VI SA/WA 677/19

VI SA/Wa 677/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-07-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-03-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Sławomir Kozik /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne
Uprawnienia do wykonywania zawodu
Sygn. powiązane
II GSK 1533/19 - Wyrok NSA z 2023-07-10
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2115
art. 31(2), art. 24 ust. 1 pkt 1-6, art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b, art. 8 ust. 1, art. 9 ust. 1-2, art. 13 ust. 1, art. 3 ust. 3, art. 5 ust. 1 w zw. z art. 40 ust. 2
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 1982 nr 16 poz 124
art. 4a ust. 1, art. 4b ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze.
Dz.U.UE.C 2010 nr 83 poz 47 art. 45 ust. 1-2, art. 18
Wersja Skonsolidowana Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Dz.U. 2002 nr 126 poz 1069
Ustawa z dnia 5 lipca 2002 r. o świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Protokolant Referent Lili Zawadzka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2019 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę radców prawnych oddala skargę
Uzasadnienie
Minister Sprawiedliwości decyzją z "(...)" stycznia 2019 r. nr "(...)", na podstawie art. 104 i art. 107 § 1 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm., dalej: "K.p.a.") w związku z art. 31² oraz w związku z art. 24 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2115, z późn. zm., dalej: "u.r.p."), sprzeciwił się wpisowi E. S. (dalej: "Strona", "Skarżące") na listę radców prawnych prowadzona przez Radę Okręgowej Izbie Radców Prawnych w "(...)", dokonanemu uchwałą Rady Okręgowej Izbie Radców Prawnych w "(...)"nr "(...)"z "(...)" listopada 2018 r.
W uzasadnieniu decyzji MS wskazał, że Strona 1 października 2018 r. złożyła w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w "(...)"wniosek o wpis na listę radców prawnych w trybie art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p. W celu udokumentowania przesłanek wpisu na listę radców prawnych Strona przedłożyła m.in.: kwestionariusz osobowy, zaświadczenie o niefigurowaniu w kartotece karnej Krajowego Rejestru Karnego, oświadczenie z 14 września 2018 r. o korzystaniu z pełni praw publicznych i posiadaniu pełnej zdolności do czynności prawnych. oraz że nie toczyły się i nie toczą się wobec niej postępowania karne i dyscyplinarne, odpis dyplomu Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu "(...)"w "(...)", z którego wynika, że 23 lutego 1999 r. uzyskała tytuł magistra prawa, odpis dyplomu Wydziału Nauk Prawnych Uniwersytetu "(...)"z 29 kwietnia 2015 r., z którego wynika, że uzyskała stopień naukowy doktora nauk prawnych – wraz z tłumaczeniem przysięgłym, dokument zaświadczający o stosunku pracy z "(...)"przedsiębiorstwem wchodzącym w skład koncernu "(...)"– wraz z tłumaczeniem przysięgłym, opis stanowiska pracy z 11 wrześni. P. – wraz z tłumaczeniem przysięgłym.
Okręgowa Izba Radców Prawnych w "(...)"uznała, że wniosek Strony zasługuje na uwzględnienie i uchwałą nr "(...)"z "(...)"listopada 2018 r. wpisała ją na listę radców prawnych. Uchwałę z aktami osobowymi doręczono Ministrowi Sprawiedliwości 11 grudnia 2018 r.
Minister Sprawiedliwości, po zapoznaniu się z dokumentami dołączonymi do akt prowadzonego postępowania stwierdził, że Strona spełnia przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 1, 3, 4 i 5 u.r.p. Wobec nie odbycia w Rzeczypospolitej Polskiej aplikacji radcowskiej i nie złożenia egzaminu radcowskiego zastosowanie znajduje art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p.
Minister stwierdził, że Strona w 1999 r. ukończyła wyższe studia magisterskie na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu "(...)"w "(...)"uzyskując tytuł magistra prawa. 29 kwietnia 2015 r. uzyskała stopień doktora nauk prawnych (Doctor Iuris) Wydziału Nauk Prawnych Uniwersytetu "(...)". Z umowy załączonej do akt postępowania o wpis na listę radców prawnych wynika, iż Strona od 1 sierpnia 2015 r. do chwili złożenia wniosku zatrudniona była jako prawnik w przedsiębiorstwie "(...)". W opisie stanowiska pracy wystawionym przez kierownika działu prawnego C. P., stwierdza się, że "w kwestiach merytorycznych pani E. S. nie podlega żadnym ogólnym ani szczegółowym instrukcjom, które mogłyby negatywnie wpłynąć na niezależną analizę sytuacji prawnej oraz indywidualne doradztwo prawne. Nie podlega ona również żadnym wytycznym dotyczącym sposobu załatwienia i oceny poszczególnych kwestii prawnych; pani E. S. pracuje na własną odpowiedzialność zawodową."
