VI SA/WA 625/21

VI SA/Wa 625/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-07-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-02-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Barbara Kołodziejczak-Osetek /sprawozdawca/
Jakub Linkowski
Sławomir Kozik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6039 Inne, o symbolu podstawowym 603
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II GSK 2612/21 - Wyrok NSA z 2025-06-25
II GZ 473/21 - Postanowienie NSA z 2025-06-25
Skarżony organ
Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1183
art. 205a ust. 1 i art. 205b ust. 1 pkt. 2
Ustawa z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak - Osetek (spr.) Sędzia WSA Jakub Linkowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 lipca 2021 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz skarżącej L. S. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego (dalej "Prezes ULC" lub "organ") decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.), dalej "k.p.a.", art. 205a ust. 1 i art. 205b ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. - Prawo lotnicze (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1183), dalej "Prawo lotnicze" lub "u.p.l." art. 2, art. 5, art. 6, art. 7 rozporządzenia WE nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr 295/91/WE (Dz. Urz. UE L 46 z 17.2.2004), dalej " rozporządzenie 261/2004", art. 14 ustawy z dnia 14 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo lotnicze oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 poz. 235), po rozpatrzeniu skargi T. S. i L. S. (dalej "Pasażerowie" ) na naruszenie przepisów rozporządzenia przez przewoźnika lotniczego E. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej "Przewoźnik lotniczy"), dotyczącej lotu nr [...] z dnia [...] lipca 2015 r. na trasie K.([...]) – K. (K.), umorzył postępowanie.
Do wydania decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Do Urzędu Lotnictwa Cywilnego 29 marca 2019 r. wpłynęła skarga wniesiona przez T. S. i L. S. dotycząca lotu nr [...] z dnia [...] lipca 2015 r. na trasie K. ([...]) – K. ([...]) wykonywanego przez Przewoźnika lotniczego. Istotą skargi było stwierdzenie naruszenia przez Przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia 261/2004. Pasażerowie poinformowali, że ich lot został opóźniony o 5 godz. i nie wypłacono im należnego odszkodowania oraz nie poinformowano o przysługujących im prawach.
Prezes ULC zawiadomił wszystkie ujawnione strony o wszczęciu postępowania w sprawie oraz pouczył o rozkładzie ciężaru dowodu zgodnie z art. 205b ust. 5 ustawy - Prawo lotnicze, który stanowi, że ciężar udowodnienia, że uprawnienia przysługujące pasażerowi, w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub opóźnienia lotu, zgodnie z rozporządzeniem nie zostały naruszone, obciąża Przewoźnika lotniczego.
W wyniku przeprowadzonego postępowania organ ustalił, iż Pasażerowie nie wykazali skutecznie złożonej reklamacji do Przewoźnika lotniczego, co jest warunkiem złożenia skargi, zgodnie z art. 205b ust. 3 pkt ustawy - Prawo lotnicze, w brzmieniu obowiązującym do 1 kwietnia 2019 r.
Prezes ULC podzielił stanowisko Przewoźnika lotniczego, zgodnie z którym reklamacja powinna zostać złożona zgodnie z ogólnymi warunkami przewozu, tj. w formie pisemnej na adres Przewoźnika lotniczego. Takie zastrzeżenie jest zawarte w ogólnych warunkach przewozu, na które zgadzają się pasażerowie korzystający z usług Przewoźnika lotniczego. Składający reklamację na adres elektroniczny Przewoźnika lotniczego został o tym poinformowany poprzez autoodpowiedź. W związku z brakiem wymaganego w ustawie - Prawo lotnicze uprzedniego wniesienia reklamacji do Przewoźnika lotniczego, organ stwierdził, że postępowanie w sprawie było bezprzedmiotowe i należało je umorzyć.
