 2019 r. J. K. złożył w Okręgowej Radzie Adwokackiej w [...] wniosek o wpis na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...], dołączając m.in. zaświadczenie o niekaralności, oświadczenie o korzystaniu z pełni praw publicznych oraz posiadaniu pełnej zdolności do czynności prawnych, a także świadectwo pracy w charakterze asystenta sędziego w Sądzie Rejonowym w [...]. J. K. nie dołączył do wniosku dyplomu ukończenia wyższych studiów prawniczych, jak również jego uwierzytelnionej kopii.
Uchwałą z dnia [...] sierpnia 2019 r. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] odmówiła J. K. wpisu na listę adwokatów. W uzasadnieniu stwierdziła, że mimo złożenia szeregu rekomendacji, w jej ocenie, J. K. nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Podstawą tej oceny było ustalenie, że J. K. wziął czynny udział w happeningu "[...]" gdzie doszło do wieszania na szubienicach portretów europosłów.
J. K. wniósł od tej uchwały odwołanie do Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej.
Po rozpatrzeniu odwołania, uchwałą z dnia [...] listopada 2019 r., Nr [...] Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej utrzymało zaskarżoną uchwałę w mocy.
W uzasadnieniu uchwały Prezydium stwierdziło, że w pełni podziela stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w [...]. Odnosząc się do zarzutów skarżącego uznało, że "nie widzi potrzeby odniesienia się do każdego zarzutu (...) skoro nie podważa to samego faktu uczestnictwa w owym wydarzeniu, mającym decydujący wpływ na dokonaną przez Okręgową Radę Adwokacką w [...] ocenę, że zainteresowany nie daje rękojmi do przyjęcia, iż będzie prawidłowo wykonywał zawód adwokata". Zdaniem Prezydium złożone przez skarżącego rekomendacje nie podważają dokonanych ustaleń odnośnie wydarzenia - happeningu "[...]".
W dniu 3 grudnia 2019 r. J. K. wniósł do Ministra Sprawiedliwości odwołanie od uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej.
Zaskarżonej uchwale odwołujący zarzucił:
1. obrazę prawa materialnego, tj.:
a. art. 68 ust. 4 w zw. z art. 65 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze a contrario z pominięciem przy ocenie w sprawie wpisu na listę adwokatów przesłanek nieskazitelności charakteru i dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata w oparciu o dotychczasowe zachowanie kandydata;
b. art. 68 ust. 4 w zw. z art. 65 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze a contrario poprzez odmowę wpisu na listę adwokatów w oparciu o pozaustawowe przesłanki, nieujętej w powyższej przywołanym przepisie, tj.:
ba. poglądów politycznych i przynależności politycznej, wyrażających się na uczestnictwie w legalnym zgromadzeniu publicznym "[...]" i uczestnictwie w działalności legalnie funkcjonującej partii "[...]", gdyż działalność taka w subiektywnej ocenie osób reprezentujących organ nie jest akceptowalna społecznie i powoduje "rezonans społeczny";
bb. art. 68 ust. 4 w zw. z art. 65 ust. 1 Prawa o adwokaturze w zw. z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 18 października 1998 r. o pracownikach sądu i prokuratury, poprzez arbitralną, ocenę, że ogranicza on podmiotowe prawo do zrzeszania się asystentów sędziego w partii politycznej lub udziału w zgromadzeniach publicznych;
bc. sprzeczności z rotą ślubowania, jakoby udział w zgromadzeniu publicznym miał stać w rzekomej sprzeczności z ochroną praw i wolności obywatelskich i umacnianiem porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej;
c. naruszenie prawa materialnego tj. art. 68 ust. 4 w zw. z art. 65 ust. 1 art. 66 ust. 2 pkt 2 oraz art. 77a ust. 8 Prawa o adwokaturze, poprzez dokonanie ponownej oceny wiedzy z zakresu zasad o etyce adwokackiej, pomimo uzyskania na egzaminie oceny dobrej;
d. naruszenie § 3 Zbioru zasad etyki adwokackiej i godności zawodu a contrario, poprzez przyjęcie, że zasady zbioru obowiązują także asystentów sędziego i to wprost, a nie odpowiednio, tak jak to ma miejsce w przypadku aplikantów adwokackich;
2. Nieprawdziwe ustalenia faktyczne, które miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, poprzez:
a. ustalenie, że mimo braku "możliwości kategoryzacji klientów ze względu na poglądy (...) będzie kierował klientów o innych poglądach do innego adwokata", podczas gdy zapis taki nie odzwierciedla ani zapisu z protokołu z dnia 20 sierpnia 2019 r., ani też jego wywodu w toku wyjaśnień;