Minister stwierdził, że analiza treści załączonych do akt dokumentów prowadzi do wniosku, że wykonywana przez Stronę praktyka zawodowa w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na Iistę radców prawnych nie odpowiada wymogom określonym w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p. i dlatego nie podlega zaliczeniu na poczet "stażu prawniczego" uprawniającego do wpisu na listę radców prawnych bez zdania egzaminu radcowskiego.
Zdaniem Ministra, należy pozytywnie ocenić bogate doświadczenie zawodowe Strony, niemniej jednak sfera aktywności zawodowej Strony nie może być, uznana za wypełniającą przesłanki określone w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p. Przepis ten wymaga bowiem, aby czynności w nim określone wykonywane były na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej, łączącej osobę zainteresowaną z kancelarią adwokacką lub radcy prawnego. Tymczasem w sprawie niniejszej Strona jakkolwiek wykonywała czynności bezpośredni związane ze świadczeniem pomocy prawnej, to jednak relacja tworząca tę współpracę nie opierała się na żadnej z umów wymienionych w cytowanym przepisie, gdyż Strona była wprawdzie związana umową o świadczenie usług prawnych, ale z przedsiębiorstwem "(...)". Treść art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p., nie pozostawia wątpliwości, że czynności bezpośredni związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego bądź adwokata mają być wykonywane na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej zawartej przez kandydata jedynie z kancelariami radcowskimi, kancelariami adwokackimi lub spółkami wskazanymi w art. 8 ust. 1 u.r.p. lub art. 4a ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze (por. wyrok WSA w Warszawie z 20 lutego 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 3564/14).
Regulacje w zakresie niezbędnej praktyki nie pozostawiają zatem marginesu uznania administracyjnego. Przesłanki wpisu są ściśle określone i nie mogą podlegać interpretacji. Poza katalogiem określonym w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p., znajduje się przedsiębiorstwo, w którym zatrudniona jest Strona.
Organ podkreślił, że zadaniem osób, o których mowa w omawianym przepisie, jest wykonywanie wymagających wiedzy prawniczej czynności faktycznych i prawnych bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego. W takim wypadku adwokat lub radca prawny świadczy pomoc prawną, a podmioty wymienione w tym przepisie wykonują wymagające wiedzy prawniczej czynności wspierające (asystenckie). Są to czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej (por. wyrok WSA w Warszawie z 23 marca 2016 r., sygn. akt Vl SA/Wa 2049/15). Tymczasem z opisu stanowiska pracy przedstawionego przez Stronę wynika, że Jej praktyka jako prawnika jest niezależna i pracuje ona na własną odpowiedzialność zawodową, nie stanowi zaś wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności faktycznych i prawnych bezpośrednio związanych za świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego.
Na powyższą decyzję Skarżąca pismem z 20 lutego 2019 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie w całości, a także o zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji Skarżąca zarzuciła naruszenie:
1) art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz brak wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w tym w szczególności pominięcie okoliczności zatrudnienia Skarżącej w dziale prawnym niemieckiej spółki pod kierunkiem osoby wpisanej na listę adwokatów, posługującej się tytułem zawodowym "Rechtsanwält (Syndikusrechtsanwalt)", które to zatrudnienie na gruncie prawa niemieckiego należy uznać za równoważne z zatrudnieniem w polskiej kancelarii radcowskiej lub adwokackiej, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej oceny, że Skarżąca nie spełnia warunków określonych w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p., prawnych,
2) art. 24 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p., poprzez uznanie, że wykonywana przez Skarżącą praktyka w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, nie odpowiada wymogom określonym w tym przepisie i nie podlega zaliczeniu na poczet "stażu prawniczego", w sytuacji gdy z uzasadnienia decyzji wprost wynika, iż Skarżąca wykonywała przez okres co najmniej 3 lat wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego w dziale prawnym niemieckiej spółki, które to zatrudnienie, zgodnie z przepisami regulującymi zawód adwokata w Niemczech należy uznać za równoważne z zatrudnieniem w polskiej kancelarii radcowskiej lub adwokackiej,
3) art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p., poprzez błędną interpretację powołanego przepisu, polegającą na przyjęciu, że katalog podmiotów wymienionych w przedmiotowym przepisie, w których można odbywać praktykę zawodową uprawniającą do wpisu na listę radców prawnych, nie obejmuje praktyki zawodowej zdobytej w dziale prawnym niemieckiego przedsiębiorstwa, funkcjonującym jak samodzielna, niezależna i ściśle wyspecjalizowana kancelaria adwokacka, w której prawnicy świadczą pomoc prawną pod nadzorem podlegających kontroli organów właściwej korporacji zawodowej, co w konsekwencji doprowadziło do wydania błędnej decyzji w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę radców prawnych,
4) art. 24 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p. w zw. z art. 32 Konstytucji RP poprzez dokonanie wyłącznie językowej wykładni tego przepisu, bez zastosowania wykładni zgodnej z Konstytucją, w sytuacji gdy istotą przepisu jest dopuszczenie do wykonywania zawodu w charakterze fachowych pełnomocników osób posiadających tytuł naukowy doktora nauk prawnych i legitymujących się odpowiednią praktyką zawodową w zakresie świadczenia pomocy prawnej, które to wymogi Skarżąca spełniła,
5) art. 24 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p. w zw. z art. 18 oraz art. 45 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004r. nr. 90 poz. 864/2, dalej: "TFUE"), poprzez odmowę uznania doświadczenia zawodowego Skarżącej nabytego w związku z zatrudnieniem w dziale prawnym niemieckiej spółki, które to zatrudnienie, zgodnie z przepisami regulującymi zawód adwokata w Niemczech należy uznać za równoważne z zatrudnieniem w polskiej kancelarii radcowskiej lub adwokackiej, co wypełnia przesłankę określoną w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca podniosła, że Minister pominął okoliczność, iż Skarżąca jest zatrudniona w niemieckiej spółce "(...)", a więc w przedsiębiorstwie funkcjonującym w innym porządku prawnym. Istotne jest także, że prawo niemieckie w inny sposób, niż to ma miejsce w Polsce, reguluje zawód radcy prawnego i adwokata. Minister Sprawiedliwości nie mógł zatem w sposób prosty i bezrefleksyjny zastosować powyższego przepisu oraz orzeczeń sądów administracyjnych, w których występowały tylko podmioty krajowe, bez dogłębnej analizy powyższej okoliczności.
