VI SA/Wa 8358/22

VI SA/Wa 8358/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-03-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-12-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Aneta Lemiesz
Magdalena Maliszewska /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Sałek
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne
Zawody prawnicze
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 137
art. 1 § 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1-3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2019 poz 1950
art. 258 § 1, art. 286 § 1, art. 294. art. 11 § 2, art. 65 § 1, art. 12 § 1
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1651
art. 65 pkt 2 i 3 ,art. 68 ust. 3 pkt 1 w zw. z art. 75 ust. 5
Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędzia WSA Tomasz Sałek Protokolant spec. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2023 r. sprawy ze skargi L. B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2022 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę aplikantów adwokackich oddala skargę
Uzasadnienie
Sygn. akt:
VI SA/Wa 8358/22
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 11 października 2022 r. Minister Sprawiedliwości sprzeciwił się wpisowi L. B. (dalej jako: "Skarżący, Kandydat") na listę aplikantów adwokackich dokonanemu na mocy uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia 21 października 2022 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 104 i art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256) - dalej także: "k.p.a." w zw. z art. 69a ust. 1 i z art. 65 pkt 1 oraz art. 75 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2022 r. poz. 1184, dalej także: "ustawy").
Jak wynika z akt, uchwałą nr 3/2020 z dnia 28 września 2020 r. Komisji Egzaminacyjnej ds. aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] ustalony został pozytywny wynik egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką Skarżącego, który następnie w dniu 7 października 2020 r. złożył do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] wniosek o wpis na listę aplikantów adwokackich.
Uchwałą z dnia 21 października 2020 r. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] dokonała wpisu Skarżącego na listę aplikantów adwokackich tej Izby. W uzasadnieniu ww. uchwały stwierdzono, że Skarżący uzyskał pozytywny wynik z egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką, przeprowadzonego w dniu 26 września 2020 r., a ponadto spełnia warunki wymienione w art. 65 pkt 1-3 ustawy - Prawo o adwokaturze.
Powyższa uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia 21 października
2020 r. wraz z aktami Kandydata wpłynęła do Ministra Sprawiedliwości w dniu 17 listopada 2020 r. Do akt osobowych dołączone zostało zaświadczenie z KRS z dnia 29 września 2020 r., z którego wynika, że nie figuruje on w Kartotece Karnej tego rejestru. Do akt nie zostało dołączone oświadczenie kandydata, że przeciwko jego osobie nie toczyło się i nie toczy się żadne postępowanie karne.
Pismem z dnia 23 listopada 2020 r. na podstawie art. 69 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze zwrócono do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] akta L. B. wraz z uchwałą w przedmiocie wpisu na listę aplikantów adwokackich w celu uzupełnienia ich o oświadczenie kandydata, że przeciwko jego osobie nie toczyło się i nie toczy się żadne postępowanie karne.
Uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] w sprawie wpisu na listę aplikantów adwokackich z dnia 21 października 2020 r. wraz z aktami osobowymi Kandydata wpłynęła ponownie do Ministra Sprawiedliwości w dniu 16 września 2022 r.
Do akt zostało dołączone oświadczenie Kandydata, że przeciwko jego osobie toczy się postępowanie karne (sygn. akt [...]). Kandydat wskazał, że dotychczas nie został skierowany do sądu akt oskarżenia w jego sprawie oraz, że nie miał on możliwości zapoznania się z aktami. Ponadto dołączył do swojego oświadczenia wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt VI SA/Wa 1245/19 w sprawie osoby ubiegającej się o wpis na listę aplikantów, która równocześnie była podejrzana o popełnienie przestępstwa, co zdaniem WSA nie stanowiło przeszkody do wpisu na listę w świetle innych, pozytywnie świadczących o niej okoliczności.
W związku ze złożonym oświadczeniem dotyczącym toczącego się postępowania karnego w dniu 22 września 2022 r. zwrócono się do Prokuratora Okręgowego w [...] z prośbą o informację, na jakim etapie znajduje się postępowanie w sprawie o sygnaturze [...], w szczególności, czy Kandydatowi ogłoszono postanowienie o przedstawieniu zarzutów.
Z odpowiedzi Prokuratury Okręgowej w [...] z dnia 27 i 30 września 2022 r. oraz dnia 10 października 2022 r. wynika, że w sprawie [...] Kandydat ma status podejrzanego. W dniu 4 czerwca 2020 r. przedstawiono mu zarzuty dotyczące czynów określonych w art. 258 § 1 k.k. oraz w art. 12 k.k. w zw. z art. 178 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi w zbiegu z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w związku z art. 65 § 1 k.k. oraz w tym dniu przesłuchano w charakterze podejrzanego. Przytoczono treść stawianych podejrzanemu zarzutów. Nadto w ww. odpowiedzi wskazano, iż postępowanie przygotowawcze jest na końcowym etapie, ale nie można określić dokładnego terminu jego zakończenia, a wobec Kandydata nie skierowano dotychczas aktu oskarżenia.
Minister Sprawiedliwości uzasadniając swoje rozstrzygnięcie wskazał na treść przepisu art. 69a ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, zgodnie z którym wpis na listę adwokatów lub aplikantów adwokackich uważa się za dokonany, jeżeli Minister Sprawiedliwości nie podpisze sprzeciwu od wpisu w terminie 30 dni od dnia doręczenia uchwały wraz z aktami osobowymi kandydata. Podkreślił, iż podstawą złożenia sprzeciwu może być niespełnienie przez kandydata kryteriów wymienionych w ustawie - Prawo o adwokaturze. Wskazał, iż zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 75 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, aplikantem adwokackim może być osoba, która spełnia warunki określone w art. 65 pkt 1-3 ustawy i uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu wstępnego.
Stosownie zaś do treści art. 65 pkt 1-3 ustawy - Prawo o adwokaturze, na listę aplikantów adwokackich może być wpisany ten, kto:
1) jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata;
2) korzysta w pełni z praw publicznych oraz ma pełną zdolność do czynności prawnych;
3) ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej.
