VI SA/Wa 6146/23

VI SA/Wa 6146/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-04-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Barbara Kołodziejczak-Osetek
Justyna Żurawska /sprawozdawca/
Tomasz Sałek /przewodniczący/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Sałek Sędziowie sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek asesor WSA Justyna Żurawska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2023 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...], 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej Z. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi Z. S. (dalej: "Strona", "Skarżąca") jest decyzja Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2023 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
Decyzja ta została wydana w następującym stanie sprawy:
Wnioskiem z dnia 20 stycznia 2020 r. (data wpływu) Strona zwróciła się do organu o wydanie decyzji w sprawie ustalenia obowiązku objęcia jej ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu pobierania "świadczenia wdowiego" ze Stanów Zjednoczonych Ameryki. Świadczenie wdowie wypłacane jest przez Social Security Administration USA po zmarłym mężu E. S. Zdaniem Strony ww. świadczenie nie może być utożsamiane z rentą otrzymywaną z zagranicy, o której mowa w art. 66 ust. 1 pkt 16 i art. 5 pkt 20 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2561, ze zm.), dalej: "ustawa o świadczeniach".
Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2020 r. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia orzekł, że Skarżąca jest objęta obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu otrzymywania świadczenia wdowiego wypłacanego przez Urząd Ubezpieczeń Społecznych (USA).
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Skarżąca, podnosząc że nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania "świadczenia wdowiego" wypłacanego przez Social Security Administration USA.
Decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ", "organ odwoławczy") utrzymał w mocy ww. decyzję organu I instancji. Jednakże, na skutek skargi Strony, obie wymienione wyżej decyzje zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 czerwca 2021 r. VI SA/Wa 953/21. Wyrok jest prawomocny. Żadna ze stron nie wywiodła środka zaskarżenia.
Z uwagi na zmianę adresu zamieszkania Strony, pismem z dnia 26 maja 2022r. sprawa została przekazana do rozpatrzenia, zgodnie z właściwością, Dyrektorowi [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "organ I instancji", "Dyrektor Oddziału").
Decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2023 r. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia stwierdził, że Z. S. podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania świadczenia rodzinnego w postaci renty wdowiej wypłacanej ze Stanów Zjednoczonych Ameryki. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 109 ust. 1, 3, 4 i 6 w zw. z art. art. 66 ust. 1 pkt 16 i art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach oraz art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz.U. z 2020 r. poz. 1493).
W uzasadnieniu Dyrektor Oddziału wyjaśnił, że charakter otrzymywanego przez Skarżącą z Social Security Administration "świadczenia wdowiego" odpowiada przedmiotowo rencie rodzinnej z polskiego systemu zabezpieczenia społecznego. Analiza przepisów sekcji 202(e), 202(f), 202(q), 216(c), 216(d), 216(g), 216(h), 216(k) oraz 225 amerykańskiej ustawy o zabezpieczeniu społecznym (Social Security Act) w stosunku do zapisów art. 65-74 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych prowadzi do wniosku, że są to świadczenia, które mają podobny zakres podmiotowy (krąg osób uprawnionych do ich otrzymywania). Chronią przed tym samym ryzykiem (utratą żywiciela) i są finansowane z tego samego źródła (system ubezpieczeń społecznych). A zatem, zdaniem organu I instancji, uznać należy, że "świadczenie wdowie" z uwagi na to samo ryzyko ubezpieczeniowe co polska renta rodzinna rodzi ten sam obowiązek, tj. obowiązek objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Skarżąca.
Na skutek tego odwołania, zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2023 r.
nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775, ze zm.), dalej "k.p.a.", w zw. z art. 102 ust. 5 pkt 24, art. 109 ust. 5 i 6 oraz art. 66 ust. 1 pkt 16 i art. 75 ust. 1 ustawy o świadczeniach, Prezes NFZ utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia 4 stycznia 2023 r. W uzasadnieniu wskazał, że powtórnie prowadzone postępowanie miało na celu powtórne zbadanie sprawy, szczegółowe ustalenie charakteru ww. świadczenia i porównanie obydwu systemów prawnych: polskiego i amerykańskiego, jak również realizację wytycznych sądu w związku ze stwierdzonymi uchybieniami.
