VI SA/Wa 540/07

VI SA/Wa 540/07 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2007-08-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-03-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jolanta Królikowska-Przewłoka /przewodniczący sprawozdawca/
Pamela Kuraś-Dębecka
Piotr Borowiecki
Symbol z opisem
6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Sygn. powiązane
II GSK 227/08 - Wyrok NSA z 2008-07-02
Skarżony organ
Rada Radców Prawnych
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś–Dębecka Asesor WSA Piotr Borowiecki Protokolant Jadwiga Rytych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi M. C. na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych oddala skargę
Uzasadnienie
Uchwałą z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] Okręgowa Izba Radców Prawnych w O. działając na podstawie art. 24 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 c ustawy o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059, dalej zwana ustawą o radcach prawnych) i § 9 Regulaminu postępowania rad okręgowych izb radców prawnych i Krajowej Rady Radców Prawnych w sprawach wpisu na listy radców prawnych i aplikantów radcowskich, prowadzenia tych list oraz wzorów stosowanych w tych sprawach stanowiącego załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 485/V/2002 Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 13 września 2002 r., odmówiła dokonania wpisu na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w O. M. C., skarżącemu w niniejszej sprawie.
Na podstawie złożonych przez skarżącego dokumentów organ ustalił, że skarżący odbył studia na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] w T., gdzie uzyskał w dniu [...] sierpnia 2003 r. tytuł magistra. Po odbyciu pozaetatowej aplikacji prokuratorskiej w okręgu Prokuratury Okręgowej w O. w dniach [...],[...],[...] – [...] października 2006 r. złożył egzamin prokuratorski z ogólnym wynikiem dostateczny plus. Z materiałów sprawy i wyjaśnień złożonych przez skarżącego wynika, zdaniem organu, iż jest on nieskazitelnego charakteru jednakże brak doświadczenia zawodowego w praktycznym stosowaniu prawa powoduje, że nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Tym samym organ stwierdził, iż skarżący nie spełnia warunku określonego w art. 25 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych.
Odwołanie od powyższej uchwały złożył skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonej uchwały i podjęcie uchwały w przedmiocie wpisu na listę radców. W uzasadnieniu wskazał, że uznanie braku doświadczenia w pracy na stanowisku związanym ze stosowaniem prawa jako zachowania niedającego rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego stanowi naruszenie art. 24 ust 1 pkt 5 cytowanej ustawy poprzez jego nieprawidłową interpretację. Jest to w ocenie skarżącego niezasadne rozszerzenie pojęcia rękojmi do wykonywania zawodu radcy prawnego, ponad jednolity, utrwalony i niezmienny od wielu lat w orzecznictwie zakres. Podniósł, iż w orzecznictwie sądowym bezsporne jest, że przy ocenie tego czy dany kandydat na radcę prawnego swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawody radcy prawnego, należy brać pod uwagę takie kryteria, jak: szlachetność, prawość, uczciwość, przestrzeganie zasad etycznych itd. Powyższe elementy zdaniem skarżącego są punktem wyjścia do prognozowania zachowań takiej osoby jako radcy prawnego przy wykonywaniu obsługi prawnej w zakresie objętym art. 2 ustawy o radcach prawnych. W jego ocenie Rada OIRP oprócz nieskazitelności charakteru powinna była odnieść się tylko i wyłącznie do ww. cech, jakie powinna posiadać zdaniem sądów osoba dająca należytą rękojmie do wykonywania zawodu radcy prawnego. Wskazał na orzecznictwo sądów, w jego ocenie potwierdzające powyższą tezę. Ponadto skarżący wskazał, że ustawodawca określając w art. 24 ust. 1 ustawy o radcach prawnych warunki jakie musi spełnić osoba ubiegająca się o wpis na listę radców prawnych nie wymienia przesłanki odnoszącej się do doświadczenia zawodowego związanego z wykonywaniem pracy związanej ze stosowaniem prawa (np. kancelarii prawnej). Nadto ustawodawca w odniesieniu do osób, które ukończyły aplikacje prokuratorską i zdały egzamin prokuratorski uznał ex lege, iż wiedza teoretyczna i praktyczna nabyta w czasie odbywania aplikacji i potwierdzona egzaminem jest wystarczająca aby w sposób prawidłowy wykonywać zawód radcy prawnego. Wskazał, że w art. 24 ust. 1 powołanej ustawy wyczerpująco określone zostały warunki, jakie musi spełniać osoba ubiegająca się o wpis na listę radców prawnych, a w art. 25 tej ustawy umieszczono zwolnienia od niektórych z nich. Kwalifikacje do wykonywania zawodu radcy prawnego mają więc między innymi osoby, które odbyły aplikację prokuratorską i zdały egzamin prokuratorski. Zdaniem skarżącego ustawa nie przewiduje jakiejkolwiek formy weryfikacji złożonych wcześniej egzaminów oraz stosowania metod weryfikacji potencjalnych kandydatów starających się o wpis na listę radców prawnych pod kątem posiadania przez wnioskodawcę rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego biorąc pod uwagę ich doświadczenie z zakresu pracy na stanowiskach związanych ze stosowaniem prawa. Wskazał także, że ze względu na zakres programu szkolenia na aplikacji prokuratorskiej za nieuprawnione uznać należy twierdzenie jakoby wiedza zarówno teoretyczna jak i praktyczna, jaką zdobył na aplikacji, była całkowicie nieprzydatna i niewystarczająca przy wykonywaniu zawodu radcy prawnego. Podniósł, iż w trakcie aplikacji zdobył wystarczające doświadczenie praktyczne, które uprawnia go do wpisu na listę radców prawnych.
Uchwałą z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, po rozpoznaniu powyższego odwołania utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu organ stwierdził, że skarżący posiada kwalifikacje prokuratorskie, które - tak co do programu szkolenia podczas aplikacji, jak i co do istoty zawodu prokuratora - są całkowicie odmienne od ustawowo regulowanych kwalifikacji radcowskich. Wnioskodawca nie zdobył także praktycznej wiedzy w zakresie "świadczenia pomocy prawnej", ponieważ w ogóle nie pracował zawodowo przy świadczeniu pomocy prawnej w rozumieniu ustawy o radcach prawnych. Organ wpisowy dostrzegł prostą zależność, wynikającą z braku jakiejkolwiek praktyki zawodowej skarżącego w świadczeniu usług prawniczych i oceniając wniosek w kontekście zebranego w sprawie materiału dowodowego sprawy doszedł do przekonania, że skarżący nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zarzuty skarżącego wynikają, w ocenie organu, z niezrozumienia przez niego wywodu zawartego w treści motywów uchwały organu I instancji. Stwierdził, że z zamieszczonego w treści rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji uzasadnienia wprost wynika, że podstawą faktyczną negatywnej oceny rękojmiowej wniosku wpisowego jest właśnie brak jakiejkolwiek praktyki i doświadczenia zawodowego skarżącego, które mogłyby uzupełnić jego odmienne kwalifikacje zawodowe do poziomu akceptowalnego z punktu widzenia zakresu przedmiotowego ustawy o radcach prawnych (art. 2, art. 4, art. 6 i art. 7 tej ustawy). Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji odnośnie braku udowodnionych kwalifikacji skarżącego do przystąpienia - z datą wpisu na listę radców prawnych - do świadczenia pomocy prawnej w rozumieniu ustawy korporacyjnej. Podkreślił, iż postępowanie wpisowe ma charakter wnioskowy. Organ wpisowy bada sprawę w granicach przedstawionego materiału dowodowego. W przedmiotowej sprawie dowody na okoliczność spełniania przez skarżącego przesłanek "rękojmiowych" są kompletne i wystarczające dla uzasadnienia tezy o negatywnej prognozie co do możliwości dawania przez kandydata "rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego", w tym zakresie instancyjna kontrola decyzji organu pierwszej instancji nie budzi żadnych wątpliwości.
Organ II instancji podzielił ocenę organu wpisowego, że skarżący nie posiada wystarczającej wiedzy teoretycznej i praktycznej do wykonywania tak rozległych przedmiotowo czynności zawodowych, jakie od radcy prawnego wymaga ustawa korporacyjna i inne ustawy systemowe. Podkreślił, że przesłanki formalne wpisu na listę radców prawnych zostały w noweli czerwcowej (2005) znacznie zliberalizowane, bo zwalniają skarżącego z wymogu odbycia aplikacji zawodowej w obrębie zawodu, który skarżący pragnie wykonywać, tym bardziej więc powinny być precyzyjnie oceniane przez organ wpisowy te przesłanki, które umożliwiają realne dostosowanie abstrakcyjnych norm prawnych do stanu faktycznego sprawy wnioskowej. Z powyższego punktu widzenia nie ma racji skarżący gdy twierdzi, że spełnia on wszystkie przesłanki, w tym rękojmiową z art. 24 ust. 1 pkt 5) ustawy korporacyjnej, albowiem to nie skarżący a organ wpisowy dokonuje oceny przesłanki "gwarancyjnej", tak samo ważnej i obowiązującej jak pozostałe przesłanki formalne (wykształcenie prawnicze, zdany egzamin w innej korporacji prawniczej). W ocenie organu skarżący nie wykazał obrazy przez organ I instancji norm art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych. W szczególności nie wykazał się żadnymi dowodami, że posiada wiedzę i praktykę w świadczeniu pomocy prawnej w rozumieniu ustawy o radcach prawnych, poprzestając na powołaniu się na niekonstytucyjną - jakkolwiek utrzymaną czasowo, podstawę prawną wpisu - oraz na praktycznie gołosłowne zapewnienie o swej gotowości do podjęcia obowiązków zawodowych radcy prawnego. Wskazał, że znajomość treści i uzasadnień wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. i 8 listopada 2006 r. jest w środowisku prawniczym powszechnie znana. Skarżący powinien więc zdawać sobie sprawę, że wnosi o wpis na listę radców prawnych na podstawie przepisu, którego niekonstytucyjność została prawomocnie stwierdzona w kontekście postulowanego poziomu wiedzy i praktyki zawodowej osób "po innych egzaminach prawniczych", zatem należało oczekiwać, że skarżący swój wniosek rozważy i opracuje szczególnie dokładnie i precyzyjnie, przede wszystkim uwzględniając kontekst "znajomości praktyki wykonywania zawodu radcy prawnego".
Organ wskazał także, że Trybunał Konstytucyjny w powołanych powyżej wyrokach wykazał troskę o "sprawy w toku" oraz konieczność jednolitego stosowania kryteriów wpisowych "przed" i "po" ogłoszeniu wyroku, to dla praktyki wpisowej - tak Rad okręgowych samorządu radcowskiego, jak i dla organu odwoławczego - kryteria te nie uległy zmianie; zarówno "przed", jak i "po" ogłoszeniu tego wyroku (ale także jeszcze przed ogłoszeniem wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r. (sygn. akt K 6/06, "skarga adwokacka"), organy wpisowe samorządu radcowskiego jednolicie wykładały przesłanki rękojmiowe z art. 24 ustawy o radcach prawnych, przyjmując, że rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego daje tylko taka osoba, która w przeszłości zdała "inny egzamin prawniczy", która swą wiedzę i umiejętności świadczenia pomocy prawnej potwierdza udowodnionym świadczeniem pracy zawodowej przy "obsłudze prawnej", przy czym z reguły wymagano okresu co najmniej trzech lat wykonywania takiej praktyki zawodowej (np. praca przy tworzeniu lub stosowaniu prawa w naczelnych lub centralnych organach władzy lub administracji publicznej, praca w kancelariach radcowskich lub adwokackich, praca w charakterze referendarza lub asystenta sędziego, praktyka w innych jednostkach organizacyjnych organów wymiaru sprawiedliwości). Powyższe zasady od lat stosowane były w samorządzie zawodowym przy regulacji przepływu "międzyzawodowego" i brak jest jakichkolwiek przyczyn prawnych dla kwestionowania praktyki ocennej gwarancyjnej przesłanki "rękojmiowej", opartej na wymogu posiadania przez kandydatów do wpisu na listę radców prawnych odpowiedniego okresu praktyki zawodowej przy świadczeniu pomocy prawnej. Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że "interesy w toku" osób, które przed dniem 31 grudnia 2006 r. złożyły wnioski wpisowe w oparciu o niekonstytucyjne "prawo czerwcowe" - będą nadal załatwiane według tego prawa, przy czym o ile wnioskodawcy wykażą się praktycznie udowodnioną znajomością wykonywania zawodu radcy prawnego - mogą liczyć na pozytywne załatwienie swoich spraw wpisowych; z identycznym uzasadnieniem organ odwoławczy odrzuca pogląd, jakoby na organach wpisowych ciążył obowiązek wyłącznie pozytywnego załatwienia tych wniosków, w oderwaniu od "rękojmiowych" zasad wpisu. Jeżeli więc organ wpisowy rozpoznawał będzie sprawę osoby "po innym egzaminie" - zwłaszcza prokuratorskim lub notarialnym, nie posiadającej w dodatku jakiejkolwiek praktyki w świadczeniu pomocy prawnej, względnie jeżeli praktyka ta zostanie uznana za niewystarczającą (zbyt krótki okres wykonywania pracy w obsłudze prawnej lub praca w zakresie nie odpowiadającym profilowi "obsługi prawnej" w rozumieniu ustawy o radcach prawnych), z reguły wydawana będzie odmowna decyzja o wpisie. Osoby po odbytej aplikacji sądowej i zdanym pozytywnie egzaminie sędziowskim korzystają z domniemania merytorycznej "równowartości" zdobytych kwalifikacji w stopniu znacznie większym (zob. cytowane wyżej uzasadnienia obu wyroków Trybunału Konstytucyjnego w części dotyczącej porównania programów aplikacji sądowej i aplikacji radcowskiej), w tych wypadkach, zwłaszcza w sprawach wnioskodawców pracujących w wymiarze sprawiedliwości, łatwiej będzie pozytywnie rokować w kwestiach gwarancyjnej przesłanki rękojmiowej z art. 24 ust. 1 pkt 5); jest jednak oczywiste, że sam fakt zdania egzaminu sędziowskiego, zwłaszcza jeżeli złożony on został przed laty, a wnioskodawca nie nabył praktyki w świadczeniu pomocy prawnej w drodze zdobycia doświadczeń zawodowych na dotychczas zajmowanych stanowiskach - nie przesądza o "automatyzmie" wpisu na listę radców prawnych. Organ odwoławczy podkreślił, że powyższe zasady wpisowe stosowały jednolicie Rady OIRP z terenu całego kraju, począwszy od wejścia w życie niekonstytucyjnego "prawa czerwcowego" i fakt prawomocnego orzeczenia o niekonstytucyjności tego "prawa" - tej praktyki wpisowej w niczym nie zmienił.
Organ wskazał ponadto, że organy samorządowe mają obowiązek wszechstronnego rozpatrzenia sprawy w duchu zaufania obywatela do procedującego organu, szczegółowego przeanalizowania i oceny materiału dowodowego, a także dania wyrazu poczynionym ustaleniom w treści wydanych decyzji, zgodnie z treścią art. 7, art. 8, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., nie można jednak stwierdzić, że skarżący przedstawił jakiekolwiek wiarygodne dowody na spełnienie wymogu "dawania rękojmi prawidłowego wykonywania w przyszłości zawodu radcy prawnego". Samo powołanie się na fakt ukończenia studiów prawniczych i aplikacji prokuratorskiej nie uzasadnia "automatycznego" wpisu na listę radców prawnych; istotną przesłanką wpisu jest "dawanie rękojmi" prawidłowego wykonywania zawodu - tej zaś przesłanki Wnioskodawca w postępowaniu wpisowym nie udowodnił, a organy obu instancji - biorąc pod uwagę Jego zerową praktykę zawodową uznały, że nie dysponuje On wystarczającą wiedzą i praktyką umożliwiającą profesjonalne wykonywanie czynności "pomocy prawnej".
Skargę na powyższą uchwałę złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zainteresowany wnosząc o uchylenie powołanego wyżej postanowienia Ministra Sprawiedliwości jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Zarzucił organowi obrazę przepisu art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu rozszerzonego pojęcia rękojmi poprzez uznanie, iż kandydat do zawodu radcy prawnego oprócz spełnienia norm etyczno – moralnych powinien posiadać odpowiednią praktykę zawodową, a także niezbadanie przez organ samorządu radcowskiego czy taką skarżący posiada. W uzasadnieniu zarzucił organowi błędną wykładnię art. 24 ust. 1. pkt 5 ustawy o radcach prawnych, poprzez niezasadne rozszerzenie pojęcia rękojmi do wykonywania zawodu radcy prawnego, ponad jednolity, utrwalony i niezmienny od wielu lat w orzecznictwie zakres. Wskazał, iż w orzecznictwie sądowym bezsporne jest, że przy ocenie tego czy dany kandydat na radcę prawnego swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, należy brać pod uwagę takie kryteria, jak: szlachetność, prawość, uczciwość, przestrzeganie zasad etycznych itd. Powyższe elementy zdaniem sądów są punktem wyjścia do prognozowania zachowań takiej osoby jako radcy prawnego przy wykonywaniu obsługi prawnej w zakresie objętym art. 2 ustawy o radcach prawnych. Podniósł, że wprawdzie Trybunał Konstytucyjny wyrokami z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06 i 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06, uznał m.in. za niekonstytucyjne przepisy będące podstawą wpisu na listę radców prawnych i adwokatów osób, które zdały egzamin sędziowski lub prokuratorski i nie legitymują się posiadaną praktyką zawodową (czyli TK jednoznacznie zinterpretował obowiązujący przed wyrokiem stan prawny jako dopuszczający do wpisu osoby bez jakiejkolwiek praktyki) to jednak przepisy te nie utraciły mocy w całości, gdyż są one tylko częściowo niezgodne z konstytucją tj. w zakresie w jakim osoba, która zdała egzamin sędziowski, prokuratorski, notarialny nie wykazuje się odpowiednią praktyką w tym zakresie (wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt. VI SA/Wa 2158/06). Oznacza to w ocenie skarżącego m.in., że w okresie przed wejściem w życie wyroków TK, do kompetencji Rad należało badanie przesłanek moralno-etycznych a nie doświadczenia zawodowego kandydata. Skarżący wniosek o wpis na listę radców prawnych złożył do Rady Okręgowej Radców Prawnych w O. w dniu [...] października 2006 r. a w dniu [...] grudnia 2006 r. otrzymał uchwałę nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w O. z dnia [...] grudnia 2006 r. Zatem uchwała została podjęta przed wejściem w życie wyroku TK z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06 stwierdzającego niezgodność z konstytucją przepisów będących podstawą wpisu na listę radców prawnych, a wchodzącego w życie z dniem 1 stycznia 2007 r. Wynika z tego, iż w stanie prawnym obowiązującym w dniu podjęcia uchwały z dnia 1 grudnia 2006 r. do kompetencji Rady należało badanie nieskazitelności charakteru i wykształcenia, a więc przesłanek etyczno-moralnych. Nie było natomiast w gestii Rady badanie doświadczenia zawodowego skarżącego. Uchwała organu odwoławczego podjęta została w dniu [...] stycznia 2007 r., a więc na obowiązującym już nowym stanie prawnym, jednak zgodnie z przyjętą linią orzeczniczą, także TK i wykładnią prawa powinna zostać wydana w oparciu o przepisy obowiązujące w trakcie rozpatrywania sprawy przez organ I instancji. Odnosząc się do zarzutu braku doświadczenia zawodowego wskazał, że składając wniosek o wpis na listę radców prawnych uznał, że w myśl obowiązujących uregulowań "ustawy o radcach prawnych" nie musiał wykazywać jakiejkolwiek praktyki zawodowej ponieważ zgodnie z wykładnią pojęcia rękojmi organy samorządu radcowskiego władne były badać tylko sferę moralno-etyczno. Uważał także, iż wykazując praktykę w kancelarii prawnej należy przedłożyć umowę o pracę ewentualnie umowę zlecenie, a jego współpraca z Kancelarią Adwokacką w trakcie aplikacji takiego charakteru nie miała. Podniósł, iż w trakcie aplikacji praktykę w prokuraturze odbywał prawie codziennie i z tego też powodu nie pracował zawodowo. Wskazał także, że w trakcie aplikacji współpracował z kancelarią adwokacką co dało mu niezbędną praktykę w zakresie prawa cywilnego. Współpraca powyższa zaowocowała podpisaniem umowy o pracę od lutego 2007 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu w pełni podtrzymał argumentację zaprezentowaną w odpowiedzi na skargę. Ponadto odnośnie podtrzymywania przez skarżącego wąskiej, "monistycznej" wykładni "rękojmi" wyłącznie w kategoriach etyczno-moralnych, stwierdził, że orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego ostatecznie zerwało z wąskim ujęciem normy art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, uznając, że w przepisie tym zawarte są dwie przesłanki oceny wniosków wpisowych: subiektywna (optyka etyczno-moralna) oraz obiektywna (dawanie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego). Biorąc to pod uwagę w ocenie organu, jest on nie tylko uprawniony - ale wręcz obowiązany - do oceny wniosków w kategoriach tak przesłanki charakterologicznej ("nieskazitelny charakter") ale i obiektywnej, gwarancyjnej ("dawanie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego"). W praktyce ocena przesłanki gwarancyjnej, "rękojmiowej", następuje poprzez analizę zebranych w sprawie dowodów, odnoszących się do okresów pracy wnioskodawcy, a także oceny wykonywanych przez niego poszczególnych czynności zawodowych; z tego punktu widzenia nie jest wystarczające zatrudnienie wnioskodawcy jako "prawnika", istotne jest, by jako "prawnik" wykonywał zawodowo (stale i odpłatnie) czynności pozostające w obrębie ustawowego pojęcia "pomocy prawnej", względnie by praca wnioskodawcy polegała na zawodowym "tworzeniu lub stosowaniu prawa" w sposób umożliwiający nabycie praktyki w zakresie obsługi (pomocy) prawnej. Wskazał na wyroki WSA w Warszawie potwierdzające prawidłowość takiej interpretacji przepisów. Organ odwoławczy podniósł także, że w praktyce wpisowej organów samorządu radcowskiego są one od wielu lat niezmienne. Takie kryteria jak "okoliczności lub powody, które faktycznie nie dadzą możliwości wykonywania (...) zawodu", udokumentowanie (...), że osoba taka nie poradzi sobie w zawodzie radcy prawnego", "dotychczasowe zachowania mogącego świadczyć o poziomie umiejętności udzielenia pomocy prawnej", czy "kryteria te wprowadzone są w tym celu, by zagwarantować odpowiedni poziom zawodowy i moralny członków korporacji" nie zostały wymyślone przez samorząd radcowski czy adwokacki, a powstały w wyniku sądowej kontroli odmownych uchwał wpisowych na skutek rozpoznawania rewizji i skarg przez NSA, a także rozpoznawania skarg przez TK; kryteria te pochodzą wprost od organów ustawowo stosujących prawo, zaś ich walor merytoryczny upoważnia do nadawania im statusu kryterium ocennego w procesie stosowania klauzul generalnych przez organy wpisowe samorządów zawodowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują więc kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270 z późn. zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami.
Badając we wskazany wyżej sposób zaskarżoną uchwałę, Sąd nie stwierdził naruszenia prawa, skarga jest więc nieuzasadniona.
Stan faktyczny sprawy jest niesporny między stronami. Sporne są jedynie wnioski, jakie wysnuł organ z poczynionych ustaleń. W ocenie Sądu wnioski wyprowadzone przez organ z ustalonych okoliczności sprawy są właściwe co do tego, że skarżący, w ich świetle, nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.
Organy samorządu radcowskiego odmówiły skarżącemu wpisania go na listę radców prawnych z powodu niespełnienia przez niego przesłanki wpisu określonej w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych. Przepis art. 24 ust. 1 ustawy o radcach prawnych na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto poza tym, że spełnia wymogi określone w tym artykule w pkt 1 – 4 i pkt 6, jest zgodnie z pkt 5, nieskazitelnego charakteru i dotychczasowym zachowaniem nie budzi zastrzeżeń co do możliwości prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Z przepisu wynika, że podjęta w formie uchwały decyzja organu samorządu radcowskiego, na podstawie tego przepisu ma charakter uznania administracyjnego. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny, a więc musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Uznanie administracyjne stanowi bowiem uprawnienie administracji do kształtowania w danej sprawie i w danym stanie faktycznym skutków prawnych w ramach swobody administracyjnej ograniczonej jednak przez przepisy prawa materialnego i obowiązujące reguły proceduralne. Oznacza to, że organ administracji ma obowiązek zebrania materiału dowodowego i dokonania jego oceny pod kątem spełniania warunków określonych przepisem przy jednoczesnym wyważeniu słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996, Nr 6, s. 32; podobnie /w:/ wyroku NSA z dnia 19 lipca 1982 r., II SA 883/82, PiP 1983, Nr 6, s. 141) .
Po zmianach wprowadzonych ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163 z 2005 r., poz. 1361) zgodnie z art. 24 ust. 1 w związku z art. 25 ust. 1 u.r.p. na listę radców prawnych mogą zostać wpisane osoby, które nie odbyły aplikacji radcowskiej i nie złożyły egzaminu radcowskiego, jeżeli spełniają pozostałe wymogi przewidziane art. 24 ust. 1 p. 1, p. 3, p. 4 i p. 5 u.r.p. tj.: 1/ ukończyły wyższe studia prawnicze i uzyskały tytuł magistra, 2/ korzystają w pełni z praw publicznych, 3/ mają pełną zdolność do czynności prawnych oraz 4/ są nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem dają rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Przesłanki z p. 1,3 i 4 oraz fakt zdania egzaminu prokuratorskiego wynikają z oświadczeń i dokumentów, a ocena ich istnienia nie nastręcza wątpliwości. Ponieważ chodzi o przyjęcie do korporacji osoby, która nie odbyła specjalistycznego szkolenia jakim jest aplikacja radcowska, nie poddała się egzaminowi radcowskiemu i jest w związku z tym w zasadzie nieznana członkom korporacji, szczególnej wagi nabiera badanie wymogu posiadania nieskazitelnego charakteru oraz dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu.
Odnosząc się do zarzutu dotyczącego niewłaściwego odwołania się w niniejszej sprawie do orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego wydanych w 2006 r. w zakresie ustaw korporacyjnych, należy podnieść iż, zdaniem Sądu, organy samorządu radcowskiego prawidłowo wskazały w rozpoznawanej sprawie na tezy zawarte w obu wyrokach Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06, (publik. /w:/ Dz. U. z dnia 17 listopada 2006 r. Nr 206, poz. 1522), oraz z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06 (publik. /w:/ Dz. U. z dnia 4 maja 2006 r. Nr 75, poz. 529).
W orzeczeniu z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw, w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji.
O ile skarżący słusznie wskazał, że ww. wyrok Trybunału z dnia 8 listopada 2006 r. został wydany dopiero po dacie wydania uchwał przez organ I instancji, o tyle zauważyć trzeba, że w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku Trybunał wskazał, iż z uwagi na fakt, że identyczna regulacja wprowadzona do prawa o adwokaturze była przedmiotem sprawy o sygn. K 6/06, w której Trybunał orzekł o jej niezgodności z art. 17 ust. 1 Konstytucji, uzasadnia odwołanie się przez Trybunał Konstytucyjny do swego stanowiska wyrażonego w sprawie o sygn. K 6/06. W tej sytuacji Trybunał podtrzymał w pełni wszystkie argumenty przytoczone w uzasadnieniu wyroku w sprawie o sygn. K 6/06.
Należy przy tym wskazać, iż w wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06, Trybunał Konstytucyjny uznał art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 7 lit. a) ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw, w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji.
Wobec takiej treści rozstrzygnięć Trybunału podzielić można jedynie pogląd skarżącego, iż art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (podobnie zresztą, jak i art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo o adwokaturze) jest niekonstytucyjny wyłącznie w zakresie, w jakim stwarza możliwości dopuszczenia do wykonywania zawodu prokuratora (adwokata) osoby, która po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazuje się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Przepisy te mogą zatem stanowić - co do zasady - podstawę wpisu na listę radców prawnych (i adwokatów) tych osób, które nie odbyły aplikacji radcowskiej (adwokackiej) i nie złożyły egzaminu radcowskiego (adwokackiego), lecz zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, czy też notarialny. W tym też kontekście uznać należy, że nie ma jakiegokolwiek znaczenia fakt, iż Trybunał w wyroku z dnia 8 listopada 2006 r. odroczył do dnia 31 grudnia 2006 r. moment utraty mocy obowiązującej m.in. przepisu art. 25 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy, gdyż przepis ten dotyczy wyłącznie podstawy do złożenia wniosku o wpis, nie odnosi się zaś do kwestii oceny osoby kandydata w świetle przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 5.
Zgodnie z przedmiotowymi orzeczeniami Trybunału Konstytucyjnego, co wymaga szczególnego podkreślenia w rozpoznawanej sprawie, przed dokonaniem takiego wpisu należy jednak zbadać, czy osoba ubiegająca się o wpis może wykazać się stażem i doświadczeniem zawodowym, profilującym umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem. W przypadku złożenia wniosku o wpis na listę radców prawnych przez osobę po egzaminie prokuratorskim, właściwy organ samorządu zawodowego zobowiązany jest zbadać, nie tylko, czy osoba wnioskodawcy spełnia formalny warunek w postaci m.in. zdanego egzaminu prokuratorskiego, ale również czy osoba taka spełnia pozostałe istotne warunki konieczne do dokonania wpisu, w tym przede wszystkim, czy swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego oraz czy jest nieskazitelnego charakteru.
Trybunał Konstytucyjny wskazał w uzasadnieniu omawianego orzeczenia w sprawie K 6/06, że w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo o adwokaturze o wpis na listę adwokatów, samorząd adwokacki może, a nawet powinien badać także, czy konkretna osoba ubiegająca się o taki wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Przesłankami oceny winny być m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego.
Już w orzeczeniu z 18 sierpnia 1994 r., wydanym w sprawie sygn. akt II SA 860/93, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie przyjął, że rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata ocenia się m.in. według dotychczasowego zachowania mogącego świadczyć o poziomie umiejętności udzielania pomocy prawnej. W uzasadnieniu wyroku odwołując się do dotychczasowego orzecznictwa NSA wskazano, iż o ile przez nieskazitelność charakteru rozumie się zwykle szlachetność, prawość, uczciwość, o tyle druga przesłanka powinna być analizowana w ścisłym powiązaniu z art. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze określającego cele adwokatury (udzielenie pomocy prawnej). Chodzi więc o to, czy dana osoba poradzi sobie w zawodzie adwokata.
Według Sądu organy samorządu radcowskiego obu instancji dokonały pełnej i wszechstronnej oceny przesłanek wskazanych w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, albowiem odnosząc się do osoby skarżącego, w kontekście jego dotychczasowego postępowania - skupiły się przede wszystkim na kwestii braku należytego przygotowania do zawodu z uwagi na dotychczasową praktykę zawodową w dłuższym okresie czasu.
W ocenie Sądu organy rozstrzygając w niniejszej sprawie odniosły się szczegółowo do kwestii dotychczasowej praktyki skarżącego, a przede wszystkim do zgromadzonych w aktach sprawy dowodów. Organy zasadnie przyjęły, że w rozpoznawanej sprawie należy mieć na względzie m.in. to, że skarżący odbył aplikację prokuratorską i zdał egzamin prokuratorski, a więc zdobył kwalifikacje zasadniczo odmienne od kwalifikacji radcowskich, przy czym doświadczenie zawodowe jakie wykazał na etapie postępowania administracyjnego ograniczało się jedynie do zajęć odbywanych w trakcie aplikacji.
Należy w tym miejscu zauważyć, iż również zdaniem Trybunału Konstytucyjnego wątpliwości może wzbudzić objęcie dopuszczeniem do zawodu radcy prawnego osób z odbytą aplikacją i zdanym egzaminem prokuratorskim, przede wszystkim ze względu na istotną odmienność zakresu przedmiotowego kształcenia oraz zróżnicowanie profilu powinności zawodowych radcy prawnego i prokuratora.
W konsekwencji nie można zarzucić organom samorządu, że dopuściły się w toku postępowania administracyjnego naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, wyrażonej w art. 8 k.p.a. Z zasady wyrażonej w tym przepisie wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności (art. 6 k.p.a.). Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku tak ukształtowanego postępowania mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań.
Zdaniem Sądu ocena dokonana przez organy obu instancji nie nosiła cech dowolności, albowiem była dokonana w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, a poczynione ustalenia znalazły swoje odzwierciedlenie w treści zaskarżonych uchwał. Organy samorządu radcowskiego uzasadniając odmowę wpisu skarżącego na listę radców prawnych, wyjaśniły precyzyjnie, dlaczego przyjęły, że dotychczasowa praktyka zawodowa strony świadczy o tym, że nie daje ona rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu. Jednocześnie dokonując powyższej oceny organy zebrały i uwzględniły cały materiał dowodowy, w tym przede wszystkim wszystkie dokumenty przedłożone przez stronę skarżącą.
W związku z zawartym w skardze twierdzeniem, iż współpracował z adw. A. W. i wielokrotnie w ramach tej współpracy sporządzał pisma procesowe i uczestniczył jako słuchacz w czasie udzielania porad prawnych należy podnieść, iż w toku postępowania prowadzonego przez organy w przedmiotowej sprawie skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów na powyższą okoliczność ani nawet nie poinformował, iż tego rodzaju czynności wykonywał.
Te okoliczności, co przyznał w skardze, przedstawił dopiero w piśmie z dnia 15 stycznia 2007 r. tj. po podjęciu zaskarżonej uchwały. Ww. pismo nie stanowiło zatem materiału dowodowego, do którego organy miałyby obowiązek się odnieść.
Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w O. oraz Krajowa Rada Radców Prawnych rozważając kandydaturę skarżącego dokonała zatem prawidłowej oceny z punktu widzenia art. 24 ust. 1 pkt 5 powołanej ustawy zasadnie uznając, iż skarżący nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego z uwagi na brak doświadczenia zawodowego w praktycznym stosowaniu prawa w zakresie niezbędnym do wykonywania tego zawodu.
Złożenie przez skarżącego w 2006 r. egzaminu prokuratorskiego przy jednoczesnym braku wykazania doświadczenia zawodowego tj. posiadania jakiejkolwiek praktyki w świadczeniu "obsługi prawnej" oraz braku wykazania uzupełniania, pogłębiania wiedzy w tym zakresie na poziomie wymaganym przy należytym wykonywaniu zawodu radcy prawnego nie stanowi, jak trafnie przyjął organ, podstawy do przyjęcia, iż spełniona została przesłanka, o której mowa w powołanym przepisie. Nie można zatem zarzucić organowi wadliwości w zakresie dokonanej negatywnej oceny z punktu widzenia cyt. przepisu.
W tym stanie rzeczy Sąd uznał, iż zaskarżona uchwała nie narusza prawa.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.