Na decyzję Prezesa ULC L. S. (dalej "Skarżąca" lub "Strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie:
1. art. 105 § 1 k.p.a., poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, polegające na błędnym uznaniu, że prowadzenie postępowanie jest bezprzedmiotowe, z uwagi na niedochowanie przez wnioskodawcę warunków formalnych skargi, pomimo iż skarga spełniała warunki formalne wskazane art. 205a i 205b ustawy - Prawo lotnicze, w szczególności jej złożenie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem reklamacyjnym;
2. art. 205b ust. 1 i 3 ustawy - Prawo lotnicze poprzez odmowę wszczęcia postępowania administracyjnego, w sytuacji w której wnioskodawca złożył kompletną skargę na naruszenie przepisów rozporządzenia 261/2004;
3. art. 6, art. 7, art. 8 § 1 i 2 k.p.a., poprzez wydanie decyzji z pominięciem:
a. treści dowodu złożonego do akt sprawy, tj. reklamacji parafowanej podpisem elektronicznym z certyfikatem kwalifikowanym, złożonym do Przewoźnika lotniczego drogą elektroniczną wraz z potwierdzeniem jej odbioru, co jest równoznaczne ze złożeniem reklamacji w formie pisemnej (art. 781 § 1 i 2 k.c.);
b. okoliczności, iż Przewoźnik lotniczy nie przedłożył jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego okoliczność, iż przed zawarciem umowy z organizatorem turystyki Skarżąca została poinformowana o treści ogólnych warunków przewozu przewoźnika oraz zaakceptowała takowe warunki (art. 3851 § 1 i 2, art. 3854 ust. 4 k.c.);
c. treści innych decyzji organu, w których to akceptował reklamacje składane w formie elektronicznej;
4. art. 15 ust. 1 rozporządzenia 261/2004 poprzez niezastosowanie jego treści poprzez aprobatę treści ogólnych warunków przewozu, bezzasadnie uniemożliwiającej pasażerom złożenie reklamacji drogą elektroniczną (opatrzoną podpisem z certyfikatem kwalifikowanym), co w konsekwencji prowadzi do ograniczenia uprawnienia do dochodzenia odszkodowania przez Pasażerkę;
5. art. 16 ust. 1 rozporządzenia 261/2004 poprzez ograniczenie prawa pasażera do złożenia skargi na naruszenie przepisów rozporządzenia do krajowego organu wykonawczego poprzez obarczenie Pasażerki bezzasadnymi obostrzeniami dotyczącymi postępowania reklamacyjnego, wskazanego w treści warunków przewozu przewoźnika oraz ustawie - Prawo Lotnicze.
Mając na uwadze podniesione zarzuty, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według spisu kosztów: opłata skarbowa od pełnomocnictwa - 17,00 zł; opłata od skargi - 200,00 zł; koszty zastępstwa adwokackiego - 900.00 zł.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja organu wydana na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umarzająca postępowanie w sprawie, skargi Strony do Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego o stwierdzenie naruszenia przez przewoźnika lotniczego prawa i wyznaczenie terminu jego usunięcia, w związku z niewykonaniem przez przewoźnika lotniczego E. Sp. z o.o. obowiązku określonego art. 7 rozporządzenia (WE) 261 /2004, powstałego na skutek opóźnienia rejsu [...] z dnia 4 lipca 2015 roku relacji K.- K. (Grecja).
Zgodnie z art. 104 § 1 k.p.a., decyzja rozstrzyga sprawę co do istoty albo w inny sposób kończy postępowanie w danej instancji, a - zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. - gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.
Umorzenie postępowania jest więc orzeczeniem formalnym, kończącym postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Umorzenie postępowania administracyjnego powinno więc być traktowane jako środek ostateczny, mający zastosowanie tylko w tych sytuacjach, kiedy nie ma możliwości podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 9 września 1998 r. sygn. akt IV SA 1634/96; niepubl.), co wynika z wystąpienia trwałej przeszkody uniemożliwiającej wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 maja 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 689/07).
Głównym problemem interpretacyjnym jest zakres pojęcia bezprzedmiotowości, która często jest mylona z bezzasadnością. W ramach prowadzonego postępowania administracyjnego żądanie wnioskodawcy może być bezzasadne, ale nie jest to równoznaczne z bezprzedmiotowością. Bezzasadność żądania strony oznacza brak przesłanek do uwzględnienia jej wniosku (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 2 marca 2010 r. sygn. akt III SA/Lu 572/09). W przeciwieństwie do bezprzedmiotowości postępowania, bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 marca 2004 r. sygn. akt IV SA 3439/02; wyrok NSA z dnia 14 października 2010 r. sygn. akt II GSK 910/09). Natomiast, jeżeli żądanie strony nie dotyczy sprawy podlegającej rozstrzygnięciu co do istoty przez organ administracji publicznej, to mamy do czynienia z bezprzedmiotowością tego postępowania i postępowanie takie powinno ulec umorzeniu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 lutego 2006 r. sygn. akt I SAB/Wa 72/05; wyrok NSA z dnia 21 września 2010 r. sygn. akt II OSK 1393/09), niezależnie od tego, czy sprawa nie miała charakteru sprawy administracyjnej przed datą wszczęcia postępowania, czy utraciła taki charakter w jego toku (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Kr 461/13). Z bezprzedmiotowością postępowania, w rozumieniu art. 105 k.p.a., mamy zatem do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ administracji publicznej stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy.
