VI SA/Wa 1106/10

VI SA/Wa 1106/10 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2010-07-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2010-05-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Czarnecki /przewodniczący/
Ewa Frąckiewicz
Halina Emilia Święcicka /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne
Aplikacje prawnicze
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 151, art. 190
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 7, art. 8, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
art. 75i
Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka (spr.) Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2010 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką oddala skargę
Uzasadnienie
B. S., dalej jako skarżący, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] wydaną w wyniku rozpoznania odwołania od uchwały nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w [...].
Podstawą prawną zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości utrzymującej w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej jest art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 75j ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058, ze zm.).
Podstawę faktyczną stanowiły następujące ustalenia:
Skarżący w dniu [...] września 2008 r. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką przed Komisją Egzaminacyjną do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w [...].
Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że skarżący uzyskał z testu egzaminacyjnego 187 punktów, a zatem uzyskana przez niego liczba punktów przesądziła o negatywnym wyniku egzaminu. Zgodnie z treścią art. 75i ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze, pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu co najmniej 190 punktów.
W odwołaniu od powyższej uchwały skarżący zarzucił, że pytania nr 68, 205, 203, 233, 248, 186, 109 były nieprecyzyjnie skonstruowane, bowiem posiadały więcej aniżeli jedną poprawną odpowiedź bądź żadna z zaproponowanych odpowiedzi nie była prawidłowa. Wniósł o uznanie za prawidłowe odpowiedzi udzielonych na pytania nr 68, 205, 203, 233, 248, 186, 109 lub ich pominięcie przy ustalaniu ostatecznego wyniku, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej uchwały i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ niższego stopnia.
Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie nie podzielił jego argumentów i opisaną wyżej decyzją z [...] lutego 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę.
Wskazał w uzasadnieniu, iż rozpoznając odwołanie poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebieg. Analizując całość dokumentacji ustalił, że egzamin przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i adwokackiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2160, z późn. zm.).
Dokonując ponownej analizy testu wraz z kartą odpowiedzi skarżącego i przeliczenia punktacji wskazał na prawidłowość ustalonego wyniku egzaminu konkursowego - 187 punktów, który uniemożliwia uzyskanie wyniku pozytywnego.
Minister Sprawiedliwości nie podzielił zarzutów wobec zakwestionowanych pytań. Uznał, że zostały sformułowane w sposób prawidłowy. Odnosząc się szczegółowo do każdego z zarzutów wywodził, że:
Pytanie nr 68 brzmiało:
"Według Kodeksu cywilnego, na nieważność oświadczenia woli ze względu na wadę takiego oświadczenia złożonego dla pozoru za zgodą drugiej strony, może powoływać się:
A. tylko ta osoba, która złożyła oświadczenie woli dotknięte wadą,
B. tylko strony czynności prawnej, która doszła do skutku na mocy złożenia
oświadczenia dotkniętego wadą,
C. każdy"
Według klucza odpowiedzi prawidłowa to odpowiedź "C" oparta o treść art. 83 k.c. w zw. z art. 58 k.c.
Skarżący udzielił odpowiedzi "B". Zarzucił, że nieprecyzyjna jest odpowiedź "każdy", gdyż na pozorność swego oświadczenia woli może powoływać się "każdy, kto ma w tym interes prawny". Ponadto skarżący podniósł, że w kluczu podano błędną podstawę prawną, gdyż "pozorność i działanie w celu obejścia prawa stanowią dwie odrębne, samodzielne i wykluczające się wzajemnie podstawy nieważności czynności prawnej i nie należy ich łączyć".
Organ wskazał, że zgodnie z art. 83 § 1 k.c., nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Jeżeli oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się według właściwości tej czynności. W myśl § 2, pozorność oświadczenia woli nie ma wpływu na skuteczność odpłatnej czynności prawnej, dokonanej na podstawie pozornego oświadczenia, jeżeli wskutek tej czynności osoba trzecia nabywa prawo lub zostaje zwolniona od obowiązku, chyba że działała w złej wierze.
Zgodnie z art. 58 § 1 k.c., czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. W myśl § 2, nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, natomiast zgodnie z § 3, jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana.
Z konstrukcji kwestionowanego pytania wynika, iż chodzi w nim o krąg podmiotów uprawnionych do powoływania się na wadę takiego oświadczenia woli, o jakim mowa w treści pytania, a nie o krąg podmiotów uprawnionych do wytoczenia powództwa. Zatem zastrzeżenie to nie jest trafne, bowiem na taką wadę powoływać się może każdy.
Pytanie nr 68 było zatem skonstruowane prawidłowo i pozwalało na udzielenie jednej poprawnej odpowiedzi.
Pytanie nr 109 brzmiało:
"Według Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli strona nie złożyła wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego przez sąd drugiej instancji i nie wnosiła o doręczenie jej odpisu tego wyroku wraz z uzasadnieniem, a w sprawie tej skarga kasacyjna jest dopuszczalna:
A. strona ta nie może skutecznie wnieść skargi kasacyjnej,
B. okoliczność ta nie ma znaczenia dla skutecznego wniesienia skargi
kasacyjnej i strona może ją wnieść w terminie przewidzianym przez
Kodeks postępowania cywilnego,
C. strona może wnieść skargę kasacyjną i termin do jej wniesienia ulega
przedłużeniu o termin złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia."
W kluczu odpowiedzi jako prawidłową wskazano odpowiedź "A". Skarżący udzielił odpowiedzi "B". Podniósł, że odpowiedź na to pytanie wynika nie z przepisów prawa, a z poglądów doktryny i orzecznictwa.
Minister Sprawiedliwości nie podzielił zarzutów. Odpowiedź na to pytanie wynika bezpośrednio z art. 3985 §1 k.p.c., w którym to przepisie ustawodawca określił wprost, że skargę kasacyjną wnosi się ... "w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem stronie skarżącej". W konsekwencji, jeżeli nie nastąpiło takie doręczenie, gdyż strona o nie wnosiła lub uczyniła to nieskutecznie, bo z przekroczeniem siedmiodniowego terminu na zgłoszenie takiego wniosku, dla takiej strony w ogóle nie powstaje możliwość skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej. Skoro ustawodawca wprowadził takie uregulowanie, właściwe jedynie w postępowaniu kasacyjnym (w postępowaniu apelacyjnym przewidział natomiast możliwość wniesienia tzw. apelacji wprost, tj. bez konieczności uprzedniego wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia wyroku sądu I instancji – art.: 369 § 2 k.p.c.), to w żadnym też razie w postępowaniu kasacyjnym nie ma możliwość zastosowania art. 398 k.p.c.
