VI SA/Wa 6428/23

VI SA/Wa 6428/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-03-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-12-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Honorata Łopianowska
Sławomir Kozik /przewodniczący/
Szczepan Borowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne
Drogi publiczne
Ruch drogowy
Skarżony organ
Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 988
art. 64 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 2, art. 2 pkt 35 lit. b, lp. 5 zał. nr 1, art. 140aa ust. 1-3, art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. b
Ustawa z dnia  20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2492
art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 134, art. 133 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a-c, art. 210 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 645
art. 41 ust. 1
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t. j.)
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 87 ust. 1-2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędziowie Sędzia WSA Honorata Łopianowska Asesor WSA Szczepan Borowski (spr.) Protokolant st. ref. Magdalena Antys po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2024 r. sprawy ze skargi J. A. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2023 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 6 września 2022 r.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 11 października 2023 r. nr [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej także jako: organ lub GITD) utrzymał w mocy decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego (dalej jako: organ pierwszej instancji) z dnia 6 września 2022 r. o nałożeniu na J. A. (dalej także jako: skarżący) kary pieniężnej w wysokości 10 000 zł z tytułu wykonywania przejazdu po drogach publicznych bez zezwolenia kategorii V.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.
W dniu 11 kwietnia 2022 r. w P. w ciągu drogi krajowej nr [...] zatrzymano do kontroli pojazd członowy składający się z dwuosiowego ciągnika samochodowego marki D. i trzyosiowej naczepy marki W.. Pojazdem członowym kierował M. K., który wykonywał przejazd drogowy z ładunkiem kukurydzy (ładunek podzielny). Załadowcą towaru był skarżący. W związku z podejrzeniem przekroczenia dopuszczalnych parametrów wagowych kontrolowanego pojazdu dokonano pomiarów jego wymiarów zewnętrznych oraz ważenia na zatwierdzonym przez uprawnionego geodetę stanowisku do pomiaru mas i nacisków osi położonym w miejscowości P.. W wyniku ważenia zespołu pojazdów stwierdzono: rzeczywisty nacisk pojedynczej osi napędowej - 12,8t, przekraczając tym samym dopuszczalne wartości o 1,3 t, co stanowi przekroczenie o 11,304%. W wyniku pomiaru rzeczywistej masy całkowitej pojazdu uzyskano wynik 42,7 t, przekraczając tym samym dopuszczalne wartości (40 t) o 2,7 t, co stanowi przekroczenie o 6,75%. Kierujący w trakcie kontroli nie okazał żadnego zezwolenia na przejazd po drodze publicznej pojazdem nienormatywnym .
Wobec tego organ pierwszej instancji stwierdził wykonywanie przejazdu po drodze publicznej pojazdem nienormatywnym bez wymaganego zezwolenia kategorii V, w przypadku gdy nacisk jednej lub wielu osi, rzeczywista masa całkowita lub wymiary pojazdu przekraczają dopuszczalne wartości o więcej niż 10% i nie więcej niż 20%, (art. 140aa ust. 1-3, art. 140ab ust 1 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym – Dz.U. z 2022 r., poz. 988, dalej jako: p.r.d.).
Z tego tytułu organ pierwszej instancji decyzją z dnia 6 września 2022 r. wymierzył skarżącemu karę pieniężną w wysokości 10 000 zł.
Od tej decyzji skarżący wniósł odwołanie.
Wspomnianą na wstępie decyzją GITD utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgromadzony materiał dowodowy w sposób pełny odzwierciedla ustalony w rozpatrywanej sprawie stan faktyczny.
Wskazał jednocześnie, że zgodnie z treścią § 29 pkt 9-10 zarządzenia nr 28/2014 Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 17 września 2014 r. w sprawie zasad planowania, prowadzenia oraz dokumentowania kontroli przewozów drogowych przez inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego (Dziennik Urzędowy Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego Warszawa, dnia 18 września 2014 r. poz. 14, dalej jako: zarządzenie GITD), w brzmieniu nadanym zarządzeniem nr 32/2020 Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 17 lipca 2020 r. "w przypadku pomiaru rzeczywistej masy całkowitej pojazdu z użyciem pomostowej wagi stacjonarnej do pomiarów statycznych wynik wskaźnika wagi pomniejsza się o 2% zaokrąglone w górę do pełnych 100 kg wartości tej korekty. W przypadku pomiarów nacisków osi i rzeczywistej masy całkowitej pojazdu dokonywanych z użyciem wag przenośnych do pomiarów statycznych, od sumy wskazań wag dla każdej osi odejmuje się 2% zaokrąglone w górę do każdych pełnych 100 kg wartości tej korekty".
