VI SA/Wa 831/21

VI SA/Wa 831/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-06-17
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-03-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Łąpieś-Rosińska /sprawozdawca/
Aneta Lemiesz /przewodniczący/
Tomasz Sałek
Symbol z opisem
6173 Biegli sądowi i tłumacze przysięgli
Hasła tematyczne
Dopuszczenie do udziału w postępowaniu
Sygn. powiązane
II GSK 364/22 - Wyrok NSA z 2025-09-25
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art.138 par.1 pkt.1, art.144, art.31 par.1 i 2,4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś - Rosińska (spr.) Sędzia WSA Tomasz Sałek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 czerwca 2021 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi S. z siedzibą w [...] na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia organizacji społecznej do postępowania oddala skargę
Uzasadnienie
W dniu 8 września 2020 r. do Sądu Okręgowego w [...] wpłynął wniosek S. z siedzibą w L. (dalej: S.) o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie zwolnienia A. J. z funkcji biegłego sądowego.
W uzasadnieniu wskazano, że celem statutowym S. jest m.in. monitorowanie procesów stosowania prawa przez organy władzy publicznej, udział w postępowaniach cywilnych, karnych, administracyjnych, sądowo - administracyjnych - w interesie społecznym oraz w uzasadnionym interesie stron, pomoc prawna i techniczna na rzecz uczestników ruchu drogowego. Jak zaś wynika z § 7 pkt e statutu, cele te realizowane są m.in. poprzez monitorowanie działalności biegłych i rzeczoznawców w postępowaniach sądowych i administracyjnych. Żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie zwolnienia A. J. z funkcji biegłego sądowego jest więc powiązane z celami statutowymi S. W ocenie wnioskodawcy, za udziałem S. w tym postępowaniu przemawia również interes społeczny. Biegły wydaje bowiem opinie w bliżej nieokreślonej liczbie spraw, a na ich podstawie sądy ustalają odpowiedzialność kierujących za wykroczenie z art. 92a Kodeksu wykroczeń, tj. za przekroczenie prędkości. Działania biegłego godzą jednocześnie w podstawowe prawo do sądu, ponieważ po otrzymaniu zlecenia wykonania opinii przeprowadza on eksperyment procesowy oraz oględziny urządzenia pomiarowego na miejscu zdarzenia bez stosownego postanowienia, bez udziału obwinionego w przeprowadzanych czynnościach i bez sporządzenia stosownego protokołu z tych czynności. Stanowi to nie tylko naruszenie gwarancji konstytucyjnych i konwencyjnych, ale również naruszenie przepisów postępowania. Jak podniesiono we wniosku, przykładem mogą być czynności podjęte przez biegłego w sprawie prowadzonej przez Sąd Okręgowy w [...] o sygn. akt VI [...]. S. nadzorowało wiele postępowań sądowych, w których opiniował A. J., zaś jego członkowie niejednokrotnie byli świadkami takiego zachowania biegłego, które godzi w możliwość dalszego pełnienia przez niego tej funkcji. S. posiada zatem zarówno wiedzę o działalności biegłego, jak i znajomość przepisów oraz orzecznictwa w zakresie postępowań administracyjnych i sądowoadministracyjnych, jego udział w niniejszym postępowaniu może więc przyczynić się do prawidłowego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy. W dalszej części wniosku, S. wymieniło dalsze zarzuty wobec A. J., które w ocenie S. - świadczą o niespełnianiu przez A. J. przesłanki rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego, określonej w § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych. S. poinformowało, że z wnioskiem o zwolnienie A. J. z funkcji biegłego sądowego wystąpiło również do Prezesa Sądu Okręgowego w [...], który uwzględnił wniosek.
Pismem z dnia 6 października 2020r. Prezes Sądu Okręgowego
w [...] wezwał S. do sprecyzowania wniosku poprzez wskazanie, czy stanowi on formalny wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie zwolnienia A. J. z funkcji biegłego sądowego, oparty na treści art. 31 kpa oraz czy w przypadku wszczęcia takiego postępowania z urzędu stanowi on żądanie dopuszczenia S. do udziału w tym postępowaniu, czy też wniosek ten został złożony w trybie skargowym. W przypadku odpowiedzi pozytywnej na którekolwiek z dwóch pierwszych pytań, organ I instancji zobowiązał S. do wykazania, że za wszczęciem postępowania bądź dopuszczeniem S. do udziału w postępowaniu przemawiają cele statutowe oraz interes społeczny.