Z treści pytania wynika, że dotyczyło ono uprawnienia do skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej wyłącznie przez stronę postępowania, a nie żaden z podmiotów wymienionych w art. 3985 § 2 k.p.c. W orzecznictwie oraz w literaturze nie ma wątpliwości, że w sytuacji opisanej w treści tego pytania, jeżeli strona nie złożyła wniosku o doręczenie jej odpisu wyroku sądu drugiej instancji wraz z uzasadnieniem, to nie może skutecznie wnieść skargi kasacyjnej. Organ powołał się na jednolite przykłady z literatury i orzecznictwa przesądzającego, że tylko wtedy, gdy strona zażądała w terminie tygodniowym doręczenia jej orzeczenia wraz z jego uzasadnieniem, można mówić o tym, że spełnione zostało wstępne wymaganie dla powstania możliwości wniesienia skargi kasacyjnej. Brak wystąpienia z takim żądaniem, bądź wystąpienie z przekroczeniem siedmiodniowego terminu do żądania doręczenia orzeczenia wraz z uzasadnieniem, uniemożliwia skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej.
Poprawność odpowiedzi "A" potwierdza również treść art. 387 § 4 k.p.c., stanowiący, że: "Jeżeli uzasadnienie nie zostało sporządzone, a w sprawie została wniesiona skarga kasacyjna lub skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, sąd drugiej instancji sporządza uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia w terminie dwóch tygodni od dnia wniesienia skargi." Jednak przepis ten dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy skarga kasacyjna wniesiona została przez Prokuratora Generalnego lub Rzecznika Praw Obywatelskich. Natomiast z treści pytania wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że dotyczyło ono wyłącznie możliwość skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę postępowania, a nie żaden z podmiotów wymienionych w art. 398 § 2 k.p.c.
Pytanie nr 186 brzmiało:
"Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe, postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest:
A. jednoinstancyjne,
B. dwuinstancyjne,
C. trójinstancyjne."
W kluczu odpowiedzi jako prawidłową wskazano odpowiedź "A".
Skarżący udzielił odpowiedzi "B", uznając ją za poprawną. Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. - Prawo dewizowe (Dz. U. Nr 141, poz. 1178 ze zm.), do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydanych w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a., czyli od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.
Przytoczone przez skarżącego uzasadnienie zarzutów odwoławczych koncentruje się wokół kwestii istoty wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ jako środka zaskarżenia. Zdaniem organu, rozważania te nie mają znaczenia dla wyboru właściwej odpowiedzi na pytanie testowe, które odnosi się do zagadnienia liczby instancji postępowania administracyjnego. Skarżący nie wyciągnął właściwych konkluzji z wykładni art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe i art. 127 § 3 k.p.a. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest dewolutywny. Skoro nie ma organu wyższego (odwoławczego) nad prezesem banku centralnego, sprawa indywidualnego zezwolenia dewizowego nie może być rozpatrzona ponownie przez inny, drugoinstancyjny organ administracji publicznej. Niewystępowanie cechy dewolutywności środka zaskarżenia powoduje ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ, który prowadził postępowanie w pierwszej instancji. Żaden przepis prawa nie upoważnia do stwierdzenia, że Prezes NBP w sprawach indywidualnych zezwoleń dewizowych jest zarazem organem I i II instancji. Co więcej, powszechnie jest akceptowana ścisła wykładnia przepisów o kompetencji organów administracji publicznej w systemie porządku konstytucyjnego opartego o zasadę ustrojową praworządności i demokratycznego państwa prawa. Kompetencje organu II instancji nie mogą być domniemane, lecz muszą być jednoznacznie opisane w unormowaniach prawnych.
Zdaniem organu, w doktrynie oraz w orzecznictwie, którego przykłady przywołał, nie ma sporów w kwestii, czy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją, od której nie służy odwołanie, jest rozpatrywany w postępowaniu jednoinstancyjnym, czy dwuinstancyjnym. Wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie można zaliczyć wprost do środków odwoławczych, a to z tego względu, że nie spełnia podstawowego warunku - uruchomienia toku instancji. Istotną cechą wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy jest jego niedewolutywność. Wniesienie takiego środka nie powoduje przesunięcia kompetencji do rozpoznania lub rozstrzygnięcia sprawy na organ wyższego stopnia, lecz ponownie powierza ją temu samemu organowi. Brak cechy dewolutywności powoduje określone konsekwencje w zakresie odpowiedniego stosowania do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przepisów dotyczących odwołań od decyzji. Wymóg odpowiedniego ich stosowania oznacza, że do wniosku i wywołanego nim postępowania nie znajdują zastosowania przepisy dotyczące odwołań i postępowania odwoławczego, które związane są z cechą dewolutowności odwołania ( art. 129 § 1, art. 132, 133, 136, 138 § 2 k.p.a.).
Stwierdził na tej podstawie, że chociaż art. 15 k.p.a. ustanawiający jako zasadę dwuinstancyjność postępowania administracyjnego, to jednak zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego, o czym stanowi wyjątek ustanowiony właśnie art. 127 § 3 k.p.a. Nadto, w literaturze z zakresu prawa dewizowego jest jednoznacznie formułowany pogląd o jednoinstancyjnym postępowaniu administracyjnym prowadzonym w sprawach indywidualnych zezwoleń dewizowych (A. Gorgol w: W. Wojtowicz, "Prawo dewizowe", Dom Wydawniczy ABC 2003, s. 119). Pytanie uznał za sformułowane prawidłowo, pozwalające na udzielenie jednej poprawnej odpowiedzi.
Pytanie nr 203 brzmiało: "Zgodnie z ustawą, o podatku od towarów i usług, jednym z płatników podatku od towarów i usług jest:
A. komornik sądowy,
B. urząd celny,
C. importer towaru."
W kluczu odpowiedzi jako prawidłową wskazano odpowiedź "A" opartą o art. 18 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2004 r., Nr 54, poz. 257 ze zm.). Było sformułowane prawidłowo i pozwalało na udzielenie jednej poprawnej odpowiedzi.
Skarżący udzielił odpowiedzi "C" zarzucając, że na powyższe pytanie brak jest prawidłowej odpowiedzi.
