VI SA/Wa 786/07

VI SA/Wa 786/07 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2007-07-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-04-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Wdowiak /przewodniczący/
Maria Jagielska /sprawozdawca/
Pamela Kuraś-Dębecka
Symbol z opisem
6173 Biegli sądowi i tłumacze przysięgli
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak Sędziowie Sędzia WSA Maria Jagielska (spr.) Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka Protokolant Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2007 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z funkcji biegłego sądowego oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2007r. Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] września 2006 r., który na podstawie § 6 ust. 1 pkt 12 i § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. Nr 15, poz. 133) zwolnił Pana W. M. z funkcji biegłego sądowego.
Do wydania decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Pan W. M., zwany dalej skarżącym, ustanowiony został biegłym sądowym w okręgu Sądu Wojewódzkiego w [...] w zakresie budownictwa decyzją Wiceprezesa tego Sądu z dnia [...] lutego 1988 r. Kolejnymi decyzjami Wiceprezes Sądu Wojewódzkiego w [...] rozszerzał skarżącemu zakres ustanowienia biegłym sądowym (w [...] lutego 2002 r. - szacowanie nieruchomości i wycena maszyn, [...] grudnia 2002 r. - wycena wartości marek, znaków towarowych, wycena przedsiębiorstw, wartości niematerialnych i prawnych). Wreszcie, pismem z dnia [...] lutego 2004 nr. skarżący poinformował Prezesa Sądu Okręgowego w [...] o uzyskaniu w 2003 r. dodatkowych kwalifikacji poprzez uzyskanie dyplomów Uniwersytetu [...] USA z dnia [...] września 2003 r. magistra administracji przedsiębiorstw oraz z dnia [...] stycznia 2004 r. doktora zarządzania przedsiębiorstwem i wniósł o rozszerzenie zakresu biegłego o ekspertyzy ekonomiczne i gospodarcze. Pismem z dnia [...] kwietnia 2004 r. skarżący uzupełnił wniosek o niezbędne, jego zdaniem, dokumenty m.in. otrzymane dyplomy uniwersytetu amerykańskiego wraz z tłumaczeniami.
W odpowiedzi na skierowane przez Prezesa Sądu Okręgowego w [...] do Biura Uznawalności Wykształcenia i Wymiany Międzynarodowej pytanie o dokonanie oceny przesłanych przez skarżącego dokumentów i określenie poziomu jego wykształcenia oraz statusu uczelni, na której zdobył wykształcenie, wicedyrektor tego Biura poinformował, iż Uniwersytet [...] nie posiada akredytacji żadnej uznanej instytucji akredytacyjnej w USA, a w związku z tym dyplomy posiadane przez skarżącego nie są dokumentami świadczącymi o ukończeniu szkoły wyższej ani o nadaniu tytułu doktora i nie stanowią podstawy do uznania wykształcenia. Powyższy fakt stał się podstawą do wydania przez Prezesa wskazanego Sądu decyzji z dnia [...] lipca 2004 r. odmawiającej ustanowienia W. M. biegłym sądowym w zakresie wnioskowanym. Od decyzji tej zainteresowany nie odwoływał się.
Po otrzymaniu informacji o uznaniu W. M. winnym popełnienia wykroczenia z art. 61 § 1 k.w. tj. posługiwania się stopniem naukowym doktora w zakresie zarządzania przedsiębiorstwem, do którego nie miał prawa i wymierzeniu za powyższe wykroczenie kary, po uprawomocnieniu się tego wyroku, Prezes Sądu Okręgowego w [...] pismem z dnia [...] grudnia 2005 r. zawiadomił W. M. o wszczęciu postępowania w sprawie zwolnienia go z funkcji biegłego sądowego i wezwał do złożenia wyjaśnień w tej sprawie.
W piśmie z dnia [...] grudnia 2005 r. skarżący odniósł się do przyczyn, które stały się podstawą prowadzonego postępowania i stwierdził, iż był przekonany, że mając dyplom Uniwersytetu amerykańskiego o przyznaniu stopnia doktora i posługując się tym tytułem, nie narusza prawa. Zwrócił uwagę na to, że funkcję biegłego sądowego pełni już czwartą kadencję oraz na stałe podwyższanie kwalifikacji. Wyraził przekonanie, że sprawa o ukaranie wynikła z opracowanej na zlecenie Sądu Rejonowego w N. opinii, którą wykonał zgodnie z zasadami etyki zawodowej, lecz która była niekorzystna dla strony toczącego się postępowania sądowego.
