VI SA/WA 5942/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2024-04-10
NSAubezpieczenia społeczneWysokawsa
ubezpieczenie zdrowotneumowa o dziełoumowa zleceniaPrezes NFZWSAcharakter umowyświadczenia opieki zdrowotnejskładki

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Prezesa NFZ dotyczącą obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, uznając, że organ nie zbadał wystarczająco charakteru umów o wykłady, które mogły być umowami o dzieło.

Sprawa dotyczyła obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego P. K. z tytułu umów na prowadzenie wykładów, które płatnik składek nazwał umowami o dzieło. Prezes NFZ utrzymał w mocy decyzję ustalającą obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, uznając umowy za umowy zlecenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił tę decyzję, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania przez organ, który nie zbadał wystarczająco materiału dowodowego i nie ustosunkował się do argumentów skarżącego.

Przedmiotem sprawy była decyzja Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia utrzymująca w mocy decyzję ustalającą, że P. K. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o umowie zlecenia, na rzecz płatnika składek S. T. Skarżący twierdził, że umowy te były umowami o dzieło, a wykłady miały charakter twórczy i autorski. Prezes NFZ uznał, że wykłady stanowiły typowe prace edukacyjne, a przygotowane materiały miały charakter pomocniczy, nie spełniając kryteriów dzieła. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując na naruszenie przez organ zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej i obowiązku wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego. Sąd podkreślił, że organ nie zbadał wystarczająco materiału dowodowego przedstawionego przez skarżącego, w tym autorskich materiałów dydaktycznych i prezentacji, które mogłyby potwierdzać twórczy charakter wykładów. Sąd zaznaczył, że choć wykłady zazwyczaj nie są uznawane za dzieło, to w tej konkretnej sprawie organ nie przeprowadził wystarczającej analizy, aby wykluczyć taki charakter umów, zwłaszcza w kontekście orzecznictwa Sądu Najwyższego dopuszczającego wykłady jako przedmiot umowy o dzieło. Sąd nakazał organowi ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wskazówek sądu, w tym analizy charakteru umów i materiałów dowodowych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Sąd uznał, że organ administracji nie zbadał wystarczająco materiału dowodowego, aby jednoznacznie zakwalifikować umowy jako umowy zlecenia, dopuszczając możliwość, że mogły być to umowy o dzieło, co wymaga dalszej analizy.

Uzasadnienie

Sąd stwierdził naruszenie przepisów postępowania przez organ, który nie przeprowadził kompleksowej analizy materiału dowodowego (w tym autorskich materiałów skarżącego) i nie ustosunkował się do argumentów skarżącego, co uniemożliwiło prawidłowe ustalenie charakteru umów i obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (19)

Główne

u.ś.o.z. art. 66 § ust. 1 pkt 1 lit. e

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

k.c. art. 627

Kodeks cywilny

Kluczowy dla odróżnienia umowy o dzieło od umowy zlecenia; umowa o dzieło wymaga oznaczonego rezultatu (dzieła), umowa zlecenia to świadczenie usług.

k.c. art. 734

Kodeks cywilny

Definiuje umowę zlecenia jako zobowiązanie do dokonania określonej czynności prawnej lub świadczenia usług.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej - obowiązek organu do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada swobodnej oceny dowodów.

Pomocnicze

u.ś.o.z. art. 102 § ust. 5 pkt 24

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

u.ś.o.z. art. 109 § ust. 5 i 6

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

u.ś.o.z. art. 85 § ust. 4

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

k.c. art. 65 § § 2

Kodeks cywilny

Nakazuje badać zgodny zamiar stron i cel umowy, a nie tylko jej dosłowne brzmienie.

u.p.a. art. 1 § ust. 1, ust. 2, ust. 21, ust. 3

Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych

P.u.s.a. art. 1 § § 1 i § 2

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

P.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 209

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.s.u.s. art. 6 § ust. 1 pkt 4

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 13 § pkt 2

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przepisów postępowania przez organ administracji (niepełne zebranie i ocena materiału dowodowego, brak analizy argumentów skarżącego). Potencjalny charakter twórczy i autorski wykładów, co mogłoby kwalifikować umowy jako umowy o dzieło.

Godne uwagi sformułowania

Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest charakter prawny umów zawartych przez Skarżącego z płatnikiem składek. Zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 7 K.p.a. i skonkretyzowana w art. 77 § 1 K.p.a. wskazuje, że organy administracji publicznej mają obowiązek podjąć wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, zobowiązane są także w sposób wyczerpujący nie tylko zebrać, ale i ocenić cały materiał dowodowy. Umowa zlecenia i umowa o dzieło to umowy starannego działania, a umowa o dzieło to umowa na wykonanie (umowa skutku). W umowach należy badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Przygotowanie i wygłoszenie wykładu może być przedmiotem umowy o dzieło, a w konsekwencji nie będzie podlegać obowiązkowi ubezpieczenia społecznego.

Skład orzekający

Maciej Borychowski

sprawozdawca

Magdalena Maliszewska

przewodniczący

Urszula Wilk

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Kwalifikacja prawna umów na prowadzenie wykładów jako umów o dzieło lub umów zlecenia w kontekście obowiązku ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych. Znaczenie prawidłowego postępowania dowodowego przez organy administracji."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji umów na wykłady, gdzie skarżący twierdził o autorskim charakterze swojej pracy. Interpretacja przepisów dotyczących umowy o dzieło i zlecenia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu rozróżnienia między umową o dzieło a umową zlecenia, co ma bezpośrednie przełożenie na obowiązek odprowadzania składek. Sąd podkreśla znaczenie dokładnego badania dowodów przez organy administracji.