W odpowiedzi S. z dnia 20 października 2020 r. stwierdzono, że pismo z dnia 3 września 2020r. było żądaniem wszczęcia postępowania administracyjnego oraz że interes społeczny oraz zbieżność z celami statutowymi S. zostały już wykazane we wniosku.
W dniu 14 października 2020 r. Prezes Sądu Okręgowego w [...] wszczął z urzędu postępowanie w przedmiocie zwolnienia A. J. z funkcji biegłego sądowego przy wskazanym Sądzie.
Postanowieniem wydanym w dniu [...] października 2020 r. Prezes Sądu Okręgowego w [...] odmówił dopuszczenia S. do udziału w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie zwolnienia A. J. z funkcji biegłego sądowego.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w świetle określonych w statucie i ujawnionych w Krajowym Rejestrze Sądowym celów działania S. należy uznać za organizację społeczną w rozumieniu art. 31 § 1 kpa. W ocenie organu, Stowarzyszenie nie wykazało jednak, by za jego udziałem w postępowaniu przemawiał interes społeczny. Opinie sporządzone przez biegłych w konkretnych sprawach podlegają kontroli organów procesowych oraz stron postępowania. Przepisy procedury cywilnej i karnej przewidują bowiem możliwość imiennego wskazania biegłego przez strony, jak również wyłączenia biegłego od udziału w postępowaniu. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że interes społeczny zostanie zagrożony w przypadku braku udziału S. w postępowaniu dotyczącym zwolnienia A. J. z funkcji biegłego sądowego. S. nie uprawdopodobniło ponadto, by jego udział w tym postępowaniu mógł się przyczynić do lepszego wypełnienia przez postępowanie administracyjne celów tego postępowania.
W dniu 25 listopada 2020 r. do Sądu Okręgowego w [...] wpłynęło zażalenie S., w którym zaskarżono wymienione wyżej postanowienie w całości, zarzucając organowi I instancji naruszenie art. 31 § 1 pkt 1 kpa poprzez wydanie postanowienia o odmowie dopuszczenia skarżącego do postępowania, podczas gdy podmiot ten nie wnosił o dopuszczenie do udziału w postępowaniu, ale o wszczęcie postępowania administracyjnego. W oparciu o powyższy zarzut S. wniosło o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia i umorzenie postępowania w przedmiocie odmowy dopuszczenia S. do udziału w postępowaniu administracyjnym dotyczącym zwolnienia A. J. z funkcji biegłego sądowego. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że skoro S. złożyło wniosek o wszczęcie w trybie art. 31 § 1 pkt 1 kpa postępowania w sprawie zwolnienia A. J. z funkcji biegłego sądowego, to organ I instancji mógł albo wszcząć takie postępowanie, albo odmówić jego wszczęcia. Ponieważ zaś organ Prezes Sądu Okręgowego w [...] wydał postanowienie o wszczęciu postępowania, to jednocześnie przesądził o udziale S. w tym postępowaniu, a późniejsze wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia było bezprzedmiotowe. Podniesiono ponadto, że Stowarzyszenie dostatecznie wykazało istnienie interesu społecznego w swoim udziale w postępowaniu zainicjowanym przez organ I instancji.
Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2020r. Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 oraz art. 31 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm.), po rozpatrzeniu zażalenia S. z siedzibą w L. na postanowienie Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] października 2020 r., [...], odmawiające dopuszczenia S. do udziału w postępowaniu w sprawie zwolnienia A. J.
z funkcji biegłego sądowego przy Sądzie Okręgowym w [...], utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.