Zarządzenie to następnie zostało zmienione zarządzeniem nr [...] Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 13 sierpnia 2020 r. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego zarządzenia jeżeli wynik pomiaru odczytany wprost odpowiednio z wagi,
wysokościomierza lub przymiaru wstęgowego wskazuje przekroczenie wartości dopuszczalnej odpowiednio nacisków osi lub masy całkowitej albo wysokości, długości lub szerokości, a po zastosowaniu korekty, o której mowa w § 29b ust. 9 lub 10, § 29d ust. 5 albo § 30 ust. 3 lub 4, otrzymana w ten sposób wartość nadal przekracza wielkość dopuszczalną, w protokole kontroli jako przekroczenie dopuszczalnej wartości tego parametru podaje się wartość odczytaną wprost odpowiednio ze wskaźnika wagi (wag), wysokościomierza lub przymiaru wstęgowego. W takim przypadku do ustalenia nienormatywności pojazdu i wymaganej na jego przejazd kategorii zezwolenia przyjmuje się wartości wszystkich parametrów odczytane wprost odpowiednio ze wskaźnika wagi (wag), wysokościomierza lub przymiaru wstęgowego.
Wobec tego, że w przedmiotowej sprawie po zastosowanie korekty 2% nacisk pojedynczej osi napędowej wyniósł 12,5 t, a więc przekraczał dopuszczalną wielkość o 1 t. wartość wszystkich parametrów organ odczytał wprost odpowiednio ze wskaźnika wagi uznając, że masa całkowita kontrolowanego pojazdu członowego wyniosła 42,7 t i przekraczała dopuszczalną wielkość o 2,7 t, zaś nacisk na pojedynczej osi napędowej pojazdu 12,8 t i przekracza dopuszczalna wielkość o 1,3 t. Stąd też w ocenie organu kara została wymierzona w prawidłowej wysokości na podstawie art. art. 140 ab ust. 1 pkt 3 lit b p.r.d., który stanowi, że karę pieniężną, o której mowa w art. 140aa ust. 1, ustala się w wysokości 10000 zł za brak zezwolenia kategorii V: gdy nacisk jednej lub wielu osi, rzeczywista masa całkowita lub wymiary
pojazdu przekraczają dopuszczalne wartości o więcej niż 10% i nie więcej niż 20%.
Organ wskazał, że zgodnie z art. 140aa ust. 3 pkt 2 p.r.d., za przejazd po drogach publicznych pojazdu nienormatywnego bez zezwolenia ukarany może być nie tylko przewoźnik, ale również m.in. załadowca. Jako przesłanki warunkujące odpowiedzialność załadowcy za przekroczenia dopuszczalnych parametrów pojazdu wskazuje się jedynie jego wpływ lub zgodę na powstanie naruszeń. W rozpatrywanej sprawie ze zgromadzonych dowodów nie wynika, że załadowca zważył pojazd po załadunku, a pozwalając na wyjazd pojazdu na drogę publiczną, a bez podjęcia czynności weryfikacji parametrów pojazdu, godził się na naruszenie dopuszczalnych norm. Organ stwierdził, że podnoszona przez skarżącego okoliczność awarii używanej przez niego wagi nie uwalnia go od konieczności zapewnienia prawidłowej organizacji pracy. Zaznaczył jednocześnie, że skarżący ani na okoliczność awarii wagi, jak też jej serwisu nie przedstawił żadnych dowodów.
Zdaniem organu ustalone w sprawie okoliczności jednoznacznie dowodzą, że skarżący miał wpływ, na powstanie naruszenia przepisów dotyczących dopuszczalnych parametrów pojazdu. Wpływ przejawia się przez wydanie ilości ładunku powodującego przekroczenie parametrów.