b. ustalenie, że skarżący w trakcie zgromadzenia publicznego "[...]" miał "dawać jasny przekaz karania żywego człowieka śmiercią przez powieszenie", podczas gdy miał wówczas przekonanie, że inscenizacja stanowi jedynie kostium historyczny wieszania portretów "in effige" i nie miał świadomości, ani czyje wieszane portrety przedstawia inscenizacja, ani tym bardziej, że "przedstawiają one żywych ludzi"; nie miał również intencji "zadawania śmierci przez powieszenie, w tym kontekście zadawania śmierci w życiu co najmniej politycznym";
c. ustalenie, że happening wzbudził "obiektywnie negatywny odbiór społeczny", podczas gdy ocena happeningu była zróżnicowana społecznie w zależności od przynależności do grupy wyborczej, a powyższa ocena stanowi subiektywną ocenę członków organu;
d. ustalenie, że skarżący nie ma krytycznego stosunku do swojego postępowania, podczas gdy krytycznie ocenił swój udział w happeningu, a bezkrytycznie w dalszym ciągu ocenia jedynie swoje stanowisko polityczne;
e. ustalenie, że skarżący nie podjął próby przeproszenia M. B., podczas gdy podjął próbę kontaktu z przedstawicielami [...], w tym także z M. B.;
f. ustalenie, że wieszanie portretów "in effige", kojarzy się ze "sznurem zaciśniętym wokół szyi skazańca", podczas gdy postaci historyczne, których ten manifest dotyczył - nie poniosły żadnych konsekwencji, a uczestnicy Konfederacji Targowickiej w znakomitej większości dożyli sędziwego wieku;
g. uznanie, że postawa skarżącego jest sprzeczna z rotą ślubowania, podczas gdy wyjaśnił on, że to właśnie z uwagi na chęć poświęcenia pasji zawodowej przedłożył ją ponad pasję społeczno-polityczną, rezygnując z działalności partyjnej i udziału w zgromadzeniach publicznych;
h. ustalenie, że skarżący "umieścił (...) podobiznę na szubienicy", nazwał kogokolwiek "zdrajcą", lub porównał do "targowiczanina", podczas gdy nie uczynił osobiście żadnej z powyższych rzeczy;
i. uznanie, że uchwała Zebrania Sędziów Sądu Apelacyjnego podjęta w dniu [...] kwietnia 2019 r. i uchwała Zgromadzenia Przedstawicieli Sędziów Apelacji [...] podjęta w dniu [...] czerwca 2019 r. dotyczy oceny "zachowania Zainteresowanego, polegającego na publicznym wieszaniu na szubienicach portretów polskich deputowanych do Parlamentu Europejskiego", podczas gdy skarżący nie dokonał osobiście "publicznego wieszania" na szubienicach portretów polskich deputowanych do Parlamentu Europejskiego, lecz jedynie brał udział zgromadzeniu publicznym w przekonaniu o inscenizacji tła historycznego omawianego problemu;
j. nieprawidłowe ustalenie, że odwołujący się "był twarzą" zgromadzenia publicznego "[...]", a o pełnionym przez niego charakterze świadczy publikacja "[...]", podczas gdy o bezpodstawności takiego wniosku świadczy już tylko fakt, że pierwsza wzmianka o jego osobie pojawiła się blisko półtorej roku po odbyciu się tego zgromadzenia;
k. nieprawidłowe ustalenie, że działania mobbingowe podjęte przez część sędziów zebrania Sędziów SA w [...], dyskryminujące odwołującego się ze względu na jego działalność polityczną lub za udział pracach w Komisji Weryfikacyjnej, stanowią właściwą ocenę co do przymiotów charakteru odwołującego się;
l. nieprawidłowe ustalenie, że przedstawione przez odwołującego się rekomendacje pisane były na tym samym komputerze;
m. nieprawidłowe ustalenie, że przedstawione przez odwołującego się rekomendacje były "rekomendacjami grzecznościowymi" lub opiniami;
n. nieprawidłowe ustalenie, że przedstawione przez odwołującego się rekomendacje "przypuszczalnie nie zostały wytworzone przez osoby, których nazwiska w nich figurują", a w konsekwencji nie przyznanie im waloru dowodowego;
o. nieprawidłowe ustalenie, że rezonans społeczny i ocena polityczna zgromadzenia publicznego "[...]" w jakikolwiek sposób mogą rzutować na ocenę charakteru odwołującego się, podczas gdy bezspornie nie odpowiadał on za przebieg tego zgromadzenia, a biorąc w nim udział korzystał z wolności zgromadzeń zapewnionych mu konstytucyjnie;
p. nieprawidłowe ustalenie, że negatywna ocena polityczna zgromadzenia, w którym Odwołujący się wziął udział, wyrażona przez media zaangażowane politycznie po stronie przeciwnej do partii [...] - może mieć jakikolwiek wpływ na ocenę czy daje on rękojmię do prawidłowego wykonywania zawodu adwokata;
r. nieprawidłowe ustalenie, że "ilość wpisów w internecie, gdy wywoła się hasło J. K." ma świadczyć o negatywnym rezonansie społecznym zgromadzenia, w którym brał udział, co w konsekwencji miałoby rzutować w jakikolwiek sposób na ocenę czy J. K. daje rękojmię do prawidłowego wykonywania zawodu adwokata;
s. nieprawidłowe ustalenie, że J. K. dopuścił się jednorazowego zachowania podważającego nieskazitelny charakter kandydata do adwokatury".