Na wstępie Minister Sprawiedliwości wskazał, że nie podziela przedstawionego w zażaleniu stanowiska, zgodnie z którym w przypadku wystąpienia przez organizację społeczną z wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie dotyczącej innej osoby sam fakt wszczęcia przez organ administracji publicznej takiego postępowania z urzędu przesądza o dopuszczeniu organizacji do udziału w tym postępowaniu. Za takim rozumieniem art. 31 § 2 kpa nie przemawia ani jego treść, ani względy celowościowe. Jeżeli zamiarem ustawodawcy byłoby usankcjonowanie sytuacji, w której samo wszczęcie postępowania z urzędu w trybie art. 31 § 2 kpa stanowiłoby niejako automatycznie o dopuszczeniu organizacji społecznej do udziału w tym postępowaniu, użycie w tym przepisie alternatywy łącznej należałoby uznać za nieuzasadnione - organ administracji publicznej mógłby bowiem wydać tylko postanowienie o wszczęciu postępowania (w przypadku zgłoszenia przez organizację żądania wszczęcia postępowania, a także żądania wszczęcia postępowania i dopuszczenia do udziału w tym postępowaniu) albo o dopuszczeniu organizacji do udziału w postępowaniu (w przypadku zgłoszenia przez nią żądania dopuszczenia do udziału we wszczętym już postępowaniu). Wydanie zaś postanowienia o dopuszczeniu organizacji społecznej do udziału w postępowaniu wszczętym z urzędu na wniosek tej organizacji byłoby zaś w takiej sytuacji niedopuszczalne, co - jak wynika z powyższych rozważań - stoi w sprzeczności
z treścią art. 31 § 2 kpa.
Zdaniem Ministra za powyższym stanowiskiem przemawia także okoliczność, że wniosek organizacji społecznej o wszczęcie postępowania administracyjnego
w sprawie dotyczącej innej osoby może wskazywać fakty uzasadniające wszczęcie postępowania z urzędu, a jednocześnie nie będą zachodzić przesłanki wymienione
w art. 31 § 1 kpa, a więc przedmiot tego postępowania nie będzie związany z celami statutowymi organizacji lub za udziałem tej organizacji w postępowaniu nie będzie przemawiał interes społeczny.
O ile zatem samo wszczęcie postępowania będzie uzasadnione, o tyle dopuszczenie do udziału w nim organizacji społecznej już nie. Za konieczne w takiej sytuacji uznać należy rozdzielenie czynności polegającej na wszczęciu postępowania administracyjnego od formalnego dopuszczenia organizacji społecznej od udziału
w tym postępowaniu.
W świetle powyższych rozważań, zdaniem Ministra, za słuszne uznać należy rozdzielenie przez organ I instancji w sprawie zwolnienia A. J. z funkcji dnia S. do udziału w tym postępowaniu, społecznej uzasadniały bowiem wszczęcie takiego postępowania, zaś ze złożonego przez S. wniosku - wbrew jego literalnemu brzmieniu - wynikała wola tej organizacji nie tylko wszczęcia postępowania, ale też udziału w nim na prawach strony.
Minister zauważył, że dla uwzględnienia wniosku organizacji społecznej
o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w sprawie innej osoby niezbędne jest spełnienie dwóch przesłanek: wniosek musi mieć uzasadnienie w celach statutowych organizacji oraz za jej udziałem w postępowaniu musi przemawiać interes społeczny, przy czym to na organizacji społecznej ciąży obowiązek wykazania obu tych przesłanek. Dopuszczenie organizacji do udziału w postępowaniu nie może następować "automatycznie" i w każdym przypadku złożenia wniosku w trybie art. 31 § 1 kpa organ administracji zobowiązany jest przeprowadzić postępowanie wyjaśniające co do spełnienia wymienionych przesłanek w realiach konkretnej sprawy.
Żądanie wszczęcia przez organizację społeczną postępowania administracyjnego jest uzasadnione jej celami statutowymi, jeżeli istnieje merytoryczne powiązanie przedmiotu postępowania administracyjnego z jej celami i zakresem działania. Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, przy ustalaniu spełnienia przesłanek dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu nie jest dopuszczalna wykładnia rozszerzająca. Treść konkretnych postanowień statutu musi zatem być tłumaczona wąsko, skoro udział organizacji społecznej na prawach strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym innej osoby stanowi wyjątek od zasady, że mogą w nim uczestniczyć wyłącznie podmioty mające interes prawny, a przyznanie uprawnień strony dodatkowemu podmiotowi ma istotny wpływ na zakres praw i obowiązków faktycznych stron postępowania, zmieniając układ ich praw procesowych .