Skarżąca wyjaśniła, że niemieckie prawo o adwokaturze z dnia 1 sierpnia 1959 r., (Bundesrechtsanwaltsordnung, (BGBI. I S. 3618)), przewiduje tylko jeden zawód "adwokata", z tym, że przewiduje różnicę ze względu na miejsce jego zatrudnienia. Adwokaci zatrudnieni u pracodawców, którzy wykonują zawód adwokata, rzecznika patentowego lub są spółkami adwokatów lub rzeczników patentowych posługują się tytułem zawodowym "Rechtsanwalt". Druga grupa wykonuje zawód adwokata w ramach stosunku pracy u osób, lub spółek innych niż te, o których mowa powyżej. Grupa ta posługuje się tytułem zawodowym "Rechtsanwalt (Syndikusrechtsanwalt)", można uznać, iż to odpowiednik polskiego radcy prawnego. Wszyscy muszą być dopuszczeni do zawodu adwokata w Izbie adwokackiej i wpisani na listę adwokacką, z której wynika pod jakim tytułem zawodowym wykonują swój zawód. Istota zawodu odpowiadającego polskiemu radcy prawnego, na gruncie prawa niemieckiego, sprowadza się zatem do wykonywania zawodu adwokata poprzez zatrudnienie u podmiotów "nieprawniczych". Jednak osoby wpisane na listę adwokatów, wykonujące zawód adwokata pod tytułem zawodowym "Rechtsanwalt" lub "Rechtsanwalt (Syndikusrechtsanwalt)" maja taką samą pozycję zawodową i ustawowo zagwarantowaną niezależność. Szczególnym dowodem w tym zakresie jest przedłożony dokument wpisu pana C. P. na listę adwokatów pod tytułem zawodowym "Rechtsanwalt (Syndikusrechtsanwalt)" w "(...)"Izbie Adwokackiej w "(...)".
Zatrudnienie w dziale prawnym niemieckiego przedsiębiorstwa pod kierunkiem osoby wpisanej na listę adwokacką, wykonującą zawód adwokata pod tytułem zawodowym "Rechtsanwalt (Syndikusrechtsanwalt)" należy uznać za równoważne z zatrudnieniem w polskiej kancelarii radcowskiej lub adwokackiej.
Skarżąca wyjaśniła następnie, że jest zatrudniona w przedsiębiorstwie "(...)", należącym do koncernu "(...)", na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony. Podlega bezpośrednio jednostce organizacyjnej "Justiziariat"/Dział prawny. W dziale prawnym, którego wyłącznym przedmiotem działalności jest świadczenie pomocy prawnej w różnych dziedzinach prawa pracuje czterech adwokatów pod kierownictwem pana C. P., członków "(...)"Izby Adwokackiej w "(...)". Osoby te podlegają prawu o wykonywaniu zawodu adwokata i wykonują swój zawód zgodnie z § 46a ust. 4 nr 3 niemieckiego prawa o adwokaturze (BRAO), posługując się tytułem zawodowym "Rechtsanwältin (Syndikusrechtsanwaltältin)" albo ,,Rechtsanwalt (Syndikusrechtsanwalt)". Tytuł ten ma wskazywać ich kompetencje zawodowe i informować inne osoby o ich pozycji zawodowej adwokata. Prawnicy natomiast zatrudnieni w dziale prawnym przedsiębiorstwa mogą prowadzić wszelkiego rodzaju sprawy dotyczące kwestii prawnych i pozaprawnych, nie będąc jednak członkami izby adwokackiej, w związku z czym, w przeciwieństwie do adwokatów (Syndikusrechtsanwälte), mogą wykonywać jeszcze inne czynności poza adwokackimi.