Prezes SO w [...], działając na podstawie § 6 ust. 1 i § 12 ust. 1 pkt 4 cyt. już wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia
2005 r. zwolnił W. M. z funkcji biegłego sądowego. Organ uznał, że stwierdzone orzeczeniem Sądu Rejonowego w N. Wydziału Grodzkiego bezprawne posługiwanie się przez skarżącego tytułem naukowym doktora podważa jego predyspozycje do posługiwania się tytułem biegłego sądowego. Dodał, że dla wyrażonej oceny nie jest obojętny fakt, iż Prokuratura Rejonowa K. prowadzi postępowanie przygotowawcze w sprawie posłużenia się przez skarżącego nienależnym tytułem w celu uzyskania wyższego wynagrodzenia za czynności biegłego tj. o przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. Z podanych powodów organ uznał, że skarżący nie daje rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego.
W złożonym od tej decyzji odwołaniu skarżący domagał się jej uchylenia. Stwierdził, iż po długoletnim i nienagannym okresie pracy zawodowej popartej wieloma nagrodami, znajduje się u schyłku swojej kariery, w okresie emerytalnym i czuje się skrzywdzony podjętym przez Prezesa SO w [...] rozstrzygnięciem. Powtórzył, że sprawa o ukaranie wynikła z opracowanej przez niego na zlecenie Sądu Rejonowego w N. i przyjętej przez ten Sąd opinii, która nie była korzystna dla strony (skarżący nie chciał wykonać opinii "pod dyktando" strony), co skutkowało skargami na działanie biegłego, że wydaje złe i krzywdzące opinie. Wyraził opinię, że mimo uznania go winnym wykroczenia, nie godzi się z interpretacją dokonaną przez sąd rejonowy wydział grodzki, bo jego zdaniem czym innym jest uznanie wykształcenia, a czym innym używanie formalnie posiadanego stopnia. Na tym tle, można przyjąć, że nie utracił autorytetu i rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego.
Decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2006 r. uchylono zaskarżoną decyzję i sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia. Jako podstawę wskazano naruszenie przez organ I instancji § 6 ust. 3 cyt. już rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości polegające na niewysłuchaniu strony postępowania przed wydaniem decyzji przy braku podstaw do przyjęcia, że wysłuchanie W. M. było niemożliwe.
Prezes SO w [...], po wysłuchaniu w dniu [...] sierpnia 2006 r. biegłego sądowego W. M., decyzją z dnia [...] września 2006 r. ponownie zwolnił go z pełnionej funkcji, podając w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że skarżący utracił rękojmię należytego wykonywania obowiązków biegłego.
W odwołaniu do Ministra Sprawiedliwości skarżący podkreślał, że decyzja jest dla niego nadmiernie dolegliwa. Powtórzył przedstawiane już wcześniej argumenty, że nie wiedział, iż dla możliwości posługiwania się tytułem doktora, konieczna jest nostryfikacja dyplomu amerykańskiej uczelni w Polsce. Posługując się tytułem doktora nigdy nie czynił tego w oderwaniu od uczelni, która tytuł ten mu nadała, tak więc nie została spełniona, jego zdaniem przesłanka z art. 61 § 1 k.w. "Kto przywłaszcza sobie stanowisko, tytuł lub stopień albo publicznie używa lub nosi odznaczenie, odznakę, strój lub mundur, do którego nie ma prawa (... )". Żalił się, iż został potraktowany jak hochsztapler, który bez ukończenia przewidzianych kursów, studiów i szkoleń posługuje się nieuczciwie uzyskanym dyplomem. Akcentował, iż mimo uznania go winnym za wskazany czyn, sąd wymierzający karę podkreślił niewielką społeczną szkodliwość tego czynu i fakt dotychczasowego niekarania.
Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2007r. Minister Sprawiedliwości utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazał, iż biegły sądowy jest organem pomocniczym sądu, a sporządzona przez niego opinia stanowi dowód w postępowaniu przed sądami oraz organami prowadzącymi postępowanie przygotowawcze. Przytaczając wyrok NSA z dnia 26 maja 1999 r. w sprawie o sygn. akt II SA 806/99, organ stwierdził, iż od biegłego sądowego wymagane jest posiadanie nie tylko niekwestionowanej wiedzy i najwyższych kwalifikacji zawodowych, ale także zaufania publicznego, sumienności i bezstronności (art. 196 § 3 i art. 197 § 1 k.p.k. oraz art. 282 § 1 k.p.c.) , a ponadto zaufania sądu do osoby biegłego (art. 198 § 1 k.p.k. i art. 284 k.p.c.). Wyjaśnił, że pojęcie rękojmi należy łączyć z całością cech, zdarzeń i okoliczności dotyczących osoby biegłego sądowego. Składają się one na jego wizerunek jako osoby zaufania publicznego, a wizerunek ten potwierdza swoim autorytetem prezes tego sądu okręgowego, przy którym biegły został ustanowiony. Minister powołał się na stanowisko NSA wyrażone w wyroku z dnia 13 kwietnia 2000 r. w sprawie o sygn. akt II SA 115/00, zgodnie z którym osoba biegłego nie może być dotknięta żadną skazą, która podważałaby zaufanie do niej. Pan M. został uznany przez Sąd Rejonowy w [...] winnym popełnienia wykroczenia z art. 61 § 1 k.w. - nie daje już zatem rękojmi należytego pełnienia obowiązków biegłego. Dodatkowo przeciwko skarżącemu przemawia fakt, że Prokuratura Rejonowa K. wszczęła śledztwo w sprawie popełnienia przez skarżącego przestępstwa z art. 286 § 1 w związku z art. 12 k.k. - zamiar osiągnięcia korzyści majątkowej poprzez wprowadzenie w błąd, co do posiadanego stopnia naukowego i nieprawidłowego naliczenia należności za sporządzenie opinii w postępowaniach karnych i cywilnych. W świetle orzecznictwa NSA uwikłanie się biegłego w postępowanie karne o popełnienie przestępstwa świadczącego o braku rzetelności, czy sumienności nie może być obojętne dla oceny przesłanek z § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia.
W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze W. M. domagał się uchylenia decyzji Ministra Sprawiedliwości. Organowi zarzucił naruszenie § 12 ust. 1 pkt 4 oraz § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości. Stwierdził, iż brak jest podstaw do sformułowania zarzutu pod jego adresem, że utracił on warunki do pełnienia funkcji biegłego bowiem wszystkie obowiązki z funkcji tej wynikające wykonywał w sposób należyty i nigdy pod jego adresem nie były kierowane żadne zarzuty. Opinie sporządza zgodnie ze sztuką, posiadaną wiedzą, jak też w oparciu o obowiązujące przepisy. Zarzucił też Prezesowi Sądu Okręgowego wadliwość postępowania, której nie dostrzegł Minister Sprawiedliwości, polegającą na niepoinformowaniu o tym, że przedłożone celem udokumentowania zdobycia wykształcenia i tytułu dyplomy Uniwersytetu [...], należy nostryfikować. W okresie złożenia dyplomów nie zgłoszono żadnych wątpliwości co do posiadanych przez skarżącego nowo nabytych uprawnień, a Prezes SO, nie informując o tym skarżącego, zwrócił się do Biura Uznawalności Wykształcenia i Wymiany Międzynarodowej o dokonanie oceny dokumentów i określenie poziomu uzyskanego przez skarżącego wykształcenia. Skarżący dowiedział się o bezprawności posługiwania się przez niego tytułem doktora dopiero z decyzji Prezesa SO odmawiającej ustanowienia biegłym w zakresie ekspertyz ekonomicznych i gospodarczych - do tego czasu żył w przekonaniu, iż działa zgodnie z prawem. Mimo to, Sąd Rejonowy w N. uznał skarżącego winnym popełnienia wykroczenia z art. 61 § 1 k.w. a Sąd Okręgowy w [...]. wyrok ten utrzymał w mocy. Powtórzył argumentację przedstawioną w odwołaniu, że zaskarżona decyzja jest dla niego nadmiernie dolegliwa, a stwierdzenie, iż nie jest już osobą godną zaufania - niezwykle krzywdzące. Za swoje zaniedbanie poniósł już karę, a pozbawienie go funkcji biegłego będzie karą dodatkową. Zwrócił uwagę, że prowadzone przez Prokuraturę K. postępowanie karne zostało umorzone, a na skutek zażalenia pokrzywdzonych zwrócone Prokuraturze Rejonowej w K. i do chwili obecnej pozostaje zawieszone.
