VI SA/Wa 867/06

VI SA/Wa 867/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-08-29
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2006-05-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Halina Emilia Święcicka
Pamela Kuraś-Dębecka /przewodniczący/
Zbigniew Rudnicki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6461 Wynalazki
Sygn. powiązane
II GSK 92/07 - Wyrok NSA z 2007-07-05
Skarżony organ
Urząd Patentowy RP
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Protokolant Jadwiga Rytych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi K. H. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Urzędu Patentowego RP na rzecz K. H. kwotę 1615 (jeden tysiąc sześćset piętnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją Urzędu Patentowego RP z dnia [...] października 1997 r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U z 1993 r. Nr 26, poz. 117), po rozpatrzeniu zgłoszenia dokonanego w dniu [...] lipca 1993 r. przez D., H., odmówiono udzielenia patentu na wynalazek pn. "Sposób wytwarzania wodoronadtlenku cyklheksylu"
W uzasadnieniu stwierdzono m.in., że zgłoszony projekt nie nadaje się do opatentowania i podano motywy odmowy. Uznano, iż ze stanu techniki wiadomo, że obecność związków tlenowych jest korzystna zarówno w reakcji katalizowanej, jak i niekatalizowanej. Wobec powyższego było możliwe do przewidzenia dla fachowca w danej dziedzinie wiedzy, że również w procesie utleniania prowadzonym bez katalizatora dodanie związków tlenowych do czystego cykloheksanu spowoduje zainicjowanie reakcji utleniania, przy czym ilość dodawanych związków tlenowych jest analogiczna jak w powołanej w uzasadnieniu decyzji publikacji wydanej w M. w 1967 r.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył wnioskodawca wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie zgłoszenia do ponownego rozpatrzenia po wzięciu pod uwagę zawartych w uzasadnieniu wyjaśnień o charakterze technicznym. W konkluzji stwierdzono, że zdaniem zgłaszającego sposób według zgłoszenia nr [...] jest nowy i nieoczywisty w stosunku do przedstawionego przez Urząd Patentowy stanu techniki i spełnia wymogi art. 10 powołanej stawy o wynalazczości.
Decyzją Komisji Odwoławczej przy Urzędzie Patentowym RP z dnia [...] listopada 1998 r., Nr [...], po rozpatrzeniu wniesionego odwołania uchylono zaskarżoną decyzję i przekazano sprawę Urzędowi Patentowemu do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu stwierdzono m.in., że powołana w zaskarżonej decyzji Urzędu praca W. B. z 1967 r. dotyczy prowadzenia procesu w obecności katalizatora metalicznego i ze względu na specyficzność katalitycznego procesu niepełnego utleniania węglowodorów nie stanowi przeciwstawienia dla projektu wynalazczego. W konkluzji stwierdzono, że ilość dodawanych w zgłoszeniu produktów utleniania cykloheksanu stanowi o nieoczywistości wynalazku.
Decyzją Urzędu Patentowego RP z dnia [...] września 1999 r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 10, 11 oraz art. 37 ust. 2 ustawy z dnia 19 października
1972 r. o wynalazczości (Dz. U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117), po rozpatrzeniu uzupełnionego zgłoszenia udzielono patentu na rzecz D., H., na wynalazek pn. "Sposób wytwarzania wodoronadtlenku cyklheksylu oraz sposób rozpoczynania niekatalizowanego procesu utleniania cykloheksanu w procesie wytwarzania wodoronadtlenku cykloheksylu" Nr PL- 178142.
Dnia 28 maja 2003 r. nazwa firmy D. została zmieniona na K. D., co zgłoszono do Rejestru Patentów dokonując stosownego wpisu (decyzja Urzędu Patentowego z dnia [...] marca 2006 r.).
Zakłady [...] w T. złożyły w dniu [...] sierpnia 2002 r., powołując się na art. 89 ust. 1 oraz art. 225 ust. 1 ustawy z dnia – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. Nr 119, poz. 1117 z późń. zm.) wniosek o unieważnienie patentu na wynalazek pn.: "Sposób wytwarzania wodoronadtlenku cyklheksylu oraz sposób rozpoczynania niekatalizowanego procesu utleniania cykloheksanu w procesie wytwarzania wodoronadtlenku cykloheksylu" Nr PL- 178142, udzielonego na rzecz wymienionej firmy [...].
W uzasadnieniu już na wstępie wnioskodawca stwierdził, że ma interes prawny w unieważnieniu przedmiotowego patentu, udzielonego z mocą obowiązującą od [...] lipca 1993 r., gdyż od 1993 r. prowadzi badania i próby nad niekatalitycznym procesem utleniania cykloheksanu i udzielone prawo w zasadniczy sposób zawęża jego pole eksploatacji. Jednocześnie, według wnioskodawcy, patent został udzielony na rzeczy oczywiste i znane specjalistom posiadającym podstawową wiedzę o procesie utleniania cykloheksanu pomimo wniesionych przeciwstawień. Następnie w uzasadnieniu omówiono zastrzeżenia patentu nr 178142, a w szczególności zastrzeżenia numer: 1, 4, 5 – 7, 8, 9, 10, 11 – 14 i 16, 15, 17, zarzucając im brak nowości w odniesieniu do istniejącego stanu techniki (zastrzeżenia nr 1, 4, 5-7, 8, 10, 11-14 i 16, 15) oraz wynikanie w sposób oczywisty ze stanu techniki (zastrzeżenia nr 9, 17).
W rekapitulacji podniesiono zarzut braku cech nowości wynalazku pn.: "Sposób wytwarzania wodoronadtlenku cyklheksylu oraz sposób rozpoczynania niekatalizowanego procesu utleniania cykloheksanu w procesie wytwarzania wodoronadtlenku cykloheksylu, "Nr PL- 178142, oraz zarzut, że w sposób oczywisty wynika z istniejącego stanu techniki, a więc nie posiada cech, które uzasadniałyby prawo uzyskania patentu w chwili zgłoszenia do ochrony ([...] lipca 1994 r.).
W obszernej odpowiedzi na wniosek o unieważnienie patentu uprawniony z patentu podniósł m.in., że celem wynalazku i zagadnieniem technicznym, które wynalazek rozwiązuje, jest wytwarzanie wodoronadtlenku cykloheksylu z dużą selektywnością, przy jednoczesnym tworzeniu się jak najmniejszych ilości cykloheksanonu i cykloheksanolu. Osiąga się to dzięki prowadzeniu procesu w warunkach podanych w opisie i zastrzeżeniach patentowych, a zwłaszcza pod nieobecność katalizatora (zwykle metalu lub związku metalu), dzięki czemu zapobiega się rozkładowi wodoronadtlenku cykloheksylu do cykloheksanonu i cykloheksanolu.
