VI SA/Wa 172/05

VI SA/Wa 172/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-07-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-01-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Wdowiak /przewodniczący sprawozdawca/
Magdalena Bosakirska
Pamela Kuraś-Dębecka
Symbol z opisem
6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ
Rada Radców Prawnych
Treść wyniku
Uchylono uchwałę I  i II  instancji
Sentencja
Sygn. VI SA/Wa 172/05 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 lipca 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia (spr.) Sędziowie : Sędzia Sędzia WSA Protokolant: Krzysztof Tomaszewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2005 r. sprawy ze skargi A. Z. na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] października 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia uchwały w sprawie odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] czerwca 2004 r. 2. zasądza od Krajowej Rady Radców Prawnych na rzecz A. Z. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów wpisu sądowego
Uzasadnienie
Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] uchwałą nr [...] z dnia [...] czerwca 2004 roku, działając na podstawie art.150 § 1 i 151 § 1 pkt 1 kpa w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 roku, sygn. akt P 21/o2 /Dz.U. nr 84, poz. 303/, po wznowieniu postępowania administracyjnego w przedmiocie odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich i rozpatrzeniu przesłanek do wznowienia postępowania, uchwaliła odmówić uchylenia uchwały nr [...] z dnia [...] marca 2003 roku w sprawie odmowy wpisu A. Z. na listę aplikantów radcowskich. Rada Okręgowa Izby Radców Prawnych w [...] powołała się na uzasadnienie Wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 roku, w który Trybunał podkreślił, że "pozbawienie mocy obowiązującej przepisów uznanych za niezgodne z Konstytucją nie powoduje automatycznie prawnej bezskuteczności aktów i czynności podjętych przed dniem ogłoszenia wyroku. W szczególności przeprowadzone przed ogłoszeniem Wyroku Trybunału Konstytucyjnego konkury na aplikację: radcowską i adwokacką zachowują swą skuteczność. Konkursy te także ze względu na swą naturę nie podlegają procedurze wznowienia czy wzruszenia ich rezultatów z powodu wydania niniejszego wyroku". Zgodnie z art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych wpis na listę aplikantów radcowskich następuje po przeprowadzeniu konkursu. Z istoty postępowania konkursowego wynika, że jego uczestnicy powinni spełniać znane im wymogi konkursowe, aby uzyskać stosowną promocję przyjęcia na aplikację. Wyniki postępowania konkursowego przeprowadzonego w stosunku do A. Z. nie dawały podstaw do wpisu na listę aplikantów radcowskich.
Po rozpoznaniu odwołania A. Z. od uchwały Rady Okręgowej Radców Prawnych w [...] z dnia [...] czerwca 2004 roku, Krajowa Rada radców Prawnych uchwałą z dnia [...] października 2004 roku nr [...] uchwaliła utrzymać w mocy zaskarżoną uchwałę.
Zdaniem Krajowej Rady Radców Prawnych brak było podstaw do zmiany zaskarżonej uchwały. Rada OIRP w [...] odmówiła uchylenia uchwały nr [...] z [...] marca 2003 roku w sprawie odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich. Odmowa wpisu została dokonana w oparciu o wyniki konkursu przeprowadzonego na podstawie art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych i regulaminu postępowania Krajowej Rady Radców Prawnych i rad okręgowych izb radców prawnych, wydanego na podstawie art. 60 pkt 8 ustawy o radcach prawnych. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż "przepisy dotychczasowe /art. 60 pkt 8b/, także w zakresie orzeczenia o ich niezgodności z Konstytucją – do czasu zakwestionowanie ich przez Trybunał – korzystały z domniemania konstytucyjności z wszystkimi jego następstwami, co do podjętych w oparciu o nie uchwał i decyzji organów samorządu zawodowego.
Na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] października 2004 roku skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył A. z. wnosząc o jej uchylenie jako niezgodnej z prawem. Zakwestionował poprawność przeprowadzonego konkursu powołując się na Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 roku.
Zaskarżonej decyzji zarzucił, iż jest wewnętrznie sprzeczna, albowiem z jednej strony neguje istnienie orzeczenia TK jako pozytywnej przesłanki zastosowania przepisu art. 151 § 1 pkt 2 kpa, z drugiej zaś do tego orzeczenia się odwołuje. Żądanie z art. 145a kpa jest żądaniem materialnoprawnym rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy. Rada OIRP w [...] rażąco naruszyła art. 151 § 1 pkt 2 kpa poprzez nieuwzględnienie orzeczenia TK o utracie mocy prawnej aktu normatywnego i jest działaniem bez podstawy prawnej. Twierdzenie obu Rad, iż decyzja oparta na przepisie prawa, który został uchylony orzeczeniem TK może się ostać, jest sprzeczne z istotą państwa prawa i ideą Konstytucji. W sprawie niniejszej organ winien zastosować art. 151 § 1 pkt 1 kpa, a więc uchylić decyzję dotychczasową i orzec co do istoty sprawy.