Odpierając zarzuty jako niezasadne, Minister Sprawiedliwości wskazał, że spośród trzech kategorii podmiotów wymienionych jako warianty odpowiedzi jedynie komornik sądowy ma status płatnika podatku od towarów i usług. Zgodnie z art. 18 ustawy o podatku od towarów i usług, płatnikiem tego podatku są wyłącznie organy egzekucyjne wykonujące czynności egzekucji administracyjnej lub egzekucji sądowej. Ani urząd celny (odpowiedź "B") ani importer towarów (odpowiedź "C") nie są organami egzekucyjnymi i w konsekwencji nie są płatnikami podatku VAT. Natomiast komornik sądowy jest organem egzekucyjnym wykonującym czynności egzekucyjne w zakresie postępowania cywilnego, które nie są zastrzeżone dla sądów (por. art. 759 § 1 i art. 758 k.p.c.). Potwierdza to także art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji, który stanowi, że: "Czynności egzekucyjne w sprawach cywilnych wykonuje wyłącznie komornik, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w innych ustawach. Komornik wykonuje także, inne czynności przekazane na podstawie odrębnych przepisów".
W pytaniu egzaminacyjnym nie odnoszono się do kwestii: w jakich sytuacjach płatnik pośredniczy pomiędzy podatnikiem a organem podatkowym w zapłacie cudzego podatku VAT.
Kandydat na aplikację adwokacką udzielając na nie odpowiedzi musiał ustalić, jaki podmiot wymieniony w zamkniętym katalogu ustawowym jest płatnikiem, a nie kiedy podatek od towarów i usług jest rozliczany w trybie pośrednim. Odpowiedź "C" nie jest prawidłowa. Pytanie dotyczy bowiem płatnika podatku, nie zaś podatnika podatku VAT. Płatnik jest jednoznacznie zdefiniowany w art. 8 Ordynacji podatkowej jako osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, obowiązana na podstawie przepisów prawa podatkowego do obliczenia i pobrania od podatnika podatku i wpłacenia go we właściwym terminie organowi podatkowemu. Taki podmiot pośredniczy więc pomiędzy podatnikiem a organem podatkowym reprezentującym wierzyciela podatkowego w zapłacie cudzego podatku (podatku pobranego od podatnika). Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku od towarów i usług, importer towarów jest podatnikiem podatku VAT. Nie może być więc jednocześnie płatnikiem tego podatku, który pobiera od samego siebie podatek w celu wpłacenia go do organu podatkowego.
Pytanie nr 205 brzmiało: "Zgodnie z ustawą Ordynacja podatkowa, osobą trzecią odpowiadającą za zaległości podatkowe spółki komandytowej jest:
A. komandytariusz,
B. komplementariusz,
C. spółka komandytowa."
W kluczu odpowiedzi jako prawidłową wskazano odpowiedź "B" opartą o art. 115 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.).
Skarżący udzielił odpowiedzi "A". Podniósł, że prawidłowymi odpowiedziami są dwie odpowiedzi "B" i "C", pomimo, że na teście udzielił odpowiedzi "A".
Minister Sprawiedliwości wskazał, że pytanie pozwalało na udzielenie jednej poprawnej odpowiedzi "B". Zgodnie z powołanym wyżej przepisem, wspólnik spółki cywilnej, jawnej, partnerskiej oraz komplementariusz spółki komandytowej albo komandytowo-akcyjnej, niebędący akcjonariuszem, odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zaległości podatkowe spółki i wspólników, wynikające z działalności spółki. Nadto, że w myśl art. 107 § 1 Ordynacji podatkowej, w przypadkach i w zakresie przewidzianych w rozdziale 15 działu III Ordynacji podatkowej (rozdział zatytułowany "Osoby trzecie") za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają również osoby trzecie. Dotyczy to także wymienionego w art. 115 § 1 Ordynacji podatkowej (przepis znajduje się w rozdziale 15 działu III Ordynacji podatkowej) komplementariusza odpowiadającego solidarnie z podatnikiem - spółką komandytową całym swoim majątkiem za jej zaległości podatkowe. Skoro omawiany przepis nie wymienia wśród osób trzecich komandytariusza, nie ponosi on odpowiedzialności za zaległość podatkową spółki komandytowej, a więc odpowiedź "A" zaznaczona przez Skarżącego jest niewłaściwa. Nie można uznać za prawidłową odpowiedzi "C", gdyż spółka komandytowa jest podatnikiem, a nie osobą trzecią do której odnosiło się to pytanie.
Pytanie nr 233 brzmiało: "Zgodnie z ustawą — Prawo o adwokaturze, uchwalanie regulaminów dotyczących zasad odbywania aplikacji adwokackiej należy do zakresu działania:
A. Krajowego Zjazdu Adwokatury,
B. Naczelnej Rady Adwokackiej,
C. żadnego z wyżej wymienionych organów, gdyż zasady odbywania
aplikacji adwokackiej mogą być regulowane jedynie w drodze
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości."
Według klucza odpowiedzi prawidłowa to odpowiedź "B" oparta na art. 58 pkt 12 lit. b ustawy — Prawo o adwokaturze.
Skarżący udzielił odpowiedzi "A". Zarzucił, że przepis będący podstawą prawną prawidłowej odpowiedzi utracił moc.
Minister Sprawiedliwości wskazał, że zgodnie z art. 58 pkt 12 lit. b ustawy — Prawo o adwokaturze do zakresu działania Naczelnej Rady Adwokackiej należy uchwalanie regulaminów dotyczących zasad odbywania aplikacji adwokackiej.
Zgodzić należy się ze skarżącym, że przepis art. 58 pkt 12 lit. b Prawa o adwokaturze, zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. został uznany za niekonstytucyjny, ale jedynie w zakresie, w jakim pozbawił samorząd adwokacki wpływu na ustalanie zasad składania egzaminu adwokackiego, odpowiedniego do sprawowanej pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu adwokata.
Stwierdził, że wymóg dokładnej znajomości podstawowej regulacji prawnej, jaką jest ustawa Prawo o adwokaturze, dla kandydatów na aplikację, skoro dotyczy uchwalania regulaminów dotyczących zasad odbywania tej aplikacji - nie powinna podlegać jakiejkolwiek dyskusji. Skarżący sam przyznał, że nie poddał treści przepisu odpowiednio wnikliwej analizie. W tym przypadku nie była konieczna szczegółowa znajomość całego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, wystarczyło uważne przeczytanie ze zrozumieniem odpowiedniego przypisu (adnotacji) dotyczącego wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r.
