VI SA/Wa 677/07

VI SA/Wa 677/07 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2007-06-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-04-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Wdowiak /przewodniczący/
Grażyna Śliwińska /sprawozdawca/
Halina Emilia Święcicka
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Sygn. powiązane
II GSK 482/07 - Wyrok NSA z 2008-01-22
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Protokolant Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi R. Z. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości na podstawie art. 69 ust. 2 w zw. z art. 65 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1058 z późn. zm.) - zwanego dalej P. o a. sprzeciwił się wpisowi pana R. Z. na listę adwokatów Izby C. dokonanemu uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w C. z dnia [...] grudnia 2006 r.
Podstawę faktyczną stanowiły następujące ustalenia:
W dniu [...] listopada 2006 r. pan R. Z. wystąpił do Okręgowej Rady Adwokackiej w C. z wnioskiem o dokonanie wpisu na listę adwokatów powołując się na art. 68 ust. 1 ustawy o adwokaturze w zw. z art. 65 ust. 1 tej ustawy - wobec odbycia aplikacji adwokackiej i zdania egzaminu adwokackiego z wynikiem dobrym w dniu [...] grudnia 2005 r.
Uchwałą z dnia [...] grudnia 2006 r. ORA w C. postanowiła wpisać pana R. Z. na listę adwokatów tej Izby, zawiadamiając o powyższym Ministra Sprawiedliwości w trybie art. 69 ust. 1 ustawy o adwokaturze.
Wnosząc sprzeciw od uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w C. z dnia [...] grudnia 2006 r. o wpisie pana R. Z. na listę adwokatów Izby C., Minister Sprawiedliwości stwierdził, iż od momentu wpisania pana R. Z. na listę aplikantów adwokackich do dnia rozpoczęcia egzaminu adwokackiego upłynęło jedynie 2 lata, 9 miesięcy i 14 dni, a tym samym nie został zachowany ustawowy trzyipółletni okres odbywania aplikacji, wynikający z art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze ( Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 z późn. zm.), zwanej dalej "Prawem o adwokaturze".
W uzasadnieniu sprzeciwu ustalił, iż uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w C. z dnia [...] lutego 2003 r. pan R. Z. został wpisany na listę aplikantów adwokackich tej Izby po złożeniu w dniu [...] stycznia 2003 r. egzaminu konkursowego. W dniu [...] czerwca 2003 r. złożył ślubowanie przed Dziekanem Okręgowej Rady Adwokackiej w C., zaś w dniach [...]-[...] oraz [...] grudnia 2005 r. pan R. Z. złożył egzamin adwokacki, z ogólną oceną - dobry.
Przyznał, że Prawo o adwokaturze nie określa momentu rozpoczęcia aplikacji. Określa go regulamin aplikacji adwokackiej i egzaminu adwokackiego z 2003 r. - § 1 ust. 3 tekstu jednolitego opracowanego na podstawie uchwały nr 20/03 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 29 marca 2003 r. w sprawie "Regulaminu aplikacji adwokackiej i egzaminu adwokackiego" oraz uchwały nr 27/03 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 7 czerwca 2003 r. - obowiązujący podczas odbywania aplikacji przez pana R. Z.. Według tego przepisu aplikacja adwokacka rozpoczyna się z dniem złożenia ślubowania. Licząc okres odbywania aplikacji od tego momentu, należałoby więc przyjąć, iż pan R. Z. odbył aplikację jedynie przez 2 lata, 5 miesięcy i 7 dni - czyli o 1 rok i 23 dni krócej niż przewiduje przepis Prawa o adwokaturze.
Nawet gdyby przyjąć, w ślad za art. 78 ustawy Prawo o adwokaturze - w brzmieniu sprzed 10 września 2005 r. - wówczas weszła w życie ustawa z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361 zwana dalej "ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r."), że egzamin zawodowy kończył aplikację adwokacką, to przy najkorzystniejszej interpretacji, że ostatni dzień egzaminu był ostatnim dniem aplikacji, do wyżej wymienionych okresów należałoby dodać okres 17 dni.
Minister Sprawiedliwości stwierdził zatem, że aplikacja pana Z. nie trwała nawet 3 lat. Podniósł dodatkowo, iż art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005r., w brzmieniu pierwotnym (obowiązującym w dniu podjęcia uchwały o dopuszczeniu aplikanta R. Z. do egzaminu adwokackiego i w dniach złożenia egzaminu przez wymienionego), jak również w brzmieniu znowelizowanym ustawą z dnia 21 lipca 2006 r. zmieniająca ustawę o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 149, poz. 1075) - nie mógł stanowić dla Okręgowych Rad Adwokackich podstawy prawnej do skrócenia okresu odbywania aplikacji adwokackiej i podjęcia uchwały o wpisie na listę adwokatów tych aplikantów, którym skrócono okres szkolenia.
W związku z powyższym stwierdził, że nie można przyjąć, iż pan R.Z. ukończył trzyipółletnią aplikację adwokacką, a tym samym spełnia przesłankę wymaganą przy wpisie na listę adwokatów, określoną w art. 65 pkt 4 w zw. z art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze.
W ocenie Ministra Sprawiedliwości nie można przyjąć, iż powoływany przepis ma wyłącznie charakter instrukcyjny, a okres odbywania aplikacji może być dowolnie skracany przez Okręgowe Rady Adwokackie.
Wskazywał, że na materialnoprawny charakter omawianego przepisu wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu szeregu wyroków, których wskazał sygnatury. Powołał się na to, że Sąd w cytowanych sprawach podniósł, iż dopuszczenie uprawnienia organów samorządu adwokackiego do swobodnego regulowania okresu odbywania aplikacji mogłoby skutkować nienależytym przygotowaniem aplikantów do wykonywania zawodu zaufania publicznego, jakim jest zawód adwokata. Aplikacja adwokacka stanowi zaś podstawową formę przygotowania do jego podjęcia i wykonywania.