Cele Stowarzyszenia zostały w statucie określone szeroko i obejmują m.in. działalność naukową, wydawniczą, prasową, szkoleniową, monitorowanie procesów stosowania prawa przez organy władzy publicznej, pomoc prawną i techniczną na rzecz uczestników ruchu drogowego. Środkami realizacji wymienionych celów są natomiast m.in. monitorowanie działalności biegłych i rzeczoznawców
w postępowaniach sądowych i administracyjnych. Konkretyzacja statutowych celów S. w odniesieniu do biegłych pozwala przyjąć, że pozostają one w związku z przedmiotem postępowania w sprawie zwolnienia A. J. z funkcji biegłego sądowego wydającego opinie w sprawach dotyczących ruchu drogowego.
Niezależnie od powyższego, Minister Sprawiedliwości podzielił stanowisko organu I instancji, że za udziałem S. we wskazanym postępowaniu administracyjnym nie przemawia interes społeczny.
Organ podkreślił, że aby organizacja społeczna została dopuszczona do udziału w postępowaniu na prawach strony, winna wskazać fakty świadczące o tym, że jej udział w tym postępowaniu jest zasadny, ponieważ zachodzą wątpliwości co do pewnego rodzaju okoliczności i jej udział może dodatkowo zagwarantować, że okoliczności te zostaną prawidłowo wyjaśnione. Dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym musi zostać poprzedzone oceną organu administracji publicznej, czy poszerzenie kręgu uczestników postępowania administracyjnego jest korzystne dla gromadzenia materiału dowodowego i dla wyjaśnienia istotnych faktów bądź aspektów sprawy. Udział takiej organizacji
w postępowaniu musi zatem odpowiadać wymaganiom racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem administracyjnym w sprawach indywidulanych i działaniem w nim organów administracyjnych .
Minister zauważył, że we wniosku o wszczęcie postępowania podniesiono,
iż S. nadzorowało wiele postępowań sądowych, w których opiniował A. J., zaś jego członkowie niejednokrotnie byli świadkami takiego zachowania biegłego, które godzi w możliwość dalszego pełnienia przez niego tej funkcji. S. podniosło, że posiada zatem zarówno wiedzę o działalności biegłego, jak i znajomość przepisów i orzecznictwa w zakresie postępowań administracyjnych i sądowoadministracyjnych. Biegły wydaje wiele opinii, na podstawie których wiele osób uznano za winnych popełnienia wykroczenia, tymczasem postępowanie biegłego w sposób oczywisty stanowi naruszenie praw obywatelskich, w szczególności prawa do sądu.
W ocenie Ministra Sprawiedliwości, przytoczone okoliczności nie uzasadniają stwierdzenia, że za udziałem Stowarzyszenia w postępowaniu administracyjnym w sprawie zwolnienia A. J. przemawia interes społeczny. Ocena prawidłowości czynności biegłego, w tym również w kontekście ewentualnego naruszenia przez niego podstawowych praw obywatelskich, podlega kontroli niezależnego sądu. Ostateczna ocena rzetelności opinii biegłego i zgodności z prawem podejmowanych przez niego działań należy do zlecającego wydanie opinii lub sądu wyższej instancji. S. nie poparło zaś swoich zarzutów dotyczących podejmowanych przez A. J. czynności procesowych (oględzin, eksperymentu procesowego) orzeczeniami sądów, kwestionującymi ich prawidłowość. Ponieważ zaś prezes sądu okręgowego, jak i Minister Sprawiedliwości sprawują jedynie administracyjny nadzór nad działalnością sądów, nie są władni dokonywać własnej, niezależnej od sądowej oceny dowodów w sprawie. W tej sytuacji trudno dopatrywać się istnienia interesu społecznego w prowadzeniu postępowania administracyjnego w przedmiocie zwolnienia A. J. z funkcji biegłego sądowego.