Pytanie nr 248 brzmiało: "Zgodnie z ustawą o Rzeczniku Praw Obywatelskich, zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich powołuje:
A. Rzecznik Praw Obywatelskich,
B. Prezydium Sejmu,
C. Marszałek Sejmu."
Według klucza odpowiedzi prawidłowa to odpowiedź "C".
Skarżący udzielił odpowiedzi "A". Podniósł, że pytanie było sformułowane nieprecyzyjnie, sugerując, jakoby wyłączną kompetencją Marszałka Sejmu było obligatoryjne powoływanie zastępców, czym wprowadzało zdających w błąd.
Minister Sprawiedliwości wskazał, że istota kwestionowanego pytania sprowadza się do tego kto, czyli jaki organ, powołuje zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich. Zgodnie z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (Dz. U. z 2001 r., Nr 14, poz. 147 ze zm.), na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich Marszałek Sejmu może powołać nie więcej niż trzech zastępców Rzecznika, w tym zastępcę do spraw żołnierzy. Odwołanie następuje w tym samym trybie.
Uznał, że bez znaczenia jest, czy odbywa się to obligatoryjnie, czy fakultatywnie, dlatego tak skonstruowany zarzut jest nieskuteczny. Użyte w przepisie sformułowanie "może powołać" odnosi się do liczby zastępców, a nie oznacza obowiązku, czy uprawnienia do powołania. Wbrew zarzutowi skarżącego, pytanie jest sformułowane precyzyjnie i jednoznacznie, gdyż trafna odpowiedź polega na wskazaniu jednego z trzech organów, który zgodnie z brzmieniem przepisu powołuje zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich. Odpowiedź prawidłowa może być tylko jedna (Marszałek Sejmu), gdyż wynika to wprost z przepisu. Nie ma żadnego znaczenia, że przepis mówi, iż Marszałek Sejmu czyni to na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich. Takie brzmienie przepisu nie pozwala w żadnym razie na uznanie za prawidłową odpowiedzi "A" (Rzecznik Praw Obywatelskich). Czym innym jest bowiem wnioskowanie o powołanie zastępców, a czym innym uprawnienie do powołania. Akcentowaną przez skarżącego "inicjatywa" Rzecznika Praw Obywatelskich w zakresie powołania zastępców nie może być argumentem świadczącym o błędnej konstrukcji pytania i odpowiedzi.
W obszernej skardze na decyzję Ministra Sprawiedliwości złożonej do tutejszego Sądu skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości oraz poprzedzającej ją uchwały Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Zarzucił naruszenie:
I. przepisów prawa materialnego - art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez błędne przyjęcie, iż udzielone przez skarżącego odpowiedzi na pytania nr: 68, 109, 186, 203, 205, 233, 248 egzaminu konkursowego są nieprawidłowe i jednoczesne przyjęcie, że zostały one przygotowane zgodnie z wymogami ustawy Prawo o adwokaturze;
- art. 75i ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez stwierdzenie, iż
skarżący nie uzyskał pozytywnego wyniku egzaminu konkursowego na
aplikację adwokacką przeprowadzonego w dniu 20 września 2008r.
II. przepisów postępowania, mających wpływ na wynik sprawy:
1. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez poczynienie błędnych ustaleń faktycznych, niezebranie i nierozważnie w sposób wnikliwy i wszechstronny zebranego w sprawie materiału dowodowego dotyczącego poprawności konstrukcji pytań testowych, ocenienie przedstawionych zarzutów nie na podstawie całokształtu materiału dowodowego, z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, zasady postępowania z uwzględnieniem interesu społecznego oraz pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa a nadto rozstrzygnięcie wątpliwości, co do zakresu egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką oraz treści w/w pytań na niekorzyść skarżącego;
2. art. 107 § 3 k.p.a. przez pominięcie wyczerpującego wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji w odniesieniu do zarzutów odnośnie poszczególnych pytań egzaminacyjnych i w konsekwencji nieusunięcie braków uchwały Komisji Egzaminacyjnej, ustalającej wynik egzaminu skarżącego;
3. art. 9, art. 12 § 1, art. 35, art. 36, art. 37 oraz art. 141 § 1 k.p.a. poprzez przekroczenie ustawowego terminu do załatwienia sprawy, niewskazanie nowego terminu oraz błędne pouczenie co do wniesienia środka odwoławczego na postanowienie Ministra Sprawiedliwości.
Ponowił przy tym szeroką argumentację prezentowaną wcześniej w odwołaniu w zakresie zakwestionowanych pytań testowych.
Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Dodatkowo w piśmie z [...] lipca 2009 r. skarżący złożył dodatkowe zarzuty uzupełniające skargę, dotyczące wadliwego sformułowania pytań nr 132 i 204, powołując się na dotychczasowe orzecznictwo WSA w Warszawie oraz fakt, że nie zostały mu uwzględnione odpowiedzi na te pytania.
Minister Sprawiedliwości w piśmie z [...] sierpnia 2009 r. nie zgodził się z nimi.
Odnośnie pytania nr 132 o treści: "Zgodnie z ustawą o komercjalizacji i prywatyzacji, prywatyzacją bezpośrednią jest:
A. sprzedaż majątku przedsiębiorstwa państwowego,
B. przekształcenie przedsiębiorstwa państwowego w jednoosobową spółkę prawa handlowego Skarbu Państwa,
C. zbycie akcji albo udziałów przez Skarb Państwa na rzecz prywatnego inwestora."
Według klucza odpowiedzi, prawidłowa jest odpowiedź "A" oparta na art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji (Dz. U. z 2002 r., Nr 171, poz. 1503 ze zm.), zgodnie z którym prywatyzacja bezpośrednia
polega na rozporządzeniu wszystkimi składnikami materialnymi i niematerialnymi
majątku przedsiębiorstwa państwowego przez sprzedaż przedsiębiorstwa.
Skarżący wskazał na odpowiedź "C" zarzucając, że pytanie sformułowane zostało niezgodnie z wymogami określonymi ustawą - Prawo o adwokaturze, ponieważ wśród podanych odpowiedzi żadna nie jest prawdziwa, gdyż nie może być prywatyzacją sprzedaż majątku, a jedynie całego przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części. W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uznanie pytania za wadliwe.