W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Dokonując, zgodnie z art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - p.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia pod względem jego zgodności z prawem, należy stwierdzić, że odpowiada ono prawu.
Przedmiotem rozpoznania jest decyzja Ministra Sprawiedliwości, którą utrzymano w mocy decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w [...] zwalniającą skarżącego z funkcji biegłego sądowego z powodu utraty rękojmi należytego pełnienia obowiązków biegłego.
Zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. Nr 15, poz. 133) Prezes zwalnia z funkcji biegłego, jeżeli utracił on warunki do pełnienia tej funkcji albo gdy zostanie stwierdzone, że w chwili ustanowienia warunkom tym nie odpowiadał i nadal nie odpowiada. Cytowany przepis formułuje więc wobec właściwego organu administracji publicznej (prezes Sądu występuje tu w takiej właśnie roli) powinność określonego zachowania się (tzw. związanie administracyjne) w razie ujawnienia się okoliczności utraty przez biegłego sądowego koniecznego do pełnienia tej funkcji warunku. Katalog wymogów jakie spełniać musi osoba ubiegająca się o ustanowienie biegłym sądowym określa § 12 ust. 1 rozporządzenia, a jednym z nich jest wskazana w pkt 4 § 12 rękojmia należytego wykonywania obowiązków biegłego, która należy do pojęć nieostrych tj. takich które nie mają sprecyzowanej treści i których nie daje się od razu pojmować w sposób jednoznaczny. Jako pojęcie niedookreślone "rękojmia należytego wykonywania zawodu/obowiązków" została zdefiniowana przez orzecznictwo NSA, SN i wojewódzkich sądów administracyjnych oraz wykształconą na tym tle praktyką. Zatem przez rękojmię należytego wykonywania obowiązków należy rozumieć zespół cech, zdarzeń i okoliczności dotyczących danej osoby, zarówno ze sfery jej życia prywatnego, jak też zawodowego, składających się na wizerunek tej osoby jako osoby zaufania publicznego. Trafnie przytoczył organ wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2000 r. (sygn. akt II SA 115/00) i zawartą w nim tezę, że "osoba biegłego nie może być dotknięta żadną skazą, która podważałaby zaufanie do niej".
Na tle zebranych dowodów w rozpatrywanej sprawie, w ocenie Sądu, organ prawidłowo ustalił, iż po stronie skarżącego zaistniała przesłanka obligująca organ administracji do wykonania dyspozycji § 6 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości. Prawomocne ukaranie W. M. za czyn stanowiący wykroczenie, a także prowadzone przez Prokuraturę Rejonową K. postępowanie karne (w dacie wydania zaskarżonej decyzji zawieszone) zaprzeczają wizerunkowi skarżącego jako osoby bez skazy i rzutują wprost na negatywną ocenę w zakresie spełniania przez niego przesłanki rękojmi należytego wykonywania zawodu. Skarżący zarzuca, że organ, stwierdzając brak warunku rękojmi wykonywania funkcji biegłego, naruszył przepis § 6 i § 12 rozporządzenia, ponieważ skarżący powierzane mu do opracowania opinie wykonywał zawsze "zgodnie ze sztuką, posiadaną i niekwestionowaną wiedzą biegłego, jak również w oparciu o obowiązujące przepisy". Te argumenty są o tyle bez znaczenia dla sprawy, że organ nie podważał wiedzy skarżącego, nie wskazywał na niewłaściwie wykonane opinie, ani nie powodował się skargami osób trzecich na działanie biegłego. Wyłącznym powodem zwolnienia z funkcji biegłego był fakt prawomocnego ukarania W. M. za wykroczenie z art. 61 § 1 k.w., tj. za posługiwanie się tytułem doktora w zakresie zarządzania przedsiębiorstwem, do czego nie miał prawa. Skarżący nie może skutecznie powoływać się na swoją niewiedzę co do bezprawności swego działania nie tylko dlatego, że co do zasady nieznajomość prawa nie stanowi usprawiedliwienia ale m.in. dlatego że jako doświadczony człowiek z wyższym wykształceniem, wieloletni biegły sądowy, a więc ktoś kto miał nieprzerwaną styczność z prawem, nie mógł nie brać pod uwagę reguły nakazującej nostryfikować w Polsce dyplomy uzyskane zagranicą. Reguła ta dotyczy w szczególności relacji pomiędzy Stanami Zjednoczonymi Ameryki, a Rzecząpospolitą Polską, które to kraje nie podpisały umowy o wzajemnym uznawaniu wykształcenia. Posługiwanie się nienostryfikowanym dyplomem amerykańskiej uczelni oznaczało na gruncie prawa polskiego, że treści stwierdzone takim dokumentem nie mogły być honorowane, a więc sytuacja osoby legitymującej się nienostryfikowanym dyplomem była taka, jakby wykształcenia/tytułu stwierdzonego dyplomem nie miała. Sąd Rejonowy, który uznał skarżącego winnym bezprawnego posługiwania się tytułem doktora, mimo że wymierzył mu karę nagany jako najmniej dotkliwą, stwierdzając że społeczna szkodliwość czynu była niewielka, co podkreśla skarżący, nie uznał za wiarygodne twierdzeń skarżącego, iż nie widział on, że uzyskany przez niego dyplom należy nostryfikować. Oświadczenie skarżącego w tej mierze określił jako ewidentnie sprzeczne z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego.
Popełnienie przez skarżącego wykroczenia z art. 61 § 1 k.w. oznacza, że wprowadzał on inne osoby oraz instytucje w błąd co do swojej osoby przez stworzenie pozorów posiadania tytułu zawodowego lub stopnia. Tego rodzaju zachowanie w przypadku osoby piastującej funkcje biegłego sądowego, którego opinie stanowią niejednokrotnie o wyniku rozpatrywanej przez sąd sprawy, jest nie do przyjęcia ze względu na przesłankę rękojmi należytego pełnienia obowiązków biegłego sądowego. Niezależnie więc od całej argumentacji skarżącego odnoszącej się do wieloletniej jego pracy jako biegłego, ciągłego podnoszenia kwalifikacji i braku skarg na jego pracę, nie jest możliwe pominięcie okoliczności, które stały się podstawą niekorzystnego dla skarżącego wyroku, jak też rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Przeciwne rozumowanie oznaczałoby akceptację stanu, gdzie funkcje organu pomocniczego sądu piastuje osoba karana za wykroczenie, a w tle tego ukarania jest zachowanie polegające na wprowadzaniu innych osób w błąd.
Podsumowując, organ prawidłowo zastosował przepis § 6 ust. 1 pkt 2 w związku z § 12 ust. 1 pkt 4 cyt. rozporządzenia, oceniając, iż uznanie biegłego sądowego winnym popełnienia wykroczenia z art. 61 § 1 k.w. niweczy wizerunek biegłego jako osoby nieskazitelnej, a z uwagi na podważenie przez to warunku dawania rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego, uniemożliwia dalsze pełnienie funkcji przez taką osobę.
Za niezasadny i niemający wpływu na wynik sprawy uznał Sąd zarzut, że Prezes SO w [...] nie poinformował skarżącego o konieczności nostryfikowania dyplomu oraz o wystąpieniu do Biura Uznawalności Wykształcenia i Wymiany Międzynarodowej. Czynności, które wykonał Prezes Sądu w [...] były wyrazem jego wątpliwości co do tego, czy rzeczywiście przedłożony dyplom może być honorowany, zaś to nie ten organ, a sam zainteresowany winien był wyjaśnić swoją sytuację, zanim upomniał się o rozszerzenie materii opiniowanej. Niezależnie od powyższego, rozpatrywana sprawa nie ma na celu oceny działania Prezesa SO w przedmiocie honorowania lub nie przedłożonych dyplomów, a jedynie ocenę legalności decyzji zwalniającej skarżącego z funkcji biegłego sądowego w związku z utratą przez niego rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi -p.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.