3. Naruszenie procedury administracyjnej, które miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, poprzez:
a. naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 i 4 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez nierozpoznanie całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności całkowite pominięcie kluczowych dla ustaleń niniejszej sprawy dokumentów, o których mowa wart. 68 ust. 4 zd. 2 Prawa o adwokaturze, a więc akt osobowych skarżącego, w
szczególności przedstawionych przez pracodawców opinii oraz przedstawionych rekomendacji, a także oparcie ustaleń faktycznych na subiektywnych "przypuszczeniach" członków organu, a nie na faktycznych zebranym materiale dowodowym;
b. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwego orzeczenia organu I instancji;
c. naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 79a § 1 k.p.a, i art. 81 k.p.a. poprzez brak umożliwienia skarżącemu między zakończeniem postępowania a podjęciem rozstrzygnięcia - wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłaszania żądań, a pomimo tego oparciu na nich ustaleń faktycznych — w szczególności "wpisów w Internecie" gdy w wyszukiwarce internetowej wywoła się hasło "J. K." lub "[...]";
d. naruszenie art. 9 k.p.a. poprzez brak udzielenia informacji.
J. K. wniósł o przeprowadzenie dowodów w postaci:
1) wydruków z wyszukiwarki google.pl x5;
2) screenów sprzed i po interwencji - wystosowaniu wezwań do zaniechania naruszeń dóbr osobistych x6;
3) informacji od redaktorów naczelnych o usunięciu spornego materiału prasowego, lub jego przeredagowaniu x3;
4) fragmentów postanowień Sądu Okręgowego w [...] dot. uprawdopodobnienia naruszeń dóbr osobistych x2;
5) informacji dotyczących postępowań karnych o zniesławienie - wszczętych z aktu oskarżenia odwołującego się x2;
6) potwierdzeń nadania wezwań do zaniechania naruszeń dóbr osobistych xl2;
i o zmianę zaskarżonej uchwały poprzez dokonanie wpisu na listę adwokatów, ewentualnie uchylenia uchwały i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
Ponadto złożył wniosek ewentualny - o ile Minister Sprawiedliwości uznałby się za organ niewłaściwy do dokonania wpisu J. K. na listę adwokatów - o rozważenie przez Prokuratora Generalnego możliwości skierowania kasacji - uzupełniająco w trybie art. 521 k.p.k. - do Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego. Zgodnie z kształtującą się linią orzeczniczą musi bowiem istnieć możliwość ingerowania przez władze państwowe w decyzje organów korporacyjnych, gdy te doprowadzają do ludzkiej krzywdy (tak: uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia [...] listopada 2019 r., sygn., akt [...]).
Po rozpatrzeniu odwołania Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. w związku z art. 65 w zw. z art. 66 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2019 r. poz. 1513 z późn. zm.), - uchylił w całości uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] listopada 2019 r., Nr [...] oraz utrzymaną przez nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r., w przedmiocie odmowy wpisu J. K. na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...] i przekazał sprawę Okręgowej Radzie Adwokackiej w [...] do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu swojej decyzji Minister Sprawiedliwości wskazał, że odwołanie zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie jego wnioski są zasadne.
Minister podkreślił, że bezzasadnym jest wniosek skarżącego dotyczący możliwości skierowania kasacji w trybie art. 521 k.p.k. do Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego. Wpis na listę adwokatów ma charakter sprawy administracyjnej i podlega rozpoznaniu w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie znajdują natomiast w tego rodzaju sprawach zastosowania przepisy Kodeksu postępowania karnego.