Odnosząc się do złożonych dodatkowych zarzutów w zakresie pytania nr 132 Minister Sprawiedliwości wskazał, że odpowiedź "C" zawiera opis prywatyzacji pośredniej, a pytanie ma na celu ustalenie istoty prywatyzacji bezpośredniej. Odpowiedź "B" jest z kolei błędna z dwóch powodów. Po pierwsze, przekształcenie formalno - organizacyjne państwowej osoby prawnej typu fundacyjnego, jaką jest przedsiębiorstwo państwowe, w osobę prawną typu korporacyjnego - jednoosobową spółkę kapitałową Skarbu Państwa nie jest prywatyzacją, lecz komercjalizacją. Po drugie, opisany proces nie ma charakteru majątkowego, gdyż nie zmienia się właściciel majątku przedsiębiorstwa państwowego. W opinii organu prywatyzacja bezpośrednia musi spełniać wymagania zawarte w definicji prywatyzacji sformułowanej w art. 1 ust. 2 powołanej wyżej ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji. Z kolei zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji, prywatyzacja bezpośrednia polega na rozporządzaniu wszystkimi składnikami materialnymi i niematerialnymi majątku przedsiębiorstwa państwowego przez sprzedaż przedsiębiorstwa, wniesienie przedsiębiorstwa do spółki, oddanie przedsiębiorstwa do odpłatnego korzystania. Porównanie art. 1 ust. 2 z art. 39 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji prowadzi do wniosku, iż prywatyzacja poprzez rozporządzenie wszystkimi składnikami materialnymi i niematerialnymi majątku spółki powstałej w wyniku komercjalizacji na zasadach określonych ustawą nie jest prywatyzacją bezpośrednią. W obu powołanych przepisach określone są tożsame ścieżki prywatyzacyjne, tj.: sprzedaż przedsiębiorstwa, wniesienie przedsiębiorstwa do spółki, oddanie przedsiębiorstwa do odpłatnego korzystania. W ten sam sposób opisana jest również istota prywatyzacji bezpośredniej jako rozporządzanie wszystkimi składnikami materialnymi i niematerialnymi majątku przedsiębiorstwa państwowego.
W ocenie Ministra Sprawiedliwości, odpowiedź "A" oddaje istotę prywatyzacji bezpośredniej, gdyż sprzedaż jest formą rozporządzenia majątkiem przedsiębiorstwa państwowego. Kwestionowane pytanie nie miało na celu podania pełnej definicji ustawowej tej formy prywatyzacji, lecz ustalenie jej istoty wyrażającej się w przekształceniach własnościowych majątku przedsiębiorstwa państwowego.
Nie podzielił także rozszerzonych zarzutów skargi w zakresie pytania nr 204, które miało treść: "Zgodnie z ustawą o podatku akcyzowym, opodatkowaniu akcyzą podlega:
A. wyrób akcyzowy,
B. produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych,
C. dostawa towarów nie będących wyrobami akcyzowymi."
Według klucza odpowiedzi poprawną jest odpowiedź "B", mająca oparcie w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. z 2004 r. Nr 29 poz. 257 ze zm.).
Skarżący podniósł, że pytanie zostało źle sformułowane, a poprawną odpowiedzią na nie jest odpowiedź "A", którą wskazał. Cytowana ustawa reguluje opodatkowanie wyrobów podatkiem akcyzowym i w swoich przepisach posługuje się pojęciem wyroby akcyzowe.
W ocenie Ministra Sprawiedliwości, podatek akcyzowy jest podatkiem obrotowym jednofazowym i wynika z tego, że przedmiotem tego podatku nie jest wyrób akcyzowy, lecz czynność profesjonalnego obrotu wyrobami akcyzowymi. Przykładowo samochód osobowy jest wyrobem akcyzowym, ale tylko raz czynność obrotu tą rzeczą powoduje obowiązek zapłaty akcyzy. Dotyczy to np. importu samochodu, wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu lub jego dostawa wewnątrz kraju dokonywana przez producenta. Kolejne transakcje dokonywane po zapłacie podatku akcyzowego, chociaż mają za przedmiot samochód - wyrób akcyzowy - nie podlegają już akcyzie. Powołał się na poglądy doktryny (A. Gorgol w książce Prawo podatkowe, część ogólna i szczegółowa, pod red. W Wojtowicz, Bydgoszcz - Lublin 2005, str. 279). Art. 2 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym zawiera ustawową definicję wyrobu akcyzowego, natomiast art. 4 ust. 1 tejże ustawy określa przedmiot akcyzy, posługując się sformułowaniem: "opodatkowaniu akcyzą podlegają". Wymienia on między innymi produkcję wyrobów akcyzowych zharmonizowanych. Wynika z tego, że sam wyrób akcyzowy zharmonizowany nie jest przedmiotem tego podatku, lecz jego produkcja.
Analiza językowa, funkcjonalna i wewnątrz systemowa przepisu art. 4 ustawy o podatku akcyzowym prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż opodatkowaniu akcyzą podlegają czynności obrotu wyrobami akcyzowymi wymienione w katalogu zamkniętym zawartym w art. 4 ust.1 ustawy o podatku akcyzowym oraz stany faktyczne opisane w art. 4 ust. 3 ustawy o podatku akcyzowym jako posiadanie wyrobów akcyzowych lub ich nabycie. Oba przepisy regulują opodatkowanie wyrobów akcyzowych w określonym kontekście prawnopodatkowym. Przedmiotem podatku akcyzowego - do którego odnosi się ustawowe sformułowanie: "opodatkowanie akcyzą podlegają" - nie są więc wyroby akcyzowe, lecz zdarzenia związane z tymi wyrobami, mające miejsce w określonej fazie obrotu gospodarczego.
Z art. 4 ust. 5 ustawy o podatku akcyzowym wynika zasada jednokrotności opodatkowania akcyzą wyrobów akcyzowych, powodująca uznanie tego podatku za podatek jednofazowy. Pogląd ten jest powszechnie akceptowany nie tylko przez doktrynę, ale i w orzecznictwie administracyjnym, wskazał na przykłady.