Minister zauważył, że występując z żądaniem wszczęcia postępowania Stowarzyszenie wskazało także okoliczności, które nie dotyczą merytorycznej weryfikacji czynności biegłego, ale mogą rzutować na ocenę jego osoby w kontekście przesłanki ustanowienia, biegłym sądowym, określonej w § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia. Także jednak w tym zakresie, zdaniem Ministra nie sposób uznać, by udział Stowarzyszenia miał przyczynić się do sprawniejszego przeprowadzenia postępowania administracyjnego czy dokładniejszego wyjaśnienia istotnych faktów. Okoliczności podane we wniosku zostały dokładnie udokumentowane, a rolą Prezesa Sądu Okręgowego w [...] pozostaje dokonanie oceny, czy uzasadniają one podjęcie decyzji o zwolnieniu A. J. z funkcji biegłego sądowego.
Odnosząc się do argumentu podniesionego przez S. we wniosku o wszczęcie postępowania, organ wskazał, że fakt znajomości przez jego członków przepisów rozporządzenia, jak i orzecznictwa w tym zakresie, nie uzasadnia przyjęcia, że za jego udziałem w postępowaniu przemawia interes społeczny. Celem partycypacji organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym nie jest bowiem objaśnianie organom administracji publicznej przepisów powszechnie obowiązującego prawa, których wykładnia w praktyce nie budzi większych wątpliwości.
Pismem z dnia 29 stycznia 2021r. S., wniosło do WSA w Warszawie skargę na powyższe postanowienie zarzucając:
1) naruszenie przepisów postępowania art. 31 § 1 pkt 1 kpa, poprzez przyjęcie, że uzasadnione było jedynie wszczęcie postępowania administracyjnego bez udziału S., w konsekwencji przyjęcie, że cele statutowe organizacji społecznej nie są zbieżne z niniejszym postępowaniem oraz, że nie zachodzi interes społeczny we wszczęciu postępowania administracyjnego,
2) naruszenie przepisów postępowania art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz 107 § 1 i 3 kpa poprzez brak rozważania przez organ czy w sprawie zachodził czy też nie interes społeczny przemawiający za wszczęcie postępowania administracyjnego z wniosku organizacji społecznej na podstawie art. 31 § 2 kpa i niewykazanie jego braku w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wobec podniesionych zarzutów strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Prezesa Sądu Okręgowego w [...] i zasądzenie od organu na rzecz skarżącej organizacji społecznej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
W ocenie strony skarżącej nieprawidłowe jest stanowisko obu organów,
że wszczęcie postępowania administracyjnego na podstawie art. 31 § 2 kpa nie oznacza jednocześnie, że taka organizacja została dopuszczona na prawach strony do tego postępowania i organ musi w tym zakresie wydać osobne postanowienie
o dopuszczeniu danej organizacji do postępowania.
Organ II instancji nieprawidłowo zinterpretował zarzut organizacji społecznej. S. nie kwestionuje, że może dojść do sytuacji, że wszczęcie postępowania będzie uzasadnione, ale nie zajdzie interes społeczny w udziale organizacji społecznej w danym postępowaniu. Niemniej jednak organ winien podmówić wszczęcia postępowania na podstawie art. 31 § 2 kpa, a nie odmówić dopuszczenia do postępowania (bowiem takiego żądania organizacja nie zgłosiła). Jednocześnie organ mógł wszcząć postępowanie z urzędu, ale na podstawie art. 61 § 1 kpa. O tym, że organ wszczął postępowanie administracyjne na podstawie
art. 31 § 2 kpa świadczy postanowienie Prezesa Sądu Okręgowego w [...] o wszczęciu postępowania.
Niezależnie od powyższego S. wskazało, że w niniejszej sprawie cele statutowe i interes społeczny przemawiają za udziałem S. w tym postępowaniu. Zgodnie z § 6 statutu celem statutowym jest działalność naukowa, wydawnicza, prasowa, szkoleniowa, monitorowanie procesów stosowania prawa przez organy władzy publicznej, udział w postępowaniach cywilnych, karnych, administracyjnych, sądowo-administracyjnych i innych - w interesie społecznym oraz w uzasadnionym interesie stron, pomoc prawna i techniczna na rzecz uczestników ruchu drogowego, samopomoc w finansowaniu pomocy prawnej dla członków S. A także z § 7 pkt e) Statutu S. zgodnie, z którym stowarzyszenie realizuje swoje cele m.in. poprzez monitorowanie działalności biegłych i rzeczoznawców w postępowaniach sądowych i administracyjnych.