Czy wykład to dzieło? Sąd bada, czy NFZ prawidłowo naliczył składki za szkolenia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
VI SA/Wa 5942/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-04-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Maciej Borychowski /sprawozdawca/
Magdalena Maliszewska /przewodniczący/
Urszula Wilk
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenia
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2561
art.102 ust.5 pkt 24, art.109 ust.5 i 6, art.66 ust.1 pkt 1 lit.e, 85 ust.4
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1610
art.750,734,65
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j.)
Dz.U. 2022 poz 2509
art.1 ust.1, ust.2, ust.21, ust.3
Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 1009
art.6 ust.1 pkt 4, art.13 pkt 2
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędziowie Sędzia WSA Urszula Wilk Asesor WSA Maciej Borychowski (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Łukasz Kawalec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 14 lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącego P. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Przedmiotem zaskarżenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ", "Organ") z dnia [...] lipca 2023 r., nr [...], który po rozpoznaniu odwołania P. K. (dalej: "Skarżący", "Zainteresowany"), utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2019 r. wydaną przez Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "DK-P OW NFZ"), ustalającą, że Zainteresowany podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o umowie zlecenia, na rzecz płatnika składek S. T., prowadzącego pozarolniczą działalność gospodarczą pod nazwą: "W." S. T. (dalej: "płatnik składek"), w okresach: od [...] lutego 2015 r. do [...] lutego 2015 r., od [...] marca 2015 r. do [...] marca 2015 r., od [...] marca 2015 r. do [...] marca 2015 r., (dalej: "Zaskarżona decyzja").
Prezes NFZ jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 i 6 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2561, z późn. zm., dalej: "ustawa o świadczeniach"), w związku z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz. U. poz. 1493) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, z późn. zm., dalej: "K.p.a.").
Podstawę faktyczną stanowiły następujące ustalenia Organu.
W dniu [...] października 2018 r. do DK-P OW NFZ wpłynął wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. (dalej: "ZUS") o ustalenie obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez Zainteresowanego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów zlecenia nazwanych przez płatnika składek umowami o dzieło. ZUS poinformował, że w trakcie kontroli przeprowadzonej u płatnika składek ustalono, iż Zainteresowany w dniach: [...] lutego 2015 r., [...] marca 2015 r., [...] marca 2015 r. i [...] marca 2015 r. nie został zgłoszony do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umów zlecenia nazwanych przez płatnika składek umowami o dzieło. Przedmiotem umów było przeprowadzenie wykładów na temat "Nowelizacja PIT, CIT, VAT 2015". W ZUS przedmiotem umów, które nie prowadziły do wytworzenia nowego dzieła lub przetworzenia do postaci w jakiej dotychczas nie istniało, było przekazanie konkretnej wiedzy.
ZUS poinformował ponadto, że w okresie wykonywania przedmiotowych umów Zainteresowany był zgłoszony przez innego płatnika składek do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej.
Wraz z wnioskiem o wydanie decyzji ZUS przesłał do DK-P OW NFZ następujące dokumenty:
• protokół kontroli przeprowadzonej u płatnika składek z dnia [...] lipca 2018r.,
• umowy o dzieło zawarte przez płatnika składek z Zainteresowanym, których przedmiotem było opracowanie i przedstawienie wykładu autorskiego na temat: Nowelizacja PIT, CIT, VAT 2015 roku i rozwiązanie kontrowersyjnych zagadnień problemowych oraz prezentacji dzieła na wykładach w dniach: [...] lutego 2015 r., [...] marca 2015 r., [...] marca 2015 r. i [...] marca 2015 r.
Pismami z dnia [...] października 2018 r. DK-P OW NFZ zawiadomił Zainteresowanego oraz płatnika składek o wszczęciu na wniosek ZUS postępowania w sprawie dotyczącej podlegania przez Zainteresowanego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartych przez ww. strony umów oraz poinformował o możliwości złożenia wyjaśnień oraz dokumentów związanych z ich zawarciem i realizacją.
W odpowiedzi Zainteresowany pismem z dnia [...] grudnia 2018 r. poinformował, że ustalenia ZUS w zakresie zakwalifikowania umów zawartych z płatnikiem składek jako umowy zlecenia jest nieprawidłowe. Zainteresowany oświadczył, iż prowadzi kancelarię podatkową, jest autorem publikacji prawno-podatkowych, posiada doświadczenie pracy urzędach kontroli skarbowej, a realizując wykłady podatkowe opracowuje autorską koncepcję programu każdego z nich i jego treści merytorycznej, przygotowuje w postaci materialnej indywidualne materiały dydaktyczne. W trakcie realizacji wykładu rozwiązywane są problemy zgłaszane przez uczestników wykładów. Zainteresowany w ww. piśmie przedstawił obszerne wyjaśnienia, w jaki sposób przygotowuje wykłady i materiały dydaktyczne. Zainteresowany oświadczył, że wszystkie wykłady podatkowe zrealizował na podstawie wymyślonego oraz stworzonego programu wykładów, które miały indywidualną treść - oprócz przedstawienia stanu prawnego, prezentowane były jego własne interpretacje orzeczeń sądowych. W ocenie Ubezpieczonego realizowane wykłady miały charakter twórczy i były uzależnione wyłącznie od jego wiedzy, przygotowania merytorycznego i doświadczenia zawodowego. Wraz z powyższymi wyjaśnieniami Zainteresowany przesłał materiały dydaktyczne, wydruki slajdów, zdjęć, listy obecności, ankiety wypełniane przez uczestników wykładów, program wykładów.
Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego DK-P OW NFZ decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. ustalił, że Zainteresowany, z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług zawartych z płatnikiem składek w okresach: od dnia [...] lutego 2015 r. do dnia [...] lutego 2015 r., od dnia [...] marca 2015 r. do dnia [...] marca 2015 r. od dnia [...] marca 2015 r. do dnia [...] marca 2015 r., podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył Zainteresowany.
Rozpoznając odwołanie, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, Prezes NFZ omówił przebieg postępowania, odwołał się do orzecznictwa sądowego wraz ze wskazaniem przepisów prawa, które mają zastosowanie w sprawie. Dokonując oceny spornych umów Organ wskazał, iż jego zdaniem, Zainteresowany realizując umowy zawarte z płatnikiem składek, których przedmiotem było opracowanie i przedstawienie wykładu autorskiego oraz prezentacji dzieła na wykładzie, wykonywał obowiązki, które mieszczą się w ramach typowych prac edukacyjnych. Przy tego rodzaju wykonywanych czynnościach, tzn. zmierzających najpierw do opracowania a następnie do przeprowadzenia wykładu/szkolenia z zakresu danej dziedziny, trudno uznać, że umowy polegały "na dostarczeniu określonych wyników swojej pracy w postaci dzieła". Podobnie, ewentualne wypracowane materiały dydaktyczne takie jak programy, konspekty czy też koncepcje przeprowadzenia szkolenia oraz ich dobór, nie spełniają kryterium uznania ich za samoistny i niezależny wynik w postaci dzieła. Mają one charakter techniczny, przygotowawczy i funkcjonują jako pomoc naukowo-dydaktyczna dla wykładowcy bądź słuchaczy. Jakkolwiek utrwalone mogły stanowić jedynie środek przekazu pozwalający "lepiej", "efektywniej" urzeczywistnić cel zawartych umów poprzez przeprowadzenie szkoleń i trudno byłoby je uznać za samoistny rezultat (dzieło). Nie można sobie również wyobrazić aby dydaktyk, szkoleniowiec prowadził szkolenia nie posiadając wcześniej stworzonego programu czy przygotowanych pomocy naukowych, choćby w postaci autorskiego programu nauczania, realizowanego w niniejszym przypadku dla słuchaczy szkoleń. Ponadto należy podkreślić, że strony umów - poza ogólnym wskazaniem tematu wykładów/szkoleń - nie postanowiły w żadnym z ich zapisów, na czym dokładnie miałoby polegać przygotowanie materiałów/szkoleń, ani tego, jaką szkolenia/zajęcia miały przyjąć formę. Organ stwierdził, że w przypadku spornych umów żadne konkretne dzieło w myśl przepisów regulujących umowę o dzieło nie zostało oznaczone. Umowy zawarte z Zainteresowanym nie miały charakteru umów o dzieło, albowiem dziełem w myśl przepisów k.c. nie może być świadczenie usług dydaktycznych w postaci przygotowania materiałów oraz przeprowadzenia na ich podstawie szkoleń.
Prezes NFZ wskazał, że przedmiotem zawartych przez strony umów nie było przedstawienie przez prelegenta własnego dorobku naukowego ale udzielenie konwencjonalnych wykładów/szkoleń z określonego zakresu (Nowelizacja PIT, CIT, VAT 2015 roku oraz rozwiązania kontrowersyjnych zagadnień problemowych). Wykłady nie miały cech utworu naukowego. Organ zaznaczył, że nie kwestionuje dorobku naukowego Zainteresowanego, kwalifikacji czy osobistych właściwości ze względu na które został zatrudniony przez płatnika składek. Organ nie zgadza się jednak ze stanowiskiem, że w przedmiotowej sprawie Zainteresowany prowadząc wykłady/szkolenia wytworzył jakieś dzieło. Rozróżnić bowiem należy samo wytworzenie dzieła np. opracowanie jakiejś nowatorskiej koncepcji naukowej i utrwalonej np. w artykule naukowym, czy książce na dany temat, od prowadzenia szkoleń/zajęć/wykładów na ten temat w oparciu o stworzoną wcześniej publikację. Ponadto Organ wskazał, że z samych umów nie wynika, że to Zainteresowany - w przeciwieństwie do płatnika składek miał brać na siebie odpowiedzialność wobec słuchaczy oraz osób trzecich za prawidłowe wykonanie dzieła, to płatnik składek jako zlecający a nie Zainteresowany, jako prowadzący wykłady/szkolenia w rzeczywistości podlegał odpowiedzialności za wady dzieła. Natomiast Zainteresowany zobowiązany był wykonać swoją pracę sumiennie według swojej najlepszej wiedzy, ze starannością, jakiej wymaga zakres i charakter pracy. Organ wskazał, że nie neguje zgodnego zamiaru stron podpisania umowy o dzieło, gdyż zgodny zamiar stron obejmował niezgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego oraz w konsekwencji nieopłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne, co jest Organowi znane na podstawie zgromadzonej dokumentacji.
Ustosunkowując się do zarzutów odwołania Prezes NFZ stwierdził, że zostały podjęte odpowiednie czynności zmierzające do zebrania pełnego materiału dowodowego. Organ uzasadnił swoje stanowisko dotyczące nieprzesłuchania Zainteresowanego oraz płatnika składek. Prezes NFZ wskazał, iż nie stwierdził naruszenia art. 8 K.p.a., bowiem naruszenie tego przepisu jest z reguły skutkiem naruszenia przez organy państwa przepisów prawa, co w niniejszej sprawie nie zaszło.
Na decyzję Prezesa NFZ z [...] lipca 2023 r. pełnomocnik Zainteresowanego pismem z dnia [...] października 2023 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił:
1) naruszenie prawa materialnego tj.:
a) art. 750 w zw. z art. 734 i nast., a także art. 627 w zw. z art. 65 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2023 r. poz. 1610 z późn. zm., dale: "K.c."), w brzmieniu obowiązującym w 2015 r., poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. bezzasadne uznanie, że zakwestionowane umowy o dzieło stanowią umowy oświadczenie usług, podczas, gdy umowy te mają charakter umów o dzieło, o czym świadczy ich przedmiot, cel i treść tych umów, zgodny zamiar stron ją zawierających oraz ich faktyczne wykonanie,
b) art. 1 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 21 oraz ust. 3 w zw. z art. 65 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2509, dalej: "ustawa o prawie autorskim"), brzmieniu obowiązującym w 2015 r., polegające na nieuznaniu wygłoszonych słownie przez Skarżącego wykładów za utwory w rozumieniu przepisów prawa autorskiego,
c) art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, w brzmieniu obowiązującym w 2015 r., poprzez stwierdzenie, iż "zgodny zamiar stron obejmował niezgłoszenie Skarżącego przez płatnika składek - do ubezpieczenia zdrowotnego oraz w konsekwencji nieopłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne" oraz niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji braku ustalenia rzeczywistej treści zakwestionowanych stosunków cywilno-prawnych i w konsekwencji uznanie, że istnieje podstawa do objęcia Skarżącego ubezpieczeniami zdrowotnymi z tego tytułu,
d) art. 109 ust. 1 i ust. 4 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e) ustawy o świadczeniach, w brzmieniu obowiązującym w 2015 r., poprzez przyjęcie, iż w zaistniałym stanie faktycznym powstał obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu umów o dzieło, które wykonał Skarżący na rzecz płatnika składek oraz, że Skarżący jest osobą, która wykonała pracę na podstawie umów o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi;
2) naruszenie przepisów postępowania tj.: art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 8 § 1 K.p.a., w brzmieniu obowiązującym w 2015 r., w stopniu mającym wpływ na załatwienie sprawy, poprzez:
a) prowadzenie postępowania bez podjęcia podstawowych czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy oraz nie zebranie w sposób wyczerpujący podstawowego materiału dowodowego niezbędnego do rozstrzygnięcia sprawy polegające na nieprzeprowadzeniu oraz całkowitym pominięciu treści kluczowych dowodów w sprawie, tj. autorskich obszernych materiałów dydaktycznych, specjalnych autorskich prezentacji wykładowych, autorskich programów oraz ankiet uczestników, które potwierdzają brak istnienia wad fizycznych wykonanego dzieła, oraz wydanie decyzji bez jakiejkolwiek analizy tych dokumentów,
b) dokonanie nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, poprzez przyjęcie i bezkrytyczne uznanie stanowiska Oddziału ZUS w Rzeszowie, że: "z treści umowy oraz sposobu jej realizacji wynika, że wykonawca zobowiązany był do przekazania konkretnej wiedzy uczestnikom danego szkolenia", a konsekwencji stwierdzenie, że "organ nie zgadza się ze stanowiskiem, że w przedmiotowej sprawie Skarżący prowadząc wykłady/szkolenia wytworzył jakieś dzieło".
Formułując powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie Zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji DK-P OW NFZ ora zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o oddalenie skargi w całości, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Uczestnik postępowania nie zajął stanowiska w sprawie.
Na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2024 r. Skarżący poparł skargę oraz przedstawił swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, kontrola ta, stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej: "P.p.s.a."). Podkreślenia wymaga również, że stosownie do powołanych wyżej przepisów Sąd nie bada zaskarżonej decyzji pod względem jej celowości czy słuszności.
Uwzględniając wskazane wyżej kryteria przy kontroli Zaskarżonej decyzji skargę należy uznać za zasadną.
Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest charakter prawny umów zawartych przez Skarżącego z płatnikiem składek. Istota sprawy sprowadza się więc do zweryfikowania stanowisk stron i udzielenia odpowiedzi na pytania, czy były to umowy o dzieło, czy też inna umowa o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, stosuje się przepisy dotyczące zlecenia i czy w zaistniałym stanie faktycznym Skarżący podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartych umów.
Przedmiotem sądowej kontroli legalności jest decyzja Prezesa NFZ z [...] lipca 2023 r., utrzymująca w mocy decyzję DK-P OW NFZ z dnia [...] stycznia 2019 r., który stwierdził, że Zainteresowany podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o umowie zlecenia, na rzecz płatnika składek: "W." S. T., w okresach: od [...] lutego 2015 r. do [...] lutego 2015 r., od [...] marca 2015 r. do [...] marca 2015 r., od [...] marca 2015 r. do [...] marca 2015 r.
Wskazana decyzja została wydana na skutek odwołania wniesionego przez Zainteresowanego.
Sąd zauważa, że w sytuacji, jak to ma miejsce w okolicznościach sprawy, kiedy skarga zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumpcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w Zaskarżonej decyzji jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony. Stąd, wobec postawienia w skardze zarzutu naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania, jako pierwszy należało poddać ocenie zarzut naruszenia przepisów postępowania. Przy czym, w pierwszej kolejności należy to czynić pod kątem prawidłowości dokonanych ustaleń faktycznych i ich oceny, które wyznaczają przepisy prawa materialnego mające w sprawie zastosowanie.
Zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 7 K.p.a. i skonkretyzowana w art. 77 § 1 K.p.a. wskazuje, że organy administracji publicznej mają obowiązek podjąć wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, zobowiązane są także w sposób wyczerpujący nie tylko zebrać, ale i ocenić cały materiał dowodowy. W konsekwencji zaskarżona decyzja narusza wyżej wskazane zasady prawa administracyjnego, jak i art. 80 K.p.a. obligujące organ do oceny materiału dowodowego w całokształcie, w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.
Działania podejmowane w ramach wskazanych wyżej obowiązków mają bowiem na celu dokonanie ustaleń, pozwalających na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. Oznacza to, że to normy prawa materialnego wskazują, jakie fakty mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, wyznaczają tym samym zakres postępowania dowodowego i zakres ustaleń faktycznych koniecznych dla załatwienia sprawy (vide wyrok NSA w sprawie sygn. akt II GSK 1449/14 z 2015.07.07).
Na wstępie wskazać bowiem należy na utrwalony pogląd doktryny, według koncepcji J. Wróblewskiego, stanowiący jeden z etapów stosowania prawa faza gromadzenia dowodów i ustalania stanu faktycznego obejmuje szereg czynności, których prawidłowość warunkuje poprawność dalszych części tego procesu (J. Wróblewski, Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1972, s. 52). Niewadliwość subsumpcji, a więc podciągnięcia zaistniałych faktów pod stosowaną normę prawa materialnego oraz określenia wiążących konsekwencji prawnych uzależnione są bowiem ściśle od prawidłowości ustaleń stanu faktycznego. Istotne wady, bądź luki materiału dowodowego, uniemożliwiają prawidłową ocenę co do tego, które przepisy prawa znajdują zastosowanie w sprawie, a w konsekwencji stoją na przeszkodzie poprawnemu skonstruowaniu normy jednostkowo-konkretnej.
W postępowaniu administracyjnym reguły determinujące czynności ustalania stanu faktycznego, zwane zbiorczo postępowaniem wyjaśniającym, wytyczone są przede wszystkim przez uregulowane w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. zasadę prawdy obiektywnej, zasadę oficjalności, zasadę ciężaru dowodu, bezpośredniości i zupełności zgromadzonego materiału. Treścią zasady prawdy obiektywnej jest powinność organu procesowego dokonania ustaleń co do faktów zgodnie z ich rzeczywistym przebiegiem. Tylko takie fakty mogą stanowić podstawę załatwienia sprawy (zob. wyrok NSA z 14.02.2013 r., sygn. akt II GSK 2173/11, LEX nr 1358369). Wniosek o zaistnieniu określonego przebiegu zdarzeń może stanowić także rezultat uwzględniającego wiedzę, wynikającą z zasad doświadczenia życiowego i obserwacji życia społecznego oraz logicznego rozumowania o faktach wykazanych określonymi dowodami (zob. postanowienie SN z 23.05.2002 r., sygn. akt V KKN 426/00, OSNKW 2002/9–10, s. 81). Owo nieprawdopodobieństwo innego przebiegu zdarzeń powinno wynikać z obiektywnej przekonywalności dowodów, które okazują się przekonujące dla normalnie rozumującego i oceniającego rzeczywistość człowieka. Dowody te powinny u organu stosującego prawo wywołać subiektywne, całkowite i bezwzględne przekonanie co do stanu faktycznego. Dopóki istnieją jakiekolwiek wątpliwości w tym zakresie, dopóty organ nie może uznać za prawdziwą określonej wersji stanu faktycznego (zob. T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2010, s. 54–55).
Podkreślenia wymaga, iż ustanowiona w K.p.a. zasada oficjalności obciąża organ administracji publicznej obowiązkiem zebrania, a następnie rozważenia całego materiału dowodowego z urzędu (B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2018, s. 73). Koresponduje z nim przyjęta w postępowaniu administracyjnym koncepcja spoczywającego na organach administracji ciężaru dowodu. Jej znaczenie w postępowaniach, których przedmiotem jest nałożenie na stronę obowiązku jest kluczowe. Obowiązkiem organu jest bowiem w takim przypadku samodzielne wykazanie faktów opisanych w hipotezie stosowanej normy prawnej. Pewnym wyjątkiem w tym zakresie są te fakty, które nie wymagają dowodu – jeżeli są objęte notoryjnością bądź domniemaniem. Ułatwienia dowodowe dotyczą także dokumentów urzędowych i ich odpisów bądź wypisów, a także zakazów dowodowych w tym zakresie, w jakim zabraniają one podważania określonych okoliczności. Domniemania to sądy o faktach wynikające bądź z doświadczenia życiowego, obserwacji zjawisk (domniemania faktyczne), bądź z przepisów prawa (domniemania prawne). Domniemania faktyczne zakładają pewną naturalną, niewymagającą dowodu kolej rzeczy, ale nie wyłączają dopuszczalności przeciwdowodu. Z kolei domniemania prawne mogą mieć charakter wzruszalny (względny – presumptiones iuris tantum), jeżeli mogą podlegać obaleniu, oraz domniemania niewzruszalne (bezwzględne – presumptiones ac de iure), jeżeli nie poddają się obaleniu.
Konsekwencją obowiązywania w postępowaniu administracyjnym zasady prawdy materialnej (obiektywnej) jest przyjęcie wobec czynności zmierzających do jej ustalenia zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 K.p.a.). Wyraża ona "postulat, by organ przy ustalaniu prawdy na podstawie materiału dowodowego nie był skrępowany żadnymi przepisami co do wartości poszczególnych rodzajów dowodów i mógł swobodnie, tj. zgodnie z własną oceną wyników postępowania dowodowego w danej sprawie, ustalić stan faktyczny" (tak E. Iserzon [w:] E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1961, s. 115).