Należy także podkreślić, że w aktualnym stanie prawnym bezprzedmiotowym jest wniosek skarżącego o zmianę zaskarżonych decyzji poprzez dokonanie wpisu J. K. na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...]. Jak wyjaśnił bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt Ił GPS 1/13 "Rozpoznając odwołania, o których mowa w art. 68 ust. 6a ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze oraz art. 31 ust. 2a ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, Minister Sprawiedliwości nie może zastosować art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1060 r. - Kodeks postępowania administracyjnego i orzec co do istoty sprawy."
Minister wskazał, że zgodnie z zasadą wyrażoną w przepisie art. 65 ustawy - Prawo o adwokaturze, na listę adwokatów może być wpisany ten, kto:
1) jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata;
2) korzysta w pełni z praw publicznych oraz ma pełną zdolność do czynności prawnych;
3) ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej;
4) odbył w Rzeczypospolitej Polskiej aplikację adwokacką i złożył egzamin adwokacki.
Wyjątki od tej zasady, w zakresie pkt 4, zostały określone w art. 66 ust. 1 i 2.
W niniejszej sprawie we wniosku o wpis, inicjującym postępowanie, wnioskujący powołał się na przesłanki wpisu, przewidziane w art. 66 ust. 2 pkt 2 Prawa o adwokaturze. Przepis ten wprowadza odstępstwo od obowiązku odbycia aplikacji adwokackiej wobec osób, które m.in. przez okres 4 lat w okresie nie dłuższym niż 6 lat przed złożeniem wniosku o dopuszczenie do egzaminu były zatrudnione na stanowisku asystenta sędziego.
W odniesieniu do powołanej we wniosku przesłanki wpisowej skarżący dołączonym do wniosku o dopuszczenie do egzaminu adwokackiego świadectwem pracy oraz umową o pracę (T.I - k. 5) wykazał, że pracował od dnia 15 lutego 2016 r. do dnia 30 września 2018 r. w Sądzie Rejonowym w [...] jako asystent sędziego, zaś od dnia 1 października 2018 r. do chwili złożenia wniosku jako asystent sędziego w Sądzie Apelacyjnym w [...].
Pomiędzy oświadczeniami samego zainteresowanego (życiorys T. I - k. 111, kwestionariusz osobowy T. I - k. 113 akt administracyjnych) oraz pismem dnia 3 czerwca 2019 r. Prezesa Sądu Rejonowego w [...] (T.I - k. 143), a wymienionym świadectwem pracy zachodzą rozbieżności co do okresu zatrudnienia J. K. w Sądzie Rejonowym w [...] na stanowisku asystenta sędziego. W życiorysie i kwestionariuszu osobowym skarżący wskazuje, że na stanowisku asystenta sędziego w Sądzie Rejonowym w [...] był zatrudniony od dnia 18 listopada 2013 r. do dnia 30 września 2018 r. Okres ten znajduje potwierdzenie w piśmie z dnia 3 czerwca 2019 r. Prezesa Sądu Rejonowego w [...], nie mniej jednak nie został on uwzględniony w całości w przedłożonym świadectwie pracy.
Wynikający z omawianego pisma Prezesa Sądu Rejonowego okres zatrudnienia jest wystarczający do spełnienia przesłanki przystąpienia do egzaminu adwokackiego. Zdaniem organu naczelnego nie zwalniało to jednak organów wpisowych od wyjaśnienia rozbieżności zachodzących pomiędzy tym pismem a świadectwem pracy przedłożonym przez skarżącego. Wskazuje to że organy te nie dochowały obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy.
Minister Sprawiedliwości podkreślił także, że na etapie ubiegania się o dopuszczenie do egzaminu adwokackiego, jak również ubiegając się o wpis na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...] skarżący nie wykazał ukończenia wyższych studiów prawniczych w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskania tytułu magistra. Okoliczność ta wynika jedynie ze złożonego przez skarżącego do akt życiorysu, a nie została potwierdzona poprzez złożenie odpisu dyplomu lub jego uwierzytelnionej kopii.
Wskazany brak nie został uzupełniony ani w postępowaniu przed Okręgową Radą Adwokacką w [...], ani w postępowaniu odwoławczym przed Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej. Świadczy to o tym, że wymienione organy nie rozpoznały całości okoliczności sprawy albowiem nie wzywały skarżącego do przedłożenia wymienionego dokumentu. Uchybia to art. 65 pkt 3 Prawa o adwokaturze i świadczy o nierozpoznani u przez organy wpisowe wszystkich istotnych okoliczności sprawy.