W szczególności § 7 pkt e) statutu wskazuje, że jednym z celów jest monitorowanie pracy biegłych udział stowarzyszenia jest zbieżny z tym postępowaniem m. in. poprzez udział w postępowaniach sądowych
i administracyjnych. Niniejsza sprawa dotyczy właśnie biegłego. Dodatkowo fakt, że biegły opiniuje w sprawach dotyczących przekroczenia prędkości przez kierujących pojazdami, którzy również są uczestnikami ruchu drogowego, wskazuje że postępowanie to jest zbieżne także z § 6 statutu, bowiem celem stowarzyszenia jest udzielanie pomocy na rzecz uczestników ruchu drogowego. Monitorowanie pracy biegłych, z pewnością jest udzielaniem takiej pomocy. Bowiem to biegły w wielu przypadkach "decyduje" czy pomiar prędkości został wykonany prawidłowo czy też nie, co niewątpliwie ma bezpośredni wpływ na decyzję Sądu, a tym samym odpowiedzialność kierującego pojazdem.
W ocenie S. wystąpił również interes społeczny we wszczęciu tego postępowania. Organizacja monitoruje m.in. sprawy dotyczące kierujących,
w których opiniuje biegły i posiada wszechstronną wiedzę odnośnie podejmowanych przez biegłego czynności. Co więcej organizacja społeczna nie złożyła "pustego" wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego, ale załączyła również dokumenty oraz wskazała na określone fakty i dowody, które należałoby wyjaśnić
w trakcie takiego postępowania, co istotne jedna z tych okoliczności (wyrok Sądu karnego) bezpośrednio wskazuje, że wymieniony biegłych powinien zostać zwolniony z tej funkcji. Wszystkie te okoliczności wykazało stowarzyszenie, jak również przedstawiło określone dokumenty w celu ich wykazania.
Słuszność stanowiska organizacji społecznej wskazuje także, że Prezesi Sadów Okręgowych w [...] dopuściły stronę skarżącą do postępowań, gdzie złożył tożsame wnioski dotyczące wymienionego biegłego (postanowienia została dołączone do pisma stanowiącego odpowiedź na wezwania Prezesa Sądu Okręgowego w [...] do uzupełnienia braków formalnych).
Zdaniem S. organy obu instancji nie podjęły wszelkich czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy, mając na względnie interes społeczny oraz uzasadniony interes strony (art. 7 kpa), nie zebrały i nie rozpatrzyły kompleksowo materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa) oraz nie dokonały oceny czy dana okoliczność została udowodniona czy też nie (art. 80 kpa)
Z uzasadnienia obu decyzji nie wynika, aby organy w ogóle dokonały oceny czy taki interes w sprawie zaistniał, natomiast przeszły do stwierdzenia, że organizacja takiego interesu nie wykazała. To organy stosując zasadę proporcjonalności powinny wyważyć, czy interes społeczny przemawia za udziałem organizacji społecznej. Tym samym oba organy dopuściły się naruszenia art. 107 § 1 i 3 kpa, bowiem obie decyzje nie mają w tym zakresie jakiegokolwiek uzasadnienia faktycznego. Zgodnie z § 3 tego przepisu, uzasadnienie faktyczne powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności
i mocy dowodowej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd
w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym.
Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy
z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zw. dalej "p.p.s.a." - Dz. U. 2019 poz.2325).
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać,
że nie jest ona zasadna.
Przedmiotem skargi jest postanowienie Ministra Sprawiedliwości utrzymujące w mocy Postanowienie Prezesa Sądu Okręgowego w [...] odmawiające dopuszczenia strony skarżącej do udziału w sprawie, w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie zwolnienia A. J. z funkcji biegłego sądowego.
W ocenie sądu zarzuty skargi S. nie są usprawiedliwione i nie zasługują na akceptację i uwzględnienie.