Podkreślić również należy, że zgodnie z zasadą dwuinstancyjności (art. 15 K.p.a.) skutecznie wniesiony środek odwoławczy gwarantuje stronie rozpoznanie sprawy, załatwionej przez organ I instancji po raz drugi przez właściwy organ wyższego stopnia i uzyskanie rozstrzygnięcia tego organu. Istotą postępowania odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy, a w szczególności ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu. Brak w motywach decyzji jakiegokolwiek ustosunkowania się do zarzutów odwołania uzasadnia nie tylko uznanie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem podstawowych zasad postępowania odwoławczego, ale jednocześnie daje podstawę do stwierdzenia, że przy tego rodzaju postępowaniu pod znakiem zapytania pozostają gwarancje wynikające z zasady dwuinstancyjności (v. wyrok WSA w Poznaniu z 26 stycznia 2023 r., III SA/Po 750/22).
W orzecznictwie podkreśla się, że organ odwoławczy ponownie rozpatruje i rozstrzyga sprawę administracyjną, niezależnie od podniesionych w odwołaniu zarzutów, jednakże ma obowiązek szczegółowego ustosunkowania się do nich. Natomiast uzasadnienie, w którym brak jest rzetelnego ustosunkowania się do zarzutów odwołania albo brak odniesienia się i oceny wszystkich okoliczności faktycznych sprawy i dowodów, pozwalających na zweryfikowanie prawidłowości rozstrzygnięcia organu I instancji uprawnia do stwierdzenia, że decyzja organu odwoławczego wydana została z naruszeniem zasad procesowych, w tym zasady wyrażonej w art. 15 k.p.a. (v. wyrok WSA w Warszawie z 20 kwietnia 2017 r., VII SA/Wa 1264; wyrok WSA w Krakowie z 14 grudnia 2016 r., III SA/Kr 991/16; wyrok WSA we Wrocławiu z 28 czerwca 2017 r., II SA/Wr 29/17). Pogląd ten znajduje akceptacje w doktrynie, gdzie wskazuje się, że brak odniesienia się do zarzutów odwołania świadczy o nierozpoznaniu przez organ odwoławczy sprawy w jej całokształcie (v. uchwała Sądu Najwyższego z 23 września 1986 r., III AZP 11/86; glosa T. Wosia i J. Zimmermanna do uchwały, PiP 1989, z. 8).
Jak wynika z treści art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a., decyzja musi zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, na które składają się w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie decyzji powinno być skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady przekonywania, o której mowa w art. 11 K.p.a. Jednocześnie uzasadnienie powinno umożliwić sądowi administracyjnemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia. Zasada przekonywania nie jest zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane.
Ponadto, z istoty uzasadnienia wynika, że powinno ono wskazywać przesłanki, którymi kierował się organ wydając dane orzeczenie, a więc powinno w sposób wyczerpujący wyjaśniać podstawę rozstrzygnięcia i okoliczności, które za wydanym rozstrzygnięciem przemawiają. Argumentacja zawarta w uzasadnieniu powinna umożliwić, zarówno adresatom rozstrzygnięcia, których bezpośrednio ono dotyczy, jak i sądowi badającemu jego legalność, odtworzenie toku czynności procesowych oraz procesu rozumowania organu, który doprowadził do określonej konkretyzacji praw lub obowiązków stron. Uzasadnienie aktu administracyjnego, stanowiąc jego integralną część, wpływa na jego treść. Sporządzenie uzasadnienia jest nie tylko wymogiem formalnym, wynikającym wprost z brzmienia art. 107 § 1 i 3 K.p.a., ale także ma istotne znaczenie merytoryczne. Przedstawienie toku rozumowania organu administracyjnego wpływa na kontrolę rozstrzygnięcia w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy Sąd w składzie rozpoznającym sprawę wskazuje, że w Zaskarżonej decyzji pożądanego działania Organu oraz opisanych wyżej elementów zabrakło.
Sąd wskazuje, że Skarżący konsekwentnie w toku postępowania administracyjnego oraz w skardze do tutejszego Sądu podnosi, iż podczas wykładów będących realizacją spornych umów, oprócz przedstawienia analizy bieżącego oraz nowelizowanego od 1 stycznia 2015 r. stanu prawnego, przedstawiał własne interpretacje orzeczeń sądowych (TS UE oraz polskich sądów administracyjnych), omawiał właściwe sposoby postępowania podatników w ramach formułowanych przez uczestników zapytań i wątpliwości. Ponadto rozwiązywał indywidualne case study, przedstawiał własne wyjaśnienia, stanowiska oraz komentarze, a także rozstrzygał problematyczne stany faktyczne, które zaistniały w toku prowadzonej przez uczestników bieżącej działalności gospodarczej.
Szczegółowe wyjaśnienia w powyższym zakresie oraz obszerny materiał dowodowy Skarżący przedłożył organom NFZ w pismach z dnia [...] grudnia 2018 r. i [...] grudnia 2018 r.
W Zaskarżonej decyzji Prezes NFZ, wbrew stanowisku Skarżącego oraz przedłożonej dokumentacji, jaka została wytworzona w toku realizacji spornych umów uznał, przytaczając stosowne wyroki sądowe, że wykłady nie miały cech utworu naukowego. Wykłady posiadają walory twórcze, ale tylko wtedy będą mogły stanowić dzieło, gdy ich "twórca" będzie przekazywał nową wiedzę w zakresie pewnego przedmiotu/tematu, tzn. będzie wykładał coś, co wcześniej nie było przedmiotem jakichkolwiek rozważań i badań. Natomiast samo przygotowanie wykładu, nawet, gdy przekazywana w nim wiedza wykracza poza zwykły poziom i granice programowe oraz jest w sposób indywidualny dostosowywana do potrzeb słuchaczy, nie może stanowić podstawy do przyjęcia, że w takim wypadku mamy do czynienia z dziełem.
Sądowi w składzie rozpoznającym znane jest stanowisko prezentowane przez judykaturę, dotyczące prawnej kwalifikacji wykładów, iż co do zasady nie noszą one waloru dzieła. Sąd z takim stanowiskiem orzecznictwa się zgadza. Niemniej jednak, aby Organ mógł taki wniosek wyciągnąć, oceniając sporne umowy uprzednio powinien kompleksowo rozważyć i ocenić stanowisko prezentowane przez Skarżącego oraz załączony przezeń bardzo obszerny materiał dowodowy.