Przywołane orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje na szczególne znaczenie odróżnienia przypadków bezprzedmiotowości postępowania od braku przesłanek do uwzględnienia żądania strony. Bezzasadność żądania strony musi być wykazana co do zasady w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania, gdyż będzie to niezgodne z prawem uchylanie się od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że organ umorzył postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania z powodu niezałączenia przez Stronę kopii reklamacji, o której mowa w art.205 b ust.3 Prawa lotniczego do wniesionej do organu skargi. Zdaniem składu orzekającego w sprawie, niespełnienie któregokolwiek z warunków wymienionych w art.205 b u.p.l. winno skutkować wydaniem decyzji merytorycznej (rozstrzygającej sprawę co do istoty).Nie było więc podstaw do umorzenia postepowania w sprawie i już tylko z tych względów, decyzję należało uchylić, z powodu naruszenia przepisu postępowania tj. art. 105 § 1 k.p.a, bowiem uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art.145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), dalej "p.p.s.a."
Błędnie również powołano w podstawie prawnej decyzji art.138 § 1 pkt 2 k.p.a., ponieważ jak wynika z akt sprawy, Strona nie wniosła wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i zaskarżona decyzja jest jedyną wydaną w sprawie, a więc w pierwszej instancji.
W ocenie Sądu, Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego, oprócz uchybień proceduralnych, dokonał również błędnej wykładni art.205 a i art.205b u.p.l., które powołał w podstawie prawnej decyzji.
Na wstępie tej części rozważań, wyjaśnić należy, iż z uwagi na datę zawarcia umów między stronami i datę przewozu - 4 lipca 2015 r.– należało uwzględnić stan prawny wynikający sprzed nowelizacji, która weszła w życie od 1 dnia kwietnia 2019 r. wprowadzając do ustawy Art.205c u.p.l. dotyczący rygorystycznych zasad postępowania reklamacyjnego. Nie stanowił on w niniejszej sprawie podstawy materialnoprawnej zaskarżonej decyzji. Wprowadzony został ustawą z dnia 14 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo lotnicze oraz niektórych innych ustaw. Zgodnie z art. 14 ust. 1 tej ustawy do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z tym że w sprawach związanych z: 1) przewozem lotniczym, o którym mowa w dziale X ustawy zmienianej w art. 1,
2) udzieleniem przez komendanta oddziału Straży Granicznej informacji o braku negatywnych przesłanek do uzyskania dostępu do strefy zastrzeżonej lotniska, o którym mowa w art. 188a ust. 4 ustawy zmienianej w art. 1,
3) usuwaniem przeszkód lotniczych, które nie są obiektami budowlanymi, a stanowią zagrożenie bezpieczeństwa ruchu lotniczego,
4) wydaniem promesy zezwolenia, o której mowa w art. 57 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, i zezwoleniem na założenie lotniska, o którym mowa w art. 55 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 - stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
Zgodnie zaś z art. 15 tej ustawy przepis art. 205c ust. 7 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się wyłącznie do przewozów lotniczych wykonanych po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy oraz przewozów lotniczych niewykonanych, które miały być wykonane po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy. Jednocześnie ustawodawca nie definiuje pojęcia "sprawy", wobec czego brak podstaw do ograniczania go wyłącznie do wszczęcia sprawy w postępowaniu sądowym.
Skoro strona wniosła reklamację i wezwała E. do zaspokojenia roszczenia w dniu 7 kwietnia 2017 r. , to oznacza że, jeszcze przed wejściem w życie art. 205 c Prawo lotnicze podjęła czynności mające na celu dochodzenie roszczenia. Uzasadnia to tezę o braku podstaw do stosowania względem Stron regulacji zawartej w tym przepisie. Regulacja ta nie ma zastosowania w niniejszej sprawie i w konsekwencji przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, nie zawierały warunku rozpoznania skargi przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego (wprowadzonego przez art.205 c u.p.l. od 1 kwietnia 2019 r.) - wyczerpania trybu reklamacyjnego u przewoźnika lotniczego.