Skarżąca wyjaśniła następnie, że adwokaci (Syndikusrechtsanwälte) są według § 27 niemieckiego prawa o adwokaturze (BRAO) zobowiązani prowadzić kancelarię prawną oraz zgodnie z § 46c ust. 1 w polaczeniu z § 12 ust. 3 niemieckiego prawa o adwokaturze (BRAO) muszą być członkiem izby adwokackiej, która dopuściła ich do wykonywania zawodu adwokata i pod której nadzorem oraz pieczą wykonują oni swój zawód. Zgodnie z § 46c ust. 4 zd. 1 niemieckiego prawa o adwokaturze (BRAO) kancelarią adwokacką adwokata (Syndikusrechtsanwalt) jest jego regularne miejsce pracy. Kancelarią wszystkich adwokatów (Syndikusrechtsanwälte), zatrudnionych w dziale prawnym, jest kancelaria znajdująca się pod adresem siedziby spółki. Skarżąca wyjaśniła, że jest to również jej miejsce pracy. Skarżąca jestem całkowicie włączona w zawodową strukturę adwokacką wraz z wszelkimi wymogami dotyczącymi wykonywania czynności adwokackich, podlegających pod nadzór "(...)"Izby Adwokackiej w "(...)". Pracodawca zapewnia wszystkim zatrudnionym w jego przedsiębiorstwie adwokatom (Syndikusrechtsanwälte), jak również Skarżącej, odpowiednie warunki lokalowe, materialne i organizacyjne w miejscu pracy, tj. w kancelarii adwokackiej (Syndikusrechtsanwälte), m.in. w celu zapewnienia niezależności wykonywania zawodu adwokata.
Skarżąca wyjaśniła, że adwokat (Syndikusrechtsanwalt), to adwokat wykonujący swój zawód na podstawie umowy o pracę zawartej z pracodawcą niebędącym prawnikiem. Zgodnie z § 46 ust. 3 niemieckiego prawa o adwokaturze (BRAO) wykonywanie "czynności adwokackich" ma miejsce w przypadku, gdy adwokat wykonuje czynności zawodowe niezależnie od pracodawcy i na własną odpowiedzialność. Adwokaci (Syndikusrechtsanwälte) podlegają bez ograniczeń prawu o adwokaturze. Jednym z ustawowych obowiązków adwokata jest obowiązek zachowania niezależności zawodowej w stosunku do pracodawcy nie będącego prawnikiem. Niezależność zawodowa przy wykonywaniu zawodu adwokata musi być zagwarantowana faktycznie i umownie (por. § 46 ust. 4 niemieckiego prawa o adwokaturze BRAO).
Skarżąca wyjaśniła, że Jej stosunek pracy spełnia opisane warunki, co jednoznacznie wynika z opisu stanowiska pracy z 11 września 2018 r.
Skarżąca wskazał następnie, że wykonuje czynności adwokackie pod bezpośrednim nadzorem, kierownictwem – kierownika działu prawnego, pana C. P.. Jako patron została wyznaczona dla Skarżącej adwokat (Syndikusrechtsanwältin) pani C. H., która ściśle współpracuje ze Skarżącą w szczególności w zakresie następujących czynności adwokackich: sporządzania projektów opinii prawnych, sporządzania projektów umów i pism procesowych, sporządzania aktów prawa wewnętrznego, analizy orzecznictwa sądów na potrzeby spraw prowadzonych przez adwokatów, współuczestniczeniu w rozprawach sądowych. Skarżąca dokładnie opisała zakres jej obowiązków wynikający ze znajdującego się w aktach administracyjnych "Opisu stanowiska pracy", stwierdzając, że niewątpliwie wykonywane przez Nią obowiązki w ramach zatrudnienia należy zakwalifikować jako świadczenie pomocy prawnej.
Skarżąca podkreśliła, że obecny poziom obrotu międzynarodowego powoduje, że doświadczenie zawodowe zdobyte przez Skarżącą w międzynarodowej korporacji może być szczególnie przydatne w praktyce. Zdaniem Skarżącej niewystarczająca jest argumentacja organu sprowadzająca się do stwierdzenia, że przedsiębiorca w którym jest zatrudniona Skarżąca znajduje się poza katalogiem określonym w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p.
Skarżąca powołała się na art. 18 oraz art. 45 ust. 2 TFUE, podkreślając zakaz wszelkiej dyskryminacja ze względu na przynależność państwową i swobodę przepływu pracowników obejmującą zniesienie wszelkiej dyskryminacji ze względu na przynależność państwową między pracownikami Państw Członkowskich w zakresie zatrudnienia, wynagrodzenia i innych warunków pracy.
Skarżąca stwierdziła, że interpretacja przepisów ustawy o radcach prawnych prowadząca do odmowy uznania doświadczenia zawodowego nabytego w związku z zatrudnieniem w dziale prawnym niemieckiej spółki, które to zatrudnienie, zgodnie z przepisami regulującymi zawód adwokata w Niemczech należy uznać za równoważne z zatrudnieniem w polskiej kancelarii radcowskiej lub adwokackiej, narusza art. 18 TFUE.