Jednocześnie organ stwierdził, że z uwagi na treść 189a § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej jako: k.p.a.) w sprawie nie znajduje zastosowania art. 189d tej ustawy albowiem art. 140 ab p.r.d. określa w sposób sztywny wysokość kar pieniężnych za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. Nie stosuje się również art. 189e oraz 189f k.p.a. Do kar nakładanych na podstawie art. 140aa ust. 1 p.r.d. mają bowiem zastosowanie okoliczności wyłączające odpowiedzialność strony wymienione w art. 140aa ust 4 p.r.d.
Skargę na opisaną decyzję złożył J. A. wnosząc o jej uchylenie.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
1. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - poprzez jego błędne zastosowanie, mimo istnienia przesłanek uzasadniających zastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.;
2. art. 7 w zw. z art. 77 §1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez błędną ocenę zebranego materiału dowodowego i w konsekwencji błędne uznanie, że nacisk pojazdu na oś względem norm został przekroczony o 11,304% i wynosił 12,8 t., podczas gdy z protokołu kontroli załączonego do zawiadomienia o wszczęciu postępowania wynika, że nacisk na jedną oś po dokonaniu niezbędnego odjęcia wyniósł 12,5 t., co stanowiło przekroczenie normy o 8,7%,;
3. art. 7 w zw. z art. 11 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez błędną ocenę zebranego materiału dowodowego i w konsekwencji błędne uznanie, że kontrolowany miał wpływ lub godził się na powstanie naruszenia warunków poruszania się po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych, podczas gdy z materiału zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego wynika, że skarżący był przekonany, co do prawidłowego działania wagi, a co za tym idzie działał pod wpływem błędu, co wyłącza jego winę;
4. art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. b p.r.d. przez jego błędne zastosowanie w postaci nałożenia na kontrolowanego kary pieniężnej w kwocie 10 000 zł;
5. art. 140aa ust 3 pkt 1 lit. a p.r.d. przez jego niezastosowanie, mimo iż okoliczności sprawy i dowody wskazują, że kontrolowany dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem.
GITD w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta dokonywana jest, co do zasady, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej jako: p.p.s.a) sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Stosownie zaś do art. 134 p.p.s.a., sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia pod kątem wymienionych kryteriów należy stwierdzić, że skarga w części zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie była decyzja Generalnego Inspektora Transportu Drogowego utrzymująca w mocy decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego wymierzającą skarżącemu karę pieniężną w wysokości 10 000 zł z tytułu wykonywania przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym jak bez zezwolenia kategorii V.
Zgodnie z definicją pojazdu nienormatywnego zawartą w art. 2 pkt 35a p.r.d. jest to pojazd lub zespół pojazdów, którego naciski osi wraz z ładunkiem lub bez ładunku, wymiary lub rzeczywista masa całkowita wraz z ładunkiem lub bez niego są większe od dopuszczalnych, przewidzianych w przepisach niniejszej ustawy.
Zgodnie z treścią art. 64 ust. 1 pkt 1 p.r.d., ruch pojazdu nienormatywnego jest dozwolony pod warunkiem uzyskania zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego odpowiedniej kategorii wydawanego, w drodze decyzji administracyjnej, przez właściwy organ, a w przypadku pojazdu nienormatywnego należącego do Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej pod warunkiem uzyskania zezwolenia wojskowego na przejazd drogowy, wydawanego przez właściwy organ wojskowy. Zgodnie zaś z treścią art. 64 ust. 2 powołanej ustawy zabrania się przewozu pojazdem nienormatywnym ładunków innych niż ładunek niepodzielny, z wyłączeniem pojazdów nienormatywnych uprawnionych do poruszania się na podstawie zezwolenia kategorii I.
Z przytoczonych przepisów wynika zatem zakaz umieszczania ładunku podzielnego na pojazdach nienormatywnych za wyjątkiem pojazdów poruszających się na podstawie zezwoleń kategorii I, a takim ładunkiem bez wątpienia była przewożona przez skarżącego kukurydza. Przejazd pojazdem z ładunkiem podzielnym może zgodnie z przepisami odbywać się jedynie na podstawie zezwolenia. W pozostałych przypadkach podmiot wykonujący przejazd ma obowiązek zmniejszenia ilości przewożonego ładunku, co jest możliwe z uwagi na jego podzielność. Stosownie do treści art. 2 pkt 35 lit. b p.r.d. ładunek niepodzielny, to taki ładunek, który bez niewspółmiernie wysokich kosztów lub ryzyka powstania szkody nie może być podzielony na dwa lub więcej mniejszych ładunków. A contrario, ładunek podzielny może zostać podzielony na dwa lub więcej mniejszych ładunków.