Właściwymi przepisami prawa materialnego znajdującymi zastosowanie w niniejszej sprawie są art.205 a i art.205b Prawa lotniczego. W stanie prawnym obowiązującym w niniejszej sprawie brzmienie powyższych przepisów było następujące.
Art. 205 a stanowił:
1. Prezes Urzędu kontroluje przestrzeganie przepisów:
1) rozporządzenia nr 261/2004/WE,
2) rozporządzenia nr 2111/2005/WE,
3) rozporządzenia nr 1107/2006/WE
- a w szczególności rozpatruje skargi, o których mowa w art. 16 ust. 2 rozporządzenia nr 261/2004/WE oraz art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 1107/2006/WE.
2. Skargi, o których mowa w ust. 1, rozpatruje wyodrębniona komórka organizacyjna Urzędu - Komisja Ochrony Praw Pasażerów.
3. Kontrolę przestrzegania art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 261/2004/WE podejmuje się z urzędu w ramach postępowania, o którym mowa w dziale II rozdział 3 ustawy.
4. Przepisy ust. 1 i 2 nie naruszają zadań i kompetencji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o których mowa w przepisach o ochronie konkurencji i konsumentów.
Natomiast zgodnie z art. 205b:
1. W razie złożenia skargi, o której mowa w art. 205a ust. 1, Prezes Urzędu stwierdza, w drodze decyzji administracyjnej:
1) brak naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego albo
2) naruszenie prawa przez przewoźnika lotniczego, określając zakres nieprawidłowości oraz nakładając karę, o której mowa w art. 209b ust. 1, zaś w razie stwierdzenia naruszenia przepisu art. 7, art. 8 ust. 1 lit. a lub art. 10 ust. 2 rozporządzenia nr 261/2004/WE określa również obowiązek i termin jego usunięcia.
2. Skarga, o której mowa w art. 16 ust. 2 rozporządzenia nr 261/2004/WE oraz w art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 1107/2006/WE, może być złożona w języku polskim lub angielskim.
3. Do skargi, o której mowa w ust. 1, pasażer powinien załączyć następujące dokumenty:
1) kopię reklamacji skierowanej do przewoźnika;
2) kopię odpowiedzi przewoźnika na reklamację, o której mowa w pkt 1, albo oświadczenie, że nie została ona udzielona w terminie określonym w umowie przewozu lub regulaminie przewozu, z zastrzeżeniem ust. 4;
3) kopię potwierdzonej rezerwacji na dany lot;
4) oświadczenie o zgodności kopii dokumentów, o których mowa w pkt 1-3, z oryginałami.
4. Skargę, o której mowa w ust. 1, można złożyć nie wcześniej niż po upływie 30 dni od dnia złożenia reklamacji u przewoźnika, chyba że umowa przewozu lub regulamin przewozu określa krótszy termin do rozpatrzenia reklamacji.
5. Ciężar udowodnienia, że uprawnienia przysługujące pasażerowi na podstawie przepisów, o których mowa w art. 205a ust. 1, nie zostały naruszone, obciąża przewoźnika lotniczego.
6. Do egzekucji należności stwierdzonych w decyzji, o której mowa w ust. 1 pkt 2, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania cywilnego..
Jeśli zatem pasażer korzysta z tej drogi dochodzenia swoich roszczeń, to w świetle art. 205 b ust. 3 u.p.l., to powinien do skargi między innymi kopii reklamacji złożonej do przewoźnika lotniczego. Ponadto art. 205b ust. 5 Prawa lotniczego stanowi, że "ciężar udowodnienia, że uprawnienia przysługujące pasażerowi na podstawie przepisów, o których mowa w art. 205a ust. 1, nie zostały naruszone, obciąża przewoźnika lotniczego". Doktryna wskazuje, że przepis ten został wprowadzony "w celu ułatwienia dochodzenia swych praw pasażerom". Stanowi on "domniemanie, że prawa pasażerów związane z odmową przyjęcia na pokład albo odwołaniem lub opóźnieniem lotu zostały naruszone przerzucając ciężar przeciwdowodu na przewoźnika" (tak Konert (w:) Prawo lotnicze. Komentarz, Art. 205b, pod red. M. Żylicza, Warszawa 2016, s. 836). Mając na uwadze, że sądowa droga dochodzenia niniejszego roszczenia jest równoprawną alternatywą, wymagania dowodowe stawiane podróżnemu w tym postępowaniu nie mogą być dalej idące.