Nadto zarówno Okręgowa Rada Adwokacka w [...], jak również Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w toku postępowania posiadały wiedzę, że w sprawie happeningu "[...]" Prokuratura Okręgowa w [...] wszczęła postępowanie, w którym skarżący J. K. został przesłuchany w charakterze świadka (w postanowieniu z dnia [...] listopada 2019 r. sygn. akt [...] wydarzenie to określane jest nazwą "[...]"). Wynik tego postępowania, zdaniem Ministra Sprawiedliwości, miał znaczenie w kontekście oceny przesłanki prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. To bowiem organy ścigania, w tym prokuratura, są kompetentne do stwierdzenia czy dane zachowanie stanowi przestępstwo, bądź wykroczenie. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, wynik wymienionego postępowania karnego ma istotne znaczenie w kontekście oceny przesłanki z art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze. Zaniechanie uzyskania informacji związanych z toczącym się postępowaniem karnym i jego ustaleniami przez organy wpisowe, a następnie niepoddanie tych ustaleń ocenie w postępowaniu administracyjnym wskazuje w konsekwencji na przedwczesność wniosków organów I i II instancji.
Minister wskazał, że postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 r., sygn. akt [...] przedmiotowe postępowanie zostało umorzone w fazie in rem, wobec braku znamion czynu zabronionego. Z treści uzasadnienia wynika, że w jego toku ustalono m.in., iż dokonana podczas happeningu ocena działalności publicznej europosłów "... winna być traktowana w świetle (...) orzecznictwa i doktryny w granicach wypowiedzi oraz krytyki działalności publicznej osób sprawujących funkcje publiczną, do których zaliczają się europosłowie." Jakkolwiek przedmiotowe postanowienie nie jest prawomocne, to jego ustalenia mają istotny związek z niniejszym postępowaniem wpisowym. Zdaniem Ministra okoliczność ta uszła całkowicie uwadze organom samorządu zawodowego.
Ponadto kolejną ułomnością kontrolowanego instancyjnie postępowania jest uznanie przedłożonych przez skarżącego rekomendacji za dowody niewiarygodne tylko z powodu ich ogólnej treści. Wskazuje to na brak wszechstronności oceny zgromadzonego materiału dowodowego.
Jak wynika z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy obowiązane są podejmować wszystkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Zadośćuczynienie tej zasadzie wymagało pogłębienia ustaleń, na jakich przesłankach (faktach) osoby rekomendujące oparły oceny skarżącego. Dopiero wyjaśnienie tych podstaw mogłoby stanowić podstawę rozważań, czy rzeczywiście przedłożone rekomendacje nie mogą prowadzić do przyjęcia, że kandydat daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. W ocenie Ministra Sprawiedliwości organy wpisowe mogły uzyskać tego rodzaju informacje czy poprzez wezwanie skarżącego do uzupełnienia o te informacje rekomandacji, czy też poprzez przesłuchanie w charakterze świadków osób udzielających rekomendacji, a w ostateczności poprzez przeprowadzenie w trybie art. 86 k.p.a. przesłuchania skarżącego w charakterze strony. Zaniechanie w tym zakresie wskazuje więc, że materiał dowodowy został oceniony wybiórczo, jedynie w kontekście udziału skarżącego w kwestionowanym happeningu. Może to więc rodzić uzasadnione przypuszczenie, że zasadnie skarżący podnosi, iż ocena jego kandydatury miała jedynie charakter polityczny.
Odnosząc się do wniosków i zarzutów podniesionych przez odwołującego organ naczelny podkreślił, że zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy obwiązany był ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji z zastrzeżeniem rozwiązania przyjętego w art. 138 § 2 k.p.a. Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu I instancji, jak to miało miejsce w przypadku uchwały z dnia [...] listopada 2019 r., Nr [...] Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej.
W niniejszej sprawie Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej nie powinno więc ograniczyć się jedynie do kontroli oceny przesłanki prawidłowego wykonywania zawodu adwokata dokonanej w uchwale z dnia [...] sierpnia 2019 r. Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], lecz powinno zbadać całokształt spełnienia przez kandydata przesłanek wpisu na listę adwokatów.
W niniejszej sprawie, w ocenie Ministra Sprawiedliwości, zachodzi zatem konieczność uzupełnienia materiału dowodowego albowiem nie tylko nie został on w całości zebrany, lecz także nie został wszechstronnie oceniony, co naruszyło w sposób rażący art. 77 § 1 k.p.a. Badaniu podlegać powinno bowiem spełnienie przez skarżącego wymagań m.in. w zakresie wykształcenia prawniczego, jak również okoliczności faktyczne w zakresie przesłanki, o której mowa w art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze.