Zgodnie z art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 1 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2024 r., poz. 320) po drogach publicznych dopuszcza się ruch pojazdów o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t. Stosownie do § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. z 2016 r., poz. 2022 ze zm.). dopuszczalna masa całkowita zespołu pojazdów złożonego z pojazdów mających łącznie co najmniej 5 osi, w którym pojazdem ciągnącym jest pojazd samochodowy, co do zasady nie może przekraczać 40 ton. Natomiast zgodnie z § 5 ust. 1 pkt 5 dopuszczalny nacisk osi nie może przekraczać w przypadku: pojedynczej osi napędowej pojazdów, o których mowa w § 3 ust.1 pkt 2 -11,5 tony.
W niniejszej sprawie poza sporem jest, że skarżący nie posiadał zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym.
Stosownie do lp. 5 załącznika nr 1 do ustawy Prawo o ruchu drogowym zezwolenie kat. V jest wydawane na przejazd pojazdu: o wymiarach oraz rzeczywistej masie całkowitej większych od wymienionych w kategoriach I-IV i o naciskach osi przekraczających wielkości dopuszczalne. O ile przekroczenie wyłącznie dopuszczalnej masy całkowitej mieściłoby się w zezwoleniach o kat. I-IV to już przekroczenie dopuszczalnych nacisków na osie wymaga zawsze zezwolenia kat. V.
W myśl art. 140aa ust. 1 p.r.d. - stanowiącego podstawę nałożenia na skarżącego kary - za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia nakłada się karę pieniężną, w drodze decyzji administracyjnej. Zgodnie z art. 140aa ust. 3 karę pieniężną nakłada się również m.in. na podmiot wykonujący czynności ładunkowe, jeżeli wykonał te czynności w sposób powodujący przekroczenie któregokolwiek z wymiarów, nacisków osi lub masy całkowitej pojazdu lub zespołu pojazdów, w stosunku do wartości dopuszczalnych lub wartości określonych w zezwoleniu, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, jeżeli okoliczności lub dowody wskazują, że podmiot ten miał wpływ lub godził się na powstanie naruszenia określonego w ust. 1.
Zgodnie z art. 140ab ust. 1 pkt 3 p.r.d. karę pieniężną, o której mowa w art. 140aa ust. 1 ustala się w wysokości za brak zezwolenia kategorii V:
a) 6000 zł - gdy nacisk jednej lub wielu osi, rzeczywista masa całkowita lub wymiary pojazdu przekraczają dopuszczalne wartości nie więcej niż o 10%,
b) 10000 zł - gdy nacisk jednej lub wielu osi, rzeczywista masa całkowita lub wymiary pojazdu przekraczają dopuszczalne wartości o więcej niż 10% i nie więcej niż 20%,
c) 15000 zł - w pozostałych przypadkach.
W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji, na podstawie stwierdzonych w trakcie kontroli pomiarów wagi zespołu pojazdów przyjęły, że rzeczywisty nacisk pojedynczej osi napędowej wynosił 12,8 t., przekraczając tym samym dopuszczalne wartości o 1,3 t., co stanowi przekroczenie o 11,304%. Natomiast rzeczywista masa całkowita pojazdu wynosił 42,7 t, przekraczając tym samym dopuszczalne wartości o 2,7 t, co stanowi przekroczenie o 6,75%.
Stąd też wymierzono skarżącemu (jako załadowcy) karę w wysokości określonej w art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. b (gdy nacisk jednej lub wielu osi, rzeczywista masa całkowita lub wymiary pojazdu przekraczają dopuszczalne wartości o więcej niż 10% i nie więcej niż 20%).