W ocenie Prezesa NFZ ustalenia dokonane przez organ I instancji są prawidłowe, a decyzja z dnia [...] stycznia 2023 r. odpowiada prawu. Natomiast zarzuty odwołania nie są zasadne. Organ I instancji w toku postępowania zwrócił się do Biura Świadczeń Federalnych Ambasady USA w Warszawie, a w odpowiedzi otrzymał informację, z której wynika, że złożoność przepisów uniemożliwia przedstawienie szczegółowych informacji a Biuro Świadczeń Federalnych Ambasady USA w Warszawie nie jest właściwe do interpretowania przepisów obowiązujących w Polsce ani ustalania, jakim świadczeniom przewidzianym w systemie prawa polskiego odpowiadają świadczenia amerykańskie. W tym samym piśmie doszło do wskazania przepisów stanowiących podstawę przyznania świadczenia. Został również podany link odsyłający na stronę internetową zawierającą teksty aktów prawnych.
Dalej Prezes NFZ wyjaśnił, że dokonał szczegółowej analizy przepisów poszczególnych Sekcji Social Security Act, a następnie porównał regulacje obu systemów – prawa polskiego i prawa amerykańskiego. Zdaniem organu odwoławczego, naturalnie występujące różnice w zakresie nazewnictwa świadczeń wynikają z odmienności systemów prawnych obydwu państw, jak również innych warunków kulturowych i historycznych kształtowania się systemów ubezpieczeń społecznych, jednak przyjęte w obydwu systemach rozwiązania i wprowadzone świadczenia są tożsame. Jeżeli zatem w systemie prawa amerykańskiego wypłacane świadczenie określone zostało, jako "świadczenie wdowie" a w polskim systemie jest to "renta rodzinna", nie oznacza to, że zachodzą tu różnice, co do istoty i celu wypłaty świadczeń. Zasadne jest zatem przyjęcie, że "świadczenie wdowie" wypłacane osobie uprawnionej przez Urząd Ubezpieczeń Społecznych (USA) jest odpowiednikiem renty rodzinnej wypłacanej osobie uprawnionej na podstawie przepisów prawa polskiego, co z kolei uzasadnia objęcie Strony ubezpieczeniem zdrowotnym.
Skargę na powyższą decyzję wniosła Skarżąca, zarzucając jej:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach poprzez nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że "świadczenie wdowie" (widow's benefit) otrzymywane przez Skarżącą podlega obowiązkowi opłacania od niego składki zdrowotnej, z uwagi na to, że może być ono kwalifikowane jako renta rodzinna na gruncie prawa polskiego, podczas gdy mimo podobieństwa między widow's benefit i rentą rodzinną, zachodzi między nimi wiele istotnych różnic, które przeczą tożsamości tych obu świadczeń, a organy w dalszym ciągu nie wyjaśniły w dostateczny sposób wszystkich wątpliwości w przedmiotowej sprawie, które to wyjaśnienie pozwoliłoby na wydanie rozstrzygnięcia odpowiadającego prawu;
2) art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach poprzez dokonanie nieprawidłowej interpretacji tego przepisu i niezasadne uznanie, że Skarżąca z tytułu pobierania świadczenia wdowiego z USA winna być traktowana jako osoba pobierająca rentą rodzinną, gdyż objęta jest zaopatrzeniem rentowym przez ubezpieczenie społeczne w USA;
3) art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach przez zastosowanie tej normy prawa, mimo że nie wystąpiły wszystkie okoliczności wskazane w tym przepisie, tj. nie ma podstaw do uznania, że "świadczenie wdowie", które otrzymuje Skarżąca, mieści się w zakresie świadczeń wymienionych w art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach;
2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy:
1) art. 7 i 77 § 1 k.p.a., poprzez naruszenie zasady wszechstronnego wyjaśnienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (w tym Skarżącej), co ujawniło się między innymi przez brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego zebranego w sprawie, a przede wszystkim:
- nieustalenie, czy od otrzymywanego przez Z. S. świadczenia widow's benefit potrącana jest w Stanach Zjednoczonych składka na ubezpieczenie zdrowotne, co jest istotne w kontekście przewidzianej w art. 4 umowy z dnia 2 kwietnia 2008 r. o zabezpieczeniu społecznym między Rzecząpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki (Dz.U. 2009 r. Nr 46, poz. 374) zasady równego traktowania,
- niedostrzeżenie istotnej różnicy między świadczeniem widow's benefit a polską rentą rodzinną, polegającej na tym, że wypłata "świadczenia wdowiego" osobie uprawnionej nie wpływa na wysokość świadczeń, otrzymywanych przez inne uprawnione osoby, podczas gdy kwota renty rodzinnej, wypłacanej kilku uprawnionym, dzielona jest po równo między wszystkich uprawnionych,
- niedostrzeżenie istotnej różnicy między świadczeniem widow's benefit, otrzymywanym przez rozwiedzioną, a polską rentą rodzinną, którą również otrzymuje osoba rozwiedziona, a mianowicie dla przyznania świadczenia widow's benefit nie jest konieczne, by rozwiedziona wdowa otrzymywała wcześniej od swojego męża jakiekolwiek - formalne, czy nieformalne, wsparcie finansowe, podczas gdy polska renta rodzinna dla osoby rozwiedzionej przysługuje wyłącznie w sytuacji, w której zmarły małżonek dostarczał wcześniej byłemu współmałżonkowi środków utrzymania,
- niewłaściwą interpretację pisma, które Skarżąca otrzymała z Social Security Administration, a które w oryginale znajduje się w aktach sprawy, a mianowicie przyjęcie, że od dnia 11 marca 2016 r., w związku ze śmiercią byłego męża Skarżącej E. S. nie doszło do zmiany wysokości świadczenia, które otrzymywała Skarżąca jako osoba rozwiedziona, ale zostało jej przyznane całkowicie inne świadczenie, podczas gdy z tekstu pisma w brzmieniu oryginalnym wynika, że zmieniono jedynie kwotę dotychczas otrzymywanego świadczenia, z uwagi na śmierć byłego męża Skarżącej ("We changed your monthly benefit to $1 862,20 starting February. We changed your benefit because of the death of E. S.), a więc na skutek śmierci byłego męża Skarżącej podwyższono jedynie dotychczas otrzymywane świadczenie do kwoty 1 862,20 dolarów,
- zaniechanie ustalenia przez organy administracyjne, czy w systemie prawnym Stanów Zjednoczonych istnieje inne świadczenie, co do którego nie byłoby żadnych wątpliwości, że swoim charakterem odpowiada polskiej rencie rodzinnej, co oznaczałoby, że otrzymywanego przez Skarżącą świadczenia "wdowiego" nie należy rozpatrywać w kategorii renty rodzinnej, wobec czego nie będzie podlegało potrąceniu,
- niejednoznaczną, a w ten sposób wprowadzającą nieład prawny i mylącą Skarżącą interpretację przepisów, polegającą na przyjęciu, że "przyjęte w obydwu systemach rozwiązania i wprowadzone świadczenia są tożsame" przy jednoczesnym przyjęciu, że "istnieją zasadnicze cechy wspólne obydwu świadczeń", bo wskazuje nie na tożsamość świadczeń, a jedynie pewne podobieństwo, które jednak nie może uzasadniać interpretacji przepisów na niekorzyść Skarżącej, zwłaszcza że organ, w tym samym uzasadnieniu decyzji, prezentuje niejednolity pogląd,
- "porównanie" świadczenia wdowiego z rentą rodzinną jedynie poprzez wskazanie podobieństw w tych świadczeniach, z pominięciem bardzo istotnych różnic między nimi, co powoduje, że "porównanie", do którego był zobligowany organ administracyjny jest niekompletne i całkowicie jednostronne, ukierunkowane jedynie na poparcie tezy prezentowanej przez organ od początku postępowania,
- zbagatelizowanie informacji otrzymanej z Biura Świadczeń Federalnych Ambasady USA w Warszawie, że "złożoność przepisów uniemożliwia przedstawienie szczegółowych informacji" i dokonanie samodzielnej interpretacji tych przepisów, podczas gdy powyższe powinno być wskazówką dla organu, że do dokonania wykładni przepisów może być potrzebna wiedza specjalna w tym zakresie, a wykładnia oparta na literalnym brzmieniu przepisów, dokonana przez organ odwoławczy, może okazać się niewystarczająca dla rozstrzygnięcia sprawy o tak zawiłej materii;