O tym, czy dana osoba daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata winno być ocenione na podstawie całokształtu dotychczasowej postawy kandydata (jego cech charakteru i zachowania). Warunek ten zakłada brak możliwości ograniczenia w ocenie sylwetki kandydata tylko do jednostkowych wydarzeń z jego życia, ale jej przeprowadzenie z uwzględnieniem wszystkich zachowań i cech ubiegającego się o wpis na listę korporacji zawodu zaufania publicznego (tak WSA w Warszawie w wyroku z dnia 24 maja 2016 r., sygn. akt VI SA/Wa 2791/15).
Ocena postawy człowieka kształtuje się na podstawie danych zgromadzonych albo na przestrzeni dłuższego czasu, albo w krótszym czasie, lecz przy wykorzystaniu znaczącego ilościowo i jednoznacznego w swojej wymowie materiału dowodowego. Odnosząc te uwagi do kandydata do zawodu adwokata, ocenę czy wykazuje on przymiot nieskazitelnego charakteru wyprowadzać należy przynajmniej z okresu jego dotychczasowego życia prywatnego i zawodowego.
Pojęcie "nieskazitelności" zastosowane w art. 65 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze nie może być pojmowane jako brak jakiejkolwiek skazy, czy też brak negatywnych okoliczności w dotychczasowej postawie kandydata do zawodu adwokata.
Wskazane uchybienia przesądzały, zdaniem Ministra Sprawiedliwości, o konieczności uchylenia uchwały z dnia [...] listopada 2019 r., Nr [...] Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej. Miało ono bowiem wpływ na treść rozstrzygnięcia tego organu. Rozpoznanie całokształtu okoliczności mogło prowadzić do odmiennego rozstrzygnięcia, tym bardziej, że Okręgowa Rada Adwokacka w [...] podejmując zaskarżoną uchwałę nie dysponowała pełnym materiałem dowodowym m.in. dyplomem ukończenia wyższych studiów prawniczych w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskania tytuł magistra lub zagranicznych studiów prawniczych uznanych w Rzeczypospolitej Polskiej przez skarżącego. Organ ten nie wyjaśnił również rozbieżności w zakresie dokumentów zaświadczających o okresie zatrudnienia skarżącego na stanowisku asystenta sędziego w Sądzie Rejonowym w [...].
W tym stanie rzeczy Minister Sprawiedliwości stwierdzając naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 i 4 k.p.a. i art. 80 k.p.a., mające wpływ na wynik sprawy, uznał za konieczne również uchylenie na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchwały z dnia [...] sierpnia 2019 r. Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] o odmowie wpisu J. K. na listę adwokatów i przekazanie sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia.
Minister wskazał, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy samorządu adwokackiego obowiązane będą wszechstronnie zebrać i ocenić materiał dowodowy, zgodnie z zasadami wynikającymi z wyżej wskazanych przepisów.
W szczególności Okręgowa Rada Adwokacka w [...] winna zobowiązać skarżącego do przedłożenia dyplomu ukończenia wyższych studiów prawniczych i uzyskania tytułu magistra oraz wyjaśnić rozbieżności co do okresu zatrudnienia w charakterze asystenta sędziego J. K. zachodzące pomiędzy oświadczeniami samego zainteresowanego (życiorys T. I - k. 111, kwestionariusz osobowy T. I - k. 113) oraz pismem dnia 3 czerwca 2019 r. Prezesa Sądu Rejonowego w [...] (T.I - k. 143), a przedłożonym świadectwem pracy (T.I - k. 5).
Natomiast w zakresie przesłanki z art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] należeć będzie zbadanie cech charakteru i zachowania kandydata nie tylko poprzez pryzmat jednostkowego zdarzenia, jakim był udział w tym happeningu, lecz również w przed tym zdarzeniem, a w szczególności w okresie od tego zdarzenia do chwili obecnej.
Nie bez znaczenia dla tej oceny będzie szczegółowe wyjaśnienie czy skarżący, tak jak twierdzi, podjął działania zamierzające do kontaktu i przeproszenia M.B..