Ponadto, do wniosku o wpis na listę aplikantów adwokackich, zgodnie z art. 68 ust. 3 pkt 1 w zw. z art. 75 ust. 5 ustawy - Prawo o adwokaturze, osoba ubiegająca się o wpis jest obowiązana dołączyć informację o niekaralności z KRS opatrzoną datą nie wcześniejszą niż miesiąc przed złożeniem wniosku.
Organ ustalił, że Kandydat ukończył on wyższe studia prawnicze w RP, na Uniwersytecie [...] i w dniu 26 czerwca 2018 r. uzyskał tytuł magistra, uzyskał pozytywną ocenę z egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką, który odbył się w dniu 26 września 2020 r. oraz, że korzysta w pełni z praw publicznych i ma pełną zdolność do czynności prawnych. Spełnia zatem przesłanki określone w art. 65 pkt 2 i 3 ustawy - Prawo o adwokaturze.
Według Ministra, kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku Kandydata o wpis na listę aplikantów adwokackich ma ustalenie, czy spełnia przesłankę wynikającą z art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, tj. czy jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata (w tym przypadku obowiązków aplikanta adwokackiego).
W ocenie Ministra Sprawiedliwości, Kandydat obecnie nie spełnia przesłanki, o jakiej mowa w art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze.
Zgodnie z art. 65 pkt 1 w zw. z art. 75 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, na listę aplikantów adwokackich może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego. Jest to zatem jedna z przesłanek koniecznych do spełnienia w celu uzyskania wpisu na listę aplikantów adwokackich.
Organ przywołał orzecznictwo sądów administracyjnych (wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA 725/00; wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2001 r., sygn. akt II SA 1610/00; wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 2381/05; wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 marca 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 172/07 oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1407/10), z którego wynika, że o nieskazitelności charakteru świadczą takie przymioty osobiste, jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem. Są to zatem cechy wartościujące konkretną osobę, nie w sferze intelektualnej i profesjonalnej, lecz wyłącznie etyczno-moralnej. Ocenie winno podlegać postępowanie i zachowanie danej osoby, zarówno w sferze zawodowej, jak i prywatnej - nieskazitelność charakteru oznacza bowiem pełną wiarygodność i odpowiedzialność, całkowite zaufanie i brak jakichkolwiek okoliczności negatywnych, podważających tę cechę nieskazitelnego charakteru. "Nieskazitelność charakteru jest zaś co prawda pojęciem nieostrym, co oznacza wprawdzie, że decyzja organu w tym zakresie ma charakter oceny, jednak należy wyraźnie zaznaczyć, że nieskazitelność ta nie jest stopniowalna i nie można zatem być nieskazitelnym znacząco, albo minimalnie" (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 czerwca 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 431/22).
Minister wskazał następnie, że rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu adwokata (w tym przypadku obowiązków aplikanta adwokackiego) nie zostało zdefiniowane w ustawie, a jego treść również ukształtowało orzecznictwo sądów administracyjnych. Na rękojmię składają się dwa elementy: cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby ubiegającej się o wpis. Rękojmia to również taki zespół zachowań osoby starającej się o wpis, które świadczą ojej wiarygodności w sferze zawodowej.
Przez rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata należy także rozumieć taki zespół cech charakteru i dotychczasowych zachowań składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. Kryterium powyższe ma zatem służyć zagwarantowaniu odpowiedniego poziomu moralnego i zawodowego członka tego samorządu i odnosi się także do aplikanta adwokackiego.
Minister przywołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 1999 r., II SA 1888/98, który stwierdził, że: "Przez rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata należy rozumieć - zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego - taki zespół cech osobistych charakteru i zachowań składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jego wiarygodność" (LEX nr 46707).
Brak rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata jest więc implikacją braku nieskazitelnego charakteru i dotychczasowego zachowania, odpowiadającego ocenom moralnym i etycznym (por. wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2007 r., sygn. akt II GSK 231/07).
Minister Sprawiedliwości podkreślił, iż WSA w Warszawie, w wyrokach z dnia 4 listopada 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1450/09 oraz w wyroku z dnia 27 czerwca 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 414/14 (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w drugim z przytoczonych rozstrzygnięć powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego wydany w sprawie II GSK 458/10), wyraził pogląd, że nawet jednorazowe zachowanie może podważyć wiarygodność oraz nieskazitelny charakter kandydata.
Minister Sprawiedliwości podkreślił, iż Okręgowa Rada Adwokacka w [...] podejmując decyzję o wpisie Kandydata na listę aplikantów adwokackich, nie posiadała wiedzy o toczącym się wobec niego postępowaniu karnym, a sam Kandydat nie ujawnił tego faktu, bowiem składając wniosek o wpis na listę aplikantów dołączył jedynie oświadczenie, że przeciwko jego osobie nie toczyło się i nie toczy się postępowanie dyscyplinarne, nie ujawnił bowiem pełnych informacji dotyczących postępowań karnych, które toczą się wobec jego osoby, co mogło mieć wpływ na ocenę przesłanek jego wpisu na listę aplikantów adwokackich przez ORA w [...], a co z kolei winno być wzięte pod uwagę przez Ministra Sprawiedliwości w toku badania wpisu Kandydata.