2) art. 7a k.p.a., poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości co do treści normy prawnej, które to wątpliwości nie zostały całkowicie usunięte mimo wielokrotnie podejmowanych prób wykładni przepisów prawa, na niekorzyść Strony, podczas gdy przedmiotem niniejszego postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku;
3) art. 11 k.p.a., poprzez niedostateczne wyjaśnienie Skarżącej przesłanek, którymi kierował się organ, nie uwzględniając w przedmiotowej sprawie interpretacji przepisów, dokonanej przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej i wskazanie jedynie, że interpretacja ta dotyczy wyłącznie przepisów podatkowych oraz że w postępowaniu zmierzającym do wydania interpretacji nie jest prowadzone żadne postępowanie dowodowe, co jest niewystarczające dla Skarżącej do zrozumienia, dlaczego dwa organy administracji publicznej, funkcjonujące w ramach jednego systemu prawnego, dokonują skrajnie rozbieżnej interpretacji tych samych przepisów i jeden z nich uznaje, że otrzymywane przez nią świadczenie wdowie nie jest rentą rodzinną w rozumieniu przepisów polskich, drugi zaś uznaje, że świadczenie to jest rentą rodzinną;
4) art. 12 § 1 k.p.a., poprzez niedostatecznie szybkie działanie organów postępowania administracyjnego, polegające na rozpoznaniu złożonego przez Skarżącą odwołania dopiero po ponad 8 miesiącach, bez uzasadnienia zwłoki w tak opóźnionym rozstrzygnięciu sprawy, co rażąco narusza uprawnienia Skarżącej, zwłaszcza że w dalszym ciągu, przez cały czas trwania postępowania, od otrzymywanego przez nią "świadczenia wdowiego" potrącana jest składka zdrowotna;
5) art. 138 § 1 pkt 1 i 2 i § 2 k.p.a., poprzez wydanie decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji, mimo istnienia przesłanek do uchylenia tej decyzji, ewentualnie do jej zmiany i orzeczenia przez Prezesa NFZ do co istoty sprawy.
Mając na uwadze powyższe, Strona wniosła o uwzględnienie skargi, uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji i zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. Jednocześnie wniosła o zobowiązanie organu do wydania decyzji ustalającej, że Strona nie jest objęta obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu otrzymywania "świadczenia wdowiego".
W uzasadnieniu Strona podniosła argumenty na poparcie ww. podstaw.
W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie w całości oraz
o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Zarówno pełnomocnik Skarżącej (k. 38, k. 39) jak i uczestnik postępowania (k. 43, k. 44) zostali poinformowani o złożonym przez organ wniosku o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, jednakże w terminie wskazanym w art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zażądali przeprowadzenia rozprawy.
W związku z powyższym sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, w oparciu o przepis art. 119 pkt 2 ww. ustawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powyższego artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie zaś do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm.), dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który to przepis sprawy niniejszej nie dotyczy.
Przedmiotem kontroli sądu w sprawie niniejszej jest decyzja Prezesa NFZ z dnia [...] września 2023 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] stycznia 2023 r. stwierdzającą, że Strona podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania świadczenia rodzinnego w postaci "renty wdowiej" wypłacanej ze Stanów Zjednoczonych Ameryki. Decyzje te zostały wydane na skutek uchylenia poprzednio wydanych przez Prezesa NFZ i Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ decyzji odpowiednio z dnia [...] stycznia 2021 r. oraz z dnia [...] lutego 2020 r., wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej także: "WSA w Warszawie") z dnia 23 czerwca 2021 r. VI SA/Wa 953/21.