W ocenie Sądu organ pierwszej instancji, jak też organ odwoławczy przy wymiarze kary błędnie przyjęły wartości przekroczeń, nie uwzględniając dopuszczalnego 2% marginesu błędu.
Organy nie stosując w niniejszej sprawie marginesu błędu pomiaru wskazały na treść § 31 ust. 2 powołanego zarządzenia GITD, zgodnie z którym "jeżeli wynik pomiaru odczytany wprost odpowiednio z wagi (wag), wysokościomierza lub przymiaru wstęgowego wskazuje przekroczenie wartości dopuszczalnej odpowiednio nacisków osi lub masy całkowitej albo wysokości, długości lub szerokości, a po zastosowaniu korekty, o której mowa w § 29b ust. 9 lub 10, § 29d ust. 5 albo § 30 ust. 3 lub 4, otrzymana w ten sposób wartość nadal przekracza wielkość dopuszczalną, w protokole kontroli jako przekroczenie dopuszczalnej wartości tego parametru podaje się wartość odczytaną wprost odpowiednio ze wskaźnika wagi (wag), wysokościomierza lub przymiaru wstęgowego. W takim przypadku do ustalenia nienormatywności pojazdu i wymaganej na jego przejazd kategorii zezwolenia przyjmuje się wartości wszystkich parametrów odczytane wprost odpowiednio ze wskaźnika wagi (wag), wysokościomierza lub przymiaru wstęgowego."
Zaznaczyć przy tym należy, że zgodnie z § 29d zarządzenia GITD w przypadku pomiarów nacisków osi i rzeczywistej masy całkowitej pojazdu dokonywanych z użyciem wagi stacjonarnej do pomiarów dynamicznych lub wag przenośnych do pomiarów dynamicznych, od wskazania wagi stacjonarnej lub sumy wskazań wag przenośnych, dla każdej osi, odejmuje się 2% zaokrąglone w górę do każdych pełnych 100 kg wartości tej korekty".
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony m.in. w wyrokach WSA w Warszawie z dnia 9 stycznia 2023 r. (sygn. akt VI SA/Wa 2671/22) oraz z dnia 13 grudnia 2023 r. (sygn. akt VI SA/Wa 4854/23), zgodnie z którym reguły dotyczące ustalonych zasad ważenia zespołu pojazdów określone w § 31 ust. 2 zarządzenia GITD należy interpretować tak, że należy uwzględniać tolerancje wartości wskazanych przez wagę w celu ustalenia parametrów wagowych pojazdu, również w sytuacji gdy ma to wpływ na wysokość kary pieniężnej nakładanej w związku z nienormatywnością pojazdu. Organ niewłaściwie zinterpretował § 31 ust. 2 zarządzenia GITD co w konsekwencji skutkowało błędnymi ustaleniami faktycznymi w sprawie.
W ocenie Sądu, takie rozumienie omawianej regulacji potwierdza treść § 31 ust. 1 zarządzenia GITD, z którego wynika, że jeżeli wynik pomiaru odczytany wprost odpowiednio z wagi wskazuje przekroczenie wartości dopuszczalnej odpowiednio nacisków osi lub masy całkowitej jednakże po zastosowaniu korekty (2%) otrzymana w ten sposób wartość mieści się w wielkości dopuszczalnej, nie wszczyna się postępowania administracyjnego o nałożenie kary pieniężnej.
Zestawienie obu regulacji (§ 31 ust. 1 i ust. 2 zarządzenia GITD), prowadzi do konkluzji, że prawidłowa jest interpretacja § 31 ust. 1 i ust. 2 zarządzenia GITD, zgodnie z którą w protokole kontroli jako przekroczenie dopuszczalnej wartości parametru, w tym przypadku wagowego, podaje się wartość odczytaną wprost odpowiednio ze wskaźnika wagi (wag), jeżeli zastosowanie 2% marginesu błędu pomiaru, nie ma wpływu na wysokość kary pieniężnej. W przeciwnym razie miałoby miejsce nieuzasadnione, zróżnicowane traktowanie podmiotów znajdujących się w podobnej sytuacji. W jednej bowiem sytuacji przekroczenia dopuszczalnych parametrów wagowych dochodziłoby do niewszczynania postępowania administracyjnego o nałożenie kary pieniężnej, w innej do zastosowania surowszej kary pieniężnej. Zastosowanie marginesu błędu pomiaru, w sprawach nałożenia kary pieniężnej za przejazd po drodze publicznej nienormatywnego pojazdu, ma na celu uchronienie podmiotu przed negatywnymi skutkami wynikającymi z niedoskonałości urządzenia pomiarowego. Odstąpienie zatem w pewnych sytuacjach od uwzględnienia marginesu błędu pomiaru po to aby na dany podmiot została nałożona surowsza kara pieniężna, nie znajduje racjonalnego uzasadnienia oraz podstaw prawnych.