Organ podkreślił nadto, że Kandydat zwlekał przez ponad 20 miesięcy, bez podania jakiegokolwiek wyjaśnienia, z uzupełnieniem braków formalnych dotyczących jego wniosku o wpis na listę aplikantów. Natomiast składając w dniu 2 września 2022 r. oświadczenie o toczącym się wobec jego osoby postępowaniu karnym, nie podał wyczerpujących informacji w tym zakresie, a w szczególności, przed którym organem toczy się wskazane postępowanie karne, prawidłowej sygnatury tego postępowania oraz o popełnienie jakiego czynu jest on podejrzany, chociaż taką wiedzę powinien posiadać od 4 czerwca 2020 r., tj. od dnia ogłoszenia mu postanowienia o przedstawieniu zarzutów, czym utrudnił organowi ustalenie okoliczności mogących mieć wpływ na ocenę spełnienia przesłanki wynikającej z art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze. Zdaniem Ministra, zachowanie Kandydata budzi zatem również i w tym aspekcie wątpliwości, bowiem wskazuje na próbę pominięcia okoliczności istotnych z punktu widzenia oceny spełnienia przesłanki z art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, a tym samym podważa wiarygodność, uczciwość i prawdomówność kandydata na aplikanta adwokackiego, który stosownie do wymienionego przepisu, powinien wykazać się nieskazitelnym charakterem i swym dotychczasowym zachowaniem dawać rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata.
Minister Sprawiedliwości badając wpis Kandydata na listę aplikantów adwokackich ustalił, że w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym przez Prokuraturę Okręgową w [...], sygn. akt [...], przedstawiono Kandydatowi zarzuty z art. 258 § 1 Kodeksu karnego oraz z art. 12 k.k. w związku z art. 178 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi w zbiegu z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k.
Minister podkreślił, iż wprawdzie postępowanie w tej sprawie nie zostało jeszcze zakończone, jednak Kandydatowi w dniu 4 czerwca 2020 r. przedstawiono zarzut popełnienia przestępstw z art. 258 § 1 k.k., art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. i art. 178 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Kandydat jest zatem w świetle prawa karnego procesowego podejrzanym o popełnienie przestępstwa, zgodnie bowiem z treścią przepisu art. 71 § 1 k.p.k. za podejrzanego uważa się osobę, co do której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów. Wydanie przez prokuratora postanowienia o przedstawieniu zarzutów jest skutkiem i wynikiem zgromadzenia w sprawie materiału dowodowego uprawniającego do przyjęcia uzasadnionej tezy co do możliwości popełnienia przez niego przestępstwa - w tym przypadku umyślnego przestępstwa, w postaci udziału w zorganizowanej grupie przestępczej oraz oszustwa, zagrożonych karą pozbawienia wolności do lat 10. Organ wskazał również, że w prowadzonym postępowaniu przygotowawczym przedstawiono ww. zarzuty o popełnienie przestępstw, których charakter jest bardzo poważny. O randze i powadze postawionych zarzutów świadczy nadto fakt wielokrotnego działania w ramach czynu ciągłego (art. 12 k.k.) i uczynienia z tego procederu stałego źródła dochodu (art. 65 § 1 k.k.). Na obecnym etapie postępowania okoliczności te wpływają zatem na ocenę spełnienia przez Kandydata przesłanki nieskazitelnego charakteru.
Zdaniem organu, powoływanie się przez Kandydata na nieprawomocny wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt VI SA/Wa 1245/19 w sprawie osoby ubiegającej się o wpis na listę aplikantów, która równocześnie była podejrzana o popełnienie przestępstwa jest natomiast nieuzasadnione, gdyż wyrok ten zapadł na gruncie innej sprawy indywidualnej i dotyczył odmiennych okoliczności. Podkreślić bowiem należy, że postępowanie w przedmiocie wpisu na listę aplikantów adwokackich lub radcowskich ma charakter indywidualny i nie może być rozpatrywane porównawczo.
W orzecznictwie sądów administracyjnych stwierdza się, że w postępowaniu o wpis organ ocenia m.in. postawę moralną wnioskodawcy i jego dotychczasowe zachowanie (por. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2883/13).
Minister Sprawiedliwości podkreślił, że nie kwestionuje funkcjonującej w polskim prawie karnym instytucji domniemania niewinności, jednakże stanął na stanowisku, że spełnienie przesłanek dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata (obowiązków aplikanta adwokackiego) stawia przed kandydatem do zawodu zdecydowanie wyższe wymagania i standardy zachowań niż tylko te, które wynikają z zapisów ustawy - Kodeks kamy.
Wskazał, iż w wyroku z dnia 11 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 2052/12, NSA, w odniesieniu do zawodu notariusza, wskazał, że przez rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu zaufania publicznego należy rozumieć, oprócz wiedzy zweryfikowanej w prawem przewidziany sposób, taki zespół cech charakteru i zachowań w sferze zawodowej i prywatnej, które składają się na wizerunek osoby, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. Sąd podniósł, że Minister Sprawiedliwości ma ustawowo zagwarantowane prawo kontrolowania wszystkich kwalifikacji kandydatów do zawodów zaufania publicznego właśnie po to, aby ten wyjątkowy zawód wykonywały tylko te osoby, które mogą sprostać wysokim wymaganiom także moralnym, etycznym i osobowościowym. Wszechstronne badanie, czy kandydat rzeczywiście daje rękojmię, jest zadaniem Ministra Sprawiedliwości, który ma czuwać nad tym, aby standardy wykonywania zawodu zaufania publicznego były zachowane.
Aplikant adwokacki powinien wykonywać swoje obowiązki ze starannością wynikającą z wiedzy prawniczej, przepisów prawa oraz stosując zasady etyki i wykonywania zawodu. Prowadzone wobec Kandydata postępowanie karne oraz jego zachowanie w zakresie przedstawienia informacji na temat toczącego się postępowania karnego poddaje w wątpliwość Jego nienaganny charakter i uprawdopodobnia odmienne postępowanie niż to, którym kierować winien się aplikant adwokacki. Nadużycie zaufania publicznego pokładanego w osobie aspirującej do zawodu adwokata, ocenić należy jako przeszkodę dla należytego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego.