W tej sytuacji kontrola decyzji zaskarżonej obejmuje w pierwszej kolejności ocenę, czy organy wywiązały się z obowiązku nałożonego przepisem art. 153 p.p.s.a. Norma zawarta w art. 153 p.p.s.a. ma charakter doniosły i bezwzględnie obowiązujący. Zgodnie treścią ww. przepisu "Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.". Pojęcie "ocena prawna" oznacza wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Ocena ta może się odnosić zarówno do przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Organy są związane nie tyko oceną prawną, ale i wskazaniami co do dalszego postępowania. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą sposobu działania organów w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci na przykład braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Związanie wyrażonymi w orzeczeniu sądu wskazaniami co do dalszego postępowania obliguje organ do wykonania wytycznych sądu. Przy czym, co istotne, w przypadku zaskarżenia do sądu administracyjnego rozstrzygnięcia zapadłego w wyniku uprzedniego wydania przez sąd wyroku kasacyjnego i wyrażenia w nim wiążącej oceny prawnej, ponownie rozpoznając sprawę sąd administracyjny obowiązany jest do dokonania kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku. Podporządkowanie się wytycznym sądu i wyrażonej przezeń ocenie prawnej jest bowiem głównym kryterium poprawności nowo wydanego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 19.12.2023 r. III FSK 629/23). Przy czym, w ocenie Sądu orzekającego, w sprawie nie zaszły okoliczności, które usprawiedliwiałyby odstąpienie zarówno od oceny prawnej jak i wskazań sformułowanych przez WSA w Warszawie w wyroku z dnia 23 czerwca 2021 r. Brak jest bowiem podstaw do przyjęcia, że w sprawie doszło do zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy czy wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną i wskazania.
Jak wynika z lektury uzasadnienia wyroku WSA w Warszawie z dnia 23 czerwca 2021 r. przyczyną uchylenia poprzednio wydanych decyzji w sprawie było naruszenie przez organy przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Sąd wskazał, że "(...) organy rozpoznające sprawę nie poczyniły jednoznacznych ustaleń, w świetle jakich norm obowiązujących w USA oceniono charakter świadczenia otrzymywanego przez skarżącą, a z uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia nie wynika, co stanowiło podstawę przyjęcia, że otrzymywane przez skarżącą świadczenie odpowiada rencie rodzinnej.". Sąd wyjaśnił także, że "Organ nie podjął żadnych czynności dowodowych, w celu ustalenia podstawy prawnej świadczenia otrzymywanego przez Skarżącą, które to ustalenie jest niezbędne do kompleksowego zbadania okoliczności sprawy i jej rozstrzygnięcia.". Wskazał, że "organ powinien pozyskać stosowne regulacje prawne obowiązujące w tym zakresie w USA i po ich analizie ustalić, czy wskazane świadczenie odpowiada któremukolwiek świadczeniu przyznawanemu na terenie Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie z przepisami krajowymi.". Dalej WSA w Warszawie wyjaśnił, że w postępowaniu administracyjnym obowiązkiem organu było przeprowadzenie go zgodnie z zasadami określonymi w art. 6, 7, 8, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. Sąd wskazał także m.in., że "Organ nie rozważył istotnych w sprawie okoliczności faktycznych podnoszonych przez Stronę w trakcie postępowania i powtórzone w skardze do Sądu oraz nie dokonał wnikliwie dowodów przedstawionych przez stronę tj. analizy dokumentu z 11 marca 2016 r. znajdującego się w aktach sprawy, pochodzącego od ubezpieczeniowego organu amerykańskiego i nie dostrzegł, że w chwili śmierci E. S., Skarżąca nie pozostawała z nim w związku małżeńskim.". Końcowo, WSA w Warszawie wskazał, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ poczyni zatem ustalenia faktyczne i prawne na okoliczności wskazane wyżej. Wyjaśni w szczególności, jaki charakter prawny ma świadczenie otrzymywane przez Skarżącą w świetle przepisów obowiązujących w USA i czy jest tożsame z uposażeniem jakim jest renta lub emerytura, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 16 i art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach.