Zgodnie z art. 31 § 1 kpa, organizacją społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem wszczęcia postępowania albo dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny.
Jak z kolei stanowi § 2 omawianego przepisu, organ administracji publicznej, uznając żądanie organizacji społecznej za uzasadnione, postanawia o wszczęciu postępowania z urzędu lub o dopuszczeniu organizacji do udziału w postępowaniu.
Na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania lub dopuszczenia do udziału w postępowaniu organizacji społecznej służy zażalenie.
Organizacja społeczna, która chce brać udział w postępowaniu na prawach strony w sprawie dotyczącej innej osoby, ma następujące uprawnienia: 1) do żądania wszczęcia postępowania, o ile się ono nie toczy; 2) do żądania dopuszczenia jej do udziału w toczącym się postępowaniu (art. 31 § 1) bez względu na etap tego postępowania i tryb, w jakim się ono toczy. Żądanie dopuszczenia do udziału w toczącym się postępowaniu może być wynikiem zawiadomienia organizacji społecznej o wszczęciu postępowania w sprawie dotyczącej innej osoby przez organ prowadzący to postępowanie, jeżeli organ ten uzna, że organizacja społeczna może być zainteresowana udziałem w tym postępowaniu ze względu na swoje cele statutowe, i gdy przemawia za tym interes społeczny (art. 31 § 4). We wszystkich tych przypadkach decydujące znaczenie ma ocena organu odnośnie do przesłanek: "jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny". Przesłanki te muszą wystąpić łącznie.
Sąd podobnie jak orzekające w sprawie organy nie podziela stanowiska strony skarżącej, zgodnie z którym w przypadku wystąpienia przez organizację społeczną
z wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie dotyczącej innej osoby sam fakt wszczęcia przez organ administracji publicznej takiego postępowania z urzędu przesądza o dopuszczeniu organizacji do udziału w tym postępowaniu.
Jak słusznie zauważył organ jeżeli zamiarem ustawodawcy byłoby usankcjonowanie sytuacji, w której samo wszczęcie postępowania z urzędu w trybie art. 31 § 2 kpa stanowiłoby niejako automatycznie o dopuszczeniu organizacji społecznej do udziału w tym postępowaniu, to mogłoby to prowadzić do sytuacji gdy wniosek organizacji społecznej o wszczęcie postępowania administracyjnego
w sprawie dotyczącej innej osoby wskazuje fakty uzasadniające wszczęcie postępowania z urzędu, a jednocześnie nie zachodzą przesłanki wymienione
w art. 31 § 1 kpa, a więc przedmiot tego postępowania nie będzie związany
z celami statutowymi organizacji lub za udziałem tej organizacji w postępowaniu nie będzie przemawiał interes społeczny.
O ile zatem samo wszczęcie postępowania będzie uzasadnione, o tyle dopuszczenie do udziału w nim organizacji społecznej już nie. Za konieczne w takiej sytuacji uznać należy rozdzielenie czynności polegającej na wszczęciu postępowania administracyjnego od formalnego dopuszczenia organizacji społecznej od udziału
w tym postępowaniu.
Sąd podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2019 r., II OSK 1981/17 publ. LEX nr 2697672, w którym stwierdzono, że o ile do wszczęcia przez organ administracyjny postępowania z urzędu nie jest konieczne rozważenie, czy przedstawiający organowi okoliczności uzasadniające wszczęcie takiego postępowania podmiot ma jakikolwiek interes prawny w tym postępowaniu, a w przypadku organizacji społecznej - czy spełnia ona warunki z art. 31 kpa, to dla udziału tych podmiotów we wszczętym postępowaniu niezbędne jest rozważenie tych okoliczności. Dla wszczęcia postępowania z urzędu nie ma znaczenia skąd organ zaczerpnął wiedzę o okolicznościach uzasadniających wszczęcie. Aby jednak dany podmiot mógł uczestniczyć w postępowaniu administracyjnym jako strona bądź na prawach strony konieczne jest spełnienie ustawowych wymogów, warunkujących posiadanie takiego uprawnienia.
Podobnie kwestia ta została potraktowana w innym wyroku NSA z dnia 21 kwietnia 2017 r., II OSK 2129/15 publ. LEX nr 2315908, w którym podkreślono odrębność czynności wszczęcia postępowania administracyjnego na żądanie organizacji społecznej od formalnego dopuszczenia takiej organizacji do udziału
w postępowaniu.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że okoliczności opisane w żądaniu organizacji społecznej uzasadniały wszczęcie postępowania z urzędu. Niewątpliwie wolą S. było uczestniczenie w tym postępowaniu a zatem organ zobowiązany być ocenić czy przedmiot tego postępowania będzie związany z celami statutowymi organizacji lub za udziałem tej organizacji w postępowaniu będzie przemawiał interes społeczny.
Za bezzasadne sądu uznał zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 i § 3 kpa poprzez brak rozważenia przez organ czy
w sprawie zachodził czy też nie interes społeczny przemawiający za wszczęciem postępowania administracyjnego z wniosku organizacji społecznej na podstawie
art. 31 § 2 kpa i niewykazanie jego braku w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Analiza dokumentów pozwoliła organowi na stwierdzenie, że cele S. zostały w statucie określone szeroko i obejmują m.in. działalność naukową, wydawniczą, prasową, szkoleniową, monitorowanie procesów stosowania prawa przez organy władzy publicznej, pomoc prawną i techniczną na rzecz uczestników ruchu drogowego. Środkami realizacji wymienionych celów są natomiast m.in. monitorowanie działalności biegłych i rzeczoznawców w postępowaniach sądowych i administracyjnych. Cele S. w odniesieniu do biegłych pozwalają przyjąć, że pozostają one w związku z przedmiotem postępowania w sprawie zwolnienia A. J. z funkcji biegłego sądowego wydającego opinie w sprawach dotyczących ruchu drogowego.
Niezależnie od powyższego, sąd podziela stanowisko orzekających w sprawie organów, że za udziałem S. we wskazanym postępowaniu administracyjnym nie przemawia interes społeczny.
We wniosku o wszczęcie postępowania podniesiono, że S. nadzorowało wiele postępowań sądowych, w których opiniował A. J., zaś jego członkowie niejednokrotnie byli świadkami takiego zachowania biegłego, które godzi w możliwość dalszego pełnienia przez niego tej funkcji. S. - jak twierdzi - posiada zarówno wiedzę o działalności biegłego, jak i znajomość przepisów i orzecznictwa w zakresie postępowań administracyjnych i sądowoadministracyjnych. Według Stowarzyszenia biegły wydaje wiele opinii, na podstawie których wiele osób uznano za winnych popełnienia wykroczenia, tymczasem postępowanie biegłego w sposób oczywisty stanowi naruszenie praw obywatelskich, w szczególności prawa do sądu.
W ocenie sądu, organy zasadnie uznały, że przytoczone okoliczności nie uzasadniają stwierdzenia, że za udziałem S. w postępowaniu administracyjnym w sprawie zwolnienia A. J. przemawia interes społeczny. Ocena prawidłowości czynności biegłego, w tym również w kontekście ewentualnego naruszenia przez niego podstawowych praw obywatelskich, podlega kontroli sądu. Ostateczna ocena rzetelności opinii biegłego i zgodności z prawem podejmowanych przez niego czynności przygotowawczych (np. oględzin) zawsze należy do sądu zlecającego wydanie opinii lub sądu wyższej instancji. Stowarzyszenie nie poparło zaś swoich zarzutów dotyczących podejmowanych przez A. J. czynności procesowych (oględzin, eksperymentu procesowego) orzeczeniami sądów, kwestionującymi ich prawidłowość. Ponieważ zaś Prezes Sądu Okręgowego, jak i Minister Sprawiedliwości sprawują jedynie administracyjny nadzór nad działalnością sądów, nie są władni dokonywać własnej, niezależnej od sądowej oceny dowodów w sprawie. W tej sytuacji trudno było dopatrywać się istnienia interesu społecznego w prowadzeniu postępowania administracyjnego w przedmiocie zwolnienia A. J. z funkcji biegłego sądowego.
Mając na uwadze powyższe sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.