Na powyższą decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2020 r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wniosło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Zaskarżonej decyzji zarzucono:
1) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 65 pkt 1 ustawy Prawa o adwokaturze poprzez uznanie, iż udział w zdarzeniu tj. happeningu "[...]", w czasie którego Uczestnik postępowania trzymał szubienicę, na której umieszczone było zdjęcie jednego z Europosłów do Parlamentu Europejskiego, jak również zachowanie po w/w wydarzeniu, nie pozwala na uznanie, iż Uczestnik nie daje rękojmi należytego wykonywania obowiązków adwokata, bowiem stanowi jednostkowe zdarzenie które nie może przesądzać o istnieniu rękojmi, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia w/w przepisu wskazuje, iż takie zachowanie Uczestnika pozwala na uznanie, iż kandydat do wpisu na listę adwokatów nie spełnia przesłanki rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu;
2) naruszenie przepisów postępowania tj. art. 138 § 2 kpa mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez bezzasadne uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskutek uznania, iż organy nie zebrały i nie oceniły materiału dowodowego w sposób wyczerpujący - czym naruszyły art. 7, 77 § 1 i 4 kpa oraz art. 80 kpa w sposób mający wpływ na wynik sprawy, w sytuacji gdy organa zebrały i oceniły materiał dowodowy w sposób całościowy i wszechstronny, wobec czego zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwalał na wydanie decyzji o uchylonej treści, odpowiadającej prawu wobec czego nie było podstaw do zastosowania dyspozycji art. 138 §2 kpa;
3) naruszenie przepisów postępowania tj. art. 138 § 2 kpa w zw. z art. 77 § 1 i 4 kpa które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez bezzasadne uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskutek uznania, iż organa nie dysponowały pełnym materiałem dowodowym tj.: dyplomem ukończenia studiów wyższych oraz nie wyjaśniły rozbieżności w zakresie dokumentów zaświadczających o okresie zatrudnienia Uczestnika postępowania na stanowisku asystenta sędziego, podczas gdy w/w przesłanki nie podlegają badaniu w toku przedmiotowego postępowania, wobec zdania egzaminu adwokackiego przez Uczestnika postępowania i związania w w/w zakresie organów prawomocną uchwałą o zdaniu egzaminu, niezależnie zaś od powyższego w/w przesłanki zostały zbadane w toku przedmiotowego postępowania;
4) błędną wykładnię art. 65 pkt 3 poa w zw. z art. 68 ust. 3 i 4 poa poprzez uznanie, iż organ w toku sprawy o wpis na listę adwokatów zobowiązany jest do uzyskania dyplomu ukończenia studiów przez Uczestnika postępowania, w sytuacji gdy przepis art. 68 ust. 3 poa wskazuje katalog dokumentów jakie musi złożyć kandydat i nie ma wśród nich dyplomu ukończenia studiów wyższych, zaś niezależnie od powyższego stosownie do art. 68 ust. 4 poa organa mają w toku postępowania wgląd w akta osobowe kandydata w tym akta osobowe znajdujące się w Sądzie Rejonowym w [...], gdzie Uczestnik zatrudniony jest na stanowisku asystenta sędziego.
Wobec powyższego strona skarżąca wniosła o:
1) uchylenie w całości zaskarżonej decyzji;
2) zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, stosownie do przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W uzasadnieniu skargi strona rozwinęła powyższe zarzuty wskazując, że zaskarżona decyzja wydana w trybie art. 138 § 2 k.p.a. była nieuzasadniona i niezgodna z prawem.
Odpowiadając na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd
w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym.
Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zw. dalej "p.p.s.a." - Dz. U. z 2018 poz. 1302 ze zm.).
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie jest ona zasadna bowiem wskazane przez organ naczelny uchybienia postępowania organów samorządu adwokackiego w części okazały się zasadne.
W niniejszej sprawie Sąd badał poprawność zastosowania przez Ministra Sprawiedliwości art. 138 § 2 k.p.a.
Zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Jeżeli kontrolowany organ dokonał w zaskarżonej decyzji błędnej wykładni przepisów prawa, które mogą znaleźć zastosowanie w sprawie, w decyzji, o której mowa w § 2, organ odwoławczy określa także wytyczne w zakresie wykładni tych przepisów (art. 138 § 2a k.p.a.).
Sąd badając poprawność zastosowania art. 138 § 2 kpa, doszedł do przekonania, że skoro w niniejszej sprawie organ naczelny nie mógł zastosować art. 138 § 1 pkt 2 kpa to nie mógł także wskazać na sposób interpretacji przepisów prawa a w tym wypadku interpretacji dawania rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata. Ta interpretacja zdaniem Sądu należy do zadań organów samorządu adwokackiego i jeżeli zebrany w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do dokonania takiej interpretacji to nie jest możliwe nakazanie przyjęcia określonego sposobu interpretacji tej przesłanki zgodnego z poglądem organu naczelnego, bo w istocie oznaczałoby pośrednie zastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. do czego nie było podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny bowiem w uchwale 7 sędziów z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt Ił GPS 1/13 stwierdził, że "Rozpoznając odwołania, o których mowa w art. 68 ust. 6a ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze oraz art. 31 ust. 2a ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, Minister Sprawiedliwości nie może zastosować art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1060 r. - Kodeks postępowania administracyjnego i orzec co do istoty sprawy."