Odpowiedź "A. wyrób akcyzowy" jest błędna, gdyż jest niezgodna z art. 4 ust. 1 i 3 ustawy o podatku akcyzowym. Przepisy te nie wiążą obowiązku podatkowego z wyrobem akcyzowym, lecz ze zdarzeniami prawymi odnoszącymi się do wyrobów akcyzowych. Wyrób akcyzowy uczestniczy we wszystkich fazach obrotu gospodarczego, poczynając od fazy produkcji, a kończąc na fazie sprzedaży finalnej na rzecz ostatecznego nabywcy, czyli konsumenta. Przykładowo papierosy jako wyroby akcyzowe zharmonizowane podlegają akcyzie już w pierwszej fazie ich obrotu, czyli produkcji. Zapłacenie akcyzy z tytułu tej czynności, nie pozbawia papierosów cechy wyrobów akcyzowych, a dalszy ich obrót nie podlega już akcyzie zgodnie z zasadą jednokrotności opodatkowania, jednofazowości akcyzy.
Wyrokiem z dnia 22 września 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 685/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę B. S.. i uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...], utrzymującą w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości z dnia [...] września 2008 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką.
Uwzględniając skargę B. S. WSA w Warszawie wskazał, że na podstawie art. 75i ustawy - Prawo o adwokaturze Minister Sprawiedliwości uznał, iż skarżący na 250 pytań udzielił 187 poprawnych odpowiedzi i ustalił uzyskanie wyniku negatywnego, wobec faktu, iż skarżący nie otrzymał minimalnej wymaganej ilości 190 punktów do zakwalifikowania się na aplikację adwokacką. Tym samym, dla skutecznego wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego przez Sąd, skarżącemu wystarczyło wykazanie błędnej oceny organu odwoławczego w zakresie trzech spośród kilku zakwestionowanych pytań, by uznać ją za mającą istotne znaczenie dla wyniku rozstrzygnięcia. Sąd stwierdził, że ustalenia stanu faktycznego w zakresie prowadzącym do konkretnego wyniku egzaminu stanowiły podstawę zastosowania określonych przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 75i ustawy - Prawo o adwokaturze. W ocenie Sądu I instancji w niniejszej sprawie Minister Sprawiedliwości błędnie jednak ocenił co najmniej trzy odpowiedzi udzielone przez skarżącego w ramach testowego egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, a mianowicie na pytania nr 132, nr 186 i nr 204.
Odnosząc się do pozostałych pytań kwestionowanych w skardze Sąd podzielił stanowisko Ministra Sprawiedliwości, który w ocenie składu orzekającego w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do zarzutów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej. Zdaniem Sądu, Minister w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił stronie skarżącej, dlaczego jej stanowisko nie znajduje uzasadnienia. WSA podzielił w tym zakresie dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów, uznając iż skarżący udzielił na te pytania niepoprawnych odpowiedzi. Sporne pytania testowe mieściły się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. Zostały sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, zaś odpowiedź wskazana przez organ, jako właściwa - wynikała z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu. Pytania te oparte były na przepisach prawa i zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź.
Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie z dnia 22 września 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 685/09, wniósł Minister Sprawiedliwości. Strona wnosząca skargę kasacyjną zaskarżyła powyższy wyrok w całości, żądając jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, a także zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) strona zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, to jest art. 75i ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze poprzez błędne przyjęcie, że pytania o numerach 132, 186 i 204 egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką zostały wadliwie skonstruowane w związku z tym, że w pytaniach tych żadna z odpowiedzi nie jest prawidłowa lub nie jedna, lecz dwie z przedstawionych propozycji odpowiedzi można uznać za prawidłowe lub że analiza przepisów nie prowadzi do jednoznacznych wniosków, iż tylko odpowiedź wynikająca z klucza a nie wskazana przez skarżącego jest poprawna, podczas gdy w rzeczywistości do każdego z tych pytań, prawidłowo zredagowanych, tylko jedna z propozycji odpowiedzi była poprawna.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ podniósł, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w odniesieniu do pytań o numerach 132,186 oraz 204.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2010 r. sygn. akt II GSK 170/10 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Uznał, że skarga kasacyjna jest zasadna choć nie do wszystkich pytań testu egzaminacyjnego wymienionych w treści skargi kasacyjnej podnoszony w niej zarzut jest trafny.
Wskazał, iż skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została oparta na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. W ramach tej podstawy kasacyjnej strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 75i ust. 1 ustawy z 26 maja 1982 roku Prawo o adwokaturze poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wskazanej wyżej normy prawnej oraz błędne przyjęcie, że pytania o numerach 132,186 i 204 egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką zostały wadliwie skonstruowane.
Z treści art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze, w brzmieniu obowiązującym w dacie egzaminu na aplikację adwokacką wynika, że "egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt". Z treści powołanego przepisu prawa wynika wprost, że konsekwencją wprowadzenia testu jednokrotnego wyboru jest wykluczenie z testu pytań, zawierających propozycje odpowiedzi, z których więcej niż jedna należałoby uznać za prawidłową. Tym samym ustawodawca wskazał, że test egzaminacyjny nie powinien zawierać pytań obejmujących kwestie sporne w doktrynie jak i w orzecznictwie. Oznacza to, że ustawodawca z testu egzaminacyjnego wyeliminował pytania obejmujące zagadnienia prawne, na które więcej niż jedna odpowiedź może zostać uznana za prawidłową. W tym miejscu należy podkreślić, że w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje stanowisko, że test jednokrotnego wyboru nakłada na organ obowiązek takiego formułowania pytań egzaminacyjnych aby były one jasne, precyzyjne, jednoznaczne i niebudzące wątpliwości.
Należy również podkreślić, że ingerencja sądu administracyjnego w treść pytań wynika z obowiązku kontroli legalności decyzji ustalającej wynik egzaminu. Z uwagi na treść art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze ocenie sądu administracyjnego podlega także prawidłowość sformułowania pytań egzaminacyjnych.
Przechodząc do oceny zasadności zarzutu skargi kasacyjnej w kontekście naruszenia przepisu art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze NSA wskazał, że Sąd I instancji zasadnie uznał, iż pytanie numer 132 testu egzaminacyjnego na aplikację adwokacką nie zostało prawidłowo zredagowane. Pytanie numer 132 testu egzaminacyjnego brzmiało: "Zgodnie z ustawą o komercjalizacji i prywatyzacji, prywatyzacją bezpośrednią jest: A. sprzedaż majątku przedsiębiorstwa państwowego, B. przekształcenie przedsiębiorstwa państwowego w jednoosobową spółkę prawa handlowego Skarbu Państwa, C. zbycie akcji lub udziałów przez Skarb Państwa na rzecz prywatnego inwestora. W kluczu odpowiedzi jako prawidłową wskazano odpowiedź "A", natomiast skarżący udzielił odpowiedzi "B". W tym miejscu należy podkreślić, że przepisy dotyczące prywatyzacji bezpośredniej zostały zamieszczone w dziale V ustawy z 30 sierpnia 1996 roku o komercjalizacji i prywatyzacji. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji, prywatyzacja bezpośrednia polega na rozporządzeniu wszystkimi składnikami materialnymi i niematerialnymi majątku przedsiębiorstwa państwowego. Przy czym ustawodawca dopuszcza trzy warianty prywatyzacji bezpośredniej, a mianowicie: 1. sprzedaż przedsiębiorstwa, 2. wniesienie przedsiębiorstwa do spółki, 3. oddanie przedsiębiorstwa do odpłatnego korzystania. Odwołując się do wykładni językowej przywołanego przepisu prawa należy stwierdzić, że ustawodawca definiując pojęcie prywatyzacji bezpośredniej nie wskazuje na "sprzedaż majątku przedsiębiorstwa", a posługuje się pojęciem "rozporządzenia wszystkimi składnikami materialnymi i niematerialnymi majątku przedsiębiorstwa". Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż trafnie Sąd I instancji wskazał, że prywatyzacja bezpośrednia odnosi się do całego prywatyzowanego przedsiębiorstwa (wszystkich składników materialnych i niematerialnych majątku przedsiębiorstwa) i jest nazywana prywatyzacją likwidacyjną. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej, treść pytania, sposób jego zredagowania nie może prowadzić do wniosku, że umieszczając w treści testu egzaminacyjnego opisane wyżej pytanie intencją organu było ustalenie istoty prywatyzacji bezpośredniej. Niewątpliwie przy podanej treści pytania, było to pytanie o definicję prywatyzacji bezpośredniej, a taka jego konstrukcja wskazuje na brak precyzji przy jego formułowaniu.
Również w zakresie odnoszącym się do pytania oznaczonego w teście egzaminacyjnym numerem 186 zasadne jest stanowisko Sądu I instancji wskazujące na to, że także i to pytanie nie jest zgodne z treścią art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze. Niewątpliwie trafnie przyjął Sąd I instancji, że w pytaniu numer 186 za prawidłowe należało uznać propozycje odpowiedzi zawarte w punktach A i B. Odpowiedź na pytanie, czy postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest jednoinstancyjne czy też dwuinstancyjne uzależniona będzie od tego czy o dwuinstancyjność postępowania administracyjnego będzie rozpatrywana w znaczeniu materialnym czy też formalnym. Dwuinstancyjność postępowania w znaczeniu materialnym polega na prawnej możliwości dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy pod względem merytorycznym. Natomiast dwuinstancyjność w znaczeniu formalnym wskazuje na tok instancji i zakłada przesunięcie uprawnień do ponownego rozpatrzenia sprawy na organ wyższej instancji. W tym miejscu należy przypomnieć, że w uchwale składu siedmiu sędziów z 22 lutego 2007 roku sygnatura akt II GPS 2/06 (ONSAiWSA 3/2007/61) NSA odwołując się do dotychczasowego orzecznictwa sądów administracyjnych i poglądów przedstawionych w doktrynie wskazał, że wniosek strony opisany w art. 127 § 3 k.p.a. uruchamia tok instancji w znaczeniu procesowym, bez konieczności jego budowania na hierarchicznej strukturze organów administracji publicznej. Ponadto należy odwołać się także do wyroku z 15 grudnia 2008 roku sygnatura akt P 57/07 (OTK-A-2008/10/178), w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 27 § 1 i art. 127 § 3 k.p.a. "w zakresie, w jakim nie wyłącza członka samorządowego kolegium odwoławczego z postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdy członek ten brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 78 Konstytucji RP". W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny podzielił argumentacje zawartą w/w uchwale NSA co do dwuinstancyjności postępowania prowadzonego w trybie art.127 § 3 k.p.a.
Natomiast za zasadny NSA uznał zarzut skargi kasacyjnej odnoszący się do dokonanej przez Sąd I instancji oceny sformułowania pytania oznaczonego w teście egzaminacyjnym numerem 204 i udzielonej na nie odpowiedzi. Przypomnieć więc należy, że w/w pytanie numer 204 brzmiało następująco: "Zgodnie z ustawą o podatku akcyzowym opodatkowaniu akcyzą podlega A. wyrób akcyzowy, B. produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych, C. dostawa towarów nie będących wyrobami akcyzowymi". Według klucza prawidłową odpowiedzią jest odpowiedź B, podczas gdy skarżący zaznaczył jako odpowiedź prawidłową odpowiedź A. Wskazując na treść przepisów art. 1 ust.1, art. 2 pkt 1 oraz art. 4 ust. 1 ustawy z 23 stycznia 2004 roku o podatku akcyzowym, Sąd I instancji uznał, iż drobiazgowego wyjaśnienia wymaga pojęcie "wyrób akcyzowy". W ocenie Sądu I instancji dopiero zaprzeczenie twierdzeniu "opodatkowaniu akcyzą podlega wyrób akcyzowy" pozwoli na wyeliminowanie jako prawidłowej także odpowiedzi A. Stanowisko Sądu I instancji nie jest prawidłowe. Treść pytania numer 204 jest jednoznaczna i bezpośrednio nawiązuje do treści art. 4 ust. 1 ustawy z 23 stycznia 2004 roku o podatku akcyzowym. Skoro w treści pytania jest zwrot "..opodatkowaniu akcyzą podlega" to dokonanie wyboru prawidłowej odpowiedzi sprowadzało się do wskazania, która z podanych w teście egzaminacyjnym była objęta jednym z pięciu punktów wymienionych w powołanym wyżej przepisie prawa. Niewątpliwie chodziło o odpowiedź oznaczoną w teście egzaminacyjnym literą B, która swą treścią stanowiła dosłowne powtórzenie przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym.
NSA wskazał, iż trafnie strona wnosząca skargę kasacyjną podniosła, że opodatkowaniu akcyzą podlegają czynności obrotu wyrobami akcyzowymi wymienione w katalogu w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z 23 stycznia 2004 roku o podatku akcyzowym oraz stany faktyczne opisane w art. 4 ust. 3 ustawy, gdy nie została zapłacona akcyza w należnej wysokości. Bez wątpienia chodzi nie o wyroby akcyzowe, a o zdarzenia związane z tymi wyrobami w określonej fazie obrotu gospodarczego.
W piśmie procesowym z dnia [...] lipca 2010 r. skarżący podtrzymał swoje stanowisko odnośnie wadliwości pytania nr 203, przytaczając na potwierdzenie powyższej tezy argumenty.
Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zgodność aktów administracyjnych zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest przy tym według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu może nastąpić wówczas, gdy zostanie spełniona przynajmniej jedna z przesłanek wskazanych w art. 145 p.p.s.a.
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Na wstępie należy zauważyć, iż na podstawie art. 190 p.p.s.a., Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji Sąd nie stwierdził, by zaskarżone rozstrzygnięcie naruszało przepisy prawa materialnego lub przepisy procedury administracyjnej, w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie ww. decyzji Ministra Sprawiedliwości z obrotu prawnego.
Zatem Sąd I instancji, któremu sprawa została przekazana, nie ma całkowitej swobody przy wydawaniu nowego orzeczenia. Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, związany jest wykładnią prawa dokonaną przez NSA w wyroku z dnia 21 kwietnia 2010 r. (sygn. akt II GSK 170/10). Dodać należy, że związanie dokonaną przez NSA wykładnią ma szeroki zasięg. Nie można bowiem oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy, na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez NSA. Sąd, któremu sprawa została przekazana, może odstąpić od zawartej w orzeczeniu NSA wykładni prawa jedynie w wyjątkowych sytuacjach. W szczególności wówczas, gdy stan faktyczny danej sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania, uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować przepisy prawa odmienne od wyjaśnionych przez NSA, jak również w przypadku, gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia zmienił się stan prawny.
Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stwierdził, że nie uległ zmianie stan faktyczny sprawy. Nie zmienił się także stan prawny. Zatem wykładnia prawa dokonana w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 kwietnia 2010 r. (sygn. akt II GSK 170/10), wiąże Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką w 2008 r., Sąd obowiązany jest zatem dostosować treść swojego rozstrzygnięcia do oceny prawnej dokonanej przez NSA. I to zarówno w zakresie korzystnym, jak i niekorzystnym dla skarżącego.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny pytanie nr 132 i nr 186 nie zostały prawidłowo zredagowane, co uzasadniało postawienie zarzutu naruszenia art. 75i ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze. W odniesieniu do oceny sformułowania pytania nr 204, NSA uznał, że treść tego pytania jest jednoznaczna i bezpośrednio nawiązuje do treści art. 4 ust. 1 ustawy z 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym. Skoro w treści pytania jest zwrot "..opodatkowaniu akcyzą podlega" to dokonanie wyboru prawidłowej odpowiedzi sprowadzało się do wskazania, która z podanych w teście egzaminacyjnym była objęta jednym z pięciu punktów wymienionych w powołanym wyżej przepisie prawa. Niewątpliwie chodziło o odpowiedź oznaczoną w teście egzaminacyjnym literą B, która swą treścią stanowiła dosłowne powtórzenie przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym.
NSA zgodził się ze stroną wnoszącą skargę kasacyjną, że opodatkowaniu akcyzą podlegają czynności obrotu wyrobami akcyzowymi wymienione w katalogu w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym oraz stany faktyczne opisane w art. 4 ust. 3 ustawy, gdy nie została zapłacona akcyza w należnej wysokości. Bez wątpienia chodzi nie o wyroby akcyzowe, a o zdarzenia związane z tymi wyrobami w określonej fazie obrotu gospodarczego.
Sąd związany oceną prawną nie może dokonać innej oceny tych pytań niż dokonał NSA.
W ocenie Sądu - jeśli chodzi natomiast o pytania nr: 68, 205, 203, 233, 248, 186, 109 - uznać należy, iż organ prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do zarzutów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Minister w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił skarżącemu, dlaczego jego stanowisko nie znajduje uzasadnienia.
Argumentacja skarżącego przedstawiona w piśmie procesowym mająca świadczyć o niepoprawności pytania nr 203 nie jest trafna. Odpowiedź na to pytanie zawarta jest w art. 18 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2004 r. Nr 54, poz. 535 ze zm.). Jego istota sprowadza się do ustalenia, który z wymienionych w propozycjach odpowiedzi podmiotów jest płatnikiem podatku od towarów i usług. Zgodnie z art. 18 ww. ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, płatnikiem tego podatku są wyłącznie organy egzekucyjne wykonujące czynności egzekucji administracyjnej lub egzekucji sądowej. Ani urząd celny (odpowiedź "B"), ani importer towarów (odpowiedź "C") nie są organami egzekucyjnymi i w konsekwencji nie są płatnikami podatku VAT.
Zasadnie Minister Sprawiedliwości uznał, iż powyższe pytania zostały sformułowane w sposób prawidłowy, zgodnie z zawartym w teście pouczeniem, a spośród zaproponowanych odpowiedzi tylko jedna jest prawidłowa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela w pełni dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów, uznając, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa skarżący udzielił niepoprawnych odpowiedzi na te pytania. Sporne pytania testowe mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. Zostały sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 75i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, zaś odpowiedź wskazana przez organ, jako właściwa - wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu. Pytania te oparte były na przepisach prawa i zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. Udzielenie przez skarżącego błędnych odpowiedzi na te pytania było, w ocenie Sądu, wynikiem czynienia przez niego pewnych dodatkowych założeń nie wynikających z treści pytania oraz jego własnej interpretacji przepisów.
Nadto wydając zaskarżone rozstrzygnięcie organ nie naruszył przepisów procesowych: art. 7, 8, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a., wymienionych w skardze. Wziął przy tym pod uwagę cały istotny w sprawie materiał dowodowy.
Przekroczenie terminu rozpatrzenia odwołania, aczkolwiek nastąpiło, nie miało żadnego wpływu na rozstrzygnięcie.
Przyznanie skarżącemu 2 punktów za dwa pytania (nr 132 i nr 186), uznane przez Sąd za nieprawidłowe, nie wpływa ostatecznie na wynik sprawy, bowiem skarżący uzyskał z egzaminu 187 punktów, więc do minimum 190 brakowało mu 3 punktów, a Sąd zakwestionował tylko dwa.
W tych warunkach Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w wyroku.