Cytowany stan techniki nic nie mówi o wytwarzaniu wodoronadtlenku cykloheksylu, a tylko o wytwarzaniu cykloheksanonu i cykloheksanolu. Już choćby z tego powodu nie można wynalazkowi chronionemu patentem nr 178142 zarzucić braku nowości.
Ponadto cały cytowany przez wnioskodawcę stan techniki ma na celu wytwarzanie cykloheksanolu i cykloheksanonu z dużą selektywnością, a więc dotyczy innego zagadnienia technicznego niż rozwiązywane przez sposób według wynalazku. Cele, realizowane w cytowanym przez wnioskodawcę stanie techniki, osiąga się przez utlenianie cykloheksanu w obecności katalizatora stanowiącego metal (zwykle katalizator kobaltowy i/lub chromowy), a więc przy zastosowaniu zupełnie innego środka technicznego niż w sposobie według patentu nr 178142. Ponadto głównymi produktami tych znanych sposobów katalicznego utleniania cykloheksanu są cykloheksanon i cykloheksanol, a nie wodoronadtlenek cykloheksylu.
Wskazano, że w wynalazku został zastosowany nowy środek techniczny (obecność w utlenianym cykloheksanie na początku niekatalizowanej reakcji utleniania produktów zawierających tlen, jak zdefiniowano w zastrzeżeniach opisu patentowego nr 178142), który nie został nigdzie ujawniony przed datą pierwszeństwa, z którego korzysta przedmiotowy patent, ani też nie był sugerowany w stanie techniki. Następnie ustosunkowano się kolejno do zarzutów przedstawionych we wniosku zainteresowanego unieważnieniem patentu nr 178142, stwierdzając w konkluzji, że wiele zarzutów wnioskodawcy ma charakter ogólnikowy, nie poparty konkretnymi znanymi ze stanu techniki publikacjami.
Decyzją Urzędu Patentowego RP z dnia [...] stycznia 2006 r., Nr [...], działającego w trybie postępowania spornego, wydaną na podstawie m.in. art. 10 i 11 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz.U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117, z późn. zm.) w związku z art. 315 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117), po rozpoznaniu wniosku Zakładów [...] w T. S.A., T., przeciwko D., o unieważnieniu patentu nr PL-178142 na wynalazek pn.: "Sposób wytwarzania wodoronadtlenku cykloheksylu oraz sposób rozpoczynania niekatalizowanego procesu utleniania cykloheksanu w procesie wytwarzania wodoronadtlenku cykloheksylu", orzeczono o unieważnieniu patentu nr PL-178142 na powyższy wynalazek.
W obszernym uzasadnieniu, po przedstawieniu stanu sprawy, uwzględniającego również złożone przez strony w toku postępowania pisma, opinie i ekspertyzy naukowe, stwierdzono, co następuje.
Stosownie do przepisów art. 68 ust. 1 ustawy o wynalazczości patent może być unieważniony na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny. W myśl art. 225 ust. 1 powołanej ustawy-Prawo własności przemysłowej sprawy o unieważnienie patentu rozpatruje Urząd Patentowy RP w trybie postępowania spornego. Natomiast zgodnie z art. 315 ust. 3 powołanej ustawy, warunki ustawowe wymagane do uzyskania patentu udzielonego przed wejściem w życie tej ustawy ocenia się według przepisów obowiązujących w dniu zgłoszenia wynalazku.
W rozpatrywanej sprawie wynalazek pn.: "Sposób wytwarzania wodoronadtlenku cykloheksylu oraz sposób rozpoczynania niekatalizowanego procesu utleniania cykloheksanu w procesie wytwarzania wodoronadtlenku cykloheksylu" został zgłoszony w okresie obowiązywania powołanej wyżej ustawy o wynalazczości. Przepisy tej ustawy, a w szczególności art. 10 i 11, stanowiły więc podstawę prawną rozpatrywania wniosku w zakresie oceny ustawowych warunków wymaganych do uzyskania patentu nr PL-178142.
Wnioskodawca uzasadnia interes prawny faktem prowadzenia badań i prób nad niekatalitycznym procesem utleniania cykloheksanu, a udzielone prawo (patent nr PL 178142) w zasadniczy sposób zawęża pole eksploatacji i stanowi blokadę dla pracujących i ulepszania instalacji.
Przy merytorycznej ocenie nieoczywistości rozwiązania konieczne jest uwzględnienie w zasadzie całego stanu techniki. Rozwiązanie uważa się za oczywiste, gdy w świetle techniki ujawnionego w jednym lub łącznie w kilku rozwiązaniach wynika ono w sposób oczywisty dla znawcy posiadającego przeciętną wiedzę z danej dziedziny. W szczególności za rozwiązania oczywiste uważa się rutynowe dostosowanie znanego rozwiązania do danych warunków, proste wykorzystanie znanej zasady dla osiągnięcia oczywistego w świetle tej zasady celu, proste zastąpienie znanych środków technicznych znanym rozwiązaniu ich ekwiwalentami lub proste kojarzenie kilku znanych rozwiązań. Sposób uwzględnienia stanu techniki przyjęty w praktyce i orzecznictwie polskiego i innych urzędów patentowych polega na wybraniu jednego dokumentu najbliższego rozwiązaniu przedmiotowemu (lub kilku dokumentów, gdy przedmiotowe rozwiązanie ma charakter połączenia kilku rozwiązań cząstkowych) i rozpatrywaniu nieoczywistości przedmiotowego rozwiązania w stosunku do tego dokumentu. Dopuszcza się zastosowanie dwóch dokumentów przy ocenie nieoczywistości rozwiązania cząstkowego w przypadku prostego zastąpienia znanych środków technicznych w znanym rozwiązaniu ich ekwiwalentami.
Oceniając z przedstawionego punktu widzenia kolejno zastrzeżenia patentu nr PL-178142 Kolegium Orzekające uznało, że omówione zastrzeżenia 1-9, 14-15 i 16-17 nie spełniają warunku nieoczywistości rozwiązania. Ciągłego procesu utleniania cykloheksanu, zarówno katalitycznego, jak i niekatalicznego, nie da się przeprowadzić w inny sposób niż zastrzeżony w zastrzeżeniach 1-9, 14-15 i 16-17 patentu nr PL 178142, tzn. bez obecności w cykloheksanie poddawanym utlenianiu produktów zawierających tlen o łańcuchach alkilowych o 1-6 atomach węgla i cyklicznych łańcuchach zawierających od 3 do 6 atomów węgla, to jest: głównie wodoronadtlenku cykloheksylu, cykloheksanolu, cyklohesanonu, jak również w przybliżeniu dalsze 95 związków, z reguły zawierających w swej cząsteczce atom lub atomy tlenu.
Wyżej wymienione zastrzeżenia zastrzegają rzecz oczywistą i niemożliwą do usunięcia w ciągłym procesie przemysłowym utleniania cykloheksanu.
Uznając różnice między katalitycznym a niekatalitycznym procesem utleniania cykloheksanu, tj. obecność lub nieobecność katalizatora, nie można się zgodzić ze stanowiskiem, że procesy te realizują odrębne i przeciwstawne cele. Ostateczny i jedyny cel to wytwarzanie z dużą selektywnością cykloheksanonu i cykloheksanolu poprzez stadium związku pośredniego, jakim jest wodoronadtlenek cykloheksylu.
Następnie, po rozważaniach merytorycznych, odnoszących się m.in. do pojęcia katalizatora, analizy zakresu stosowanych w procesie objętym przedmiotowym patentem produktów zawierających tlen od 0,1 do 3 %, a także analizy przeciwstawionych patentów amerykańskich Urząd Patentowy sformułował twierdzenie, iż traktowanie przez uprawnionego z patentu PL-178142 wodoronadtlenku cykloheksylu (jako związku bardzo nietrwałego i poza warunkami laboratoryjnymi w stanie czystym lub stężonym nie występującego ze względu na ryzyko rozkładu nawet gwałtownego) jako samoistnego czy wyodrębnionego produktu, w oderwaniu do produktów w stosunku do niego następczych, tj. cykloheksanolu i cykloheksanonu, jest jedynie sztucznym zabiegiem, nie znajdującym naukowo-technicznego uzasadnienia. Stwierdzono w związku z tym, że produktem głównym w udzielonym patencie nr PL-178142 nie jest wodoronadtlenek cykloheksylu, tylko cykloheksanol i cykloheksanon. Według Urzędu Patentowego cały kontekst technologiczny opisu patentowego nr PL-178142 wskazuje na zastosowanie sposobu według wynalazku do produkcji cykloheksanolu i cykloheksanonu, a nie wodoronadtlenku cykloheksylu.
Reasumując tę część rozważań uznano, ze patent nr PL-178142 w zastrzeżeniach 1-9, 14-15 i 16-17 zastrzega cechy (ciągłego procesu utleniania cykloheksanu odnoszące się zarówno do proces katalicznego, jak i niekatalicznego) oczywiste dla znawcy posiadającego podstawową inżynierską wiedzę o w/w procesie. Ponadto stwierdzono, że w patencie PL-142178 brak jest przykładu porównawczego odnoszącego się do istniejącego stanu techniki, który to przykład musiałby polegać na rozpoczynaniu reakcji utleniania, prowadzonej w sposób ciągły w cykloheksanie nie zawierającym produktów zawierających tlen.
Zwrócono w związku z tym uwagę, że podany przez uprawnionego z patentu przykład porównawczy dotyczy skali laboratoryjnej, procesu odbywającego się w 5-litrowym reaktorze nie włączonym w żaden kompletny system produkcyjny, załadowanego dowolnym rodzajem cykloheksanolu, o dowolnej zawartości innych związków, czy też heksagonu o wysokiej czystości. Takie przykłady nie mają żadnego odniesienia do procesu prowadzonego przemysłowo w sposób ciągły, w których to procesach ilości reagentów sięgają objętości setek metrów sześciennych. Proces prowadzony periodycznie na przykładach I – V nie ma żadnego technicznie logicznego związku z przemysłowym, ciągłym procesem utleniania cykloheksanolu, zarówno katalitycznym, jak i niekatalitycznym. Pozostałe przykłady od VI do IX dotyczą co prawda procesu ciągłego, składającego się z kaskady czterech reaktorów ustawionych szeregowo (każdy o pojemności 25 litrów), do których doprowadzono strumień zasilający składający się z cykloheksanolu, wodoronadtlenku cykloheksylu, cykloheksanonu, cykloheksanolu i składników zawierających związki ilości atomów węgla od jednego do pięciu o różnych, z góry założonych składach, ale nie dokumentują rzeczywistych zjawisk zachodzących w przemysłowym, ciągłym procesie utleniania cykloheksanu, zarówno katalitycznym, jak i niekatalitycznym.
Odnosząc się do merytorycznej oceny nowości rozwiązania stwierdzono, iż wymaga ona uwzględnienia w zasadzie całego stanu techniki. W związku z tym, odnosząc się do powołanej publikacji I. B., M. 1962 r., uznano, że w części wynalazku, obejmującej zastrzeżenia patentowe 10-13 patentu nr PL-178142, rozwiązanie nie spełnia cech nowości. Stwierdzono przy tym, że co prawda wszystkie wymienione publikacje były znane Urzędowi Patentowemu RP i rozpatrywane powtórnie przez Komisje Odwoławczą, ale rozważania te nie były dość wnikliwe i potraktowano je formalistycznie, nie wyciągając z nich żadnych logicznych, technicznych przesłanek, jak również nie zauważono jaka blokadę patentowa stwarza patent PL-178142 dla wszystkich w świecie pracujących i ciągle ulepszanych instalacji do procesu utleniania cykloheksanu metodami zarówno katalitycznymi, jak i niekatalicznymi. W związku z tym Kolegium Orzekające stwierdziło, że orzeczenie Komisji Odwoławczej niepowiązano interpretacji przeciwstawionych dokumentów z szerszą interpretacją techniczną bogatego w publikacje stanu techniki.
Dodatkowo, prostując informacje przedstawione przez uprawnionego stwierdzono, że równoległe zgłoszenia przedmiotowego rozwiązania oprócz Polski (nr PL-178142) zdobyły ochronę patentową jedynie w następujących krajach: Czechy (CZ-288837-B6), Węgry (HU-218302-B), Japonia (3599758-B2), Federacja Rosyjska (RU-212996-C1), Słowenia (SK-281678-B6), Chiny (CN-1051763-B) oraz patent europejski EP-579323-B1 (na podstawie danych z trzech baz: depatisnet, espacenet, NIC,s Patent Division Govt. of India), przy czym cyfra przy literze B oznacza ilość zmian nowej wersji opisu patentowego po postępowaniu sprzeciwowym, np. B6 to szósta publikacja. Wspomniano również, że przed Urzędem Europejskim toczyło się postępowanie sprzeciwowe wobec patentu o nr EP-579323, odpowiadającemu nr PL-178142. Co prawda patent europejski został utrzymany, ale powołano tam inne dokumenty przeciwstawne niż we wniosku Zakładów [...] T.S.A. oraz potraktowano je czysto formalnie, bez naukowo-technicznej analizy problemu.
Skargę na powyższą decyzję Urzędu Patentowego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł dotychczas uprawniony z patentu nr PL-178142- firma K. D., H., wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucono:
1. rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości oraz art. 89 ust. 1 ustawy – Prawo własności przemysłowej – poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie;
2. rażące naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 7, 77 § 1 i art. 107 poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i brak wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego;
3. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia;
4. niewłaściwą interpretację wynalazku i rozważanego stanu techniki z uwagi na (a) nieuwzględnienie różnic pomiędzy katalitycznym a niekatalitycznym utlenianiem cykloheksanu, (b) interpretowanie znaczenia określenia wodoronadtlenek cykloheksylu jako czystego wodoronadtlenku cykloheksylu, (c) nieuwzględnienie pouczenia o stanie techniki dalekiego od wynalazku, którego dotyczy zaskarżana decyzja.
W obszernym uzasadnieniu (24 str.), uzupełnionym repliką na odpowiedź Urzędu Patentowego RP na skargę (8 str.), po przedstawieniu stanu sprawy i uwag o charakterze ogólnym, skarżący odniósł się w szczególności do następujących kwestii: (I) interesu prawnego uczestnika postępowania (wnioskodawcy w postępowaniu o unieważnienie patentu, (II) związania organu wcześniej wydaną ostateczną decyzją instancji odwoławczej, (III) zarzutu braku nieoczywistości, (IV) zarzutu braku nowości, a także sformułował (V) inne uwagi odnoszące się do zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP wniósł o jej oddalenie odnosząc się kolejno do kwestii (zarzutów) podniesionych przez skarżącego w skardze.
I tak, zdaniem Urzędu, kwestionowanie przez uprawnionego interesu prawnego uczestnika postępowania (Zakładów [...]) jest całkowicie bezpodstawne. Zakłady [...] eksploatują proces utleniania cykloheksanu w skali przemysłowej od roku 1974. Proces ten stanowił oryginalne opracowanie krajowe, będące współwłasnością Zakładów [...] w W. Oprócz przekazania tej technologii Zakładom [...] "C.", w latach 1977-1997 udzielono licencji na jej stosowanie (w całości lub części) w formie 10 kontraktów zagranicznych. W latach 1993-2003 Zakłady [...] prowadziły prace badawczo-rozwojowe (wspólnie z Politechniką W. oraz Instytutem Chemii Organicznej PAN), której efektem było uruchomienie zmodernizowanej instalacji w T. Jednym z elementów tej modernizacji było znaczne zmniejszenie ilości katalizatora wprowadzanego do procesu. Tendencja ta okazała się prawidłowa i będzie dalej rozwijana. Dalszy rozwój procesu utleniania cykloheksanu i udoskonalenie jego efektywności ekonomicznej leży w żywotnym interesie Zakładów [...]. W świetle powyższego Urząd Patentowy uznał uzasadnienie interesu prawnego Zakładów [...] za wystarczające.
Odnosząc się do kolejnego zarzutu związania organu wcześniej wydaną ostateczną decyzją instancji odwoławczej Urząd Patentowy wyjaśnił, że przy merytorycznej ocenie rozwiązania konieczne jest uwzględnienie w zasadzie całego stanu techniki, a więc również informacji technicznych wynikających z podstawowej wiedzy inżynierskiej, która to wiedza znajduje się w podstawowych i ogólnie dostępnych podręcznikach, dotyczących technologii procesów przemysłowych. Kolegium Orzekające uważało, że orzeczenie Komisji Odwoławczej nie powiązało interpretacji przeciwstawnych dokumentów z szerszą interpretacją techniczną bogatego w publikacje stanu techniki. Co prawda wszystkie wspomniane publikacje były znane Urzędowi Patentowemu RP i rozpatrywane powtórnie przez Komisję Odwoławczą, ale rozważania te nie były dość wnikliwe i potraktowano je formalistycznie nie wyciągając z nich żadnych logicznych, technicznych przesłanek, jak również nie zauważono jaką blokadę patentową stwarza udzielony patent nr PL-178142 dla wszystkich w świecie pracujących i ciągle ulepszanych instalacji do procesu utleniania cykloheksanu metodami zarówno katalicznymi, jak i niekatalicznymi. Biorąc powyższe pod uwagę, Urząd Patentowy RP – Kolegium Orzekające, wydając na podstawie materiałów ocenionych już przez Komisje Odwoławczą decyzję sprzeczną z decyzją Komisji odwoławczej nie naruszył, jak twierdzi skarżący, "powagi rzeczy osądzonej", lecz dążył do postępowania zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.
Urząd Patentowy odrzucił również zarzut nieodniesienia się do nieoczywistości rozwiązania według patentu nr PL-178142. Zdaniem Urzędu, przedstawił on w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji szczegółowo swoje stanowisko odnośnie nieoczywistości rozwiązania, potraktował sprawę całościowo, zgodnie z utrwalona linią orzecznictwa w tym zakresie. Zarzut, że Urząd Patentowy podzielił przedstawione rozwiązanie na poszczególne elementy jest nietrafny, ponieważ był to podział umowny i podyktowany tym, by jasno udokumentować brak nieoczywistości zgłoszonego rozwiązania. Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu podania w zaskarżonej decyzji szeregu subiektywnych i bezpodstawnych opinii i stwierdzeń, nie mających żadnego uzasadnienia i podstaw w stanie techniki, Urząd odwołał się do autorytetu polskich uczonych (ocen zawartych w ich ekspertyzach). Zdaniem Urzędu Patentowego w świetle przykładów, które w przeważającej części dotyczą procesu periodycznego w skali laboratoryjnej, nie znajdującego odniesienia do warunków zastrzeganego procesu ciągłego w skali przemysłowej, brak jest dowodu nieoczekiwanego efektu technicznego w stosunku do dotychczasowego stanu techniki. Ponadto Urząd Patentowy podtrzymał swoje stanowisko stwierdzając, że ostatecznym i jedynym celem jest wytwarzanie z dużą selektywnością cykloheksanonu i cykloheksanolu poprzez stadium związku pośredniego, jakim jest wodoronadtlenek cykloheksylu, ponieważ nie można zatrzymać procesu katalicznego czy niekatalicznego utleniania cykloheksanu na etapie wytworzenia wodoronadtlenku cykloheksylu czy na innym etapie ze względu na specyfikę procesu utleniania. Procesy niekatalityczny i katalityczny, chociaż różnią się obecnością katalizatora lub jego nieobecnością, realizują ten sam cel, tj. wytwarzanie z dużą selektywnością cykloheksanonu i cykloheksanolu poprzez stadium związku pośredniego, jakim jest wodoronadtlenek cykloheksylu.
W stosunku do zarzutów skarżącego dotyczących zakresów stężeń produktów zawierających tlen oraz nowości unieważnionego patentu Urząd uznał swoje stanowisko za prawdziwe, jasno i precyzyjnie określone w zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę uczestnika postępowania – Zakładów [...] w T. wniesiono o oddalenie skargi, podzielając pogląd i uzasadnienie zaskarżonej decyzji Urzędu Patentowego.
Odnosząc się kolejno do podniesionych przez skarżącego zarzutów wskazano, że zaskarżona decyzja Urzędu Patentowego RP została wydana po wszechstronnym, blisko trzyletnim postępowaniu, a zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia art. 7, 77 i 107 K.p.a. nie zasługują na uwzględnienie, gdyż nie są wsparte wskazaniem jakie dowody winny być jeszcze dopuszczone, jakie dodatkowe opinie czy dokumenty powinny być jeszcze zgromadzone przez organ, aby postępowanie dowodowe można było uznać za kompletne.
Zajmując się zarzutem "swego rodzaju naruszenia powagi rzeczy osądzonej" wskazano, że jest to konstrukcja z zakresu postępowania cywilnego, która nie została wsparta przez skarżącego przytoczeniem ani jednego przepisu prawnego czy podstaw prawnej mającej służyć uzasadnieniu tego zarzutu. Wskazano, iż składając wniosek uczestnik postępowania skorzystał z art. 89 ustawy – Prawo własności przemysłowej ( w poprzednim stanie prawnym – art. 68 ustawy o wynalazczości), co sprawia, iż decyzja w sprawie udzielenia patentu nr PL 178142 nie była wzruszana w trybie środków przewidzianych w K.p.a. Samoistną podstawą takiego wzruszenia był właśnie wspomniany przepis art. 89 ustawy – Prawo własności przemysłowej. Cel tego przepisu, jak i przesłanki uzasadniające złożenie wniosku o unieważnienie patentu (brak spełniania ustawowych warunków wymaganych do uzyskania patentu, tj. brak przesłanek z art. 24, a w poprzednim stanie prawnym – brak spełnienia przesłanek z art. 10 i 11 w związku z art. 68 ust. 1 ustawy o wynalazczości) powodują, iż nie można mówić przy stosowaniu tego przepisu o powadze rzeczy osądzonej, albo – lepiej – o nieuprawnionym wzruszaniu prawomocnych decyzji. Regulacja zawarta w powołanym przepisie została bowiem tak skonstruowana, by dać podmiotowi posiadającemu interes prawny możliwość wzruszenia w trybie postępowania spornego o unieważnienie patentu ostatecznej decyzji o udzieleniu patentu.
Co do zarzutu braku interesu prawnego uczestnika postępowania stwierdzono, że w sprawie o unieważnienie patentu mają w tym zakresie zastosowanie przepisy art. 28 K.p.a. Zdaniem uczestnika, w rozpatrywanej sprawie wskazano wiele okoliczności i dowodów uzasadniających jego interes prawny. Istotnym są ustalenia Urzędu Patentowego dotyczące faktu eksploatowania przez uczestnika procesu utleniania cykloheksanu w skali przemysłowej od 1974 r. W związku z powyższym wskazano, iż proces ten stanowił oryginalne opracowanie krajowe będące współwłasnością uczestnika - Zakładów [...] i Instytutu Chemii Przemysłowej. Technologia, której współwłaścicielem jest uczestnik, została przekazana Zakładom [...] w P., a w latach 1977-1997 udzielono licencji na korzystanie z niej w formie 10 kontraktów zagranicznych. Z początkiem zaś lat 90-tych aż do chwili obecnej uczestnik wspólnie z Politechniką W. oraz Instytutem Chemii Organicznej PAN prowadził prace, które doprowadziły do modernizacji węzła utleniania cykloheksanu na instalacji uczestnika, efektem czego było wprowadzenie procesu dwustopniowego (maksymalizacja wodoronadlenku cykloheksylu w pierwszym etapie i jego selektywny rozkład w drugim) w obecności katalizatora, co w konsekwencji doprowadziło do ograniczenia (zmniejszenia) ilości katalizatora wprowadzanego do procesu utleniania cykloheksanu. Przyjmując jako punkt wyjścia wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2005 r. (LEX 167150), stwierdzono, że dla istnienia interesu prawnego norma prawna nie musi przyznawać podmiotowi wywodzącemu z niej swój interes prawny konkretnych uprawnień lub obowiązków, bo wtedy interes prawny przekształciłby się w roszczenie prawne lub publiczne prawo podmiotowe; wystarczy, że daje możliwość ochrony w sformalizowanym postępowaniu i powoduje, że podmiot, którego sfery prawnej bezpośrednio dotyczy, może skutecznie domagać się wydania orzeczenia administracyjnego. Dalej zaś – za powołanym wyżej wyrokiem WSA- stwierdzono, że istota interesu prawnego (źródło legitymacji czynnej) przysługującej skarżącej spółce wynikała przede wszystkim z konstytucyjnej zasady swobody prowadzenia (wolności) działalności gospodarczej, wyrażonej w art. 20 i 22 Konstytucji RP oraz art. 5 ustawy o działalności gospodarczej. W związku z tym stwierdzono podobieństwo rozpatrywanej w wyroku sytuacji do sytuacji uczestnika postępowania – Zakładów [...] w T. Oczywistym bowiem w sprawie jest, iż uczestnik postępowania od lat 70-tych wykorzystuje na skalę przemysłową proces utleniania cykloheksanu. Mimo twierdzeń skarżącego o zupełnej różnicy pomiędzy katalitycznym i niekatalitycznym procesem utleniania cykloheksanu – to procesy te mają za zadanie doprowadzić do reakcji cykloheksanu z tlenem i do otrzymania poprzez stadium pośrednie, jakim jest wodoronadtlenek cykloheksylu (występuje on w obu procesach) dwu nowych produktów tej reakcji: cykloheksanonu i cykloheksanolu. Prace uczestnika prowadzone jeszcze przed dokonaniem zgłoszenia wynalazku przez skarżącego w celu uzyskania patentu były nakierowane na ograniczenie ilości stosowanych w tym procesie katalizatorów. Działo się tak z wielu przyczyn (obniżenie kosztów wytwarzania cykloheksanonu i cykloheksanolu, poprawa selektywności procesu, obniżenie ilości produktów ubocznych, obniżenie kosztów utylizacji zużytego w toku reakcji katalizatora, kwestie związane z ochroną środowiska, itp.). Oczywistym jest również, iż każde prace dotyczące zmniejszenia ilości katalizatora mają zwykle na celu doprowadzić lub zwykle prowadzą do jego całkowitego wyeliminowania. Szczególności dotyczyć to będzie sytuacji kiedy katalizator jest elementem wykorzystywanym w celu umożliwienia prowadzenia reakcji w sposób ciągły i ekonomicznie opłacalny w procesie przemysłowym, a ze stanu techniki wiadomym jest, że reakcja taka może być prowadzona również jako niekatilityczna. Zresztą okoliczności te dotyczą również zarzutu braku oczywistości i nowości wynalazku, skoro proces utleniania cykloheksanu bez obecności katalizatorów był już wcześniej znany. W świetle tych okoliczności trudno nie zgodzić się z ustaleniami Urzędu Patentowego, iż wprowadzenie ochrony patentowej wynalazku doprowadziłoby do zawężenia pola eksploatacji i ograniczyło lub uniemożliwiło prace nad ulepszeniem instalacji uczestnika, dając jednej ze stron sporu nieuzasadnione preferencje. Prace uczestnika nad doskonaleniem swej technologii, zwłaszcza że prowadzone na działającej instalacji w skali przemysłowej, prowadzić by musiały w konsekwencji do ewentualnych roszczeń skarżącego związanych z naruszeniem patentu ze względu na takie zbliżenie tych procesów, iż trudne byłoby do przyjęcia i uznania za uzasadnione twierdzenia, iż mamy do czynienia z procesem katalitycznym, skoro byłyby w nim wykorzystywane ppm-mowe (śladowe) ilości związków katalitycznych. Wtedy uczestnik byłby postawiony w odwrotnej sytuacji niż obecnie i musiałby wykazywać, iż nie narusza patentu ze względu na stosowanie śladowych ilości związków katalitycznych, a skarżący właśnie podnosiłby podobieństwo tych procesów, a nie ich odmienność jak obecnie. Taka sytuacja prowadzi zaś wprost do naruszenia interesu prawnego uczestnika. Od lat bowiem 90-tych dochodzi do nieuzasadnionego ograniczenia jego swobody działalności gospodarczej ze względu na rejestracje przedmiotowego patentu. Tak bowiem, jak nie może on udoskonalać swojej produkcji i eliminować z niej związków katalitycznych, czy też sprzedając prawa do swojej technologii w tym zakresie do takich krajów, jak Białoruś, Indie, Słowacja czy Hiszpania, musi uwzględniać takie rozwiązania, aby nie doszło tam do naruszenia przedmiotowego patentu.
Podnosząc zarzut braku nowości i nieoczywistości uczestnik postępowania zauważył, iż wbrew zarzutom skargi do oceny przesłanki nowości i nieoczywistości winny być zastosowane nie regulacje art. 89 ust. 1 ustawy – Prawo własności przemysłowej, ale art. 10 i 11 ustawy o wynalazczości w związku z art. 315 ust. 3 ustawy – Prawo własności przemysłowej. Taką też prawidłową podstawę swojej decyzji wskazuje Urząd Patentowy RP. U podstaw zakwestionowania nowości i nieoczywistości spornego patentu legły ustalenia poparte specjalistycznymi opiniami, przeciwstawione opiniom innych autorytetów oraz wnikliwa analiza innych materiałów dowodowych w sprawie, w szczególności odniesienie rozważanego zagadnienia do innych patentów, do publikacji lekturowych itp. W konsekwencji uczestnik postępowania poparł merytoryczne stanowisko zajęte w sprawie przez Urząd Patentowy podkreślając, że z ustaleń Urzędu jasno wynika, że cały kontekst technologiczny opisu patentowego PL-178142 wskazuje, że produktem głównym jest cykloheksanol i cykloheksanon, a nie wodoronadtlenek cykloheksylu. Również artykułowana przez skarżącego nieoczywistość rozwiązania zastrzeżeń 1-9, 14-15 i 16-17 nie może się ostać niezależnie od tego, czy odnoszone są do niekatalitycznego procesu utleniania, jak chce tego skarżący, czy też do katalicznego. Ciągłych, przemysłowych procesów utleniania cykloheksanu, zarówno niekatalitycznych, jak i katalitycznych, nie da się bowiem prowadzić inaczej niż według zastrzeżeń 1, 14, i 16 wraz z zastrzeżeniami zależnymi z patentu PL-178142, a fakt ten był znany już przed dokonywanym zgłoszeniem i niemożliwy do uniknięcia w ciągłym, a więc nadającym do przemysłowego stosowania, procesie utleniania cykloheksanu. Wskazane powyżej zastrzeżenia patentu wskazują na rzecz oczywistą i niemożliwą do uniknięcia w ciągłym procesie utleniania cykloheksanu. Mimo pewnych różnic między katalitycznym i niekatalitycznym procesem utleniania cykloheksanu, czyli pomiędzy procesem utleniana cykloheksanu w obecności katalizatora lub bez katalizatora (inna temperatura prowadzenia procesu, inne ciśnienie), nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że procesy te realizują odrębne i przeciwne cele. W ostateczności bowiem ich celem jest wytworzenie z dużą selektywnością cykloheksanonu i cykloheksanolu właśnie poprzez studium pośrednie jakim jest wodoronadtlenek cykloheksylu. Reakcja utleniania cykloheksanu, zarówno ta prowadzona w obecności katalizatora, jak i bez niego, z dodatkiem inicjatora, czy też przy zwiększaniu temperatury reakcji, wymagają tych samych substratów, otrzymuje się te same produkty oraz stosuje się takie same lub podobne parametry techniczne, a ich ostatecznym celem jest wytwarzanie cykloheksanonu i cykloheksanolu poprzez stadium pośrednie, jakim jest wodoronadtlenek cykloheksanolu. Na poparcie tej argumentacji w sprawie zostały przeprowadzone ekspertyzy naukowe poparte literaturą monograficzną oraz wskazano na polskie patenty nr 54350, 71466, 136028, 139307, 141698, 143538, 143711, 144174. Podane zatem przez uprawnionego w zastrzeżeniach 1-9, 14-15 i 16-17 zakresy stężeń produktów zawierających tlen od 0,1 % do 3 % związków omawianych oraz wielu innych związków zawierających tlen obejmują stężenia typowe dla realizowanego w praktyce przemysłowego procesu utleniania cykloheksanu. Stężenia te zatem trudno uznać za wynikające z celowego, specjalnego działania, nieoczywistego dla stanu techniki, a tylko należy je uznać za obiektywne właściwości ciągłego procesu utleniania cykloheksanu. Z tych podstawowych względów należy podzielić pogląd Urzędu Patentowego co do braku nowości i nieoczywistości patentu nr PL-178142.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie.
Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] stycznia 2006 r., którą orzeczono o unieważnieniu patentu nr PL-178142 na wynalazek pn.: "Sposób wytwarzania wodoronadtlenku cykloheksylu oraz sposób rozpoczynania niekatalizowanego procesu utleniania cykloheksanu w procesie wytwarzania wodoronadtlenku cykloheksylu".
Wobec zaskarżonej decyzji i postępowania, w którym została ona wydana, wysunięto trzy zasadnicze zarzuty, a mianowicie: zarzut braku interesu prawnego po stronie uczestnika postępowania - Zakładów [...] w T. (wnioskodawcy), oraz zarzuty braku nowości i oczywistości rozwiązania objętego patentem nr PL-178142, a pośrednio – także zarzut niemożności zastosowania opatentowanego rozwiązania w skali przemysłowej. Zgodnie z art. 68 ust. 1 ustawy – Prawo własności przemysłowej, patent może być na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny, unieważniony przez Urząd Patentowy w całości lub części, jeżeli nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu. Warunki te określa przede wszystkim art. 10 powołanej ustawy, w myśl którego wynalazkiem podlegającym opatentowaniu jest każde nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, nie wynikające w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogące nadawać się do stosowania. Jak widać, przeciwko zaskarżonemu patentowi wysunięto praktycznie wszystkie możliwe zarzuty, podejmując próbę udowodnienia, że obejmuje on wynalazek nie podlegający opatentowaniu z powodu niespełnienia wymagań określonych w art. 10 powołanej ustawy, a także uznając interes prawny wnioskodawcy do wystąpienia z wnioskiem o unieważnienie przedmiotowego patentu.
Sąd uznał, że w przedstawionej sytuacji podstawowe znaczenie ma ta ostatnia kwestia, tzn. istnienia interesu prawnego uczestnika postępowania (wnioskodawcy) do wystąpienia z wnioskiem o unieważnienie patentu. Dopiero bowiem wyjaśnienie tej kwestii pozwala na rozpatrzenie pozostałych zarzutów, wynikających wprost z art. 10 ustawy o wynalazczości, bądź przesądzić o niecelowości ich rozpatrywania.
Przed przystąpieniem do rozważenia kwestii, o której wyżej mowa, należy zauważyć, że z prawnego punktu widzenia, z punktu widzenia logiki formalnej podział na katalityczny i niekatalityczny sposób uzyskiwania przedmiotowego produktu ma charakter podziału dychotomicznego, tj. podziału na 2 (dwie) przeciwstawne sobie, wzajemnie się wykluczające części, grupy, kategorie, klasy. Nie ma powodów, by nie uznać za prawdziwego twierdzenia wnioskodawcy i Urzędu Patentowego, że ilości katalizatora używane w procesie podlegają stałemu zmniejszaniu, a wkrótce będą to ilości śladowe. Tym niemniej, z punktu widzenia logiki formalnej nawet jeżeli proces będzie prowadzony z użyciem śladowych ilości katalizatora to będzie miał charakter katalityczny, i w tym zakresie będzie przeciwstawny rozwiązaniu objętemu patentem nr PL-178142, przewidującego uzyskiwanie wodoronadtlenku cykloheksanu w sposób niekatalityczny, bez użycia katalizatora.
Przepisy ustawy – Prawo własności przemysłowej (a poprzednio – ustawy o wynalazczości) nie definiują na własny użytek pojęcia interesu prawnego, stąd też w postępowaniu spornym dotyczącym unieważnienia patentu ma wprost zastosowanie przepis art. 28 K.p.a. zgodnie z którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu swój interes prawny lub obowiązek. W związku z tym uważa się, że nie ma żadnych przesłanek prawnych, aby na podstawie powołanych wyżej ustaw pojęciu interesu prawnego przypisywać, dla potrzeb postępowania administracyjnego w sprawach z zakresu własności przemysłowej, odmienną treść niż ma ono na gruncie K.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lipca 2003 r., sygn. akt II SA 1165/02, Wokanda 2004/3/31).
Jednocześnie należy zauważyć, że pojęcie interesu prawnego, którego posiadanie warunkuje uznanie za stronę postępowania, staje się, zarówno w piśmiennictwie prawniczym, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych pojęciem coraz bardziej pojemnym. Tu już nie chodzi o to tylko, by interes prawny wskazywał na bezpośredniość związku między sytuacją prawną podmiotu a normą prawa administracyjnego, z którego daje się go wyprowadzić (co odróżnia go m.in. od interesu faktycznego strony, istniejącego w ocenie strony, ale bez odniesienia do obowiązujących norm prawa powszechnie obowiązującego), czy nawet o jego realność, a więc istnienie w dacie zastosowania określonych norm prawa administracyjnego (co odróżnia go m.in. od ekspektatywy). Na gruncie prawa własności przemysłowej w piśmiennictwie przyjmuje się wręcz, że interes prawny w unieważnieniu patentu ma nie tylko osoba, której postawiono zarzut naruszenia patentu (por. "Prawo własności przemysłowej", red. U. Promińska, wyd. II, Difin, Warszawa 2005, str. 122) ale również mają go w szczególności konkurenci uprawnionego z patentu. którzy zamierzają wytwarzać takie przedmioty lub stosować taką technologię, jak opisana w dokumencie patentowym, czy – przykładowo – osoba, której oddalono wniosek o stwierdzenie, ze produkcja, którą prowadzi lub zamierza prowadzić, nie jest objęta danym patentem (por. w szczególności A. Szewc, G. Jyż, "Prawo własności przemysłowej", C.H. Beck, Warszawa 2003, str.200 i n.). Prowadzi to do uznania, jak w powołanym przez uczestnika postępowania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2005 r., że dla istnienia interesu prawnego norma prawna nie musi przyznawać podmiotowi wywodzącemu z niej swój interes prawny konkretnych uprawnień lub obowiązków, bo wtedy interes prawny przekształciłby się w roszczenie prawne lub publiczne prawo podmiotowe; wystarczy, że daje możliwość ochrony w sformalizowanym postępowaniu i powoduje, że podmiot, którego sfery prawnej bezpośrednio dotyczy, może skutecznie domagać się wydania orzeczenia administracyjnego. Dalej zaś – za powołanym wyżej wyrokiem WSA- prowadzi to do stwierdzenia, że istota interesu prawnego przysługującej wnioskującej spółce wynikała przede wszystkim z konstytucyjnej zasady swobody prowadzenia (wolności) działalności gospodarczej, wyrażonej w art. 20 i 22 Konstytucji RP oraz art. 5 ustawy o działalności gospodarczej.
Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie brak podstaw do zastosowania tak szerokiego uzasadnienia interesu prawnego wnioskodawcy, który podniósł określone, konkretne zarzuty wobec udzielonego patentu, mające również uzasadnić jego interes prawny w sprawie.
Zakłady [...] w M. wnioskując o unieważnienie prawa z przedmiotowego patentu odwołały się przede wszystkim do prowadzonych od kilkudziesięciu lat, w skali przemysłowej, prac, które doprowadziły do modernizacji węzła utleniania cykloheksanu na instalacji uczestnika, efektem czego było wprowadzenie procesu dwustopniowego (maksymalizacja wodoronadlenku cykloheksylu w pierwszym etapie i jego selektywny rozkład w drugim) w obecności katalizatora, co w konsekwencji doprowadziło do ograniczenia (zmniejszenia) ilości katalizatora wprowadzanego do procesu utleniania cykloheksanu. Uczestnik postępowania podniósł również, iż każde prace dotyczące zmniejszenia ilości katalizatora mają zwykle na celu doprowadzić lub zwykle prowadzą do jego całkowitego wyeliminowania. Szczególności dotyczyć to będzie sytuacji kiedy katalizator jest elementem wykorzystywanym w celu umożliwienia prowadzenia reakcji w sposób ciągły i ekonomicznie opłacalny w procesie przemysłowym, a ze stanu techniki wiadomym jest, że reakcja taka może być prowadzona również jako niekatilityczna. Ponadto wskazał on, iż jego interes prawny uzasadnia fakt prowadzenia badań i prób nad niekatalitycznym procesem utleniania cykloheksanu, a udzielone prawo (patent nr PL 178142) w zasadniczy sposób zawęża pole eksploatacji i stanowi blokadę dla pracujących i ulepszania instalacji.
Odnosząc się do tego ostatniego argumentu należy zauważyć, że zgodnie z art. 16 ust. 8 ustawy – Prawo własności przemysłowej nie narusza się patentu na wynalazek przez stosowanie wynalazku do celów badawczych. Ani uczestnik postępowania, ani Urząd Patentowy nie zajęli się jednak taką możliwością.
Uczestnik postępowania argumentował natomiast, powołując się na zarzut oczywistości i braku nowości wynalazku, że wprowadzenie jego ochrony patentowej doprowadziło do zawężenia pola eksploatacji i ograniczyło lub uniemożliwiło prace nad ulepszeniem instalacji uczestnika, dając jednej ze stron sporu nieuzasadnione preferencje. Prace uczestnika nad doskonaleniem swej technologii, zwłaszcza że prowadzone na działającej instalacji w skali przemysłowej, prowadzić by musiały w konsekwencji do ewentualnych roszczeń skarżącego związanych z naruszeniem patentu ze względu na takie zbliżenie tych procesów, iż trudne byłoby do przyjęcia i uznania za uzasadnione twierdzenia, iż mamy do czynienia z procesem katalitycznym, skoro byłyby w nim wykorzystywane śladowe ilości związków katalitycznych. Wtedy uczestnik byłby postawiony w odwrotnej sytuacji niż obecnie i musiałby wykazywać, iż nie narusza patentu ze względu na stosowanie śladowych ilości związków katalitycznych, a skarżący właśnie podnosiłby podobieństwo tych procesów, a nie ich odmienność. W związku z tym uczestnik uznał za rozwiązanie bardziej właściwe zgłoszenie wniosku o unieważnienie patentu.
Przedstawiony tryb rozumowania nie jest przekonywujący. Wskazuje on wyraźnie, iż wniosek o unieważnienie patentu miał w istocie charakter prewencyjny i całkowicie pomijał różnicę między katalitycznym i niekatalitycznym sposobem uzyskiwania pożądanego produktu – istotną, jak to już wskazano, nawet przy użyciu katalizatora w śladowych ilościach. W istocie trudno uznać wskazaną argumentację za wystarczające uzasadnienie wniosku o unieważnienie patentu.
W przedstawionej argumentacji praktycznie całkowicie pominięto też wnioski wynikające z podniesionego przez uczestnika postępowania faktu eksploatacji przez niego procesu katalitycznego – ze stale zmniejszaną ilością katalizatora – w sposób ciągły w skali przemysłowej. Zgodnie z art. 10 Prawa własności przemysłowej rozwiązanie podlegające opatentowaniu powinno nadawać się do stosowania. W rozpatrywanym przypadku tym stosowaniem jest – co podniósł wnioskodawca – produkcja w sposób ciągły w skali przemysłowej. Jednocześnie uczestnik i Urząd Patentowy zarzucili uprawnionemu, iż nie udowodnił on, że opatentowany na jego rzecz sposób wytwarzania nadaje się do zastosowania w skali przemysłowej. Najlepszą metodą sprawdzenia, czy sposób opatentowany na rzecz uprawnionego spełnia ten warunek, było przystąpienie do rozmów w sprawie udzielenia licencji, w toku których dałoby się zapewne uzyskać jednoznaczną odpowiedź w tej kwestii. W aktach sprawy brak jednak jakichkolwiek dokumentów wskazujących na podjęcie rozmów w tej sprawie oraz innych ewentualnych prób wyjaśnienia, w jakiej skali mógł być produkowany wodoronadtlenek cykloheksanu według sposobu objętego unieważnionym patentem.
W konsekwencji wnioskodawca, produkujący przedmiotowy produkt w skali przemysłowej, metodą katalityczną, ze stale zmniejszaną ilością katalizatora (co ma istotne znaczenie z punktu widzenia kosztów i wymagań ochrony środowiska) zdołał przekonać Urząd Patentowy, iż powinien on unieważnić patent na produkcję tego samego produktu, uzyskiwanego jednak metodą niekatalityczną, w skali – zgodnie z twierdzeniem wnioskodawcy – nie mającej charakteru przemysłowego, tylko dlatego, że w nie dającej się przewidzieć przyszłości może, jeśli ograniczy ilość katalizatora do nieznanej wartości, narazić się na zarzut naruszenia patentu. Nie było to, zdaniem Sądu, wystarczające uzasadnienie interesu prawnego wnioskodawcy.
W tej sytuacji Sąd uznał, iż zarzuty strony skarżącej, wskazującej na wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 10 oraz art. 68 ust. 1 ustawy – Prawo o wynalazczości, mającym wpływ na wynik sprawy, a także art. 7 oraz 77 § 1 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik postępowania, były uzasadnione.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.
Na podstawie art. 152 powołanej ustawy orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.