W odpowiedzi na skargę Krajowa Rada Radców Prawnych wnosiła o jej oddalenie podnosząc, iż w uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przepisy dotychczasowe /art. 60 pkt 8b/, także w zakresie orzeczenia o ich niezgodności z Konstytucją – do czasu zakwestionowania ich przez Trybunał – korzystały z domniemania konstytucyjności ze wszystkimi jego następstwami, co do podjętych w oparciu o nie uchwał i decyzji organów samorządu zawodowego".
Wojewódzki Sąd administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Kontrolując zaskarżoną uchwałę /decyzję/ z punktu widzenia powyższych kryteriów skarga jako zasadna podlega uwzględnieniu.
Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 lutego 2004 roku po rozpoznaniu pytania prawnego Naczelnego Sądu Administracyjnego o zbadanie zgodności art. 60 pkt 8b ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych /Dz.U. nr 19, poz.145 ze zm./ z art. 17 ust.1 w zw. z art. 17 ust.2 oraz art. 87 Konstytucji orzekł, że art.60 pkt 8b ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych /Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz.1059, Nr 126, poz.1069 i Nr 153, poz.1271 oraz z 2003 r. Nr 124, poz.1152/ jest niezgodny z art. 87 ust.1 Konstytucji przez to, że dopuszcza - co do osób niebędących jeszcze członkami korporacji samorządowej radców prawnych - możliwość ograniczania tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczania.
W obszernym uzasadnieniu Trybunał podniósł, że powierzenie - w drodze ustawy zwykłej - samorządowi radców prawnych prowadzenia aplikacji jest możliwe, zgodne z Konstytucją i może być merytorycznie uznane za zasadne. Nie jest ono jednak, w przekonaniu Trybunału Konstytucyjnego, równoznaczne z upoważnieniem korporacji do samoistnego czy też uregulowanego jedynie w ustawie blankietowo /i tylko w sferze kompetencyjnej/ określania zasad naboru na aplikacje. Prowadzenie aplikacji nie jest automatycznym przekazaniem organom samorządu pełnej gestii oraz swobodnego uznania w zakresie selekcji kandydatów na aplikacje. Zgodnie z art. 65 ust. Konstytucji każda ingerencja w zakres wolności wyboru oraz wolności wykonywania zawodu wymaga - dla uznania jej konstytucyjności - uregulowania, co najmniej ustawowego. Dopuszczalność wkraczania w zakres konstytucyjnie gwarantowanej wolności tylko na podstawie ustawy oraz nieodzowna przejrzystość zasad postępowania konkursowego prowadzą do uznania za niezbędne ustawowego określenia zasad postępowania konkursowego. Dotyczy to zwłaszcza zakresu, w jakim przebieg i wyniki konkursu stanowią przesłanki do podejmowania decyzji wyznaczających zakres korzystania przez uczestników konkursu z ich wolności określonych w art. 65 Konstytucji. W konkluzji Trybunał stwierdził brak ustawowego wskazania merytorycznych kryteriów, określających granice i reguły ingerowania - poprzez ustalone uchwałą KRRP zasad konkursu na aplikacje - w sfery objęte wolnością wyboru zawodu, konstytucyjnie gwarantowaną kandydatom na aplikantów. W demokratycznym państwie prawa kryteria te powinny być określone w aktach prawa powszechnie obowiązującego /przede wszystkim w ustawach/. Akty korporacji zawodowych nie są źródłami prawa powszechnie obowiązującego.
Uchwałą nr [...] z dnia [...] marca 2003 roku Okręgowa Izba Radców Prawnych w [...] o odmówiła wpisu A. Z. na listę aplikantów adwokackich. Uchwała została wydana na podstawie art. 33 ustawy o radcach prawnych.