Odnosząc się do stanowiska organu, który uznał, że strona nie spełniła warunku załączenia kopii reklamacji, jaką powinna wnieść do przewoźnika lotniczego, wskazać należy, iż jeśli chodzi o pojęcie kopii, to jak trafnie zauważa Rada Języka Polskiego w komunikacie nr 2(15)/2004, że w tekstach aktów prawnych.(...), brak definicji legalnej tego pojęcia. Objaśnienia znaczeń wyrazów, o których mowa, dostarcza orzecznictwo Sądu Najwyższego, które nie jest w tym zakresie jednolite (np. postanowienie SN z 27.08 1998 IIICZ 107/98, OSNC 1999/3/52 i powoływane tam orzeczenia SN, postanowienie SN z 18.10.2002, V CKN 1830/00, OSNC 2004/1/9 i powoływane tam orzeczenia SN czy uchwała z 29.03.1994 III CZP 37/94, OSNC 1994/11/206 i powoływane tam orzeczenia SN). Najnowsze słowniki języka polskiego podają zbliżone znaczenia obu wyrazów. Niemniej jednak, o ile kopia jest wiernym odtworzeniem oryginału (np. w przypadku dokumentów jest to zgodność nie tylko z treścią oryginału, ale również zachowanie takiego samego układu graficznego), inaczej jest to dokładne powtórzenie czegoś, np. poprzez "skserowanie".
W rozpoznawanej sprawie Strony załączyły do akt sprawy (akta nieponumerowane) wydruk pisma z 7 kwietnia 2017 r. które drogą elektroniczną jak twierdzi strona, zostało wystosowane do przewoźnika w imieniu skarżącej przez ich pełnomocnika, opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Ponadto jak wynika z przytoczonej regulacji, w ustawie Prawo lotnicze nie przewidziano żadnych szczególnych wymogów reklamacji w zakresie jej treści jak i formy. Przepisy prawa lotniczego przed 1 kwietnia 2019 r., nie odsyłały do przepisów kodeksu cywilnego, jednakże skoro reklamacja dotyczy roszczeń cywilnoprawnych a przepisy prawa lotniczego i wspólnotowego nie wprowadzają żadnych warunków formalnych co do reklamacji, należało zastosować wykładnię systemową zewnętrzną, stosując "przepisy najbliższe"- kodeksu cywilnego dotyczące formy czynności prawnych. W ocenie Sądu z uwagi na brak regulacji w prawie lotniczym - reklamacja powinna więc być w omawianym przypadku pisemnym albo elektronicznym wezwaniem pozwanego do spełnienia ryczałtowego świadczenia należnego powodom na podstawie Rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów (Dz.Urz.UE L 46 z 17 lutego 2004), z podaniem okoliczności uzasadniających zapłatę. Rozporządzenie to nie zawiera żadnych wymagań co do formy reklamacji.
Na dzień 4 lipca 2015 r. przepisy Kodeksu cywilnego przewidywały możliwość złożenia oświadczenia woli w postaci elektronicznej, wskazując zarazem, że takie oświadczenie woli, o ile zostało opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu, było równoważne z oświadczeniem woli złożonym w formie pisemnej (art. 60 i obecnie uchylony art. 78 § 2). Pojęcia podpisu elektronicznego i kwalifikowanego podpisu elektronicznego wprowadziła natomiast nieobowiązująca już ustawa z 18.09.2001 r. o podpisie elektronicznym (Dz.U. z 2013 r. poz. 262 ze zm.), implementując do prawa polskiego rozwiązania przewidziane w Dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1999/93/WE z 13.12.1999 r. w sprawie wspólnotowych ram w zakresie podpisów elektronicznych (Dz.Urz. UE L 13 z 2000 r., s. 12).