Natomiast lektura Zaskarżonej decyzji, na co zwraca uwagę Skarżący w wywiedzionej skardze, nie pozwala stwierdzić, iż Organ dogłębnie przeanalizował sprawę i wywiódł prawidłowe wnioski końcowe, a nie bezwiednie zgodził się z decyzją DK-P OW NFZ oraz wnioskiem ZUS, który zainicjował postępowanie w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu analiza istoty sporu przez Prezesa NFZ, mimo licznie przywołanego orzecznictwa, w istocie była pobieżna. Ta pobieżność wynika z tego, iż co prawda Organ odwoływał się do przedmiotu spornych umów, to faktycznie nie ocenił na podstawie całokształtu materiału dowodowego stosunku zobowiązaniowego łączącego strony. Co więcej w uzasadnieniu Zaskarżonej decyzji próżno szukać odniesienia się do dowodów i argumentacji przedstawionej przez Skarżącego. Za takie odniesienie w żadnej mierze nie może być poczytane stanowisko Prezesa NFZ, że samo przygotowanie materiałów do przeprowadzenia wykładu/szkolenia nie może przesądzać o powstaniu dzieła. Sąd wskazuje, że w realiach niniejszej sprawy zajęcie takiego stanowiska wymagało uprzedniego przeanalizowania przedłożonych przez Skarżącego materiałów i co ważne argumenty przeciw Prezes NFZ w niebudzący sposób powinien wyartykułować w uzasadnieniu Zaskarżonej decyzji. Brak spełnienia obowiązku należytego uzasadnienia decyzji powoduje, że w istocie Sąd nie jest władny dokonać jej kontroli.
Jak już wyżej zostało wskazane w postępowaniu administracyjnym reguły determinujące czynności ustalania stanu faktycznego, zwane zbiorczo postępowaniem wyjaśniającym, wytyczone są przede wszystkim przez uregulowane w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. zasadę prawdy obiektywnej, zasadę oficjalności, zasadę ciężaru dowodu, bezpośredniości i zupełności zgromadzonego materiału. Zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 7 K.p.a. i skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. wskazuje, że organy administracji publicznej mają obowiązek podjąć wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, zobowiązane są także w sposób wyczerpujący nie tylko zebrać, ale i ocenić cały materiał dowodowy. Działania podejmowane w ramach wskazanych wyżej obowiązków mają bowiem na celu dokonanie ustaleń, pozwalających na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. Powyższe oznacza to, że to normy prawa materialnego wskazują, jakie fakty mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, wyznaczają tym samym zakres postępowania dowodowego i zakres ustaleń faktycznych koniecznych dla załatwienia sprawy. (v. wyrok NSA z 7 lipca 2015 r., II GSK 1449/14).
W niniejszej sprawie zakres koniecznych do ustalenia faktów wytyczały art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach i art. art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497, dale: "u.s.u.s."), w brzmieniu obowiązującym w dacie realizacji spornych umów.
Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, którymi są m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z k.c. stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub osoby z nimi współpracujące. W związku z powyższym wyłącznie osoba spełniająca przesłanki do podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu umowy zlecenia - podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.
Z kolei na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 4 u.s.u.s., obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z K.c. stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Natomiast zgodnie z art. 13 pkt 2 u.s.u.s., obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy od dnia oznaczonego w umowie, jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.
Na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę, jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający.
W świetle wskazanych regulacji punktem wyjścia dla ustalenia w rozpoznawanej sprawie koniecznego zakresu postępowania wyjaśniającego stanowi wskazany wyżej przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy oraz przepisy ustawy Kodeks cywilny.
W myśl art. 627 K.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia, zaś z art. 734 § 1 K.c. przez umowę zlecenia, przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej lub czynności wykonywanej w ramach świadczenia usług dla dającego zlecenie. Umowa zlecenia i umowa o świadczenie usług to umowy starannego działania, a umowa o dzieło to umowa na wykonanie (umowa skutku). Podkreślić należy, że umowę o dzieło od umowy zlecenia odróżnia przede wszystkim to, że umowa o dzieło powinna być zawsze zwieńczona konkretnym i sprawdzalnym rezultatem (dziełem materialnym lub niematerialnym), natomiast w umowie o świadczenie usług, przyjmujący zlecenie zobowiązuje się dokonać umówionych czynności.
Sąd podkreśla, że dokonując oceny charakteru spornych umów, nie można pominąć zasady wyrażonej w art. 65 § 2 K.c., zgodnie z którą w umowach należy badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu.
Stwierdzić przy tym należy, że przeprowadzona przez Organ analiza charakteru prawnego spornych umów oraz przedłożonego materiału dowodowego, będącego wyrazem realizacji tych umów nie była kompleksowa. W toku tej analizy Organ uznając, że przedmiot umowy został określony w sposób ogólny. Niemniej jednak dysponując materialną postacią realizacji umówionego przez strony dzieła (materiałów przedłożonych przez Zainteresowanego) – nie dokonał jego analizy i czemu nie dał wyrazu w uzasadnieniu Zaskarżonej decyzji.