W tej sytuacji Sąd doszedł do przekonania, że zasadne jest stanowisko strony skarżącej, że wskazanie jako podstawy uchylenia uchwał organów samorządu adwokackiego - nie wyjaśnienie kwestii dawania rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata przez uczestnika postępowania było nieuprawnione.
Zdaniem Sądu zebrany materiał dowodowy dawał organom samorządu adwokackiego podstawę do miarodajnego wypowiedzenia się odnośnie tej kwestii.
Powyższe nie zmienia jednak stanowiska Sądu odnośnie pozostałych wad postępowania organów samorządu adwokackiego, które zostały dostrzeżone przez Ministra Sprawiedliwości.
W niniejszej sprawie we wniosku o wpis, inicjującym postępowanie, uczestnik postępowania powołał się na przesłanki wpisu, przewidziane w art. 66 ust. 2 pkt 2 Prawa o adwokaturze. Przepis ten wprowadza odstępstwo od obowiązku odbycia aplikacji adwokackiej wobec osób, które m.in. przez okres 4 lat w okresie nie dłuższym niż 6 lat przed złożeniem wniosku o dopuszczenie do egzaminu były zatrudnione na stanowisku asystenta sędziego.
W odniesieniu do powołanej we wniosku przesłanki wpisowej skarżący dołączonym do wniosku o dopuszczenie do egzaminu adwokackiego świadectwem pracy oraz umową o pracę wykazał, że pracował od dnia 15 lutego 2016 r. do dnia 30 września 2018 r. w Sądzie Rejonowym w [...] jako asystent sędziego, zaś od dnia 1 października 2018 r. do chwili złożenia wniosku jako asystent sędziego w Sądzie Apelacyjnym w [...].
Pomiędzy oświadczeniami samego zainteresowanego (życiorys, kwestionariusz osobowy) oraz pismem z dnia 3 czerwca 2019 r. Prezesa Sądu Rejonowego w [...], a wymienionym świadectwem pracy zachodzą rozbieżności, co do okresu zatrudnienia J. K. w Sądzie Rejonowym w [...] na stanowisku asystenta sędziego. W życiorysie i kwestionariuszu osobowym skarżący wskazuje, że na stanowisku asystenta sędziego w Sądzie Rejonowym w [...] był zatrudniony od dnia 18 listopada 2013 r. do dnia 30 września 2018 r. Okres ten znajduje potwierdzenie w piśmie z dnia 3 czerwca 2019 r. Prezesa Sądu Rejonowego w [...], nie mniej jednak nie został on uwzględniony w całości w przedłożonym świadectwie pracy.
Zdaniem Sądu organy samorządu adwokackiego w toku swojego postępowania obowiązane były do wyjaśnienia rozbieżności zachodzących pomiędzy tym pismem a świadectwem pracy przedłożonym przez skarżącego. Niewyjaśnienie powyższej rozbieżności wskazuje, że organy samorządu adwokackiego nie dochowały obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy.
Należy także podkreślić, że na etapie ubiegania się o dopuszczenie do egzaminu adwokackiego, jak również ubiegając się o wpis na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...] uczestnik nie wykazał ukończenia wyższych studiów prawniczych w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskania tytułu magistra prawa. Okoliczność ta wynika jedynie ze złożonego przez skarżącego do akt życiorysu, a nie została potwierdzona poprzez złożenie odpisu dyplomu lub jego uwierzytelnionej kopii.
Wskazany brak nie został uzupełniony ani w postępowaniu przed Okręgową Radą Adwokacką w [...], ani w postępowaniu odwoławczym przed Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej. Świadczy to o tym, że wymienione organy nie rozpoznały całości okoliczności sprawy albowiem nie wzywały skarżącego do przedłożenia wymienionego dokumentu. Uchybia to art. 65 pkt 3 Prawa o adwokaturze i świadczy o nierozpoznaniu przez organy wpisowe wszystkich istotnych okoliczności sprawy.
W tej sytuacji Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji organu naczelnego, doszedł do przekonania, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa a konkretnie art. 138 § 2 k.p.a. Organy samorządu adwokackiego przed wydaniem swoich uchwał nie wyjaśniły wszystkich istotnych okoliczności sprawy.
W tej sytuacji organ naczelny miał prawo uchylić te rozstrzygnięcia i wskazać na konieczność wyjaśnienia kwestii stażu pracy wnioskodawcy i posiadania przez niego wymaganego wykształcenia.
Z kolei sam fakt, że strona skarżąca nie zgadza się ze wszystkimi argumentami organu naczelnego, nie przesądza o tym, że w sprawie doszło do naruszenia obowiązujących przepisów.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia, 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.