Zdaniem Skarżącej wykładnia art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p., dokonana przez organ, sprzeczna jest z celem powołanego przepisu, którego istotą jest dopuszczenie do wykonywania zawodu w charakterze fachowych pełnomocników osób posiadających tytuł naukowy doktora nauk prawnych i legitymujących się odpowiednią praktyką zawodową w zakresie świadczenia pomocy pewnej. Zawężająca interpretacja art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p., negująca doświadczenie zawodowe nabyte w tego typu jednostkach jest sprzeczna z art. 32 Konstytucji RP, prowadzi bowiem do rezultatu sprzecznego z zasadą praworządności i równości wobec prawa.
W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Pismem z 28 czerwca 2019 r. Skarżąca wniosła o dopuszczenie uzupełniającego dowodu z dokumentu – wyjaśnień "(...)"Izby Adwokackiej w "(...)", na okoliczność wykazania, że prawo niemieckie wprowadza odmienną definicję kancelarii od prawa polskiego w konsekwencji czego forma zatrudnienia Skarżącej odpowiada przepisom prawa niemieckiego w zakresie prowadzenia kancelarii przez adwokata bądź radcę prawnego w Polsce.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Rozpoznając sprawę Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w sposób uzasadniający jej uchylenie.
Kluczową kwestią niniejszej sprawy jest rozstrzygnięcie, czy Skarżąca, spełnia przesłankę określoną w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p., uprawniającą do wpisu na listę radców prawnych osobę, która nie odbyła aplikacji radcowskiej i nie złożyła egzaminu radcowskiego.
W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że Skarżąca spełnia przesłanki wynikające z art. 24 ust. 1 pkt 1 – 5 u.r.p., w świetle których na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto: 1) ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej, 2) korzysta w pełni z praw publicznych, 3) ma pełną zdolność do czynności prawnych, 4) jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Spełnienie wymogów określonych w art. art. 24 ust. 1 pkt 1 – 4 u.r.p., Skarżąca wykazała przedstawiając dokumentację wskazaną w części historycznej uzasadnienia, znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy.
Przesłanka określona w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p., stanowi alternatywę dla wymogu wynikającego z art. 24 ust. 1 pkt 6 u.r.p., zgodnie z którym na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto odbył w Rzeczypospolitej Polskiej aplikację radcowską i złożył egzamin radcowski.
W przedmiotowej sprawie okolicznością nie budzącą wątpliwości jest fakt, że Skarżąca nie odbyła aplikacji radcowskiej i nie złożyła egzaminu radcowskiego.
Zgodnie jednak z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p., wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się do osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 8 ust. 1.
Nie budzi również wątpliwości w sprawie, że Skarżąca posiada stopień naukowy doktora nauk prawnych, co potwierdza załączony do akt sprawy odpis dyplomu Wydziału Nauk Prawnych Uniwersytetu "(...)"z 29 kwietnia 2015 r.
Kwestią sporną jest natomiast wymóg posiadanego przez Skarżącą trzyletniego, prawniczego doświadczenia zawodowego polegającego na wykonywaniu wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, lub kancelarii radcy prawnego, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 4a ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze, lub w art. 8 ust. 1 u.r.p.
Zdaniem Ministra Sprawiedliwości Skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p., ponieważ umowa na podstawie której Skarżąca była zatrudniona w przedsiębiorstwie "(...)", nie jest umową o pracę, ani umową cywilnoprawną zawartą z podmiotami wymienionymi w tym przepisie lecz umową, wprawdzie o świadczenie usług prawnych, ale z przedsiębiorstwem "(...)". Ponadto, Minister Sprawiedliwości podkreślił, że w wyniku świadczenia usług prawnych na podstawie tej umowy, "(...) skarżąca jakkolwiek wykonywała czynności bezpośredni związane ze świadczeniem pomocy prawnej (...)" to jednak: "(...) z opisu stanowiska pracy przedstawionego przez wnioskodawczynię wynika, że praktyka pani E. S. jako prawnika jest niezależna i pracuje ona na własną odpowiedzialność zawodową, nie stanowi zaś wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności faktycznych i prawnych bezpośrednio związanych za świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego."
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że Skarżące była od 1 sierpnia 2015 r. do chwili złożenia wniosku zatrudniona jako prawnik w przedsiębiorstwie "(...)", co potwierdza znajdująca się w aktach administracyjnych sprawy umowa o pracę. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się również zaświadczenie o wykonywaniu zawodu przez Skarżącą podpisane przez kierownika działu "Justitiariat" "(...)" – C. P. i przez dyrektora zarządzającego "(...)"– A. L., opisujące miejsce zatrudnienia Skarżącej charakter jej pracy oraz przedstawiające regulację prawną dotyczącą niemieckiego prawa o adwokaturze.