W ocenie Ministra Sprawiedliwości, fakt, że Kandydat jest podejrzanym o popełnienie przestępstw z art. 258 § 1 k.k., art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. oraz art. 178 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi podważa jego uczciwość i wiarygodność. Nie bez znaczenia pozostaje również charakter zarzucanych mu czynów. Znamienne w ocenie organu pozostaje dodatkowo zachowanie kandydata, polegające na próbie przemilczenia faktu o toczącym się wobec niego postępowaniu karnym. Zdaniem organu, takie zachowanie podważa jego nieskazitelność charakteru i tym samym rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata (obowiązków aplikanta adwokackiego). Od kandydata na aplikanta adwokackiego należy oczekiwać bowiem wyższych standardów zachowania niż od przeciętnego obywatela, zgodnych z prawem oraz normami etycznymi. Organ przywołał też wyrok WSA w Warszawie w wyroku z dnia 1 czerwca 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 431/22, stwierdzający, że "zawód adwokata wiąże się ze szczególną rolą, jaką pełnią osoby wykonujące zawody zaufania publicznego. Osoba wykonująca zawód zaufania publicznego, a także pretendująca do jego wykonywania, musi pozostawać poza jakimkolwiek wątpliwościami (podejrzeniami) odnośnie jej postawy (stosunku) wobec porządku prawnego, w tym w szczególności, obowiązujących w tym porządku prawnym norm nakazu (zakazu) ".
Wykonywanie zawodu zaufania publicznego określane jest dodatkowo normami etyki zawodowej, szczególną treścią ślubowania, tradycją korporacji zawodowej, czy szczególnym charakterem wykształcenia wyższego i uzyskanej specjalizacji (aplikacji) (vide: P. Sarnecki "Pojęcie zawodu zaufania publicznego na przykładzie adwokatury", Warszawa 2000, Liber, s. 155 i nast.).
Rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata (obowiązków aplikanta adwokackiego) daje ta osoba, która wykazuje się cechami, od których uzależniona jest prawidłowość świadczenia pomocy prawnej w celu ochrony prawnej podmiotów, na rzecz których jest wykonywana. Powyższe cechy należy odnieść również do aplikanta adwokackiego.
W opinii Ministra Sprawiedliwości, ujawnione w toku niniejszego postępowania okoliczności (niepodanie informacji o toczącym się postępowaniu karnym na etapie złożenia wniosku o wpis na listę aplikantów, a następnie podanie nieprecyzyjnych i niepełnych informacji na etapie uzupełnienia braków formalnych oraz fakt prowadzenia obecnie postępowania karnego, w którym Kandydat podejrzany jest o przestępstwo popełnione z winy umyślnej) nie mogą pozostawać bez wpływu na ocenę spełnienia przez niego przesłanki określonej w art. 65 pkt 1 w zw. z art. 75 ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze i dyskwalifikują go w chwili obecnej jako kandydata na aplikanta adwokackiego w sferze etyczno-moralnej, ponieważ podważają jego odpowiedzialność i wiarygodność. W konsekwencji powyższego, Kandydat nie spełnia jednej z koniecznych przesłanek do wpisu na listę aplikantów adwokackich, tj. nie posiada nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego.
Zdaniem Ministra, spełnienie pozostałych przesłanek warunkujących wpis Kandydata na listę aplikantów adwokackich, w tym uzyskanie pozytywnego wyniku z egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką, pozostaje bez wpływu na ocenę spełnienia przez niego przesłanki określonej w art. 65 pkt 1 w zw. z art. 75 ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze.
Minister reasumując swoje stanowisko wyrażone w decyzji o sprzeciwie, wskazał na brak spełnienia przesłanki nieskazitelnego charakteru, co wynika z dotychczasowej postawy Kandydata, co oznacza, że nie spełnia on przesłanki umożliwiającej wpis, wynikającej z art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze.
Kandydat złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości, wnosząc o jej zmianę oraz o wpisanie go na listę aplikantów adwokackich oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych a także o wyznaczenie rozprawy przed Sądem.
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 42 ust 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego niezastosowanie oraz art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, poprzez przyjęcie, ze Skarżący nie jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata,
przepisów postępowania, które także mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. naruszenie art. 6 k.p.a. poprzez wydanie decyzji pozostającej w oczywistej sprzeczności w przepisami prawa materialnego, art. 7 i 8 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, pominięcie słusznego interesu strony i prowadzenie postępowania w sposób sprzeczny z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, art. 7a k.p.a. poprzez błędne zinterpretowanie nieostrych pojęć, tj. "nieskazitelny charakter" oraz "rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu adwokata" na niekorzyść Skarżącego i z pominięciem dowodów potwierdzających, że jest nieskazitelnego charakteru oraz swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu, art. 11 w zw. z art. 80 i 81a k.p.a. poprzez nieustalenie stanu faktycznego sprawy, stawianie nieprawdziwych i niepopartych żadnymi dowodami wobec Skarżącego, art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny znajdującego się w aktach materiału dowodowego.
Skarżący w uzasadnieniu podkreślał swoją niekaralność oraz brak zamiaru zatajenia okoliczności postawienia mu zarzutów prokuratorskich.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko i związaną z nim argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, kontrola ta, stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). W myśl art. 145 § 1 pkt 1-3 p.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Kontroli sądowoadministracyjnej w sprawie wszczętej skargą Kandydata do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podlega zasadność sprzeciwu Ministra Sprawiedliwości wobec uchwały samorządu adwokackiego o wpisie kandydata na listę aplikantów adwokackich prowadzoną przez ORA w [...].
Podstawą wniesienia sprzeciwu na mocy zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości było ustalenie, że w procedurze wpisowej Kandydat nie złożył oświadczenia o toczącym się wobec niego postępowaniu karnym oraz samego faktu postawienia mu zarzutów w toczącym się postepowaniu przygotowawczym. Mianowicie, jak ustalił Minister w prowadzonym postępowaniu w trybie sprzeciwowym, w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym przez Prokuraturę Okręgową w [...], sygn. akt [...], przedstawiono Skarżącemu zarzuty z art. 258 § 1 k.k. oraz z art. 12 k.k. w związku z art. 178 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi w zbiegu z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k.
Przepisy te stanowią:
Art. 258 § 1 k.k. Kto bierze udział w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu popełnienie przestępstwa lub przestępstwa skarbowego, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
Art. 12 § 1 k.k. Dwa lub więcej zachowań, podjętych w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, uważa się za jeden czyn zabroniony; jeżeli przedmiotem zamachu jest dobro osobiste, warunkiem uznania wielości zachowań za jeden czyn zabroniony jest tożsamość pokrzywdzonego.
§ 2. Odpowiada jak za jeden czyn zabroniony wyczerpujący znamiona przestępstwa ten, kto w krótkich odstępach czasu, przy wykorzystaniu tej samej albo takiej samej sposobności lub w podobny sposób popełnia dwa łub więcej umyślnych wykroczeń przeciwko mieniu, jeżeli łączna wartość mienia uzasadnia odpowiedzialność za przestępstwo.
Art. 65 § 1 k.k. Przepisy dotyczące wymiaru kary, środków karnych oraz środków związanych z poddaniem sprawcy próbie, przewidziane wobec sprawcy określonego w art. 64 § 2, stosuje się także do sprawcy, który z popełnienia przestępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu lub popełnia przestępstwo działając w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu popełnienie przestępstwa oraz wobec sprawcy przestępstwa o charakterze terrorystycznym.
Art. 286 § 1 k.k. Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu łub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
Art. 294 § 1 k.k. Kto dopuszcza się przestępstwa określonego w art. 278 § 1, 2 lub 5, art. 278a § 1, art. 284 § 1 lub 2, art. 285 § 1, art. 286 § 1 lub 2, art. 287 § 1, art. 288 § 1 lub 3, art. 290 § 1 lub w art. 291 § 1, w stosunku do mienia znacznej wartości, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
Art. 178 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Kto bez wymaganego zezwolenia lub upoważnienia zawartego w odrębnych przepisach albo nie będąc do tego uprawnionym w inny sposób określony w ustawie, prowadzi działalność w zakresie obrotu instrumentami finansowymi, podlega grzywnie do 5 000 000 zł.
Zgodnie z treścią art. 75 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, aplikantem adwokackim może być osoba, która spełnia warunki określone w art. 65 pkt 1-3 ustawy i uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu wstępnego.
Stosownie zaś do treści art. 65 pkt 1-3 ustawy - Prawo o adwokaturze, na listę aplikantów adwokackich może być wpisany ten, kto:
jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata:
korzysta w pełni z praw publicznych oraz ma pełną zdolność do czynności prawnych;
ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł
magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej.
Ponadto, do wniosku o wpis na listę aplikantów adwokackich, zgodnie z art. 68 ust. 3 pkt 1 w zw. z art. 75 ust. 5 ustawy - Prawo o adwokaturze, osoba ubiegająca się o wpis jest obowiązana dołączyć informację o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego opatrzoną datą nie wcześniejszą niż miesiąc przed złożeniem wniosku.
Oceniając spełnienie przez Kandydata przesłanek do wpisu na listę aplikantów adwokackich, określonych w ustawie - Prawo o adwokaturze, organ wskazał, że Skarżący ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej na Uniwersytecie [...] i w dniu 26 czerwca 2018 r. uzyskał tytuł magistra. Kandydat uzyskał pozytywną ocenę z egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką, który odbył się w dniu 26 września 2020 r. Korzysta on w pełni z praw publicznych oraz ma pełną zdolność do czynności prawnych.
Skarżący spełnia zatem przesłanki określone w art. 65 pkt 2 i 3 ustawy - Prawo o adwokaturze. Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia jego wniosku o wpis na listę aplikantów adwokackich ma więc ustalenie, czy spełnia on przesłanki wynikające z art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, tj. czy jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata (w tym przypadku obowiązków aplikanta adwokackiego).
Z cytowanego przepisu wynika, że przy rozstrzyganiu o wpisie/odmowie wpisu na listę adwokatów organy samorządu adwokackiego mają obowiązek badać dwie sfery, tj. charakter osoby pretendującej do zawodu, jak i dotychczasowe zachowanie takiego kandydata. Jedynie spełnienie obu warunków, tj. nieskazitelnego charakteru i dawanie swoim dotychczasowym zachowanie gwarancji prawidłowego wykonywania zawodu, uprawnia do wpisu na listę.
Sąd zauważa, że choć ww. przesłanki - warunkujące wpis na listę adwokatów, formułują nieostre określenia, to w orzecznictwie sądowym są one jednolicie rozumiane.
Pojęcie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata zdefiniowane zostało w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego jako zespół cech osobistych charakteru i zachowań składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. A zatem na rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata w rozumieniu art. 65 pkt 1 p.a. składają się dwa elementy, tj. cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby pragnącej zostać adwokatem.
O nieskazitelności charakteru świadczą różnego rodzaju przymioty, cechy osobiste, wśród których - w orzecznictwie i doktrynie, wymienia się m.in. uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, odwagę cywilną, samokrytycyzm. Zasady obowiązujące w zawodzie prawniczym obejmują także takie wartości jak godność i dobre imię zawodu, uczciwość i odpowiednią postawę, poszanowanie innych prawników, jak i poszanowanie dla rzetelnego sprawowania wymiaru sprawiedliwości (tak: Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z 27 czerwca 2017 r. 48427/09 w sprawie Jankauskas przeciwko Litwie).
O dotychczasowym zachowaniu świadczą z kolei konkretne zachowania kandydata, zwłaszcza stwierdzone przez sądy, organy ścigania bądź powołane do tego organy samorządowe.
Uprawnienie do wniesienia sprzeciwu z kolei konkretyzuje prawo państwa do sprawowania nadzoru nad realizacją zdecentralizowanych zadań publicznych. Przedmiotem kontroli w trybie przewidzianym tym przepisem są zarówno kompetencje, stosowana procedura, jak i treść uchwał o wpisie na listę adwokatów. Postępowanie to jest postępowaniem nadzorczym w stosunku do postępowania przed organami samorządowymi adwokatury. W odróżnieniu od postępowania wpisowego, wszczynane jest ono przez Ministra Sprawiedliwości z urzędu i może zakończyć się sprzeciwem, który przyjmuje postać decyzji administracyjnej.
Należy podkreślić, że przesłanki rozstrzygnięcia zostały należycie wyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, która zawiera zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a., wskazanie faktów uznanych za udowodnione, jak również przytoczenie przepisów prawa stanowiących podstawę jej wydania, wraz z ich wyjaśnieniem.
Przedmiotem oceny rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata jest nieskazitelność charakteru i dotychczasowe zachowanie kandydata. Należy przy tym zaznaczyć, że od osoby aspirującej do zawodu adwokata żąda się takich przymiotów jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, samokrytycyzm, odwaga cywilna, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem, a nadto takiego postępowania i takiego zachowania, które odpowiada ocenom moralnym i etycznym, gwarantującym właściwe wykonywania zawodu (por. wyrok NSA z dnia 26 października 2007 r., sygn. akt VI SA/ Wa 1516/07).
Zdaniem Sądu, sam fakt, iż postępowanie karne przeciwko Skarżącemu pozostaje w toku, nie pozbawia prawa do weryfikacji rękojmi niezbędnej do wykonywania zawodu adwokata tak organu wpisowego, jak i Ministra Sprawiedliwości w ramach sprawowanych wobec samorządu adwokackiego czynności z zakresu nadzoru. Podkreślenia wymaga, iż Minister w zaskarżonej decyzji nie kwestionuje faktu, iż postępowanie karne nie zostało zakończone prawomocnym wyrokiem skazującym i nie podważa zasady domniemania niewinności oskarżonego. Przywołuje jednak ustalone przez organy ścigania fakty, wskazujące niewątpliwie na fakt uwikłania się przez Skarżącego w działalność, skutkującą wszczęciem, niezakończonego jeszcze, postępowania przygotowawczego toczącego się m.in. wobec osoby Skarżącego.
Zdaniem organu, dodatkowo w negatywnym świetle stawia również Skarżącego fakt nieprzekazania informacji o toczącym się postępowaniu przygotowawczym i stawianych mu w tej sprawie zarzutach organowi wpisowemu (ORA w [...]) na etapie postępowania wpisowego oraz podanie wadliwych informacji co tej kwestii Ministrowi Sprawiedliwości.
Z powyższym stanowiskiem organu, w ocenie Sądu, należy się zgodzić.
Zdaniem Sądu, wartości, które narusza powołane wyżej zachowanie skarżącego, nabierają szczególnego znaczenia w odniesieniu do osób wykonujących zawód zaufania publicznego. Należy bowiem podkreślić, że adwokaci poprzez swoje czynności zawodowe wpływają na sprawowanie wymiaru sprawiedliwości. Sprawowanie wymiaru sprawiedliwości jest natomiast jedną z funkcji państwa, wobec czego członkowie samorządów prawniczych mają również pośredni wpływ na prawidłowe funkcjonowanie państwa. Nie jest zatem obojętne, jakim charakterem, moralnością oraz poziomem etyki się legitymują, a czyny przeciwko wymiarowi sprawiedliwości winny być oceniane szczególnie surowo.
Pogłębiona analiza dotychczasowego postępowania skarżącego, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego oraz poglądów orzecznictwa, prowadzi zatem do wniosku, że Skarżący na datę podjęcia zaskarżonej decyzji nie daje rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata.
Odrębną, wymagającą omówienia kwestią w aktualnie rozpoznawanej sprawie jest fakt zwrotu uchwały wraz z aktami osobowymi do ORA w [...] celem uzupełnienia na podstawie art. 69 ust. 2 ustawy - prawo o adwokaturze, a tym samym przekroczenia 30 dniowego terminu prawa materialnego do wniesienia sprzeciwu, o którym mowa w art. 69 ust. 1 ustawy - prawo o adwokaturze. należy przede wszystkim wskazać, że ustawodawca ani w art. 69a ust. 1 ustawy - prawo o adwokaturze. ani w żadnym innym przepisie ustawy, poza unormowaniem terminu w jakim Minister Sprawiedliwości może podpisać sprzeciw od wpisu na listę adwokatów, nie precyzuje w szczególny sposób zakresu kontroli, w jakim poddawana jest uchwała o wpisie na listę adwokatów w tym trybie. W ocenie Sądu zatem zakres ten w szczególności określa art. 65 ustawy - prawo o adwokaturze, zgodnie z którym na listę adwokatów może być wpisany ten, kto spełnia przesłanki wymienione w pkt 1-4 tego artykułu, w tym przesłankę z pkt 1, nieskazitelnego charakteru i rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Nie ulega wątpliwości, że postępowanie w sprawie sprzeciwu wynikające z art. 69a ust. 1 ustawy - prawo o adwokaturze, jest szczególnym postępowaniem w trybie nadzoru, w związku z czym Minister, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym przez Skarżącego wyroku z 31 maja 2019 r. sygn. akt II GSK 2050/17 nie prowadzi postępowania merytorycznego w sprawie wpisu na listę adwokatów jako organ kolejnej instancji, lecz jedynie kontroluje prawidłowość wydanej w tej sprawie decyzji organu korporacyjnego. W ocenie Sądu, kontrola prawidłowości wydanej w danej sprawie decyzji/uchwały organu korporacyjnego, przesłanej na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy - prawo o adwokaturze, odbywa się przede wszystkim pod kątem przesłanek z art. 65 ustawy - prawo o adwokaturze. Oznacza to, zdaniem Sądu, że jeżeli Minister Sprawiedliwości poweźmie informacje o okolicznościach mogących rzutować na przesłankę nieskazitelnego charakteru osoby wnioskującej o wpis na listę adwokatów oraz rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, odnośnie których brak jest informacji w aktach osobowych przesłanych przez okręgową radę adwokacką, może zwrócić uchwałę wraz z aktami osobowymi właściwej okręgowej radzie adwokackiej, w trybie art. 69 ust. 2 ustawy - prawo o adwokaturze, celem ich uzupełnienia również o informacje, czy też dokumenty, które nie są wymienione w art. 68 ust. 3 ustawy - prawo o adwokaturze. W ocenie Sądu, sformułowanie zawarte w art. 69 ust. 2 ustawy: "jeżeli zawarty w aktach osobowych wniosek o wpis nie zawiera wszystkich wymaganych informacji lub dokumentów, (...)", należy rozumieć w sposób obejmujący wszelkie informacje i dokumenty, które pozwolą ocenić prawidłowość dokonanego przez organ korporacyjny wpisu danego kandydata na listę adwokatów pod kątem przesłanek z art. 65 ustawy - prawo o adwokaturze, w tym pod kątem nieskazitelnego charakteru i rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 20 sierpnia 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 174/15). W przeciwnym razie, w ocenie Sądu, nadzorcza kompetencja Ministra Sprawiedliwości wynikająca z art. 69a ust. 1 ustawy - prawo o adwokaturze, miałaby charakter pozorny.
Należy nadto podkreślić, że w niniejszej sprawie z przesłanej przez Okręgową Radę Adwokacką w [...] uchwały o wpisie Skarżącego na listę aplikantów adwokackich [...] Izby Adwokackiej z 21 października 2020 r. oraz przesłanych wraz z uchwałą akt osobowych Skarżącego wynika, iż Skarżący nie poinformował organu wpisowego o toczącym się wobec niego postępowaniu karnym, bowiem złożone zostało wyłącznie oświadczenie odnoszące się do braku postępowań dyscyplinarnych. Zdaniem Sądu, organ w powyższej sytuacji w ramach przyznanych mu ustawowo kompetencji nadzorczych – mógł zwrócić się do ORA w [...], a następnie do Prokuratury Okręgowej w [...] celem uzupełnienia akt o istotne w sprawie materiały.
Konieczność wyjaśnienia kwestii związanych z ustawową przesłanką warunkującą wpis na listę adwokatów, jaką jest wspomniana wyżej rękojmia, zdaniem Sądu, uzasadniała zatem zwrot uchwały oraz akt osobowych Skarżącego celem uzupełnienia o żądane przez organ informacje i dokumenty.
Nie można zgodzić się ze Skarżącym (vide – uzasadnienie skargi), że w sprawie niezasadnie ustalono, że Skarżący próbował zataić przed organem wpisowym fakt toczącego się wobec niego postępowania oraz karnego. Doniosłość omawianych okoliczności z punktu widzenia przesłanki rękojmi zdaniem Sądu przesądza o konieczności poinformowania o nich zarówno organu wpisowego, jak i Ministra Sprawiedliwości na jego żądanie, czego Skarżący przez długi czas w sposób prawidłowy nie wykonał.
Zdaniem Sądu, ORA jako organ wpisowy, dysponując wyłącznie oświadczeniem Skarżącego o nie prowadzeniu postępowań dyscyplinarnych i w braku odnośnego oświadczenia o braku postępowania karnego mogła też przed dokonaniem wpisu zwrócić się do Skarżącego celem wyjaśnienia kwestii jego rękojmi. Fakt, iż tego nie uczyniła, zaś Skarżący nie wykazał inicjatywy w celu wykazania i wyjaśnienia tej kwestii, oznacza w ocenie Sądu oparcie się przez organ wpisowy na niepełnym materiale dowodowym i potwierdza zasadność zwrotu przez Ministra uchwały wraz z aktami osobowymi Skarżącego celem ich uzupełnienia, a następnie, w rezultacie pozyskania istotnych materiałów, rzutujących na obraz rękojmi wymaganej przy wykonywania zawodu adwokata, wniesienie skutecznego sprzeciwu.
Z tych względów Sąd uznał za zasadny zwrot uchwały i akt osobowych Skarżącego przez Ministra do organu wpisowego celem uzupełnienia niezbędnego w sprawie materiału dowodowego.
Zdaniem Sądu, w zakresie zastosowania relewantnych w sprawie norm prawa materialnego. organ działał zgodnie z prawem. Rozpoznał sprawę skarżącego jako konkretny przypadek, na podstawie indywidualnych okoliczności, o których mowa w art. 65 ustawy. Poczynione ustalenia faktyczne były wynikiem dokonania oceny całości materiału dowodowego, co zostało odzwierciedlone w treści sprzeciwu.
Podkreślenia wymaga przy tym raz jeszcze, że wpis na listę adwokatów (art. 65 pkt 1 p.o.a.). wymagał m.in. jednoznacznego stwierdzenia prezentowania przez kandydata rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Niewystarczające jest zdaniem Sądu domniemanie, że taką rękojmię kandydat daje. Niezbędne jest aktywne poszukiwanie przez organ dowodów, mogących tę rękojmię podważać, zwłaszcza w razie powzięcia wątpliwości co do spełnienia powyższych przesłanek przez kandydata. W niniejszej sprawie aktywność organu wpisowego powinien spowodować brak złożenia przez Kandydata oświadczenia, iż nie toczy się przeciwko niemu postępowanie karne. Zdaniem Sądu, dostęp do zawodu zaufania publicznego (tu: dostęp do aplikacji adwokackiej obwarowany analogicznymi warunkami, co dostęp do zawodu adwokata) może być dostępny wyłącznie dla tej rzeszy osób, których cechy charakterologiczne oraz rękojmia nie budzą najmniejszych wątpliwości. W niedalekiej przyszłości osoby te będą miały bowiem dostęp do spraw swoich klientów (aplikanci – do spraw prowadzonych przez adwokatów, którzy z kolei powierzą im sprawy swoich klientów), wymagające prezentowania najwyższych standardów etycznych, moralnych oraz – co oczywiste – profesjonalnych. Jakiekolwiek wątpliwości co do wymienionych cech po stronie osób wykonujących ten zawód niwelują zaś niezbędny stosunek zaufania między klientem a reprezentującym go adwokatem.