Zgodnie z obowiązujący wówczas art.78 § 2 kodeksu cywilnego oświadczenie woli złożone w postaci elektronicznej opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu jest równoważne z oświadczeniem woli złożonym w formie pisemnej. Przepis ten został dodany ustawą z dnia 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym (Dz.U. z 2001r., Nr 130 poz. 1450), obowiązującej do 7 pażdziernika 2016 r., a następnie zmodyfikowany w ramach nowelizacji kodeksu cywilnego, dokonanej w 2003 r. (ustawa z dnia 14 lutego 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 49, poz. 408).Ustawa z 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym obowiązywała do 7 pażdziernika 2016 r. Jednocześnie z wejściem w życie ustawy o podpisie elektronicznym, ustawodawca w art. 60 k.c. wyraźnie zadeklarował, że zachowanie ujawniające w dostateczny sposób wolę osoby dokonującej czynności prawnej może polegać również na ujawnieniu tej woli w postaci elektronicznej. Należy dodać, że nowe rozwiązania realizują wskazania zawarte w dyrektywach Unii Europejskiej. Z dniem 10 marca 2003 r. weszła w życie ustawa z 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1422). Dokonuje ona w zakresie swojej regulacji wdrożenia dyrektywy 2000/31/WE z 8 czerwca 2000 r. w sprawie niektórych aspektów prawnych usług społeczeństwa informacyjnego, w szczególności handlu elektronicznego, na rynku wewnętrznym (dyrektywa o handlu elektronicznym) (Dz.Urz. WE 2000 L 178/1).
Z uwagi na uchylenie ustawy z 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym, w rozpoznawanej sprawie, w przedmiocie formy złożonej reklamacji, należy uwzględnić przepisy dotyczące podpisu elektronicznego na dzień złożenia reklamacji tj.7 kwietnia 2017 r., bowiem podpis kwalifikowany, nie może być weryfikowany, na podstawie nieobowiązującej już ustawy. W tej dacie obowiązywał już art. 781 , kodeksu cywilnego dodany ustawą z 10.07.2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1311 ze zm.), który wprowadził expressis verbis do Kodeksu cywilnego formę elektroniczną jako odrębny i autonomiczny typ formy szczególnej, równoważny z formą pisemną (uzasadnienie projektu ustawy z 10.07.2015 r., VII kadencja, druk sejm. nr 2678). Wprowadzenie art. 781 i jednoczesne uchylenie art. 78 § 2 nie spowodowało tym samym istotnych zmian w dotychczasowym stanie prawnym. Przepis art. 781 ma przede wszystkim charakter porządkujący. Wskazując na systemową i funkcjonalną odrębność formy elektronicznej, pozwala, jak podkreślił ustawodawca w powołanym powyżej uzasadnieniu projektowanej ustawy, na rozstrzygnięcie od lat prowadzonej dyskusji w zakresie potrzeby wyróżnienia formy elektronicznej jako odrębnej formy czynności prawnej.
Przepis art. 781 musi być wykładany w związku z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady nr 910/2014 z 23.07.2014 r. w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylającym dyrektywę 1999/93 WE – tzw. rozporządzenie eIDAS (Dz.Urz. UE L 257, s. 73), które ma zasięg ogólny, wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane (art. 288 TFUE). Jako rozporządzenie unijne ma pierwszeństwo przed krajowym porządkiem prawnym. Ponadto uwzględnić należy również przepisy ustawy z 5.09.2016 r. o usługach zaufania oraz identyfikacji elektronicznej (Dz.U. z 2020 r. poz. 1173) dalej "ustawa o podpisie elektronicznym" dostosowujące w niezbędnym zakresie regulacje krajowe do wymogów wynikających z rozporządzenia eIDAS, a zarazem uchylające ustawę z 18.09.2001 r. o podpisie elektronicznym.
Do zachowania elektronicznej formy czynności prawnej wymagane jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: złożenie oświadczenia woli w postaci elektronicznej oraz opatrzenie tego oświadczenia kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Pojęcie podpisu elektronicznego, w tym kwalifikowanego podpisu elektronicznego, określone zostało w rozporządzeniu eIDAS.
Rozporządzenie eIDAS przewiduje trzy rodzaje podpisów elektronicznych: podpis elektroniczny, zaawansowany podpis elektroniczny oraz kwalifikowany podpis elektroniczny. Zgodnie z art. 3 pkt 10 rozporządzenia eIDAS podpis elektroniczny oznacza dane w postaci elektronicznej, które są dołączone lub logicznie powiązane z innymi danymi w postaci elektronicznej i które użyte są przez podpisującego jako podpis. Zaawansowany podpis elektroniczny stanowi podpis elektroniczny, który spełnia wymogi zawarte w art. 26 rozporządzenia:
a) jest unikalnie przyporządkowany podpisującemu,
b) umożliwia ustalenie tożsamości podpisującego;
c) jest składany przy użyciu danych służących do składania podpisu elektronicznego, których podpisujący może, z dużą dozą pewności, użyć pod wyłączną swoją kontrolą, oraz
d) jest powiązany z danymi podpisanymi w taki sposób, że każda późniejsza zmiana danych jest rozpoznawalna.