Z powyższego zaświadczenia, jak również z wyjaśnień Skarżącej zawartych w skardze, przedstawionych na rozprawie oraz w załącznikach do protokołu wynika, że według niemieckiego prawa o adwokaturze adwokaci są zobowiązani prowadzić kancelarię prawną, a kancelarią adwokacką adwokata jest jego regularne miejsce pracy. Ustawowym obowiązkiem adwokata jest obowiązek zachowania niezależności zawodowej w stosunku do pracodawców nie będących prawnikami. Niezależność nie jest natomiast zagwarantowana, jeżeli pracownicy muszą stosować się do instrukcji, które wykluczają niezależną analizę sytuacji prawnej i doradztwo prawne w indywidualnych przypadkach. Z wyjaśnień tych wynika również, że "Justiziariat" – kancelaria prawna przedsiębiorstwa "(...)", w której zatrudniona jest Skarżąca na stanowisku prawnika, jest kancelarią prawną adwokatów zatrudnionych w ww. "Justiziariat". Z zaświadczenia o wykonywaniu zawodu przez Skarżącą wynika, że Skarżąca wykonuje czynności adwokackie pod bezpośrednim nadzorem, kierownictwem i na polecenie kierownika "Justiziariat", pana C. P.. Jako patron dla Skarżącej została wyznaczona adwokat pani C. H., która uczy Skarżącą w szczególności w zakresie takich czynności adwokackich, jak: sporządzanie projektów opinii prawnych, sporządzanie projektów umów i pism procesowych, sporządzanie aktów prawa wewnętrznego, analiza orzecznictwa sądów na potrzeby spraw prowadzonych przez adwokatów, współuczestniczenie w rozprawach sądowych. Z opisu stanowiska pracy wynika natomiast, że Skarżąca wykonuje swoje czynności w warunkach niezależności adwokackiej od pracodawcy.
W świetle powyższego, Sąd nie kwestionuje zatem faktu, że Skarżąca wykonując pracę w "Justiziariat", przedsiębiorstwa "(...)", uzyskała doświadczenie zawodowe w zakresie wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego, w warunkach niezależności adwokackiej od pracodawcy nie będącego prawnikiem, pod patronatem profesjonalnych adwokatów zatrudnionych w "Justiziariat" przez "(...)"lub inne przedsiębiorstwa koncernu "(...)", dla których w świetle prawa niemieckiego miejsca świadczenia przez nich pracy są ich kancelariami adwokackimi.
Przenosząc jednak powyższy stan faktyczny na grunt polskiej regulacji prawnej należy zauważyć, że ustawodawca w art. 8 ust. 1 u.r.p., określił formy w jakich radca prawny może wykonywać zawód radcy prawnego stanowiąc, że radca prawny wykonuje zawód w ramach stosunku pracy, na podstawie umowy cywilnoprawnej, w kancelarii radcy prawnego oraz w spółce:
1) cywilnej lub jawnej, w której wspólnikami są radcowie prawni, adwokaci, rzecznicy patentowi, doradcy podatkowi lub prawnicy zagraniczni wykonujący stałą praktykę na podstawie przepisów ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. o świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1874);
2) partnerskiej, w której partnerami są radcowie prawni, adwokaci, rzecznicy patentowi, doradcy podatkowi lub prawnicy zagraniczni wykonujący stałą praktykę na podstawie przepisów ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. o świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej;
3) komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, w której komplementariuszami są radcowie prawni, adwokaci, rzecznicy patentowi, doradcy podatkowi lub prawnicy zagraniczni wykonujący stałą praktykę na podstawie przepisów ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. o świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej.
Podkreślenia wymaga, że ustawodawca unormował wykonywanie zawodu radcy prawnego w ramach stosunku pracy, jak też na podstawie umowy cywilnoprawnej jako odrębne formy wykonywania tego zawodu niż jego wykonywanie m.in. w kancelarii radcy prawnego.
W art. 9 ust. 1 i ust. 2 u.r.p., ustawodawca unormował, że radca prawny wykonujący zawód w ramach stosunku pracy zajmuje samodzielne stanowisko podległe bezpośrednio kierownikowi jednostki organizacyjnej (ust. 1). Jeżeli jednostka organizacyjna zatrudnia dwóch lub więcej radców prawnych, jednemu z nich powierza się koordynację pomocy prawnej w tej jednostce (ust. 2).
Na podstawie powyższej regulacji, radca prawny bądź kilku radców prawnych może wykonywać zawód radcy prawnego m.in. w spółce kapitałowej tworząc komórkę prawną koordynowaną przez jednego z radców prawnych. Radcowie Ci zachowują niezależność zawodową w świetle art. 13 ust. 1 u.r.p., są objęci obowiązkiem zachowania tajemnicy zawodowej na podstawie art. 3 ust. 3 u.r.p. i przynależą do samorządu zawodowego na podstawie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 40 ust. 2 u.r.p.