Sąd zwraca uwagę, że dokonując interpretacji zarządzenia GITD wskazać należy, że katalog źródeł prawa powszechnie obowiązującego określony w art. 87 ust. 1 i 2 Konstytucji RP nie zawiera zarządzeń organów władzy publicznej (w tym zarządzeń GITD). Zarządzenie to więc nie może stanowić podstawy nakładania na obywateli kar i obowiązków, bądź być podstawą nierównego traktowania podmiotów znajdujących się w tej samej sytuacji faktycznej i prawnej. Nie oznacza to jednak, że norm zawartych w aktach prawnych mieszczących się poza katalogiem źródeł powszechnie obowiązującego prawa (w tym norm wewnętrznych danej instytucji) nie można zastosować w celu działania na korzyść kontrolowanych podmiotów, zwłaszcza wtedy, gdy wykorzystywane są w ramach procedury technicznej (ważenie), od wyników której zależy odpowiedzialność danego podmiotu (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2017 r., sygn. akt II GSK 3107/15, LEX nr 2406628).
Wobec powyższego zasadne okazały się zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. dotyczące parametrów wagowych spornego zespołu pojazdów w zakresie nacisku na pojedynczą oś napędową. To z kolei doprowadziło do naruszenia art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit b) p.r.d., poprzez jego zastosowanie oraz art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. a) p.r.d., poprzez jego niezastosowanie w sprawie. Organ pierwszej instancji, co zaakceptował GITD, ustalił wysokość kary na podstawie parametrów wagowych spornego pojazdu ustalonych bez zastosowania 2% marginesu błędu pomiaru. W przypadku rzeczywistej masy całkowitej tego pojazdu, ustalenie tego parametru bez zastosowania 2% marginesu błędu pomiaru, nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ rzeczywista masa całkowita spornego pojazdu, niezależnie od 2% marginesu błędu pomiaru, przekracza dopuszczalną masę całkowitą o wartość mniejszą niż 10%. Natomiast w przypadku nacisku na oś przy zastosowaniu 2% marginesu błędu pomiaru, nacisk wynosiłby, – 12,5 t., a więc przekroczenie o 1 t., czyli o 8,7%.
Jednocześnie za niezasadne Sąd uznał pozostałe zarzuty skargi.
W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy wyraźnie wskazuje, że skarżący miał wpływ i godził się na stwierdzone naruszenie tj. przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia.
Odpowiedzialność załadowcy, jak wspomniano, wynika z art. 140aa ust. 3 pkt 2 p.r.d., zgodnie z którym karę pieniężną, o której mowa w ust. 1, nakłada się na podmiot wykonujący czynności ładunkowe, jeżeli wykonał te czynności w sposób powodujący przekroczenie któregokolwiek z wymiarów, nacisków osi lub masy całkowitej pojazdu lub zespołu pojazdów, w stosunku do wartości dopuszczalnych lub wartości określonych w zezwoleniu, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, jeżeli okoliczności lub dowody wskazują, że podmiot ten miał wpływ lub godził się na powstanie naruszenia określonego w ust. 1. Odpowiedzialność załadowcy uzależniona jest od posiadania przez niego świadomości, że przewoźnik naruszy obowiązki lub warunki związane z wykonywanym przez niego przejazdem, a mimo to temu nie przeszkodził ("godził się"), lub wręcz do tego się przyczynił ("miał wpływ"). Użycie przez ustawodawcę nieostrego kryterium "miał wpływ lub godził się" przy jednoczesnym braku wskazania konkretnych, oczekiwanych przez niego zachowań, powoduje, że na pewno sankcją za przejazd pojazdem nienormatywnym, objęte jest zachowanie mające znamiona zamiaru bezpośredniego wyrażającego się w chęci naruszenia norm prawnych, jak również prawdopodobnie w znacznej części przypadków – zachowanie o znamionach zamiaru ewentualnego wyrażające się w przewidywaniu możliwości czy wręcz konieczności przekroczenia norm prawnych i godzeniu się na to. Natomiast w odniesieniu do winy nieumyślnej możliwość zastosowania przedmiotowej sankcji będzie uzależniona od konkretnych okoliczności faktycznych, różnych w każdym indywidualnym przypadku (por. wyrok NSA z 19 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 155/12).
Zdaniem Sądu wyjaśnienia skarżącego dotyczące awarii wagi służącej do ważenia załadowywanych przez niego pojazdów nie zasługują na uwzględnienie. Jak słusznie wskazał organ, gołosłowne oświadczenie strony o awarii, a następnie nieprawidłowej naprawie wagi nie może stanowić przesłanki zwalniającej załadowcy od odpowiedzialności za stwierdzone naruszenie. Podkreślić należy, że skarżący nie przedstawił na tę okoliczność żadnych dowodów tj. np. faktury za wykonaną usługę, czy umowy z podmiotem wykonującym naprawę.
W ocenie Sądu skarżący co najmniej godził się z możliwością przekroczenia dopuszczalnych norm w zakresie masy całkowitej i nacisku na oś. Ze znajdującego się w aktach sprawy dokumentu WZ z dnia 11 kwietnia 2022 r., wynika, że skarżący na kontrolowany pojazd członowy załadował kukurydzę o masie 27400 kg. Przy dopuszczalnej masie całkowitej pojazdu członowego wynoszącej 40000 kg i masie własnej pojazdu członowego 14674 kg (8594 kg + 6080 kg), dopuszczalna ładowność pojazdu członowego wynosiła 25326 kg. Wobec tego załadowując wskazaną ilość kukurydzy skarżący przekroczył dopuszczalną ładowność pojazdu członowego. Należy zgodzić się z organem, że wskazana w dowodzie rejestracyjnym naczepy wartość dopuszczalnej ładowności 29920 kg, dotyczy tylko samej naczepy, jako konstrukcyjna wartość. Tymczasem kontroli nie podlegała sama naczepa, a pojazd członowy składający się z ciągnika samochodowego i naczepy, których masy własne wynosiły odpowiednio 8594 kg i 6080 kg.
Reasumując Sąd stwierdza, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia norm w zakresie dopuszczalnej masy kontrolowanego pojazdu, jak też nacisku na jedną oś. W sposób właściwy wykazano, że podmiotem odpowiedzialnym za to naruszenie jest skarżący (jako załadowca) i brak jest podstaw do wyłączenia tej odpowiedzialności. Okoliczności sprawy i dowody nie wskazują, że skarżący dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem, bądź nie miał wpływu na powstanie naruszenia (art. 140 ust. 4 pkt 1 i 2 p.r.d.). W sprawie nie było podstaw do zastosowania art. 140 ust. 4 pkt 1 i 2 p.r.d. ponieważ w trakcie kontroli stwierdzono zarówno przekroczenie normy dopuszczalnego nacisku na oś, jak też dopuszczalnej masy całkowitej.
Przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji było, jak wskazano wyżej, naruszenie przez organy art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., dotyczące parametrów wagowych spornego zespołu pojazdów w zakresie nacisku na pojedynczą oś napędową, które doprowadziły do naruszenia art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit b) p.r.d., poprzez jego zastosowanie oraz art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. a) p.r.d., poprzez jego niezastosowanie w sprawie.
Rozpoznając sprawę ponownie organy wezmą pod uwagę wytyczne Sądu przedstawione w niniejszym orzeczeniu, w szczególności zastosują wskazany przez Sąd sposób interpretacji przepisów zarządzenia GITD.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego.
Sąd nie orzekał o kosztach postępowania albowiem zgodnie z art. 210 § 1 p.p.s.a zasądzenie zwrotu kosztów postępowania możliwe jest wyłącznie na wniosek strony, a takiego wniosku skarżący w niniejszej sprawie nie złożył.