Natomiast kwalifikowany podpis elektroniczny oznacza zaawansowany podpis elektroniczny, który jest składany za pomocą kwalifikowanego urządzenia do składania podpisu elektronicznego i który opiera się na kwalifikowanym certyfikacie podpisu elektronicznego (art. 3 pkt 12 rozporządzenia eIDAS).
Kwalifikowany podpis elektroniczny jest weryfikowany kwalifikowanym certyfikatem podpisu elektronicznego. Zgodnie z art. 3 pkt 14 rozporządzenia eIDAS certyfikat podpisu elektronicznego oznacza poświadczenie elektroniczne, które przyporządkowuje dane służące do walidacji podpisu elektronicznego do osoby fizycznej i potwierdza co najmniej imię i nazwisko lub pseudonim tej osoby. Natomiast kwalifikowany certyfikat podpisu elektronicznego stanowi certyfikat podpisu elektronicznego, który jest wydawany przez kwalifikowanego dostawcę usług zaufania i spełnia wymogi określone w załączniku I do rozporządzenia. Rozporządzenie wprowadza zasadę, zgodnie z którą kwalifikowany podpis elektroniczny oparty na kwalifikowanym certyfikacie wydanym w jednym państwie członkowskim UE jest uznawany za kwalifikowany podpis elektroniczny we wszystkich pozostałych państwach członkowskich (art. 25 ust. 3 rozporządzenia). Oznacza to, że dla spełniania wymogów formy elektronicznej z art. 781 k.c. może zostać użyty dowolny kwalifikowany podpis elektroniczny wydany przez którykolwiek podmiot zaufania mający siedzibę w UE, a nie tylko przez podmiot polski (D. Szostek [w:] Informatyzacja postępowania cywilnego..., red. J. Gołaczyński, D. Szostek, komentarz do art. 781 k.c., nt 9).
Zgodnie z art. 25 ust. 1 i 2 rozporządzenia eIDAS podpisowi elektronicznemu nie można odmówić skutku prawnego ani dopuszczalności jako dowodu w postępowaniu sądowym wyłącznie z tego powodu, że podpis ten ma postać elektroniczną lub że nie spełnia wymogów dla kwalifikowanych podpisów elektronicznych. Natomiast kwalifikowany podpis elektroniczny ma skutek prawny równoważny z podpisem własnoręcznym.
W ocenie Sądu organ ani przewożnik lotniczy, nie mieli żadnych podstaw aby kwestionować reklamację Strony złożoną w formie elektronicznej opatrzonej kwalifikowanym podpisem elektronicznym, w świetle wyżej powołanych przepisów. Z tych względów treść reklamacji zawarta piśmie z 7 kwietnia 2017 r. znajdującym się w aktach administracyjnych (nieponumerowanych), które drogą elektroniczną jak twierdzi strona, zostało wystosowane do przewoźnika w imieniu skarżącej przez pełnomocnika. Pismo opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym należy traktować tak jak reklamacje złożoną w formie pisemnej, a wydruk przesłanej drogą elektroniczną reklamacji, jako jego kopię, która nie zawiera swej definicji legalnej i jak już Sąd wskazał wyżej, pojęcie to jest rozumiane szeroko, jako wierne odtworzenie oryginału.
Jeżeli więc mamy do czynienia z dokumentem elektronicznym, to jego wydruk wiernie odtwarzający oryginalny dokument spełnia wymogi kopii, o której mowa w art.205 b ust.3 u.p.l. Dokumenty te nie były jednak przedmiotem postępowania organu w kontekście przepisów ustawy o podpisie elektronicznym oraz przepisów kodeksu cywilnego. Jak wynika, z wydruku korespondencji mailowej kierowanej przez przewoźnika E. reklamację wbrew późniejszym wywodom otrzymał, jednakże odmówił jej rozpatrzenia, z uwagi na formę elektroniczną w jakiej została przesłana. Przewożnik uzasadnił to stanowisko ogólnymi warunkami przewozu, obowiązującymi w jego firmie, informując, iż przyjmuje wyłącznie reklamacje w formie pisemnej, drogą pocztową na wskazany adres.