W istocie rzeczy charakter świadczonej pomocy prawnej przez radcę prawnego zatrudnionego np. w spółce kapitałowej i jego status prawny według ustawy o radcach prawnych, nie odbiega od charakteru świadczonej pomocy prawnej przez adwokata w rozumieniu przepisów niemieckiego prawa o adwokaturze, zatrudnionego w spółce kapitałowej (w "(...)") i od jego statusu prawnego według prawa niemieckiego. Wykonywanie jednak zawodu radcy prawnego zatrudnionego w komórce prawnej np. spółki kapitałowej, nie stanowi w światle omawianej regulacji prawnej wykonywania zawodu radcy prawnego w kancelarii radcy prawnego.
Jest to istotna kwestia w niniejszej sprawie ponieważ w świetle art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p., osoba, która pretendowałaby do zawodu radcy prawnego i w wymaganym na podstawie tego przepisu okresie czasu, wykonywałaby w tej komórce, pod patronatem zatrudnionych w niej radców prawnych, wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego, nie spełniłaby przesłanki z tego przepisu, stanowiącej jeden z wymogów wpisu na listę radców prawnych bez odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego, ponieważ czynności te nie byłyby wykonywane w kancelarii radcy prawnego, w rozumieniu przepisów ustawy o radcach prawnych.
Opisana powyżej sytuacja odpowiada okolicznościom, w których Skarżąca uzyskała prawnicze doświadczenie zawodowe. W świetle omawianych przepisów u.r.p., "Justiziariat" przedsiębiorstwa "(...)", nie stanowi kancelarii radcy prawnego, w rozumieniu przepisów tej ustawy. Nie stanowi również kancelarii adwokackiej oraz zespołu adwokackiego w rozumieniu przepisów ustawy Prawo o adwokaturze, ponieważ adwokat w świetle art. 4a ust. 1 w zw. z art. 4b ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze, w ogóle nie może wykonywać zawodu adwokata jeżeli pozostaje w stosunku pracy.
Inaczej rzecz ujmując należy stwierdzić, że wykonywana przez Skarżącą praca w "Justiziariat" przedsiębiorstwa "(...)", pod patronatem zatrudnionych w nim adwokatów, którzy zgodnie z niemieckim prawem o adwokaturze w miejscu wykonywania swojej pracy prowadzą kancelarię adwokacką, jakkolwiek, zgodnie ze znajdującym się w aktach administracyjnych "Opisem stanowiska pracy", polega na wykonywaniu wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych za świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego, nie stanowi jednak wykonywania tych czynności (świadczenia pomocy prawnej) w kancelarii radcy prawnego, w kancelarii adwokackiej lub w zespole adwokackim w rozumieniu przepisów ustawy o radcach prawnych oraz ustawy Prawo o adwokaturze. Oznacza to, że Skarżąca nie spełniła przesłanki, o której mowa w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p.
Z powyższych względów za niezasadne należy uznać zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 24 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p., poprzez uznanie, że wykonywana przez Skarżącą praktyka w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, nie odpowiada wymogom określonym w tym przepisie i nie podlega zaliczeniu na poczet "stażu prawniczego", jak również zarzut dotyczący naruszenia art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p., poprzez błędną jego interpretację, polegającą na przyjęciu, że katalog podmiotów wymienionych w przedmiotowym przepisie, w których można odbywać praktykę zawodową uprawniającą do wpisu na listę radców prawnych, nie obejmuje praktyki zawodowej zdobytej w dziale prawnym niemieckiego przedsiębiorstwa, funkcjonującym jak samodzielna, niezależna i ściśle wyspecjalizowana kancelaria adwokacka, w której prawnicy świadczą pomoc prawną pod nadzorem podlegających kontroli organów właściwej korporacji zawodowej.
Powyższa analiza przepisów ustawy o radcach prawnych jak również ustawy Prawo o adwokaturze, prowadzi do wniosku, że organ prawidłowo przyjął, że norma wynikająca z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p. wymaga, aby czynności w nim określone wykonywane były na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej, łączącej osobę zainteresowaną z kancelarią adwokacką lub radcy prawnego. Z analizy przepisów ustawy o radcach prawnych w tym art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p., jednoznacznie bowiem wynika, że ustawodawca uznał, że przesłanka wpisu na listę radców prawnych uregulowana w tym przepisie nie jest spełniona, gdy osoba pretendująca do wpisu na listę radców prawnych, prawnicze doświadczenie zawodowe zdobyła pod patronatem radcy prawnego zatrudnionego na podstawie stosunku pracy np. w spółce kapitałowej. Przepis ten nie przewiduje takiej sytuacji, stanowiąc, że czynności bezpośredni związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego bądź adwokata mają być wykonywane na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej zespole adwokackim, kancelarii radcy prawnego lub spółkach wskazanych w art. 8 ust. 1 u.r.p. lub art. 4a ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze. Oznacza to, jak słusznie uznał Minister Sprawiedliwości, że czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego bądź adwokata mają być wykonywane na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej zawartej przez osobę pretendującej do wpisu na listę radców prawnych jedynie z ww. podmiotami.