Minister Sprawiedliwości podkreślił, iż przepis art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw, w brzmieniu pierwotnym (obowiązującym w dniu podjęcia uchwały o dopuszczeniu aplikanta R. Z. do egzaminu adwokackiego i w dniach złożenia egzaminu przez wymienionego), jak również w brzmieniu znowelizowanym ustawą z dnia 21 lipca 2006 r. zmieniającą ustawę o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 149, poz. 1075) - nie mógł stanowić dla Okręgowych Rad Adwokackich podstawy prawnej do skrócenia okresu odbywania aplikacji adwokackiej i podjęcia uchwały o wpisie na listę adwokatów tych aplikantów, którym skrócono okres szkolenia. Przepis ten jedynie przyznaje organom samorządu zawodowego uprawnienie do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego dla tej grupy aplikantów, która rozpoczęła szkolenie zawodowe przed dniem wejścia w życie powoływanej ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r.
Co do okresu odbywania aplikacji adwokackiej oraz podjęcia uchwały o wpisie na listę adwokatów - do aplikantów tych mają zastosowanie przepisy art. 65 w zw. z art. 76 ust. 1 oraz art. 68 Prawa o adwokaturze.
Wskazał, że z indeksu aplikanta adwokackiego R. Z. wynika, iż wymieniony uzyskał zaliczenie z większości przedmiotów objętych programem aplikacji dopiero po podjęciu uchwały o dopuszczeniu do egzaminu adwokackiego w dniu [...] listopada 2005 r., co stanowiło naruszenie § 21 ust. 3 Regulaminu aplikacji adwokackiej i egzaminu adwokackiego. Uzyskanie bowiem zaliczeń powinno nastąpić przed uchwałą o dopuszczeniu do tego egzaminu.
W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w warszawie pan R. Z. zarzucił:
1. naruszenie art. 69 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze ("P. o a.") w związku z art. 37 ust. 5 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów ( Dz. U. z 2003 r., Nr 24, poz. 199) polegające na wydaniu zaskarżonej decyzji przez Podsekretarza Stanu A. K., w sytuacji, gdy w chwili wydawania decyzji, powołany był Sekretarz Stanu B. K., skutkiem czego zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej - art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.;
2. niezależnie od powyższego zarzutu, naruszenie § 3 ust. 1 pkt 5 w związku z § 4 ust. 1 pkt 7 Zarządzenia Ministra Sprawiedliwości nr 241/06/DO w sprawie ustalania zakresu czynności członków Kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości - przyznającego uprawnienie do stałego zastępstwa Ministra Sprawiedliwości, poprzez wydanie zaskarżonej decyzji przez Podsekretarza Stanu A. K., w sytuacji, gdy do zastępstwa Ministra Sprawiedliwości w sprawach związanych z egzaminami adwokackimi i radcowskimi powołany był Podsekretarz Stanu K.J., skutkiem czego zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej - art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.;
3. naruszenie art. 76 ust. 1 P. o a., poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że do czasu odbywania aplikacji adwokackiej nie zalicza się okresu wykonywanej przez egzaminowanego aplikanta adwokackiego pod nadzorem wyznaczonego patrona praktyki zawodowej, podczas gdy przyjęcie prawidłowej wykładni prowadzi do wniosku o prawidłowości zaliczenia tego okresu przy ustalaniu czasu trwania aplikacji adwokackiej, na co wskazuje - jak zauważył w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r. Trybunał Konstytucyjny (sygn. K 6/06, publ. OTK - A 2006/4/45 oraz LEX nr 189582) - specyfika tej aplikacji polegająca na doskonaleniu umiejętności praktycznych;
4. naruszenie art. 69 ust. 2 P. o a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że podstawą złożenia sprzeciwu może być powołanie się na przepis art. 76 ust. 1 ustawy P. o a., podczas gdy przyjęcie prawidłowej wykładni art. 69 ust. 2 P. o a. prowadzi do wniosku, że sprzeciw uzasadniać mogą tylko okoliczności dotyczące cech kandydata ( takie jak brak nieskazitelnego charakteru, karalność i.t.p.), na co wskazuje:
- wynikający z ustawy P. o a. system nadzoru nad adwokaturą w ramach którego Ustawodawca na podstawie art. 14 ust. 1 P. o a. przyznał Ministrowi Sprawiedliwości uprawnienie do zaskarżania uchwał organów adwokatury (którymi zgodnie z art. 9 ust. 1 P. o a. są Krajowy Zjazd Adwokatury, Naczelna rada Adwokacka, Wyższy Sąd Dyscyplinarny i Wyższa Komisja Rewizyjna) nie zaś uchwał organów izb adwokackich - gdyż te mogą być uchylone wyłącznie przez Naczelną Radę Adwokacką na podstawie art. 60 P. o a..
Tym samym przyjęta przez Ministra Sprawiedliwości wykładnia art. 69 ust. 2 P. o a., przez którą uniemożliwia się powstanie skutków prawnych uchwały okręgowej rady adwokackiej, (organu izby adwokackiej) o wpisie na listę adwokatów stanowi wyraźne naruszenie systemu nadzoru nad adwokaturą, którego istotą jest - wynikająca z art. 17 Konstytucji - autonomia samorządów zawodowych:
5. naruszenie art. 7 k.p.a., przejawiające się w rażąco nierównym traktowaniu aplikantów adwokackich przez Ministra Sprawiedliwości, przez to, że Minister nie sprzeciwił się wpisaniu na listę adwokatów aplikantów adwokackich między innymi Izby W., Izby K. oraz Izby W.
Mimo, że w chwili przystąpienia do egzaminu adwokackiego nie upłynął także w ich przypadku okres 3 lat i 6 miesięcy licząc od dnia złożenia ślubowania, wskazane przez skarżącego dwie osoby zostały skutecznie wpisane na listę, co naruszyło jego słuszny interes i miało decydujący wpływ na wydanie decyzji o sprzeciwie.