Zdaniem Sądu, dobro mocodawców musi być stawiane na pierwszym miejscu i nie jest możliwe rekompensowanie istniejących wątpliwości co do rękojmi danego kandydata do zawodu prawniczego zasadami domniemania niewinności, czy też prawa dostępu do wybranego przez siebie zawodu.
Tak więc, należy uznać, że Minister Sprawiedliwości był ustawowo umocowany dokonania samodzielnej oceny zachowań Skarżącego pod kątem spełniania przesłanek rękojmi, bowiem przesłanka ta należy do wymaganych informacji, o których mowa w art. 69 ust. 2 ustawy – prawo o adwokaturze, a których niekompletność nakazuje Ministrowi zwrot uchwały wraz z aktami osobowymi kandydata do właściwej okręgowej rady adwokackiej w celu uzupełnienia. Należy zauważyć, iż dopiero w ramach podjętych przez Ministra czynności ustalono, że w dniu 4 czerwca 2020 r. przedstawiono mu zarzuty dotyczące czynów określonych w art. 258 § 1 k.k. oraz w art. 12 k.k. w zw. z art. 178 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi w zbiegu z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w związku z art. 65 § 1 k.k. oraz w tym dniu przesłuchano w charakterze podejrzanego.
Zdaniem Sądu, mimo, że zgodnie z orzecznictwem w każdej sprawie konieczne jest dokonanie wszechstronnej i wnikliwej analizy wszystkich istotnych elementów składających się na dotychczasową drogę życiową i zawodową kandydata, to jednak nie wyklucza się, że nawet jednorazowe zachowanie może podważyć wiarygodność oraz nieskazitelność charakteru strony (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2005 r., sygn. akt SA/Wa 9/05, wyrok NSA z dnia 14 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 294/06). W tym miejscu należy zaznaczyć, iż jak wynika z dotychczasowego orzecznictwa (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2010 r. w sprawie sygn. akt: II GSK 324/09) sam w sobie fakt wniesienia aktu oskarżenia przeciwko osobie ubiegającej się o wpis na listę adwokatów, nie jest podstawą do odmowy tego wpisu. W ocenie Sądu, w zakresie badania przesłanki rękojmi analiza musi być pogłębiona i staranna, tak, aby nie przeczyła zasadzie domniemania niewinności.
W niniejszej sprawie analiza ta obejmowała stan faktyczny sprawy karnej, gdzie organ nie negując zasady domniemania niewinności, stwierdził, że ranga i charakter stawianych Skarżącemu zarzutów powodują, iż nie jest możliwe przyjęcie istnienia po jego stronie rękojmi niezbędnej do pełnienia funkcji aplikanta adwokackiego. Należy zgodzić się z organem co do tego, że wydanie przez prokuratora postanowienia o przedstawieniu zarzutów jest skutkiem i wynikiem zgromadzenia w sprawie materiału dowodowego uprawniającego do przyjęcia uzasadnionej tezy co do możliwości popełnienia przez niego przestępstwa - w tym przypadku umyślnego przestępstwa, w postaci udziału w zorganizowanej grupie przestępczej oraz oszustwa, zagrożonych karą pozbawienia wolności do lat 10. Charakter zarzucanych czynów jest bardzo poważny, o czym świadczy, poza samym brzmieniem przepisów penalnych, okoliczność wielokrotnego działania w ramach czynu ciągłego (art. 12 k.k.) i uczynienia z tego procederu stałego źródła dochodu (art. 65 § 1 k.k.).
Powoływanie się przez Skarżącego na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt VI SA/Wa 1245/19 w sprawie osoby ubiegającej się o wpis na listę aplikantów, która równocześnie była podejrzana o popełnienie przestępstwa jest zdaniem Sądu nietrafne, gdyż zapadł on na gruncie innej sprawy indywidualnej i dotyczył odmiennych okoliczności, a ponadto nie jest to orzeczenie prawomocne.
Warto w tym miejscu przywołać wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 1999 r., II SA 1888/98, w którym stwierdzono, że: "Przez rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata należy rozumieć - zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego - taki zespół cech osobistych charakteru i zachowań składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jego wiarygodność" (LEX nr 46707). W podobnym tonie wypowiedział się WSA w Warszawie, który w wyroku z dnia 1 czerwca 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 431/22 stwierdził, że "zawód adwokata wiąże się ze szczególną rolą, jaką pełnią osoby wykonujące zawody zaufania publicznego. Osoba wykonująca zawód zaufania publicznego, a także pretendująca do jego wykonywania, musi pozostawać poza jakimkolwiek wątpliwościami (podejrzeniami) odnośnie jej postawy (stosunku) wobec porządku prawnego, w tym w szczególności, obowiązujących w tym porządku prawnym norm nakazu (zakazu) ".
Powyższe stanowisko Sąd w niniejszym postępowaniu w pełni podziela.
Organ był zatem uprawniony do dokonanej oceny i nie wykroczył poza jej granice, a w konsekwencji swoją decyzją nie naruszył przepisów art. 7, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 k.p.a. i art. 65 pkt 1 ustawy – prawo o adwokaturze.
W obecnie kontrolowanej sprawie to nie fakt skazania (którego nie było), lecz uwikłanie się w działalność, uznaną przez oskarżyciela publicznego za społecznie niebezpieczną, stało się podstawą sprzeciwu przeciwko wpisowi Skarżącego na listę adwokatów Izby Wielkopolskiej.
Zdaniem Sądu, w postępowaniu sprzeciwionym w żaden nie zostały naruszone zasady postępowania administracyjnego, a subsumpcja przepisów prawa materialnego również nie nasuwa obiekcji prawnych.
Nie znajdując podstaw do usunięcia zaskarżonej decyzji o sprzeciwie z obrotu prawnego, Sąd, w myśl art. 151 p.p..s.a., orzekł, jak w sentencji wyroku.