Z powyższego wynika, iż stanowisko E. jest sprzeczne z regulacją art.205a i art.205b prawa lotniczego oraz przepisów kodeksu cywilnego i prawa wspólnotowego (rozporządzenia nr 261/2004).
Zgodnie z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 2020 r. C-584/18, - www.eur-lex.europa.eu (wydanym w analogicznej sprawie, nieprzyjęcia na pokład pasażera)- Rozporządzenie nr 261/2004 ustanawiające wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91 a w szczególności jego art. 15, należy interpretować w ten sposób, że stoi ono na przeszkodzie klauzuli zawartej w ogólnych i wcześniej opublikowanych warunkach wykonywania lub świadczenia usług przewoźnika lotniczego, która ogranicza lub wyklucza jego odpowiedzialność w przypadku odmowy przyjęcia na pokład pasażera z przyczyn związanych z niewłaściwymi dokumentami podróży, pozbawiając w ten sposób owego pasażera ewentualnego prawa do odszkodowania.(por pkt 103 oraz pkt 5 sentencji).
Z powyższego wynika, iż stanowisko organu, traktujące wewnętrzne regulaminy i postanowienia przewoźnika (ogólne warunki przewozu znajdujące się na stronie internetowej ), jako rozstrzygające co do formy wniesionej przez pasażera reklamacji są całkowicie bezzasadne, wobec przedstawionych wyżej przepisów ustawowych oraz przepisów prawa wspólnotowego, które mają pierwszeństwo przed wewnętrznymi regulacjami przewoźnika. Podobnie jak twierdzenia przewoźnika, że nie otrzymał reklamacji, tylko dlatego, że nie zaakceptował jej formy.
W ocenie Sądu, nie ma też więc wątpliwości, że wskazane wyżej pismo złożone w formie elektronicznej, wypełniało wymogi treściowe reklamacji wymaganej w art. 205b Prawa lotniczego. Wskazano w nim kwotę żądaną przez Skarżącą i dokładnie opisano zdarzenie będące podstawą faktyczną żądania zapłaty – opóźnienie wskazanego w piśmie lotu; do pisma zostały złączone kopie rezerwacji. Powołano się nadto na podstawę prawną roszczenia w postaci art.7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóżnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91 .
Twierdzenie w tych okolicznościach, że skarżąca nie wyczerpała obligatoryjnej drogi reklamacyjnej i jednocześnie zachodziły przesłanki do umorzenia postępowania administracyjnego, było oczywiście bezpodstawne. Podkreślić należy, że E. nie miała podstaw prawnych do odmowy przyjęcia reklamacji z uwagi na to, że nie odpowiada ono wymogom zainicjowania trybu reklamacyjnego.
Nie ma uzasadnionych podstaw, na gruncie tych przepisów, stanowisko organu , jakoby wystosowanie reklamacji o takiej treści, jaką miało pismo skarżących nie było wystarczające do stwierdzenia, że Skarżący złożyli wymaganą przez ustawodawcę reklamację.
Z tych wszystkich względów organ zobowiązany będzie ponownie rozpatrzeć sprawę z uwzględnieniem oceny prawnej wyrażonej przez Sąd, że reklamacja złożona w formie elektronicznej spełnia wszystkie wymogi reklamacji złożonej w formie pisemnej zgodnie z art. 781 kodeksu cywilnego i jeszcze raz oceni zgodnie z art.80 k.p.a. dokumenty złożone przez Strony. Obowiązkiem organu będzie przede wszystkim ocena, czy rzeczywiście złożony przez stronę wydruk wysłanej reklamacji drogą elektroniczną spełnia wymogi ustawy o podpisie elektronicznym i przeprowadzi postepowanie administracyjne, zgodnie z art.7 i 77 § 1 k.p.a. w szczególności, wnikliwie i wszechstronnie zbierze oraz rozpatrzy materiał dowodowy oraz wyjaśni wszystkie istotne okoliczności faktyczne dla rozstrzygnięcia sprawy, również argumentację Stronę. Wyniki tego postępowania natomiast, organ przedstawi w uzasadnieniu decyzji, zgodnie z wymogami art.107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.a) i c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął zgodnie z art. 200, art.205 § 2 p.p.s.a. zasadzając na rzecz strony zwrot uiszczonego wpisu sądowego w wysokości 200 zł oraz wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem w wysokości 480 zł, zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. poz.1800 ze zm).