Zgodnie z art. 33 ust 2 ustawy wpis na listę aplikantów nastąpić może jedynie po przeprowadzeniu odpowiedniego konkursu, którego istotne elementy określają samodzielnie i na zasadzie wyłączności Krajowa Rada Radców Prawnych. Rada OIRP w [...] przeprowadziła konkurs na podstawie regulaminu wydanego na podstawie art. 60 pkt 8 ustawy o radcach prawnych. Wobec tego, że przepis art. 60 pkt 8b ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych uznany został przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z art. 87 ust.1 Konstytucji przez to, że dopuszcza - co do osób niebędących jeszcze członkami korporacji samorządowej radców prawnych – możliwości ograniczania tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczania , decyzja administracyjna – uchwała nr [...] z dnia [...] marca 2003 roku Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] wydana została na podstawie niekonstytucyjnego przepisu art. 60 pkt 8b ustawy.
Krajowa Rada Radców Prawnych uchwałą z dnia [...] października 2004 roku utrzymała w mocy uchwałę Okręgowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] czerwca 2004 roku /zapadłą po wznowieniu postępowania/ odmawiającą uchylenia uchwały nr [...] z dnia [...] marca 2003 roku w sprawie domowy wpisu A. Z. na listę aplikantów radcowskich, wydaną na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 kpa, przyjmując, iż odmowa wpisu nie może podlegać weryfikacji, a rozstrzygniecie takie zgodne jest z uzasadnieniem Wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 roku.
Zgodzić się należy ze skarżącym, że niezrozumiała jest, tak wskazana podstawa prawna rozstrzygnięcia jak i uzasadnienie uchwały Rady Okręgowej Radców Prawnych w [...] z dnia [...] czerwca 2004 roku. W ocenie sądu sentencja decyzji nie koreluje z jej uzasadnieniem. W podstawie prawnej organ powołuje się na przepis art. 151 § 1 pkt 1 kpa. Zgodnie z jego treścią, organ administracji publicznej, o którym mowa jest w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której: 1) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a. Art. 151 § 1 pkt 1 kpa stanowi expresis verbis, iż w przypadku ustalenia braku podstaw określonych w art. 145 § 1 lub art. 145a kpa organ podejmuje decyzje odmawiającą uchylenia decyzji dotychczasowej. Tymczasem podstawa do uchylenia decyzji /uchwały/ zaistniała. Przywołana została w uzasadnieniu uchwały. Ta podstawa to Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 roku orzekający o niezgodności art. 60 pkt 8 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP. Przewiduje ją właśnie art. 145a § 1 kpa. Organ nie mógł więc odmówić uchylenia decyzji /z braku podstaw do jej uchylenia – art. 151 § 1 pkt 1 kpa/, w sytuacji gdy taka podstawa zaistniała. Mógł to uczynić, ale dopiero po ustaleniu wystąpienia przesłanek negatywnych. Przesłanki negatywne wyznaczone są w art. 146 § 1 i § 2 kpa. Organ się w ogóle do nich nie odniósł.
Zastosowanie przesłanki z art. 146 § 2 kpa należy w zasadzie wykluczyć w razie wznowienia postępowania w oparciu o art. 145a § 1 kpa. Zmiana podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia wyłącza przyjęcie, że treść decyzji wydanej w wyniku wznowienia postępowania odpowiadałaby treści decyzji dotychczasowej. W całości nie można jednakże wykluczyć zastosowania tej przesłanki. W tym przedmiocie brak jakichkolwiek ustaleń organu. Brak ponownego rozpoznania sprawy, po wznowieniu postępowania, czyni kontrolę zaskarżonej uchwały niemożliwą, także przy uwzględnieniu powyższych uwag dotyczących uchybień organów przy jej podejmowaniu.
Na uzasadnienie odmowy uchylenia uchwały, obie Rady wskazały uzasadnienie Wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W ocenie sądu, uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, na które powołuje się Krajowa Rada Radców Prawnych nie ma mocy normatywnej, albowiem przedstawia jedynie motywy i sposób argumentacji Sędziów Trybunału Konstytucyjnego biorących udział w wydaniu orzeczenia. W przeciwieństwie do sentencji orzeczenia, nie przysługuje mu moc powszechnie wiążąca, ma ono przede wszystkim znaczenie perswazyjne /ma przekonać o racjonalności i słuszności orzeczenia/ i edukacyjne (tak również w postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 kwietnia 2004 roku SK 32/01 OTK-A 2004/4/35).
W świetle powyższych sąd uznał, że obie Rady naruszyły przepisy postępowania, powyżej wskazane, a także przewidziane art. 7, 77 i 107 § 3 kpa i mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na zasadzie więc art. 145 § 1 pkt 1) c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd orzekł jak w wyroku.