Podnosił, że uchwalona w następstwie powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., ustawa z dnia 21 lipca 2006 r. zmieniająca ustawę o zmianie ustawy - P. o a. i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2006 r., nr 149, poz. 1075), zmieniła art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy P. o a. i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2005 r., nr 163, poz. 1361) dyskryminujący dotąd aplikantów adwokackich, którzy rozpoczęli aplikację adwokacką przed wejściem w życie tegoż art. 5.
Z tego względu na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. wniósł o dopuszczenie dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach osobowych wymienionych w skardze osób.
Odwołując się do wskazanych zarzutów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ewentualnie o jej uchylenie w całości.
W toku postępowania przed tutejszym Sądem skarżący złożył dowód z dokumentu - zaświadczenia Prezesa Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] czerwca 2007 r. na okoliczność odbycia w okresie od [...] października 1998r. do [...] marca 2001 r. aplikacji sądowej pozaetetowej w okręgu tego Sądu.
W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosił o jej oddalenie.
Wskazał, że argumentacja skarżącego w zakresie żądania stwierdzenia nieważności decyzji z powodu wydania przez osobę nieuprawnioną nie może zasługiwać na uwzględnienie. Nieuprawnione jest powoływanie się skarżącego jedynie na treść art. 37 ust. 1,2 i 5 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2003 r. Nr 24, poz. 199 z póź. zm.). Przepis ten dotyczy całokształtu kompetencji ministra, sekretarzy i podsekretarzy stanu.
Natomiast lex specialis do powołanego przepisu stanowi art. 268 a kpa. Zapis ten dopuszcza możliwość udzielenia upoważnienia do wykonywania kompetencji organu administracji przez pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej. Odnosi się on do wykonywania kompetencji organu w trakcie postępowania administracyjnego. Takim bez wątpienia jest postępowanie w przedmiocie wpisu na listę adwokatów.
Powołany przepis art. 268 a kpa stanowi, że organ administracji państwowej może w formie pisemnej upoważniać pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń. Na gruncie niniejszej sprawy zakres czynności sekretarza i podsekretarza stanu został ustalony zarządzeniem nr 241/06/DO Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego z dnia 13 października 2006 r. w sprawie ustalenia zakresu czynności członków Kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości wydanym na podstawie art. 37 ust. 2 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2003 r. Nr 24, poz. 199 z późn. zm.). W § 3 ust. 1 pkt 5 zarządzenia Minister Sprawiedliwości zastrzegł dla podsekretarza Stanu A. K. stałe zastępstwo w podejmowaniu wszystkich czynności określonych w ustawie z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 z późn. zm.), z wyłączeniem realizacji zadań związanych z naborem na aplikacje oraz egzaminem adwokackim zawartych w § 4 ust. 1 pkt 7 tego zarządzenia. Takie zapisy zatem tworzą domniemanie, że wszystkie czynności przewidziane dla Ministra Sprawiedliwości w ustawie Prawo o adwokaturze z wyłączeniem zadań określonych w § 4 ust. 1 pkt 7, zostały powierzone Podsekretarzowi Stanu - A. K.
W rozpatrywanej sprawie sprzeciw od wpisu skarżącego na listę adwokatów złożył zatem z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości Podsekretarz Stanu A. K. Fakt działania " z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości" wynika z pieczęci, którą opatrzono zaskarżoną decyzję, obok której figuruje pieczęć Ministra Sprawiedliwości. Zatem kompetencja Ministra Sprawiedliwości do złożenia sprzeciwu została prawidłowo zrealizowana na gruncie cytowanego zarządzenia i delegacji z art. 268 a kpa przez uprawnionego pracownika działającego w imieniu organu (tak też: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 22 września 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1221/06 oraz w wyroku z dnia 20 września 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1215/06).
Nie zgodził się także ze stanowiskiem skarżącego, iż podstawę dla Ministra Sprawiedliwości do wniesienia sprzeciwu od uchwały o wpisie na listę adwokatów mogą stanowić jedynie przesłanki wskazane w art. 65 pkt 1-3, a nie w art. 65 pkt 4 czy art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze. Ustawa nie wprowadza ograniczeń co do rodzaju przesłanek, których spełnienie może być badane przez Ministra Sprawiedliwości w odniesieniu do uchwał o wpisie na listę adwokatów.
Minister Sprawiedliwości rozważając zasadność wniesienia takiego sprzeciwu uprawniony jest do ustalenia czy zostały spełnione wszystkie przesłanki wymagane do dokonania wpisu, także określona w art. 65 pkt 4 Prawa o adwokaturze.
Dokonanie powyższych ustaleń następuje na podstawie art. 69 ust. 2 wymienionej ustawy. Przyznane przez ustawodawcę Ministrowi Sprawiedliwości na mocy powołanego przepisu prawo sprzeciwu wobec wpisu określonej osoby na listę adwokatów nie jest ograniczone w żaden sposób, poza względami wynikającymi z charakteru tego aktu jako decyzji administracyjnej. Oznacza to, że sprzeciw jak każda decyzja administracyjna musi być uzasadniony pod względem tak prawnym jak i faktycznym. Minister Sprawiedliwości nie dokonuje odrębnej kontroli uchwały okręgowej rady adwokackiej o dopuszczeniu aplikanta do egzaminu adwokackiego, gdyż Prawo o adwokaturze nie przewiduje takiej kompetencji. Ocenia ją jedynie w kontekście badania podstaw wpisu na listę adwokatów.
Natomiast spełnienie wymogu trzyipółletniego okresu odbywania aplikacji, określonego w art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze, mogło być badane przez Ministra Sprawiedliwości w związku z powoływanym już art. 65 pkt 4 wymienionej ustawy. Ograniczeniem zastosowania tego przepisu nie mogło być umiejscowienie danego przepisu w treści tego aktu prawnego, na które powołuje się skarżący. Prawo o adwokaturze jest jednym aktem prawnym o randze ustawy, a nie zbiorem odrębnych uregulowań.
Nie podzielił więc stanowiska pana R. Z., iż przepis art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze powinien być odczytywany wyłącznie jako określenie generalnych reguł czasowych aplikacji, a nie obligatoryjnego okresu jej odbywania.
Czas aplikacji adwokackiej ustawodawca określił w art. 76 ust. 1 prawa o adwokaturze na trzy lata i sześć miesięcy i jest to termin, którego zarówno skracanie, jak i wydłużanie jest niedopuszczalne. Taka praktyka nie znajduje żadnej podstawy prawnej. Przepis ten ma charakter normy prawa materialnego. Nie można przyjąć, że przepis ten ma charakter instrukcyjny i wskazuje jedynie przybliżony czas trwania aplikacji. Gdyby tak było, doszłoby wówczas do niedopuszczalnej dowolności w ustalaniu czasu aplikacji przez poszczególne Okręgowe Rady Adwokackie. Termin "odbycie aplikacji adwokackiej" zawiera w sobie obowiązek nie tylko zaliczenia wszystkich przewidzianych szkoleniem aplikacyjnym egzaminów, ale też obowiązek przyswojenia sobie wiedzy w określonym nieprzypadkowo przez ustawodawcę czasie trzech lat i sześciu miesięcy. Do tak wyznaczonego okresu nauki dostosowane zostały w ustawie inne terminy i związane z nimi obowiązki i uprawnienia aplikantów, jak ustalone okresy odbywania szkoleń w sądzie, prokuraturze i innych instytucjach. Dowolność w określaniu przez organ samorządu adwokackiego okresów trwania aplikacji powodowałby iluzoryczność tych uregulowań (tak też: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w powołanych wyżej wyrokach).
Zatem bezpodstawne jest twierdzenie, że Minister Sprawiedliwości będąc uprawnionym do złożenia sprzeciwu wobec wpisu na listę adwokatów, nie może badać jednej z podstawowych przesłanek tego wpisu, tzn. okoliczności czy osoba ubiegająca się o taki wpis odbyła trzyipółletnią aplikację adwokacką w sposób ściśle określony ustawą.
Nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia przez Ministra Sprawiedliwości art. 75 a oraz art. 75 ust. 3 Prawa o adwokaturze, poprzez błędne przyjęcie, iż okres odbywania aplikacji może być liczony od daty wcześniejszej niż data wpisu na listę aplikantów adwokackich.
W zaskarżonej decyzji Minister Sprawiedliwości podkreślił, iż Prawo o adwokaturze nie określa terminu rozpoczęcia aplikacji adwokackiej. Jednakże cytowany Regulamin aplikacji adwokackiej i egzaminu adwokackiego z 2003 r. w § 1 ust. 3 wskazywał, iż aplikacja adwokacka rozpoczyna się z dniem złożenia ślubowania.
Ponadto Minister Sprawiedliwości podniósł, iż niezależnie, od jakiego momentu liczono by długość aplikacji pana R. Z. (data uchwały o wpisie na listę aplikantów, data złożenia ślubowania, data wynikająca z indeksu aplikanta adwokackiego), okres ten w żadnym wariancie nie wyniósłby nawet trzech lat.
Nie znajduje też uzasadnienia zarzut nierównego traktowania aplikantów adwokackich, przejawiający się w ocenie skarżącego w braku wniesienia przez Ministra Sprawiedliwości sprzeciwu od wpisów na listę adwokatów - aplikantów adwokackich m. in. Izby W., Izby K. oraz Izby W. pomimo tego, że w tych przypadkach aplikacja trwała krócej niż trzy i pół roku.
Skarżący zarzucając naruszenie zasady równego traktowania nie dostrzegł, że organ samorządu adwokackiego wpisując wymienionego na listę adwokatów rażąco naruszył prawo, czemu sprzeciwił się Minister Sprawiedliwości zaskarżoną decyzją. Działanie organu administracji było zatem nie tylko prawidłowe, ale wręcz konieczne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Badając zaskarżony sprzeciw pod tym kątem Sąd uznał, że skarga jest uzasadniona, ale z innych przyczyn niż wskazuje skarżący.
Na wstępie podkreślić należy, że w prawie o adwokaturze pozycja i rola samorządu adwokackiego polega m.in. na tym, że organizacja sama zarządza swoimi sprawami i sama decyduje o składzie osobowym swej korporacji.
Zakres uprawnień Ministra Sprawiedliwości ograniczony jest do konkretnych przepisów. Na podstawie art. 14 ust. 1 Minister Sprawiedliwości zwraca się do Sądu Najwyższego o uchylenie sprzecznych z prawem uchwał organów adwokatury i organów izb adwokackich, zaś na mocy zaś art. 69 ust. 2 P.o a. może sprzeciwić się wpisowi kandydata na listę adwokatów lub aplikantów adwokackich w formie decyzji administracyjnej. Przepis ten jest konsekwencją poprzedzającej go normy art. 69 ust. 1, na mocy której okręgowa rada adwokacka zawiadamia w terminie 30 dni Ministra Sprawiedliwości o każdej uchwale o wpisie na listę adwokatów lub aplikantów adwokackich, jak i o odmowie wpisu.
Innymi słowy, w świetle regulacji określonej w art. 69 ust. 2 P.o a. Minister Sprawiedliwości włącza się na pewnym etapie postępowania o wpis na listę adwokatów jako organ administracji państwowej wkraczając władczo wprost w uprawnienia samorządu ze sprzeciwem przeciwko temu wpisowi.
Podejmuje zatem - na podstawie tego samego materiału dowodowego, który stanowił podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku przez organ samorządu adwokackiego - arbitralną i władczą decyzję odmawiającą uprawnień konkretnej osobie do wykonywania czynności adwokata.
Przesłanka ta ma charakter uznaniowy ( pogląd taki wyraził m. in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 lutego 1999 r. (sygn. II SA 1888/98).
Sądowa kontrola decyzji uznaniowych cechuje się ograniczonym zakresem, sprowadzając się do ustalenia, czy decyzja (uchwała) podjęta została przez uprawniony organ w przepisany sposób, czy przepisy prawa materialnego pozwalały na podjęcie takiej decyzji i czy badane rozstrzygnięcie nie nosi cech dowolności.
Uznanie administracyjne stanowi uprawnienie administracji do kształtowania w danej sprawie i w danym stanie faktycznym skutków prawnych w ramach swobody administracyjnej ograniczonej przez przepisy prawa materialnego i obowiązujące reguły proceduralne.
Tak więc organ administracji ma obowiązek zebrania materiału dowodowego i dokonania jego oceny pod kątem spełniania warunków określonych przepisem przy jednoczesnym wyważeniu słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego.
W konsekwencji, istota sprawy niniejszej dotyczy kontroli przez Sąd prawidłowości przeprowadzonej przez Ministra Sprawiedliwości oceny osoby skarżącego jako kandydata do wykonywania zawodu adwokata w oparciu o wszystkie wymagane w Prawie o adwokaturze kryteria i w kontekście zachowania wymienionych powyżej wymogów niezbędnych przy wydawaniu decyzji uznaniowej.
Nie ulega żadnej wątpliwości, że sprzeciw taki, jak każda decyzja administracyjna musi być uzasadniony w sposób nie budzący wątpliwości pod względem tak prawnym jak i faktycznym (art. 107 § 3 k.p.a.), bowiem budzące wątpliwość danie prymatu interesowi publicznemu de facto narusza zarówno interes organu samorządu, który chce wpisać skarżącego na listę, jak i interes prawny tej osoby, której wpis na listę czyli posiadane uprawnienia do wykonywania zawodu zostały zakwestionowane.
Ta władcza decyzja organu administracji państwowej zostaje zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który badając jej legalność miał obowiązek zbadania, czy zarzucone naruszenie prawa materialnego ma wpływ na wynik sprawy, czy zarzucone naruszenie prawa procesowego ma istotny wpływ na wynik sprawy jak i z urzędu w oparciu o zasadę wynikającą z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - dalej p.p.s.a.) stanowiącą, iż Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną
Odnosząc się do argumentacji skarżącego w zakresie żądania stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z powodu zaistnienia przyczyny określonej w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. i wskazać należy, iż zaprezentowane przez niego stanowisko nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 268 a k.p.a. umożliwia dekoncentrację uprawnień orzeczniczych na inne osoby niż osoby piastujące funkcje organów administracji. Pracownik upoważniony do wykonywania kompetencji organu nie staje się przez to organem administracji, wykonuje bowiem tylko kompetencje innego organu, lecz ich nie posiada. Komentowany przepis wymaga jedynie, by upoważnienie do załatwiania spraw było sporządzone na piśmie, było skierowane do konkretnego pracownika kierowanej jednostki oraz określało rodzaj spraw, które z upoważnienia organu będą mogli ci pracownicy załatwiać. W rozpatrywanym przypadku Minister Sprawiedliwości ustalił zakres czynności sekretarza i podsekretarza stanu, zgodnie z powołanymi wyżej przepisami ustawy o Radzie Ministrów i stosownie do § 2 ust. 1 pkt 5 Zarządzenia tego organu z dnia 17 lutego 2006 r. Nr 85/06/DO - Sekretarz Stanu pan A. K. był upoważniony do wydawania decyzji w imieniu Ministra Sprawiedliwości w sprawach dotyczących sprzeciwów od uchwał o wpisie na listę adwokatów. Należy przy tym podkreślić, że jedyną wskazówką potwierdzającą wydanie decyzji z upoważnienia organu w samej treści decyzji jest podpis pod decyzją upoważnionego urzędnika z klauzulą "z upoważnienia ... ". Taką też klauzulę ("z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości") zawiera kwestionowana decyzja z dnia 4 kwietnia 2006 r.
W ocenie Sądu kompetencja Ministra Sprawiedliwości do złożenia sprzeciwu została prawidłowo zrealizowana na gruncie cytowanego zarządzenia i delegacji z art. 268 a kpa przez uprawnionego pracownika działającego w imieniu organu.
Podstawą materialnoprawną sprzeciwu wskazaną przez Ministra Sprawiedliwości są przepisy: art. 69 ust. 2 w zw. z art. 65 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. P.oa. Wpis na listę adwokatów lub aplikantów adwokackich uważa się za dokonany, jeżeli Minister Sprawiedliwości nie sprzeciwi się wpisowi w terminie 30 dni od dnia otrzymania uchwały wraz z aktami osobowymi wpisanego. Minister Sprawiedliwości wyraża sprzeciw w formie decyzji administracyjnej.
Dokonując ustaleń faktycznych organ sprzeciwowy ustalił, że wpis pana R. Z. na listę adwokatów został dokonany przez organ samorządu adwokackiego na mocy uwzględnienia wniosku o dokonanie takiego wpisu złożonego w dniu [...] listopada 2006 r. z powołaniem się na art. 68 ust. 1 P. o a., czyli zdany egzamin adwokacki oraz w związku z posiadaniem przymiotów taksatywnie wymienionych przez tę ustawę w art. 65 ust. 1 P o a. :
1) nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata,
2) pełni praw publicznych oraz pełnej zdolności do czynności prawnych,
3) ukończenia wyższych studiów prawniczych w RP i uzyskania tytułu magistra lub zagranicznych studiów prawniczych uznanych w RP,
4) odbycia w Rzeczypospolitej Polskiej aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego, z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1a).
Sprzeciw oparty na ostatniej z norm, art. 65 pkt 4, P. o a. zarzucał organom samorządu rażące naruszenie prawa wobec tego, że w przypadku tego kandydata nie został zachowany ustawowy trzyipółletni okres odbywania aplikacji, wynikający z art. 76 ust. 1 P. o a.
Innymi słowy Minister Sprawiedliwości sprzeciwił się wpisowi uznając, że pan R. Z. nie odbył aplikacji adwokackiej trwającej trzy lata i sześć miesięcy, a norma prawa materialnego jaką jest art. 76 ust. 1 P. o a. uniemożliwia skracanie aplikacji adwokackiej. Zatem dopuszczenie skarżącego do egzaminu adwokackiego przed upływem 3 lat i 6 m-cy zdeterminowało ocenę organu o skróceniu tejże aplikacji i de facto nie odbyciu ustawowego okresu szkolenia. Zdaniem Sądu powyższa ocena dokonana została w oparciu o niepełny stan faktyczny.
Wskazać należy, że przepis art. 68 ust. 1. P o a. stanowił, że wpis osoby, która uzyskała pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego, na listę adwokatów następuje na jej wniosek, na podstawie uchwały okręgowej rady adwokackiej (...) Art. 68 P. o a. został zmieniony przez art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. (Dz.U.05.163.1361) zmieniającej P. o a. z dniem 10 września 2005 r. Zwrócić należy uwagę, że art. 68 ust. 4 P. o a. ściśle określał przesłanki, na podstawie których okręgowa rada adwokacka uprawniona była do odmowy wpisu na listę adwokatów: czyli "tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy art. 65 pkt 1-3 lub art. 67".
Podkreślić należy, że w/w przepisy nie regulują ani okoliczności związanych z uchybieniami w przebiegu aplikacji, czy skutków przedwczesnego zdania egzaminu adwokackiego. Nie odnoszą się także do ewentualnych uchybień regulaminowi aplikacji adwokackiej czy egzaminu adwokackiego obowiązującemu na podstawie uchwały NRA nr 20/03 z dnia 29 marca 2003 r.
Minister Sprawiedliwości prawidłowo ustalił, że pan R. Z. został dopuszczony do egzaminu adwokackiego uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w C. z dnia [...] listopada 2005 r. i egzamin ten został zorganizowany w trakcie trwania okresu jego aplikacji. Od momentu wpisania go na listę aplikantów adwokackich upłynęło 2 lata 9 miesięcy i 14 dni.
Nie ulega wątpliwości, że organ samorządu adwokackiego dopuszczając aplikanta do egzaminu zawodowego w grudniu 2005 roku - przed upływem 3 lat i 6 miesięcy praktyki aplikanta, czyli w czasie jej trwania - naruszył przepis art. 78 P. o a., bowiem przed jego zmianą z dniem 1 stycznia 2006 r. (Dz.U.05.163.1361 art. 1) stanowił w zdaniu pierwszym, że aplikacja adwokacka kończy się egzaminem adwokackim.
Minister Sprawiedliwości sprzeciwiając się nabyciu przez skarżącego uprawnień zawodowych nie ocenił jednak, jaki wpływ ma naruszenie przepisów proceduralnych w zakresie organizacji egzaminów w trakcie aplikacji - na końcową ocenę kandydata, który przy tym twierdzi, że odbył całą trzyipółletnią aplikację, kontynuując ją po egzaminie zawodowym.
W ocenie Sądu, Minister Sprawiedliwości w przeprowadzonej ocenie osoby skarżącego jako kandydata do wykonywania zawodu adwokata w oparciu o kryteria art. 65 P. o a nie wziął pod uwagę i nie dokonał analizy następujących okoliczności:
Działając w zaufaniu do organów samorządu adwokackiego, który jak wyżej wskazano dopuściły go do egzaminu adwokackiego, pan R. Z. przystąpił do egzaminów pisemnych w dniach [...],[...] i [...] grudnia 2005 r. oraz egzaminu ustnego w dniu [...] grudnia 2005 r., a przed egzaminem ustnym posiadał w indeksie wszystkie zaliczenia przedmiotów podlegających kolokwiom końcowym.
Organ pominął w ocenie materiału dowodowego, iż na 7 bloków przedmiotowych, zdając ustnie i pisemnie, kandydat uzyskał 3 oceny bardzo dobre i 7 ocen dobrych, uzyskując łączną ocenę ogólną "dobry".
Pominął w ocenie kandydata, co powinien wiedzieć z urzędu, iż przed aplikacją adwokacką kandydat odbył dwa i pół roku aplikacji sądowej w okręgu Sądu Okręgowego w P.
Pominął w stanie faktycznym i ocenie kandydata, jego zatrudnienie na pełnym etacie w charakterze aplikanta adwokackiego w Kancelarii Adwokackiej adwokata K. B. na czas określony od [...] czerwca 2003 r. do [...] grudnia 2006 r. (3 lata 6 miesięcy). Wszak art. 76 ust. 4 i 5 P. o a. stanowi, że aplikant adwokacki odbywa aplikację adwokacką pod kierunkiem patrona wyznaczonego przez dziekana okręgowej rady adwokackiej. W świetle ust. 5 tej normy zadaniem patrona jest przygotowanie aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu adwokata w rozumieniu niniejszej ustawy.
Wniosek o wpis na listę adwokatów został złożony przez kandydata blisko rok po zdanym egzaminie zawodowym, a uchwała zapadła już po wyekspirowaniu umowy o pracę z patronem w charakterze aplikanta.
W rezultacie Minister Sprawiedliwości pominął i nie dokonał oceny, że na listę adwokatów skarżący został wpisany [...] grudnia 2006 r., czyli po upływie pełnego okresu aplikacji adwokackiej.
Należy zauważyć, że już 10 września 2005 roku wszedł w życie art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz.U.05.163.1361), który gwarantował aplikantom adwokackim, radcowskim i notarialnym, których termin egzaminu zawodowego przypadał w 2005r., przystąpienie do egzaminu na dotychczasowych zasadach. Stanowił normę przejściową mającą zapewnić ochronę praw nabytych, w związku z wejściem w życie nowej regulacji związanej z zasadami aplikacji adwokackiej.
Przepis art. 5 został jednakże zmieniony przez art. 1 ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. zmieniającej ustawę o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz.U.06.149.1075) i wszedł w życie z dniem 6 września 2006 r. z nowym brzmieniem, które nadal i szerzej gwarantowało aplikantom adwokackim, radcowskim i notarialnym wpisanym na listę aplikantów przed datą wejścia w życie ustawy, przystąpienie do egzaminu zawodowego na dotychczasowych zasadach. Rozszerzenie gwarancji polegało na tym, że ustawodawca gwarancją przystąpienia do egzaminu zawodowego na dotychczasowych zasadach objął wszystkich aplikantów wpisanych na listę aplikantów przed datą wejścia w życie ustawy, bowiem odstąpił od oznaczania przypadającego im terminu egzaminu zawodowego.
Zbliżające się zasadnicze zmiany legislacyjne niewątpliwie nie usprawiedliwiały działań organu samorządu adwokackiego zmierzających do przyspieszenia terminu egzaminu zawodowego tym aplikantom, którzy wpisani zostali na listę aplikantów przed datą wejścia w życie ustawy, ale nie upłynął im jeszcze ustawowy trzyipółletni termin aplikacji.
Wbrew ustaleniom Ministra Sprawiedliwości, na rozprawie przed tutejszym Sądem skarżący potwierdził, że po złożonym egzaminie adwokackim kontynuował praktykę w kancelarii jako aplikant egzaminowany. Złożył także zaświadczenie Prezesa Sądu Okręgowego w P.o odbyciu pozaetatowej aplikacji sądowej w wymiarze 2 lat i 6 miesięcy od [...] października 1998 r. do dnia [...] marca 2001 r.
W ocenie Sądu Minister Sprawiedliwości nie wziął pod uwagę pełnego materiału dowodowego, a w szczególności wymienionej wyżej umowy o pracę w charakterze aplikanta adwokackiego zawartej na pełen okres trwania aplikacji. Dopuszczenie skarżącego do egzaminu adwokackiego przed upływem 3 lat i 6 m-cy zdeterminowało ocenę organu o jej nie odbyciu, o nieuprawnionym skróceniu.
Nie ulega wątpliwości, że organ samorządu naruszył przepisy regulaminu aplikacji adwokackiej i egzaminu adwokackiego. Minister Sprawiedliwości ma rację, iż w myśl § 21 ust. 3 tego regulaminu nie złożenie kolokwiów zgodnie z planem ustalonym przez kierownika szkolenia powinno powodować niedopuszczenie do egzaminu adwokackiego, a uzyskanie zaliczeń powinno nastąpić przed dopuszczeniem do tego egzaminu.
Uchybienie to nie zostało ocenione przez Ministra Sprawiedliwości w kontekście istotnego wpływu na wynik sprawy, którym ostatecznie jest ocena kandydata na adwokata w dacie dokonanego przez organ samorządu adwokackiego wpisu na listę, a nie w dacie przystąpienia do egzaminu zawodowego.
Istota sporu między stronami nie sprowadza się więc do interpretacji przepisu art 76 ust. 1 P. o a., bowiem przepis art. 76 ust. 1 nie pozostawiał wątpliwości, że aplikacja adwokacka trwa trzy lata i sześć miesięcy, przy czym co najmniej przez okres sześciu miesięcy odbywał się w sądzie, prokuraturze, kancelarii notarialnej lub innej instytucji na podstawie skierowania okręgowej rady adwokackiej.
Podkreślić należy, że uchwała samorządu adwokackiego z [...] listopada 2005 r. o dopuszczeniu skarżącego do egzaminu stała się ostateczna i weszła do obrotu prawnego. Stała się jednocześnie podstawą do tego, by skarżący przystąpił do egzaminu przed upływem ustawowego końca aplikacji, co bezspornie miało miejsce. Niezależnie od powyższego jej skutkiem było także kontynuowanie aplikacji adwokackiej już po zdanym egzaminie, co uszło uwadze i ocenie Ministra Sprawiedliwości. Okoliczność ta miała istotne znaczenie dla oceny przymiotów ustawowych kandydata na adwokata w dacie rozpoznawania jego wniosku o wpis przez organ samorządu adwokackiego jak i ma istotne znaczenie dla organu sprzeciwowego odmawiającego skarżącemu, z powodu braków wymogu ustawowego - ukończenia aplikacji, - prawa do uzyskania uprawnień wykonywania zawodu adwokata.
Jak słusznie zauważył Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r. Sygn. K 6/06 "wykonywanie zawodu adwokata (a także radcy prawnego czy notariusza) i świadczenie w tych ramach pomocy prawnej wiąże się zarówno z uzyskaniem specjalistycznego przygotowania zawodowego (w postaci odpowiedniej aplikacji i egzaminu), jak i z obowiązkiem przestrzegania tajemnicy zawodowej oraz powinnością ubezpieczenia się od odpowiedzialności majątkowej.
Aplikacja adwokacka stanowi podstawową formę przygotowania zawodowego do podjęcia i wykonywania zawodu adwokata. W ramach aplikacji adwokackiej aplikanci przechodzą nie tylko szkolenie teoretyczne, ale - co stanowi jej specyfikę - doskonalą umiejętności praktyczne, objęte zakresem zawodu adwokata. Podejmują w szczególności - dotychczas pod nadzorem swego patrona - czynności zawodowe należące do typowych dla wykonywania zawodu adwokata: udzielają porad prawnych, przygotowują opinie prawne, redagują pisma procesowe, a nawet - w zakresie określonym przez prawo - podejmują czynności wchodzące w zakres zastępstwa procesowego przed sądami i innymi organami. Z tego też powodu nigdy nie istniała tzw. pozaetatową aplikacja adwokacka.
Niezrozumiałe jest zatem, co wyżej wskazano, pominięcie przez Ministra Sprawiedliwości umowy o pracę w charakterze aplikanta adwokackiego zawartej z patronem na czas 3 lat i 6 miesiecy.
Nie ulega wątpliwości, że elementem finalnym aplikacji adwokackiej, zamykającym etap przygotowania do zawodu i zarazem otwierającym możliwość wpisu na listę adwokatów, jest egzamin adwokacki i dopuszczenie do niego winno nastąpić po zakończeniu całego cyklu szkolenia przewidzianego programem aplikacji adwokackiej, która zgodnie z art. 76 ust. 1 Prawa o adwokaturze powinna trwać trzy lata i sześć miesięcy. Powinno to być potwierdzone zarówno przez uchwałę o dopuszczeniu do egzaminu adwokackiego, jak i wpisy w indeksie aplikanckim świadczące o zaliczeniu całego cyklu szkolenia.
Dlatego istotą decyzji Ministra Sprawiedliwości pozbawiającej uprawnień zawodowych musi być ocena, czy uchybienia organu samorządu adwokackiego w kolejności wskazanych wyżej etapów szkolenia, czyli wady formalne cyklu szkolenia, mogą podważyć uzyskane przez kandydata kwalifikacje: zdany egzamin zawodowy i faktycznie odbytą, ale w trybie niezgodnym z kolejnością ustaloną przepisami, aplikacją adwokacką.
W ocenie Sądu nie jest obojętna dla pozbawienia skarżącego uprawnień wykonywania zawodu adwokata ocena przygotowania go do wykonywania tego zawodu poprzez ustalenie, czy w dacie wpisu na listę adwokatów odbył on trzyipółletnią aplikację adwokacka, czy nie. Ostatecznie bowiem organ sprzeciwowy nie wypowiedział się w przedmiocie kontynuowania aplikacji po egzaminie adwokackim.
Brak konkretnych ustaleń w tym zakresie ma ten skutek, ze argumenty decyzji dotyczą jedynie okresu odbywania aplikacji przed przystąpieniem do egzaminu adwokackiego. Organ z naruszeniem zasady określonej w art. 107 § 3 kpa pominął dowody na okoliczność kontynuowania aplikacji, nie ocenił umowy o pracę na stanowisku aplikanta przez okres 3 lat i 6 miesięcy. Brak oceny tego zasadniczego dowodu czyni skargę zasadną w przedmiocie zarzutu naruszenia prawa procesowego art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Ustalenie odbycia pełnej aplikacji adwokackiej - czyniłby bezprzedmiotowym zarzut jej nieodbycia, bądź skrócenia.
Z powyższych względów jako dowolne należy ocenić dotychczasowe ustalenia Ministra Sprawiedliwości, że skarżący w ogóle nie posiada 3 lat i 6 m-cy aplikacji adwokackiej bądź, że została ona skrócona. Nie budzi natomiast zastrzeżeń ustalenie, że kandydat przed przystąpieniem do egzaminu zawodowego nie ukończył jeszcze 3 lat i 6 miesięcy aplikacji, że został dopuszczony w trakcie jej trwania. Podkreślenia wymaga, że taka procedura dopuszczenia aplikanta do egzaminu zawodowego naruszała art. 78 zdanie 1 P. o a.
Rozważenia zatem wymagało, czy naruszenie art. 78 ust. 1 Prawa o adwokaturze ma wpływ na wynik sprawy w sytuacji ustalenia, że skarżący odbył pełny 3 i pół letni okres aplikacji adwokackiej, przy czym ostatnie 7 miesięcy po zdanym pozytywnie egzaminie adwokackim.
Uznanie bowiem słuszności argumentacji Ministra, iż wyłącznie 3 i pół letnia aplikacja może być zaliczona przed dopuszczeniem do egzaminu, prowadziłaby do konieczności uzupełnienia aplikacji i powtarzania egzaminu, a takich rozwiązań Ustawodawca nie przewidział.
W ramach decyzji o charakterze uznaniowym, mającym na celu wyważenie zarówno interesu społecznego jak i interesu strony, winny znaleźć się rozważania, czy dopuszczenie do egzaminu adwokackiego osoby, która odbyła dopiero 2 lata i 9 miesięcy okresu aplikacji oznacza unieważnienie zawodowego egzaminu zdanego z wynikiem dobrym, unieważnienie kontynuowanej po tym egzaminie aplikacji.
Wątpliwym jest, by w interesie społecznym było - w przypadku przeciwnych ustaleń - kwestionowanie odbycia - przed egzaminem adwokackim - 2 i pół letniej aplikacji sądowej, dwóch lat i 9 miesięcy aplikacji adwokackiej przed dopuszczeniem do egzaminu, a następnie uzupełnionej po tym egzaminie do ustawowo wymaganego okresu - tylko po to, by z braku innych regulacji ponownie musiałby ubiegać się o aplikację adwokacką, zdając na nią egzamin.
Zdaniem Sądu, organ sprzeciwowy pominął w ocenie okoliczność, że skarżący zdał zawodowy egzamin adwokacki. Każda aplikacja przygotowuje do określonego zawodu prawniczego. Zdany z wynikiem pozytywnym egzamin jest także dowodem wykazania się przez aplikanta przygotowaniem do wykonywania obowiązków adwokata.
Należy także przytoczyć pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarty w wyroku z 5 sierpnia 1994 r., iż realizacja prawa do wykonywania zawodu przez osobę posiadającą stwierdzone przez uprawnione do tego organy, warunki jest "słusznym interesem obywatela" w rozumieniu art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego (wyrok II SA 837/93 Wokanda 1995/2/29).
Także Sąd Najwyższy w niepublikowanym wyroku z 11 lutego 1992 r. w sprawie sygn. akt I PA.1/92 stanął na następującym stanowisku: "gdyby nawet przyjąć, że w dacie egzaminu aplikanckiego czy też wpisu na listę adwokatów nie miał on wymaganego 4 letniego okresu aplikacji, to bez wątpienia warunek ten spełnia on w chwili obecnej. Ma także zdany egzamin adwokacki, a brak uzasadnienia prawnego dla przyjęcia stanowiska, iż można wymagać, by zdany egzamin aplikancki był zdawany jeszcze raz tylko z tej racji, iż w momencie przystąpienia do egzaminu istniały jakieś przeszkody formalne w dopuszczeniu do jego złożenia (...) i tak w chwili obecnej spełnione są wszystkie wymagania przewidziane do wpisania na listę adwokatów, bo ma wymagany (...) okres aplikacji oraz zdany egzamin adwokacki".
W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 p.p.s.a., uznając ze wobec treści wyroku pozostałe zarzuty skargi nie wymagają oceny.
.