W konsekwencji, Sąd stwierdza, że niezasadne są również zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 24 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p. w zw. z art. 32 Konstytucji RP i w zw. z w zw. z art. 18 oraz art. 45 ust. 2 TFUE, poprzez dokonanie wyłącznie językowej wykładni tego przepisu, bez zastosowania wykładni zgodnej z Konstytucją oraz odmowę uznania doświadczenia zawodowego Skarżącej nabytego w związku z zatrudnieniem w dziale prawnym niemieckiej spółki, które to zatrudnienie, zgodnie z przepisami regulującymi zawód adwokata w Niemczech należy uznać za równoważne z zatrudnieniem w polskiej kancelarii radcowskiej lub adwokackiej, co wypełnia przesłankę określoną w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p.
Należy stwierdzić, co zostało powyżej wykazane, że doświadczenia zawodowego Skarżącej nabytego w związku z zatrudnieniem w dziale prawnym (kancelarii prawnej) niemieckiej spółki, pod patronatem zatrudnionych w nim adwokatów wykonujących zawód adwokata zgodnie z przepisami niemieckiego prawa o adwokaturze niemieckiego, nie można uznać za równoważne z zatrudnieniem w polskiej kancelarii radcowskiej lub adwokackiej, lecz za równoważne prawniczemu doświadczeniu zawodowemu nabytemu pod patronatem radców prawnych wykonujących zawód radcy prawnego na podstawie stosunku pracy, zatrudnionych w spółce kapitałowej. Oznacza to, że Minister Sprawiedliwości sprzeciwiając się wpisowi Skarżącej na listę radców prawnych nie naruszył art. 18 oraz art. 45 ust. 2 TFUE, powodem sprzeciwu nie było bowiem uzyskanie przez Skarżącą doświadczenia zawodowego w związku z zatrudnieniem w dziale prawnym (kancelarii prawnej) niemieckiej spółki, lecz brak spełnienia przesłanki określonej w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p., która nie byłby również spełniona w przypadku uzyskanie przez Skarżącą doświadczenia zawodowego w związku z zatrudnieniem w dziale prawnym polskiej spółki. Nie doszło w związku z tym w niniejszej sprawie do uchybienia zasadzie niedyskryminacji ze względu na przynależność państwową (art. 18 TFUE), obejmującej również swobodę przepływu pracowników wewnątrz Unii (art. 45 ust. 1 w zw.z ust. 2 TFUE).
Nie stanowi również naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa zastosowania wobec Skarżącej normy wynikającej z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p., zgodnie z którą nie stanowi spełnienia przesłanki wynikającej z tego przepisu uzyskanie prawniczego doświadczenia zawodowego pod patronatem profesjonalnych prawników – w Polsce radców prawnych, w Niemczech adwokatów – zatrudnionych w spółce kapitałowej – polskiej lub niemieckiej. Ustawodawca uznał, że tylko prawnicze doświadczenie zawodowe uzyskane w kancelarii adwokackiej zespole adwokackim, kancelarii radcy prawnego lub spółkach wskazanych w art. 8 ust. 1 u.r.p. lub art. 4a ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze, stanowi gwarancję należytego przygotowania prawniczego do wykonywania zawodu radcy prawnego. Dlatego też Skarżąca powinna wykazać się doświadczeniem zawodowym uzyskanym w okolicznościach odpowiadających wymogom wynikającym z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p., niezależnie od tego, że doświadczenie to jest uzyskiwane w innym kraju unijnym niż Polska.
Sąd nie stwierdził również naruszenia w niniejszej sprawie art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Sąd stwierdza, że brak jest podstaw do uznania, że organ nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego sprawy oraz nie rozpatrzył wyczerpująco całego materiału dowodowego. Organ nie pominął dokumentacji przedłożonej przez Skarżącą potwierdzającej spełnienia przesłanek uzasadniających wpisanie Skarżącej na listę radców prawnych. Organ dokonał analizy zgromadzonego materiału dowodowego oraz jego oceny pod kątem spełnienia przez Skarżącą przesłanki z art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b u.r.p. Organ precyzyjnie też wyjaśnił dlaczego uznał, że Skarżąca nie spełnia przesłanki wynikającej z tego przepisu, przy uwzględnieniu dokumentów przedłożonych przez Skarżącą.
Sąd na rozprawie postanowił oddalić wniosek dowodowy Skarżącej, wniesiony pismem z 28 czerwca 2019 r. ponieważ objęty nim dokument – wyjaśnienia "(...)"Izby Adwokackiej w "(...)", przedłożony na okoliczność wykazania, że prawo niemieckie wprowadza odmienną definicję kancelarii od prawa polskiego w konsekwencji czego forma zatrudnienia Skarżącej odpowiada przepisom prawa niemieckiego w zakresie prowadzenia kancelarii przez adwokata bądź radcę prawnego w Polsce – w ocenie Sądu nie wskazuje na nowe okoliczności, które wyjaśniałyby istotne wątpliwości w sprawie zwłaszcza, że dotyczy kwestii nie kwestionowanych przez organ.
Sąd nie stwierdził w niniejszej sprawie naruszenia przez Ministra Sprawiedliwości przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, jak również przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), orzekł jak w sentencji.