Zdaniem Sądu orzekającego, w sprawie niniejszej organy Narodowego Funduszu Zdrowia nie wywiązały się ze wskazań zawartych w wyroku z dnia 23 czerwca 2021 r. Przede wszystkim zauważyć należy, że w aktach sprawy brak jest regulacji prawnych dotyczących tzw. "świadczenia wdowiego" otrzymywanego przez Stronę ze Stanów Zjednoczonych Ameryki. W uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie wyraźnie wskazał, że "organ powinien pozyskać regulacje prawne obowiązujące w tym zakresie w USA i po ich analizie ustalić, czy wskazane świadczenie odpowiada któremukolwiek świadczeniu przyznawanemu na terenie Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie z przepisami krajowymi.".
Jak wynika z analizy akt sprawy przedłożonych przez Prezesa NFZ, po powrocie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organy, zostały zgromadzone następujące dowody: pismo Ambasady Stanów Zjednoczonych Ameryki z dnia 25 listopada 2022 r., z którego wynika, że Ambasada wskazała organowi podstawowe dane dotyczące otrzymywanego przez Stronę świadczenia dla rozwiedzionej wdowy (której małżonek zmarł) oraz wyjaśniła, że z pełnym (anglojęzycznym) tekstem wymienionych Sekcji Social Security Act można się zapoznać na wskazanej stronie internetowej, pismo Prezesa NFZ z dnia 27 grudnia 2021 r. zawierające stanowisko w sprawie postępowań prowadzonych na podstawie art. 109 ustawy o świadczeniach, w odniesieniu do świadczeń wypłacanych przez amerykański Urząd Zabezpieczenia Społecznego. Nadto przy piśmie z dnia 20 kwietnia 2022 r. Strona załączyła wydruk ze strony internetowej ssa.gov pn. "Wyjaśnienie świadczeń", oraz tłumaczenie pism z dnia 30 sierpnia 2010 r. i z dnia 11 marca 2016 r.
Wskazanych wyżej dokumentów, zdaniem Sądu, nie sposób uznać za "pozyskanie stosownych regulacji prawnych obowiązujących w tym zakresie w USA". Wytyczne WSA w Warszawie nakazujące pozyskanie stosowanych regulacji prawnych obowiązujących w tym zakresie w USA winny skłonić organ do dołączenia do akt sprawy właściwych przepisów prawa Stanów Zjednoczonych Ameryki wraz z tłumaczeniem przysięgłym. Wytycznych pozyskania stosownych przepisów nie wyczerpuje przytoczenie ich treści w uzasadnieniu decyzji zaskarżonej (organ przytoczył przepisy sekcji 202(e) i 216(d)) czy odesłanie do strony internetowej na której znajdują się przepisy w wersji anglojęzycznej. Wprawdzie organ odwołuje się do tłumaczenia zrealizowanego przez tłumacza, jednakże tłumaczenia tego w aktach sprawy brak. Nadto w treści pisma z dnia 25 listopada 2022 r., stanowiącego odpowiedź na zapytanie organu I instancji, Ambasada Stanów Zjednoczonych Ameryki wskazała na przepisy z sekcji 202(e), 202(f), 202(q), 216(c), 216(d), 216(g), 216(h), 216(k) oraz 225 amerykańskiej ustawy o zabezpieczeniu społecznym. Na analizę przepisów zawartych we ww. sekcjach wskazuje także organ I instancji.
A zatem stwierdzić należy, że w sprawie doszło do naruszenia przez organy przepisu art. 153 p.p.s.a. Zaś naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 p.p.s.a., w razie złożenia skargi, powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu (por. Dauter B., Kabat A., Niezgódka-Medek M., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, opubl. LEX/el. 2021).
Przy czym zaznaczyć trzeba, że Sąd dostrzega przeprowadzenie przez Prezesa NFZ analizy przepisów ustawy amerykańskiej oraz przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, z której wynika, zdaniem organu, że "świadczenie wdowie" wypłacane przez Urząd Ubezpieczeń Społecznych USA jest odpowiednikiem renty rodzinnej, jednakże zarówno brak w aktach sprawy przepisów obowiązujących w tym zakresie w Stanach Zjednoczonych Ameryki, jak i ich tłumaczenia, nie pozwala na zbadania czy taka analiza jest prawidłowa. Wskazane braki nie pozwalają Sądowi na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.
Z Konstytucji RP i ustawy o języku polskim wynika wymóg dokonywania czynności urzędowych przez organy administracji publicznej w języku polskim. Wymóg ten jest realizowany w ten sposób, że czynność urzędowa organu, polegająca na badaniu treści dokumentu obcojęzycznego, wymaga dokonania tłumaczenia dokumentu. Zgodnie bowiem z art. 27 Konstytucji RP językiem urzędowym w Rzeczypospolitej Polskiej jest język polski. Ta konstytucyjna zasada wprowadza obowiązek stosowania języka polskiego przy podejmowaniu czynności urzędowych przed wszystkimi organami państwa. Zasada to została powtórzona w art. 4 i rozwinięta w art. 5 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 43, poz. 224 ze zm.). Zgodnie z art. 5 ust. 1 ww. ustawy podmioty wykonujące zadania publiczne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dokonują wszelkich czynności urzędowych oraz składają oświadczenia woli w języku polskim, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.
Nadto zwrócić należy uwagę, że uchybieniem organów był również brak podania w rozstrzygnięciu zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej okresu w jakim Skarżąca została objęta obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu pobierania świadczenia rodzinnego w postaci renty wdowiej wypłacanej ze Stanów Zjednoczonych Ameryki. Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób pobierających emeryturę lub rentę powstaje od dnia, od którego przysługuje wypłata emerytury lub renty, i wygasa z dniem zaprzestania pobierania świadczenia (art. 72 ust. 1 ustawy o świadczeniach). Określenie dokładnego momentu od którego Skarżąca byłaby ewentualnie objęta ubezpieczeniem zdrowotnym jest niezbędne, ponieważ od tej daty Skarżąca będzie miała obowiązek uiszczania składek na to ubezpieczenie (por. wyrok NSA z 18.01.2024 r. II GSK 1704/23). W wyroku z dnia 22 listopada 2019 r.
II GSK 3210/17, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że podstawowym i obligatoryjnym elementem decyzji administracyjnej jest jej rozstrzygnięcie. Z uzasadnienia decyzji nie można wywodzić wniosków, co do przedmiotu rozstrzygnięcia, jego zakresu, czy też nałożonych na skarżącego obowiązków.
Powyższe, w ocenie Sądu stanowi o naruszeniu art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 k.p.a. i 80 k.p.a. oraz art. 72 ust. 1 ustawy o świadczeniach.
W tej sytuacji odnoszenie się do zarzutów skargi w zakresie naruszenia prawa materialnego należy uznać za przedwczesne. Natomiast kwestia ewentualnego naruszenia przez Prezesa NFZ art. 12 § 1 k.p.a., zgodnie z którym "Organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia", nie ma znaczenia dla wyniku sprawy niniejszej. Stąd brak jest konieczności analizy, czy w sprawie doszło do przewlekłego prowadzenia postępowania odwoławczego.
Zatem przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ prawidłowo zgromadzi cały materiał dowodowy. Pozyska stosowne regulacje prawne obowiązujące w tym zakresie w Stanach Zjednoczonych Ameryki i załączy do akt administracyjnych te jej fragmenty, które w ocenie organu mają zastosowanie w niniejszej sprawie. Organ dołączy również tłumaczenie przysięgłe tych przepisów. W przypadku gdy organ stwierdzi, że Skarżąca podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania świadczenia rodzinnego w postaci tzw. "renty wdowiej" wypłacanej ze Stanów Zjednoczonych Ameryki w treści rozstrzygnięcia poda datę podlegania obowiązkowi.
Stosownie do art. 135 p.p.s.a. "Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.". Zdaniem Sądu, skoro stwierdzonymi uchybieniami dotknięte są obydwie decyzje organów administracji, to uzasadnione było uchylenie także i decyzji organu I instancji.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135, art. 119 pkt 2, art. 153 p.p.s.a. i art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz art. 72 ust. 1 ustawy o świadczeniach, orzeczono jak w punkcie 1 sentencji wyroku o uchyleniu decyzji zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia 4 stycznia 2023 r.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Zasądzona kwota obejmuje zwrot wynagrodzenia reprezentującego Stronę pełnomocnika (adwokat) w wysokości 480 zł, stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964).