Na marginesie Sąd wskazuje, że przedmiot spornych umów jaki miał zrealizować Skarżący nie należy do łatwej tematyki i co do zasady wymaga specjalistycznej wiedzy z dziedziny podatków. Zresztą na ten aspekt uwagę zwrócił DK-P OW NFZ, że "Na podkreślenie zasługuje fakt, że przygotowanie i wygłaszanie wykładów z zakresu prawa podatkowego wymaga co prawda określonej wiedzy z tego zakresu i umiejętności jej przekazania (...).". Tym bardziej, zdaniem Sądu, stanowisko organów NFZ wyrażone w ich decyzjach, w tym w Zaskarżonej decyzji nie powinno budzić wątpliwości, co do kategorii łączącej strony umowy. W związku z czym, zakwestionowanie zgodnego zamiaru zawarcia umowy o dzieło winno być poprzedzone szczegółową analizą nie tylko samej treści umów, ale przede wszystkim zmaterializowanej jej postaci – załączonymi do sprawy materiałami. W toku postępowania administracyjnego Skarżący, czynnie w nim uczestnicząc, złożył wyjaśnienia oraz załączy obszerny materiał. Zainteresowany w sposób szczegółowy i pragmatyczny opisał proces poprzedzający przygotowanie do realizacji spornych umów, jak również i przeprowadzenie wykładów.
Sąd zauważa, że organy w toku prowadzonego postępowania nie dokonały analizy nakierunkowanej na ocenę przedstawionych przez Skarżącego wyjaśnień i materiałów – brak jest analizy w tym zakresie w obu decyzjach. Owszem, przyjmuje się w orzecznictwie, iż przygotowanie i przeprowadzenie zajęć nie stanowi samo w sobie dzieła. Niemniej jednak, aby taki wniosek mógł zostać wywiedziony w konkretnej sprawie, najpierw musi zostać poprzedzony szczegółową analizą materiału źródłowego. W niniejszej sprawie Prezes NFZ, ani DK-P OW NFZ takiej analizy nie przeprowadzili. A biorąc pod uwagę, że takie ustalenia stanowią istotę sporu, przedwczesne jest twierdzenie, iż łączący strony stosunek umowny nie należy do kategorii umów rezultatu. I co ważne, należy raz jeszcze podkreślić, aby taki wniosek został wywiedziony nie można przyjąć a priori, iż każdy wykład/szkolenie co do zasady należy kwalifikować jako świadczenie usług, do którego mają zastosowanie przepisy dotyczące umów zlecenia.
Warto w tym miejscu przywołać wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 stycznia 2020 r. w sprawie sygn. akt: II GSK 2376/17, w którym Sąd ten nakazał "wziąć pod uwagę orzecznictwo SN, z którego wynika, że przedmiotem umowy o dzieło może być wytwór pracy intelektualnej człowieka, a więc rezultat niematerialny, m.in. wykład, a nawet cykl specjalistycznych wykładów na skonkretyzowane tematy (tak m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z 10 maja 2016 r., II UK 217/15). Sąd Najwyższy wypowiadał się niejednokrotnie w orzecznictwie, że przygotowanie i wygłoszenie wykładu może być przedmiotem umowy o dzieło, a w konsekwencji nie będzie podlegać obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Przykładowo w wyroku z 12 sierpnia 2015 r. SN uznał, że pojedynczy wykład czy szkolenie nie powinien być oskładkowany, w przypadku, gdy nosi znamiona wypowiedzi autorskiej (I UK 389/14, Legalis). Następnie w wyroku z 27 sierpnia 2013 r. SN wskazał, że nawet wygłoszenie cyklu wykładów na konkretny temat, mających cechy wykładu monograficznego, traktujących o jednym konkretnym zagadnieniu, mających na celu dokładne i szczegółowe przedstawienie określonej problematyki lub wyczerpanie zagadnienia ujętego w tytule, który ma cechy utworu w pojęciu art. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim, nie jest objęte obowiązkiem ubezpieczenia społecznego (II UK 26/13, Legalis). W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się - w odniesieniu do wykładu o charakterze naukowym - że wykład niestandardowy, niepowtarzalny, spełniający kryteria twórcze - jest przedmiotem prawa autorskiego (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 14 lutego 2012 r., III UZP 4/11, OSNP 2012, nr 15-16, poz. 198).
Reasumując, powodem uchylenia zaskarżonej decyzji były jej mankamenty procesowe, tj. naruszenie art. 7 K.p.a., 77 § 1 K.p.a. oraz art. 80 K.p.a., w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c.) P.p.s.a. Uniemożliwiły one zaakceptowanie stanowiska, że na podstawie całokształtu sprawy, zawarcie spornych umów niewątpliwie powodowało powstanie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego. W tym celu Organ winien ocenić zarówno poszczególne postanowienia spornych umów, jak i temat mającego być zaprezentowanym wykładu; poddać analizie, czy do jego opracowania niezbędne były szczególne kwalifikacje wykładowcy, oraz czy takie ewentualnie wymagane kwalifikacje Zainteresowany prezentowała, a następnie ocenić, czy wykład miał charakter autorski.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Organ uwzględni powyższe wskazania Sądu, w razie potrzeby uzupełni materiał dowodowy i dokona jego całościowej oceny. Ponadto, w uzasadnieniu ponownie wydanej decyzji ustosunkuje się do wszystkich zarzutów oraz dowodów podniesionych i wskazanych w odwołaniu.
Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. (pkt 1 wyroku).
O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200, art. 209 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935), zasądzając od Organu na rzecz Skarżącego 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 2 wyroku).
Wszystkie orzeczenia krajowych sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu, dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych CBOSA pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl .

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI