VI SA/Wa 531/12

VI SA/Wa 531/12 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2012-07-05
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2012-03-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Danuta Szydłowska /przewodniczący/
Ewa Frąckiewicz
Piotr Borowiecki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne
Zawody prawnicze
Sygn. powiązane
II GSK 1987/12 - Wyrok NSA z 2014-02-27
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną uchwałę
Powołane przepisy
Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
aret. 36(8) ust. 1, ust. 9, ust. 12, art.36 (5) ust. 2, art. 36 (4) ust. 1 oraz art. 36(5) ust. 2.
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 138 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 32 ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
aty. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 2, art. 80, art. 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c), art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.) Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Protokolant ref. staż. Monika Piotrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2012 r. sprawy ze skargi G. M. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] czerwca 2011 r. z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. stwierdza, że uchylona uchwała nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] czerwca 2011 r. na rzecz skarżącego G. M. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...], Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 14 -17 czerwca 2011 r., po rozpatrzeniu odwołania G. M. (dalej: także skarżący) od uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedzibą w [...] z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w sprawie ustalenia negatywnego wyniku egzaminu radcowskiego skarżącego, działając na podstawie art. 368 ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm. – dalej także: u.r.p.) w związku z art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej: k.p.a.) - utrzymała w mocy w/w uchwałę organu I instancji.
Zaskarżona uchwała zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Komisja Egzaminacyjna Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedzibą w [...] uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. - działając na podstawie art. 366 ust. 2 ustawy o radcach prawnych - stwierdziła, że skarżący G. M. uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Według Komisji Egzaminacyjnej, skarżący z części pierwszej egzaminu (zestaw pytań testowych) otrzymał ocenę dostateczną, z drugiej części egzaminu (prawo karne) ocenę dostateczną, z trzeciej części (prawo cywilne) ocenę dostateczną, z czwartej części (prawo gospodarcze) ocenę niedostateczną oraz z piątej części (prawo administracyjne) ocenę dostateczną, co w świetle art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych przesądza o negatywnym wyniku z egzaminu radcowskiego.
Zadanie z czwartej części egzaminu radcowskiego polegało na sporządzeniu umowy sprzedaży udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z uwzględnieniem założeń podanych w treści zadania.
Skarżący rozwiązał przedstawione zadanie sporządzając umowę sprzedaży zgodnie z wytycznymi polecenia.
Rozwiązanie zadania z zakresu prawa gospodarczego przedstawione przez stronę skarżącą zostało sprawdzone przez dwóch egzaminatorów - członków Komisji Egzaminacyjnej: SSA [...] oraz [...] - radcę prawnego. Oboje egzaminatorzy ocenili pracę negatywnie.
Uzasadniając ocenę cząstkową egzaminator SSA [...] wskazała na nieprawidłową reprezentację spółki akcyjnej, która zawierając umowę sprzedaży z członkiem zarządu tej spółki reprezentowana jest przez pełnomocnika ustanowionego przez dwóch członków zarządu. Egzaminator ocenił, że zdający sporządził pracę w stopniu dopuszczalnym pod względem zachowania wymogów formalnych. Natomiast, jeżeli chodzi o prawidłowość zastosowanych przepisów prawa i wykazania umiejętność ich interpretacji egzaminator wskazał, że zdający nieprawidłowo zastosował przepisy o reprezentacji (art. 379 § 1 k.s.h.) skutkującym nieważnością projektowanej umowy. Oceniając poprawność zastosowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, egzaminujący stwierdził, że interes strony nie jest chroniony. W innych uwagach wskazano, że styl pracy jest niezadowalający, język prawniczy pozostawia wiele do życzenia, a praca jest zawiła.
Drugi z egzaminatorów, oceniając zachowanie wymogów formalnych - stwierdził, że strony umowy sprzedaży udziałów zostały oznaczone prawidłowo, jednak z uwagi na fakt, iż kupujący jest członkiem zarządu spółki sprzedającej udziały strona sprzedająca winna być reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego uchwałą walnego zgromadzenia lub przez radę nadzorczą (art. 379 k.s.h.), co w pracy nie zostało uwzględnione. Egzaminator wskazał, że sprzedający był wadliwie reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego przez dwóch członków jego zarządu. Zdaniem egzaminatora, wadliwa reprezentacja spółki sprzedającej udziały dyskwalifikuje całą umowę, gdyż umowa taka jest nieważna. Jest to nieważność bezwzględna wynikająca z przepisu art. 58 k.c. Oceniając poprawność zastosowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem skarżący reprezentuje, egzaminator stwierdził, że pozostałe elementy umowy strona sformułowała prawidłowo, tj. warunek, prawo pierwszeństwa wspólników spółki z o.o. do nabycia udziałów, elementy umowy sprzedaży, ustanowienie zastawu na rzeczy ruchomej oraz zgodę żony kupującego na zawarcie umowy. W innych uwagach wskazano, że ocena niedostateczna wynika z tego, że autor sporządził umowę nieważną, z uwagi na niezgodną z prawem reprezentację spółki sprzedającej udziały.
Od powyższej uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] z siedzibą w [...] z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] skarżący wniósł odwołanie.
W odwołaniu skarżący zarzucił błędne przyjęcie przez oceniających, iż umowa jest bezwzględnie nieważna ze względu na treść art. 58 k.c., podczas, gdy występuje w niej stan bezskuteczności zawieszonej w związku z możliwością jej potwierdzenia przez spółkę "C." S.A. z siedzibą w W. na podstawie art. 103 § 1 k.c. Ponadto skarżący zarzucił błędne przyjęcie przez jednego z egzaminatorów, iż interes strony nie jest chroniony, a także błędne przyjęcie przez jednego z oceniających, iż styl pracy jest niezadowalający, język prawniczy pozostawia wiele do życzenia oraz, że praca jest zawiła.
W wyniku rozpoznania odwołania strony skarżącej Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 14-17 czerwca 2011 r. - działając na podstawie art. 368 ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych w związku z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. - uchwałą z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...], utrzymała w mocy w/w uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedzibą w [...] z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w sprawie ustalenia negatywnego wyniku egzaminu radcowskiego skarżącego.
W uzasadnieniu uchwały Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] stwierdziła w sposób jednoznaczny, że odwołanie strony skarżącej w części dotyczącej zadania z prawa gospodarczego nie jest zasadne. Jednocześnie Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] przyjęła, że zdający w sporządzonym projekcie umowy sprzedaży udziałów prawidłowo określił zgodę zarządu spółki "T." sp. z o.o. na sprzedaż udziałów (art. 182 k.s.h.), oraz zgodę małżonki kupującego (art. 41 § 1 k.r.o.) w sposób zabezpieczający możliwość dochodzenia przez wierzyciela zaspokojenia z majątku wspólnego małżonków, a nadto prawidłowo sporządził umowę warunkową (§ 6 umowy), tyle, że pod warunkiem nieskorzystania z prawa pierwokupu zamiast - jak w założeniach do zadania - z prawa pierwszeństwa nabycia udziałów przez pozostałych wspólników "T." spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w określonym terminie. Zdaniem organu odwoławczego, z powyższego wynika, że skarżący myli pojęcie "prawo pierwokupu" (art. 596, 597 i nast. k.c.) z "prawem pierwszeństwa" stanowiącym jedno z ograniczeń zbycia udziałów przewidzianych w art. 182 k.s.h. Natomiast, zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, uchybienia w pracy w zakresie niestarannego stylu i języka pracy wskazanego przez jednego z egzaminatorów znajdują potwierdzenie w sporządzonej przez skarżącego umowie. W opinii organu, uchybienia te widoczne są w zakresie istnienia innych braków formalnych niewskazanych przez egzaminatorów, a mianowicie: odwołujący określając wysokość kapitału zakładowego spółki akcyjnej "C." miał obowiązek podać łączną kwotę uiszczonych wkładów (art. 374 § 3 k.s.h.) czego nie uczynił. Organ odwoławczy zauważył także, że odwołujący w § 7 ust. 1 sporządzonej umowy zawarł zapis o obciążeniu przez kupującego samochodu stanowiącego jego majątek odrębny prawem zastawu, ale nie zawarł zapisu o wydaniu przedmiotu zastawu sprzedającemu, który jest warunkiem koniecznym do skutecznego ustanowienia zastawu (art. 307 k.c.). Organ podkreślił ponadto, że skarżący zawarł w § 7 ust. 2 umowy zapis o wydaniu tego przedmiotu zastawu przez sprzedającego - kupującemu "w przypadku skorzystania przez wierzycieli Spółki "T." spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z prawa pierwszeństwa, albo w przypadku uregulowania bądź zabezpieczenia ceny zakupu udziałów..." zamiast zapisu o zwrocie samochodu (art. 318 k.c.), z którego to zapisu można wnioskować, że przedmiot zastawu znajduje się już u sprzedawcy. Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] stwierdziła, że cel tego zapisu (§ 7 ust. 2 umowy) pozostaje niezrozumiały wobec braku dokonania dodatkowych założeń, a w istniejących założeniach do zadania nie było mowy o istnieniu wierzycieli spółki "T." sp. z o.o., którym nadto przysługuje prawo pierwszeństwa. Organ stwierdził także, że w umowie brakuje: zapisów końcowych (odwołujący się nie zawarł żadnych postanowień dotyczących możliwości i formy zmiany umowy), zapisu, czy załączniki w liczbie pięciu stanowią integralną część umowy, jakie przepisy mają zastosowanie w sprawach nieuregulowanych w umowie, jak będą rozstrzygane ewentualne spory powstałe w związku z wykonaniem umowy, a także w ilu egzemplarzach została sporządzona umowa.
Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] zgodziła się z ustaleniami egzaminujących zawartymi w ocenach cząstkowych co do sporządzenia przez zdającego umowy nieważnej. Organ odwoławczy podkreślił, że zdający określając reprezentację "C." spółki akcyjnej wskazał, że reprezentuje ją pełnomocnik ustanowiony przez dwóch członków zarządu. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przypomniała, że art. 379 k.s.h. jednoznacznie stanowi, że w umowach pomiędzy spółką a członkami zarządu oraz w sporach z nimi, spółkę reprezentuje rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą walnego zgromadzenia. Przepis ten, zdaniem organu, ma na celu zarówno ochronę interesów spółki, jak i ochronę jej wierzycieli przed niekorzystnym rozporządzeniem majątkiem spółki w drodze umów zawieranych pomiędzy spółką a członkami zarządu. Zdaniem organu odwoławczego, przepis ten nie wymaga badania, w jakim charakterze występuje członek zarządu, jako druga strona umowy oraz czy zachodzi sprzeczność interesów między spółką a członkami zarządu, lecz stanowi generalną zasadę dotyczącą reprezentacji przy zawieraniu umów pomiędzy spółką a członkami jej zarządu, zapewniając ochronę interesów samej spółki, jej wspólników i wierzycieli. Zdaniem organu, zapis ten eliminuje sytuacje, w których dochodziłoby do konfliktu interesów spółki i osoby fizycznej pełniącej funkcję członka jej zarządu, będącej zarazem drugą stroną umowy zawieranej przez spółkę. Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] wyjaśniła także, że czynność prawna naruszająca przepis art. 379 k.s.h. jest nieważna. Organ stanął na stanowisku, że skutek w postaci nieważności umowy odnosi się do wszystkich umów zawieranych z naruszeniem art. 379 k.s.h. Ponadto stwierdził, że przy takim naruszeniu zawsze dochodzi do zawarcia umowy sprzecznej z prawem. Komisja wyjaśniła także, że przepis art. 379 k.s.h. jest jasny i nie wymaga interpretacji, dlatego powołane przez zdającego poglądy i stanowiska w doktrynie i orzecznictwie dla oceny ważności umowy sporządzonej z naruszeniem art. 379 k.s.h. nie mogą wywrzeć oczekiwanego przez zdającego skutku w postaci przyjęcia, że sporządzona przez zdającego umowa jest ważnie zawarta. Zdaniem organu odwoławczego, bez znaczenia dla oceny wadliwości tej reprezentacji, jak też skutku prawnego jest fakt, że sprzedająca spółka "C." reprezentowana była nie przez zarząd, a przez pełnomocnika ustanowionego przez zarząd tej spółki. Organ stanowczo podkreślił, że nawet gdyby zgodzić się z uzasadnieniem odwołania w zakresie oceny reprezentacji sprowadzającej się do twierdzenia, że sporządzona umowa nie jest bezwzględnie nieważna, "lecz w stosunku do niej zachodzi stan bezskuteczności zawieszonej", biorąc za podstawę uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2007 r. (III CZP 31/07), to wskazać należy, iż zadaniem skarżącego było przygotowanie ważnej umowy sprzedaży udziałów. Według organu, bezsporne natomiast jest, że sporządzona umowa kryterium tego nie spełnia. W konsekwencji nie doszło do skutecznego oświadczenia woli złożonego przez spółkę akcyjną. Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] oceniła, iż sporządzenie nieważnej umowy pracę tą dyskwalifikuje. Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] przyznała rację egzaminującym, że sporządzenie nieważnej umowy jest istotnym błędem pracy egzaminacyjnej. Podzieliła także opinię jednego z egzaminatorów zawartą w innych uwagach co do niezadowalającego stylu umowy, czy też zawiłości pracy pomimo, że egzaminator nie odniósł się w swojej ocenie do żadnych konkretnych zapisów, uchybienia te zostały dostrzeżone i opisane w uchwale. Nadto Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] zauważyła, że w umowie nie zostały zachowane inne wymogi formalne mniejszej wagi, jak brak wszystkich danych identyfikujących sprzedającego "C." S.A. (brak oznaczenia sądu przechowującego akta rejestrowe), a wobec podania kapitału zakładowego spółki akcyjnej - brak wzmianki o kwocie uiszczonych wkładów.
Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] stwierdziła, że nie można odmówić racji skarżącemu, że przy ocenie przygotowanej umowy egzaminatorzy powinni wziąć pod uwagę, wszystkie kwestie merytoryczne, nie zawężając ich tylko do jednego problemu, w tym przypadku błędnej reprezentacji spółki akcyjnej w umowie z członkiem jej zarządu. Niemniej jednak Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] podkreśliła, że nie każdy błąd ma ten sam ciężar gatunkowy rozumiany, jako skutki jego popełnienia. Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...], błąd w zakresie prawidłowej reprezentacji C. sp. z o.o. ma zasadnicze znaczenie dla całej umowy, ponieważ prowadzi według jednych poglądów do bezwzględnej nieważności całej umowy, a według innych do jej bezskuteczności zawieszonej, co w rezultacie powoduje, że napisana umowa nie wywoła skutków prawnych.
Podsumowując organ odwoławczy stwierdził, że nie można podzielić zarzutów odwołania odnośnie błędnego przyjęcia przez oceniających, że sporządzona przez skarżącego umowa jest bezwzględnie nieważna. Zdaniem organu II instancji, nie można też uznać za uzasadniony zarzut błędnych ustaleń w ocenach cząstkowych, dokonanych przez egzaminatorów - a mianowicie, że interes strony nie jest chroniony, a styl pracy jest niezadowalający i w konsekwencji niewłaściwych ocen cząstkowych zadania z zakresu prawa gospodarczego na poziomie niedostatecznym, a w konsekwencji nietrafnego stwierdzenia o negatywnym wyniku całego egzaminu. Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] uznała w konsekwencji, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania w tym zakresie i podwyższenia oceny z czwartej części egzaminu radcowskiego.
Pismem z dnia [...] lutego 2012 r. skarżący G. M. wniósł, za pośrednictwem organu odwoławczego, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na w/w uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 14-17 czerwca 2011 r. z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...].
Wnosząc o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz zasądzenie kosztów postępowania, skarżący zarzucił organowi:
1) naruszenie art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych - poprzez przyjęcie przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia Nr [...], iż postępowanie odwoławcze stanowi typowe, drugoinstancyjne postępowanie administracyjne, a co za tym idzie przyjęcie przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia Nr [...], że "ocena i rozstrzygnięcie co do zaskarżonej uchwały musi wiązać się z całościową oceną jej zasadności, zgodnie z przedstawioną powyżej zasadą dwukrotnego rozpoznania sprawy co do istoty";
2) naruszenie art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. - poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie polegające na:
- rażąco dowolnym przyjęciu na stronie 6 uzasadnienia zaskarżonej uchwały, że skarżący "nie zawarł zapisu o wydaniu przedmiotu zastawu sprzedającemu, który jest warunkiem koniecznym do skutecznego ustanowienia zastawu art. 307 k.c. podczas, gdy w § 7 umowy sporządzonej przez skarżącego znajduje się zapis: "protokół wydania samochodu osobowego marki [...] o nr rej. Nr [...] stanowi załącznik nr 3 do niniejszej umowy",
- rażąco dowolnym przyjęciu na stronie 6 uzasadnienia zaskarżonej uchwały, że "odwołujący myli pojęcie "prawo pierwokupu" (art. 596, art. 597 i nast. k.c.) z "prawem pierwszeństwa" stanowiącym jedno z ograniczeń zbycia udziałów przewidzianych w art. 182 k.s.h." podczas, gdy skarżący w § 6 ust. 1 umowy popełnił oczywistą omyłkę pisarską, gdyż w § 4 ust. 1 umowy napisał, iż "(...) zgodnie z § 55 Umowy Spółki "T." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W., (...) przysługuje Wspólnikom pierwszeństwo w nabyciu zbywanych udziałów w terminie 14 dni od dnia podpisania umowy sprzedaży (...)" Ponadto w § 4 ust. 2 umowy, jak i w § 6 ust. 2 umowy skarżący prawidłowo wskazał, iż uprawnienie Wspólników dotyczy "prawa pierwszeństwa";
- rażąco dowolnym przyjęciu na stronie 7 uzasadnienia zaskarżonej uchwały, że "Skutek w postaci nieważności umowy odnosi się do wszystkich umów zawieranych z naruszeniem art. 379 k.s.h. Przy takim naruszeniu zawsze bowiem dochodzi do zawarcia umowy sprzecznej z prawem." Powyższe twierdzenie zostało sformułowane pomimo, iż skarżący cytował w odwołaniu poglądy doktryny oraz orzecznictwo Sądu Najwyższego, które w sposób jednoznaczny wskazywały, iż umowa zawarta z naruszeniem art. 379 §1 k.s.h, tj. przez pełnomocnika bez umocowania, jako czynność prawna niezupełna może zostać na podstawie art. 103 k.c. w zw. z art. 2 k.s.h. skutecznie konwalidowana przez jednostronne oświadczenie woli rzekomego mocodawcy, co stanowi jej potwierdzenie i kończy tym samym stan bezskuteczności zawieszonej tej czynności prawnej;
3) naruszenie art. 8 k.p.a. w związku z art. 32 Konstytucji RP - przez ich niezastosowanie w zakresie przyjęcia przez Komisje Egzaminacyjną II stopnia Nr [...] nieobiektywnych założeń i rażąco nierównych kryteriów oceniania odwołań oraz prac z zakresu prawa gospodarczego w stosunku do skarżących, którzy w sporządzonych na egzaminie radcowskim umowach nie zastosowali reprezentacji spółki akcyjnej wskazanej w art. 379 § 1 k.s.h. Wyżej wskazane naruszenie prawa skutkowało podjęciem przez ten sam organ administracji, wobec osób znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej, różnych i zupełnie rozbieżnych w swej treści uchwał.
Ponadto skarżący wniósł o:
- przeprowadzenie dowodu z uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...], której kopię dołączył do skargi i poinformował, że oryginał znajduje się w organie,
- przeprowadzenie dowodu z uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...], której kopię dołączył do skargi i poinformował, że oryginał znajduje się w organie.
W uzasadnieniu skarżący, odnosząc się do zarzutu zawartego w pkt 1 skargi - podniósł, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] błędnie przyjęła, iż postępowanie odwoławcze stanowi typowe, drugoinstancyjne postępowanie administracyjne. Tym samym, zdaniem skarżącego, Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] oceniła ponownie całą pracę skarżącego z części czwartej egzaminu radcowskiego, tj. z zakresu prawa gospodarczego, zamiast odnieść się tylko do zarzutów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu. Skarżący podkreślił, że Naczelny Sad Administracyjny przyjął, że z uregulowań ustawy o radcach prawnych, jak również rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1314) wynika, że postępowanie odwoławcze przed Komisją Egzaminacyjną II stopnia jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Zdaniem skarżącego, Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne, w rozumieniu k.p.a., tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu, ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych.
Uzasadniając zarzuty zawarte w punkcie 2 skargi tyczą się stanowiska Komisji II stopnia Nr [...] w przedmiocie nieważności umowy sporządzonej przez skarżącego, jako rozwiązanie części czwartej egzaminu radcowskiego i w zostały szczegółowo opisane w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej. Zdający stwierdził, że głównym zarzutem stawianym pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa gospodarczego, dowolnie przyjętym przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia Nr [...] - było sporządzenie przez skarżącego umowy nieważnej. Komisja Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła, że skutek nieważności umowy odnosi się do wszystkich umów zawieranych z naruszeniem art. 379 k.s.h. Zdaniem organu, sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Skarżący podtrzymał ponadto swoje dotychczasowe argumenty zawarte w uzasadnieniu odwołania złożonego od uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r.
Uzasadniając z kolei zarzut zawarty w pkt 3 skargi, skarżący podnosi, iż zaskarżona uchwała narusza art. 8 k.p.a. w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W myśl art. 32 ust. 1 Konstytucji wszyscy są wobec prawa równi i wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Jak podkreśla się w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego zasada równości wymaga, aby podmioty traktowane były w równym stopniu równo, jeśli charakteryzują się daną cechą. Skarżący podniósł, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 6 lutego 2002 r. (sygn. akt SK 11/01, OTK-A 2002/1/2) stwierdził, iż istotą zasady równości wobec prawa nie jest traktowanie wszystkich jednakowo, a tylko - równe traktowanie określonej grupy obywateli, wyróżnionej ze względu na cechę prawnie relewantną (patrz: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 czerwca 2004 r., sygn. akt P 4/03, OTK-A 2004/6/55, czy też wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 kwietnia 2002 r., sygn. akt K 26/00, OTK-A 2002/2/18). Według strony skarżącej, sprawą podstawową dla oceny dochowania zasady równości jest ustalenie cechy istotnej, z uwagi na którą przepisy prawa dokonały zróżnicowania sytuacji prawnej swoich adresatów. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, różnicowanie sytuacji prawnej obywateli jest wtedy sprzeczne z Konstytucją RP, jeżeli traktuje się w sposób różny podmioty lub sytuacje podobne, a takie różnice traktowania nie znajdują należytego uzasadnienia konstytucyjnego (vide: orzeczenie TK z dnia 16 grudnia 1997 r., sygn. akt K 8/97). Na gruncie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego wymóg równości obywateli wobec prawa wywodzi się z normy art. 8 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli.
Wynikająca z art. 32 ust. 1 Konstytucji zasada równości wobec prawa oraz prawo do równego traktowania przez władze publiczne wyraża się w sferze prawa administracyjnego m.in. tym, że podmioty o tym samym statusie prawnym mogą na gruncie tych samych przepisów oczekiwać takich samych rozstrzygnięć o przyznaniu lub odmowie przyznania uprawnień, które z tych przepisów wynikają. Zdaniem strony skarżącej, ten sam podmiot, działając na podstawie tych samych przepisów, w tej samej sytuacji prawnej, może oczekiwać na wydanie tożsamych co do istoty decyzji administracyjnych.
Biorąc pod uwagę powyższe skarżący wskazał, iż ta sama Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] na stronie 8 uzasadnienia innej uchwały, tj. uchwały z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] (na uchwale błędnie określona data: [...] stycznia 2011 r.) stwierdziła, iż "Należy zgodzić się z egzaminującymi, że sporządzenie nieważnej umowy jest istotnym błędem pracy egzaminacyjnej. Należy się również zgodzić z egzaminującymi, że w umowie nie zostały zachowane inne wymogi formalne mniejszej wagi jak brak wszystkich danych identyfikujących "C." SA (brak oznaczenia Sądu przechowującego akta rejestrowe, określenie wysokości kapitału zakładowego, wzmianki o jego wpłaceniu)".
Skarżący podkreślił, że pomimo, iż tak stwierdzonych uchybień w sprawie innego zdającego, Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] słusznie uznała (w innej sprawie), iż "przy ocenie przygotowanej umowy egzaminatorzy powinni wziąć pod uwagę wszystkie kwestie merytoryczne, nie zawężając ich tylko do jednego problemu, w tym przypadku błędnej reprezentacji spółki akcyjnej w umowie z członkiem zarządu" i zmieniła niniejszą uchwałą ocenę Komisji I stopnia na pozytywną. Do skargi skarżący dołączył uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...], nr [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. (na uchwale organ błędnie oznaczył datę jej wydania- [...] stycznia 2011 r.).
Zdaniem skarżącego, jego praca zawiera de facto tylko jeden istotny błąd, tj. brak wymaganej reprezentacji zgodnej z art. 379 § 1 k.s.h. Zatem zasadnym jest - w opinii skarżącego - by organ odwoławczy także skarżącemu zmienił ocenę z części czwartej egzaminu radcowskiego. Skarżący jednocześnie wskazał, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] również uchwałą z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] zmieniła ocenę z części czwartej egzaminu radcowskiego - z zakresu prawa gospodarczego, gdzie w umowie inny zdający - podobnie jak skarżący - nie zastosował właściwej reprezentacji wskazanej w art. 379 § 1 k.s.h. Do skargi skarżący dołączył uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...], nr [...] z dnia [...] stycznia 2012 r.
W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] wniosła o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.
Jednocześnie organ odwoławczy wskazał w uzasadnieniu, iż wniosek skarżącego o dopuszczenie dowodu z innych uchwał Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] uznać należy za nieuzasadniony i z tych względów organ odwoławczy wniósł o jego oddalenie. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentu przez sąd administracyjny byłoby dopuszczalne tylko wówczas, gdyby postulowany dowód pozostawał w związku z oceną legalności zaskarżonego aktu. Sąd bowiem nie dokonuje własnych ustaleń faktycznych, a do tego sprowadziłby się wgląd w inne uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...], o co wnosi skarżący. Ponadto organ odwoławczy wskazał, iż wniosek ten nie jest zasadny, gdyż wnioskowane przez stronę dowody nie są istotne dla wyjaśnienia jakichkolwiek wątpliwości. Organ odwoławczy powołał się na stanowisko NSA zawarte w wyroku z dnia 20 stycznia 2010 r., sygn. akt U FSK 1429/08 (LEX nr 558910), w którym NSA stwierdził, iż "uzupełniające postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym jest dopuszczalne w celu umożliwienia temu sądowi dokonania ustaleń służących ocenie zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, a nie w celu dokonania ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej załatwionej zaskarżoną decyzją". Dodatkowo organ odwoławczy podkreślił, że każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych jest sprawą indywidualną, w rozumieniu art. 1 ust. 1 k.p.a., Indywidualizm takiej sprawy powoduje, że nigdy nie jest ona rozpoznawana porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy prawa materialnego - ustawy o radcach prawnych - wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i w jego wyłącznie sprawie. Organy administracyjne badając całokształt zgromadzonego w indywidualnej sprawie materiału dowodowego, nie wykraczają poza granice tej sprawy. Z powyższych względów - zdaniem organu - niezasadny jest także sam zarzut naruszenia art. 8 k.p.a. w zw. z art. 32 Konstytucji RP.
Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 5 lipca 2012 r. pełnomocnik Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...], podtrzymując dotychczasowe stanowisko organu odwoławczego, wniósł o oddalenie skargi, jako niezasadnej. Jednocześnie pełnomocnik organu wniósł o oddalenie wniosku dowodowego strony skarżącej.
W wyniku rozpatrzenia wniosku dowodowego skarżącego, Sąd wydał na rozprawie w dniu 5 lipca 2012 r. postanowienie, na podstawie którego oddalił przedmiotowy wniosek dowodowy strony skarżącej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W świetle powołanych przepisów ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej także p.p.s.a.).
Dokonując oceny zasadności wniesionej przez G. M. skargi na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 14-17 czerwca 2011 r., z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...], Sąd doszedł do przekonania, że skarga ta zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona uchwała narusza przepisy prawa.
Otóż należy - zdaniem Sądu - uznać, iż wydając sporną uchwałę Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] dopuściła się - mogącego mieć wpływ na wynik sprawy - naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. – polegającego na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów strony skarżącej.
Według Sądu, w konsekwencji powyższych uchybień proceduralnych organ odwoławczy nie ustalił w sposób jednoznaczny, czy rzeczywiście nie doszło do naruszenia przepisu art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych - polegającego na zaniechaniu obiektywnej oceny zastosowanych przez skarżącego w rozwiązaniu czwartej części egzaminu radcowskiego (prawo gospodarcze) przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego przez niego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zdający miał reprezentować, sporządzając projekt umowy sprzedaży udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością.
Tym samym organ odwoławczy, rozstrzygając w niniejszej sprawie, dopuścił się naruszenia przepisu art. 8 k.p.a. i wyrażonej w nim zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.
Na gruncie niniejszej sprawy skarżący nie zgodził się z ustalonym uchwałą Komisji Egzaminacyjnej negatywnym wynikiem egzaminu radcowskiego, któremu został poddany w dniach 14 – 17 czerwca 2011 r., kwestionując prawidłowość oceny z czwartej części tego egzaminu (prawo gospodarcze), z którego otrzymał ocenę niedostateczną. Zarzuty skarżącego w tym względzie determinowały zakres rozpatrzenia sprawy w II instancji przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia Nr [...], jak i obecnie określają ramy kontroli sądowoadministracyjnej w sprawie.
Należy zauważyć, iż szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w przepisach od art. 36 do art. 369 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych oraz w rozporządzeniach wykonawczych, tj. rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów aktów prawnych (Dz. U. Nr 70, poz. 606), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 cyt. ustawy, a także rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzenia egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 163, poz. 1302), wydanym na podstawie art. 361 ust. 16 w/w ustawy.
Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 cyt. ustawy), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości. Do postępowania przed Komisją Egzaminacyjną II stopnia stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, co pozwala traktować uchwały tej Komisji jak decyzje administracyjne (por. art. 368 ust. 1 i 12 ustawy). Wymienione wyżej przepisy ustawy o radcach prawnych określają też kryteria, które muszą być brane pod uwagę przy wydawaniu uchwał, ustalających wynik z egzaminu radcowskiego.
Zgodnie art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawody radcy prawnego i etyki tego zawodu.
Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 365 ust. 1 i 2 ustawy o radcach prawnych, w myśl którego test z pierwszej części egzaminu radcowskiego sprawdzają niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów.
W myśl art. 366 ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Komisja Egzaminacyjna podejmuje uchwałę o wyniku egzaminu radcowskiego większością głosów w obecności wszystkich członków komisji. W razie odwołania się zdającego od uchwały Komisji Egzaminacyjnej (por. przepisy art. 368 cyt. ustawy), ustalenie końcowego wyniku egzaminu radcowskiego ustawa o radcach prawnych nakazała Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, która rozpoznając sprawę ponownie, stosownie do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, podejmuje uchwałę ostateczną, biorąc pod uwagę cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym opinie wyrażone przez egzaminatorów. Uchwałę tę Komisja podejmuje większością 2/3 głosów w obecności wszystkich członków komisji.
W świetle wymienionych przepisów, w tym określających charakter i warunki zdania egzaminu radcowskiego, Komisja Egzaminacyjna II stopnia jest uprawniona do dokonania samodzielnej oceny pracy pisemnej zdającego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Czyni to w warunkach swoistego luzu decyzyjnego, który jest związany z oceną stanu faktycznego i zasadą swobodnej oceny dowodów stan ten wyczerpujących. W tym sensie rozstrzygnięcie tego organu w kwestii ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego należy postrzegać w kategoriach charakterystycznych dla administracyjnego uznania.
Niemniej, zdaniem Sądu, wyraźnie wskazać trzeba jednocześnie, że organ administracji publicznej, a więc również Komisja Egzaminacyjna II stopnia, jest obowiązany kierować się zasadą prawdy obiektywnej także wówczas, gdy decyzja wydana w sprawie indywidualnej ma charakter uznaniowy. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że organ ma wprawdzie prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, jednakże wybór taki nie może być dowolny, a więc musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (vide: m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda z 1996, Nr 6, s. 32; podobnie /w:/ wyrok NSA z dnia 19 lipca 1982 r., sygn. akt II SA 883/82, PiP z 1983 r., Nr 6, s. 141).
Kontrola decyzji uznaniowej przez sąd administracyjny polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Sąd administracyjny kontroluje, czy w toku postępowania administracyjnego podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano zatem wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia, bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności.
Niewątpliwie zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonywującej treści (tak m.in. /w:/ wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1994 r., III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995, Nr 7, poz. 83).
W świetle przepisu art. 7 k.p.a., organy administracji publicznej, stojąc na straży praworządności oraz dążąc do załatwienia sprawy zgodnie z prawdą obiektywną, mają obowiązek uwzględniać z urzędu interes społeczny i słuszny interes obywatela.
W wyroku z dnia 18 listopada 1993 r., sygn. akt III ARN 49/93 (OSNC 1994, Nr 9, poz. 181) Sąd Najwyższy podkreślił, iż w państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, jak podkreślił Sąd Najwyższy, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi i udowodnić, iż on jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli. Zarówno istnienie takiego interesu, jak i jego znaczenie, a także przesłanki powodujące konieczność przedłożenia w konkretnym wypadku interesu publicznego nad indywidualny podlegać muszą zawsze wnikliwej kontroli instancyjnej i sądowej.
Korzystanie przez komisje egzaminacyjne w sprawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ze swoistego luzu decyzyjnego wpływa na zakres kontroli sądowoadministracyjnej. Skoro przepis prawa daje organowi administracji możliwość wyboru rozwiązania, to każdy wybór mieszczący się w ustawowych granicach jest zgodny z prawem i on sam nie może zostać zakwestionowany co do zasady przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, do których zaliczyć trzeba uchwały komisji egzaminacyjnych ustalające wynik egzaminu radcowskiego, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygnięcie nie było dowolne. Sądowa kontrola uchwał ustalających wynik egzaminu radcowskiego polega na zbadaniu, czy organy nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponowały niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonały wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Sądowa kontrola decyzji administracyjnej podjętej w ramach uznania administracyjnego ma zatem zakres ograniczony co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (zob. np. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 1998 r., I SA/Kr 1227/97, czy też wyrok NSA z dnia 7 lutego 2001 r. I SA/Gd 1507/00), zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności (por. A. Habuda, Uznanie administracyjne - zmierzch czy renesans pojęcia; Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000, s. 117). Sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu, lecz powinien wyłącznie ocenić, czy w sprawie zachodzą warunki materialno-prawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie rozstrzygnięcia przez ten organ zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (tak m.in. wyrok WSA w Łodzi z dnia 23 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Łd 852/07).
Uznanie administracyjne w indywidualnej sprawie dotyczącej ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego wyposaża komisje egzaminacyjne w prawo wyboru konsekwencji prawnych. Innymi słowy, komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji, do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s. 364). Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest zupełnie dowolny i swobodny. Ograniczony jest on przez przepisy prawa materialnego (w tym wypadku przez przepisy ustawy o radcach prawnych, zwłaszcza art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2 tego aktu normatywnego) oraz przepisy proceduralne (zgodnie z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych - odpowiednio stosowane przez Komisję II stopnia - przepisy k.p.a.).
Mając powyższe na uwadze Sąd badał więc w niniejszej sprawie, czy wydanie przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia rozstrzygnięcia uznaniowego, opartego przede wszystkim na wytycznych określonych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, było uzasadnione dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami.
Zdaniem Sądu, materiał dowodowy sprawy – praca pisemna skarżącego z części czwartej egzaminu radcowskiego (projekt umowy zbycia udziałów w spółce z o.o.) oceniona w świetle mających zastosowanie do objętych nią kwestii faktyczno-prawnych przepisów prawa oraz poglądów orzecznictwa i doktryny – nie został w pełni prawidłowo rozpatrzony przez organ odwoławczy, przez co organ ten dopuścił się niewątpliwej obrazy reguł postępowania administracyjnego, wyrażonych w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.
Należy w tym miejscu wskazać, iż sformalizowany tryb podjęcia spornej uchwały przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia ma - w zamierzeniu ustawodawcy - gwarantować pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę. Zgodnie bowiem z przepisami § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1314), regulującymi zasady funkcjonowania tej komisji, odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją.
Stosownie do przepisu art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, przy ocenie pracy należy brać pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.
Kryteria te są zatem podstawowym wyznacznikiem tej oceny.
Jak wynika z uzasadnienia spornej uchwały z dnia [...] stycznia 2012 r., Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...], odnosząc się do zarzutów skarżącego dotyczących oceny pracy z zakresu prawa gospodarczego - stwierdziła, że podstawowym zarzutem, jaki należy postawić pracy skarżącego G. M. jest ten, że sporządzona przez niego umowa zbycia udziałów w spółce z o.o. jest nieważna z uwagi na niewłaściwą reprezentację po stronie sprzedającego. Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] w konsekwencji oceniła, iż sporządzenie nieważnej umowy dyskwalifikuje pracę skarżącego, gdyż jest istotnym błędem pracy egzaminacyjnej. Organ odwoławczy zauważył jedynie dodatkowo, iż niezadowalający jest również styl spornej umowy zbycia udziałów oraz zawiłość pracy, nie odnosząc się jednak w swojej ocenie do żadnych konkretnych zapisów sporządzonego projektu umowy, a ponadto stwierdził, że "w umowie nie zostały zachowane inne wymogi formalne mniejszej wagi, jak brak wszystkich danych identyfikujących sprzedającego "C." S.A. (brak oznaczenia sądu przechowującego akta rejestrowe), a wobec podania kapitału zakładowego spółki akcyjnej brak wzmianki o kwocie uiszczonych wkładów".
Zdaniem Sądu, o ile zgodzić się należy z Komisją Egzaminacyjną II stopnia Nr [...], że sposób reprezentacji podmiotu sprzedającego zawarty przez skarżącego w spornym projekcie umowy zbycia udziałów sp. z o.o. ewidentnie narusza zasadę określoną przez ustawodawcę w przepisie art. 379 § 1 k.s.h., o tyle jednocześnie zauważyć trzeba, że wskazując na powyższe uchybienie projektu umowy zbycia udziałów, organ odwoławczy w żaden sposób nie wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, jakie może mieć to istotne znaczenie dla oceny sporządzonego projektu umowy, czy też bardziej precyzyjnie - dlaczego wadliwe sformułowanie (zaprojektowanie) w powyższym zakresie przedmiotowej umowy daje bezwzględną podstawę do postawienia stronie skarżącej oceny niedostatecznej, w szczególności w kontekście wszystkich argumentów podnoszonych przez skarżącego.
W tym miejscu należy bardzo wyraźnie podkreślić, że rolą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie jest w żadnym wypadku wkraczanie w kompetencje komisji egzaminacyjnej, która - jako ustawowo powołany do tego organ - ma pełne prawo do samodzielnej oceny danej pracy egzaminacyjnej. Nie jest też intencją Sądu wchodzenie w rolę trzeciej instancji oceniającej ab initio zasadność wyboru danego rozstrzygnięcia, albowiem sąd administracyjny może jedynie ocenić, czy sporna uchwała organu nie przekracza granic uznania administracyjnego.
W tej sytuacji Sąd, w żaden sposób nie podważając zasadności podniesionych przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia Nr [...] zarzutów, zmuszony jest jedynie podzielić stanowisko skarżącego i uznać, że o ile rzeczywiście organ odwoławczy trafnie postawił zarzut naruszenia w projekcie umowy sporządzonej przez stronę skarżacą przepisu art. 379 § 1 k.s.h., to jednakże zobowiązany był jednocześnie wykazać w sposób precyzyjny, dlaczego tego rodzaju wadliwe sformułowanie projektu umowy zbycia udziałów daje bezwzględną podstawę do postawienia stronie oceny niedostatecznej, w szczególności w kontekście argumentów podnoszonych przez skarżącego.
Reasumując, należy - zdaniem Sądu - uznać, iż Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] nie wykazała w sposób należyty, w kontekście prawidłowo wytkniętego błędu w sporządzonym przez skarżącego projekcie umowy zbycia udziałów, dlaczego sposób stosowania przez zdającego przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji i poprawności zaproponowanego przez niego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentował, nie dało wystarczających podstaw do przyjęcia pozytywnej oceny z części czwartej egzaminu radcowskiego.
W tym miejscu należy podzielić w dużym stopniu zastrzeżenia skarżącego, który powołując się na art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych i ustaloną w tym przepisie skalę ocen przewidzianych dla rozstrzygania przy analizie egzaminu radcowskiego – stwierdził, że powyższe spectrum możliwych do zastosowania ocen (od oceny niedostatecznej do oceny celującej) sprawia, iż przy ocenie projektu umowy zbycia udziałów należy uwzględnić wpływ poszczególnych aspektów sporządzonej przez zdającego umowy nie tylko pod kątem zastosowania oceny niedostatecznej, ale również oceny pozytywnej. Zdaniem Sądu, uznać trzeba, iż poszczególne uchybienia rzeczywiście powinny być oceniane przy zastosowaniu kryteriów przypisanych dla każdej z poszczególnych ocen. Należy w tej sytuacji stwierdzić, że organ odwoławczy winien w sposób precyzyjny przedstawić w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, dlaczego – w kontekście wymogów ustawowych oraz celów egzaminu radcowskiego – projekt umowy sporządzony przez skarżącego w żaden sposób nie mógł być zakwalifikowany na ocenę dostateczną.
Nie budzi wątpliwości Sądu, iż w postępowaniu administracyjnym, stosownie do art. 7 i art. 77 k.p.a., wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku powinno poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istotnego w sprawie. Zgodnie zaś z przepisem art. 107 § 3 k.p.a. decyzja powinna być należycie uzasadniona z podaniem m.in. dowodów, na podstawie których określone fakty organ orzekający przyjął za udowodnione oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej. Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza fundamentalne zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji (tak również: Naczelny Sąd Administracyjny /w:/ wyrok z dnia 26 maja 1998 r., sygn. akt II SA 420/98, nie publik.).
Zdaniem Sądu, wydając sporną uchwałę z dnia [...] stycznia 2012 r., Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] dopuściła się obrazy w/w norm postępowania, albowiem nie odniosła się w uzasadnieniu swej uchwały w sposób precyzyjny do wszystkich zarzutów strony skarżącej dotyczących wadliwości oceny jej pracy z prawa gospodarczego (projektu umowy zbycia udziałów w spółce z o.o.), sporządzonej podczas egzaminu radcowskiego w czerwcu 2011 r.
W ocenie Sądu, brak pełnego odniesienia się przez organ odwoławczy do przedstawionych przez stronę skarżącą wątpliwości, przede wszystkim w zakresie skutków zawarcia spornej umowy przez pełnomocnika działającego bez umocowania, a więc w zakresie okoliczności istotnych dla oceny zastosowania norm prawa materialnego, nie dało tej stronie możliwości ustosunkowania się do zarzutów (stanowiska) organu. W tej sytuacji uchybienie to nie pozwala sądowi administracyjnemu na pełne skontrolowanie legalności zaskarżonej uchwały.
Z tej przyczyny należy uznać, iż uchybienia formalne poczynione w toku niniejszego postępowania przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia Nr [...], uniemożliwiły Sądowi prawidłowe ustosunkowanie się do zarzutów skargi i wypowiedzenie się co do zasadności podjętego rozstrzygnięcia pod względem materialnoprawnym. Nieprawidłowości te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem w przypadku przyjęcia zasadności tezy strony skarżącej w zakresie wadliwości ustaleń organu odwoławczego i wpływu tych ustaleń na końcowy wynik postępowania (wynik egzaminu radcowskiego), należałoby uznać, iż być może brak było jakichkolwiek podstaw do negatywnego dla strony rozstrzygnięcia w części czwartej egzaminu radcowskiego.
W ocenie Sądu, aby sporne rozstrzygnięcie ocenić w sposób prawidłowy, Sąd musi dysponować stanowiskiem organu zawierającym odniesienie do wszystkich istotnych elementów (przesłanek) dotyczących przede wszystkim kwestii podnoszonych przez stronę skarżącą. Sąd administracyjny nie czyni bowiem własnych ustaleń w sprawie, a jedynie ocenia zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Taka kontrola jest jednak możliwa tylko w warunkach wyczerpującego dokonania przez organ ustaleń faktycznych.
W tym miejscu warto wskazać, iż sama Komisja Egzamiancyjna II stopnia wielokrotnie podkreślała w toku postępowania prowadzonego zarówno w tej, jak i w wielu innych sprawach toczących się przed tutejszym Sądem, iż dla dokonania ostatecznej oceny poprawności danej pracy (projektu skargi, apelacji, kasacji, czy też projektu jakiejś umowy, etc.) będącej rozwiązaniem zadania na egzaminie radcowskim, koniecznym jest dokonanie porównania i wyważenia pozytywnych i negatywnych elementów ocenianej pracy danej osoby zdającej. Pomimo wielokrotnie tak prezentowanego przez siebie stanowiska, Komisja Egzaminacyjna II stopnia, w przypadku sporządzonej przez skarżącego umowy zbycia udziałów, nie dopełniła tego warunku, albowiem nie dokonała jakiegokolwiek wyważenia pozytywnych i negatywnych elementów ocenianej pracy egzaminacyjnej, wskazując jedynie na wady projektu umowy bez odniesienia się (wyjaśnienia) istotności owych wad w kontekście całości pracy i w kontekście znaczenia poszczególnych przesłanek ustawowych oceny, w tym przede wszystkim wytycznych określonych w przepisie art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych.
Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie doszedł do przekonania, że uzasadnienie uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] nie spełnia wymogów stawianych przez normę prawną wyrażoną w przepisie art. 107 § 3 k.p.a., albowiem uzasadnienie to nie zawiera pełnych wyjaśnień okoliczności branych pod uwagę przy wydawaniu decyzji administracyjnej (uchwały) rozstrzygającej o wyniku egzaminu radcowskiego.
Niezależnie od powyżej wskazanego uchybienia Sąd uznał, iż rozstrzygając w niniejszej sprawie, Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] dopuściła się ponadto innego bardzo istotnego uchybienia, które polega na braku jednoznacznego wyjaśnienia zarzutów strony skarżacej dotyczących nierównego traktowania osób zdających egzamin przed w/w komisją egzaminacyjną. W ocenie Sądu, potrzeba wyjaśnienia wspomnianej wątpliwości skarżącego ma istotne znaczenie w sprawie, albowiem - w przypadku potwierdzenia zasadności zarzutów strony skarżącej – zajść może w konsekwencji sytuacja świadcząca o ewidentnym naruszeniu przez zaskarżoną uchwałę z dnia [...] stycznia 2012 r. powołanych przez stronę skarżącą przepisów zarówno ustawy zasadniczej (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), jak i Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 8 k.p.a.), poprzez naruszenie zasady sprawiedliwości społecznej i związanej z nią zasady równości obywateli wobec prawa oraz zasady zaufania obywateli do organów Państwa i stosowanego przez te organy prawa.
Jeśli chodzi o zarzut naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej wynikającej z zasady demokratycznego Państwa prawnego, wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP, należy wyraźnie podnieść na wstępie, że istota tej zasady nie polega na subiektywnym poczuciu sprawiedliwości, albowiem w przypadku tej normy chodzi wyraźnie o sprawiedliwość jako kategorię społeczną. Zasada sprawiedliwości społecznej oddziałuje na wyznaczenie treści innych norm konstytucyjnych. Niewątpliwie zasada ta wpływa też na treść norm konstytucyjnych dotyczących praw i wolności jednostki, a zwłaszcza na rozumienie zasady równości. Oznacza ona odrzucenie pojmowania jej w sposób totalny, jako równości pod każdym względem. Niemniej sprawiedliwość jest przeciwieństwem arbitralności, wymaga bowiem, aby zróżnicowanie poszczególnych ludzi pozostawało w odpowiedniej relacji do różnic w sytuacji tych ludzi. Chociaż sprawiedliwość społeczna łączy się z konstytucyjną zasadą równości, to nie oznacza konieczności przyznania wszystkim kategoriom obywateli (grup podmiotów) jednakowych praw i obowiązków. Poszczególne kategorie podmiotów powinny być traktowane równo, tzn. według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących i faworyzujących, tylko wówczas gdy u podłoża określonych regulacji prawnych leży jednakowa sytuacja faktyczna tych kategorii podmiotów (tak: m.in. B. Banaszak, Prawo konstytucyjne, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, s. 221-222 i powołane tam orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego).
Jeśli chodzi o zasadę równości, wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP, należy zauważyć, iż przyjęta przez ustawę zasadniczą formuła równości wobec prawa mieści się w ogólnym, opisowym pojęciu równości jako przynależności danych podmiotów do tej samej klasy, którą wyróżniamy z punktu widzenia cechy uznanej za istotną i nie jest tożsama z pojęciem identyczności. Zdaniem B. Banaszaka, równość wobec prawa należy rozumieć tak, iż wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w stopniu równym mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących, czy też faworyzujących (vide: B. Banaszak, Prawo konstytucyjne, s. 456-457; podobnie L. Garlicki /w:/ Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, wydanie 2, LIBER, Warszawa 1998, s. 94 i nast.).
Jak wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 listopada 1997 r. (sygn. akt K 22/97, OTK 1997/3-4/41), o znaczeniu konstytucyjnej zasady równości wypowiadał się już wielokrotnie również Trybunał Konstytucyjny, zaznaczając wyraźnie w wielu swych orzeczeniach, iż nie ma bezwzględnej równości obywateli. Z zasady równości wynika nakaz jednakowego traktowania wszystkich obywateli w obrębie określonej klasy (kategorii). Wszystkie podmioty charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną) powinny być potraktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań, zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących (m.in. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 grudnia 1994 r., sygn. akt K 3/94, OTK w 1994 r., cz. II, s. 141-142; patrz także orzeczenia w sprawach sygn. akt U 7/87 i K 8/91). Trybunał Konstytucyjny konsekwentnie wypowiada się, że zasada równości nie ma charakteru bezwzględnie obowiązującego w tym znaczeniu, iż zrównuje sytuację wszystkich podmiotów ze względu na cechy, jakimi się charakteryzują. Zasada równości wymaga bowiem, aby podmioty traktowane były w równym stopniu równo, jeśli charakteryzują się daną cechą. Równość oznacza zatem – według Trybunału – także akceptację różnego traktowania przez prawo różnych podmiotów. Wynika to z faktu, że równe traktowanie przez prawo tych samych podmiotów pod pewnymi względami, oznacza z reguły różne traktowanie tych samych podmiotów pod innymi względami (vide: orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 kwietnia 1994 r., OTK w 1994, cz. I, s. 55). Podobnie Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 6 lutego 2002 r. (sygn. akt SK 11/01, OTK-A 2002/1/2) stwierdził, iż istotą zasady równości wobec prawa nie jest traktowanie wszystkich jednakowo, a tylko – równe traktowanie określonej grupy obywateli, wyróżnionej ze względu na cechę prawnie relewantną (podobnie /w:/ wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 czerwca 2004 r., sygn. akt P 4/03, OTK-A 2004/6/55, czy też wyrok Trybunału z dnia 10 kwietnia 2002 r., sygn. akt K 26/00, OTK-A 2002/2/18).
Tym samym sprawą podstawową jest zawsze odpowiedź na pytanie, czy owo podobieństwo podmiotów bądź sytuacji zachodzi. W znacznym stopniu zależy to od kryterium, w oparciu o które owo podobieństwo mierzymy - pojawia się tu pojęcie "cecha relewantna", tzn. cecha, której występowanie przesądzać ma o spełnieniu przesłanki podobieństwa.
W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sytuacji taką cechą relewantną jest niewątpliwie udział w egzaminie radcowskim przeprowadzanym przez określoną, tę samą komisję egzaminacyjną (w tym przypadku: Komisję Egzaminacyjną II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 14 -17 czerwca 2011 r.), zakładający podobny stopień wiedzy, konkurencji, tożsamość kryteriów oceny rozwiązań zadań egzaminacyjnych. Takiego charakteru, który pozwala mówić o równości, nie ma natomiast, co zresztą zrozumiałe, porównanie egzaminów radcowskich przeprowadzonych w różnych komisjach egzaminacyjnych działających w różnych obszarach, w ramach danej właściwości miejscowej, nie wspominając już egzaminach radcowskich przeprowadzanych w kolejnych latach, itp. To kandydaci na radców prawnych zdający w jednym roku, w jednym terminie, przed tą samą, konkretną komisją egzaminacyjną znajdują się w sytuacji podobnej i powinni być traktowani równo, konkurując w określonej grupie, rozwiązując te same zadania egzaminacyjne oceniane według tego samego klucza i kryteriów ustawowych; jest oczywiste, że nie konkurują oni z kandydatami na radców prawnych zdającymi czy to przed zupełnie inną komisją egzaminacyjną, czy też w innych terminach, kolejnych latach, etc.
Zdaniem Sądu, różnicowanie sytuacji prawnej obywateli jest wtedy sprzeczne z Konstytucją RP, jeżeli traktuje się w sposób różny podmioty lub sytuacje podobne, a takie różnice traktowania nie znajdują należytego uzasadnienia konstytucyjnego (patrz także /w:/ orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 1997 r., sygn. akt K 8/97, OTK ZU nr 5-6/1997, s. 502).
Według Sądu, za naruszające z kolei zasadę zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.) uznać należy niewątpliwie m.in. takie działania organów administracji publicznej, które polegają na zmienności poglądów prawnych wyrażonych w decyzjach wydanych na tle takich samych stanów faktycznych, ze wskazaniem tej samej lub bardzo zbliżonej podstawy prawnej decyzji i bez bliższego uzasadnienia tej zmiany.
Należy, w ocenie Sądu, uznać bowiem, iż strona skarżąca ma pełne prawo oczekiwać, iż organy administracji publicznej potraktują ją w sposób zbliżony do sytuacji innych podmiotów charakteryzujących się wspomnianą cechą relewantną, a przynajmniej, że w sytuacji, gdy inaczej potraktują daną osobę (podmiot) będącą stroną, to w sposób szczegółowy przytoczą argumenty uzasadniające zmianę poglądów. Oczekiwania strony skarżącej w danym przypadku są tym bardziej uzasadnione, jeśli weźmie się pod uwagę fakt, iż - jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 listopada 1990 r., sygn. akt III ARN 28/90, OSP 1992/7/150 - obywatele, których prawna i faktyczna sytuacja wobec działających organów administracji publicznej jest zbliżona, mogą oczekiwać, iż zostaną wobec nich podjęte decyzje o podobnej, jeśli nie tożsamej treści.
Mając na względzie przedstawione poglądy literatury, jak również orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego oraz Sądu Najwyższego należy - przechodząc do oceny niniejszej sprawy - stwierdzić jednoznacznie, iż skarżący G. M., uzasadniając zarzut naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i wyrażonej w nim zasady równości wobec prawa oraz prawa do równego traktowania przez władze publiczne – wskazał, że ta sama Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] na stronie 8 uzasadnienia innej uchwały, tj. uchwały z dnia [...] stycznia 2012 r. wydanej w sprawie nr [...] stwierdziła, że: “Należy zgodzić się z egzaminującymi, że sporządzenie nieważnej umowy jest istotnym błędem pracy egzaminacyjnej. Należy się również zgodzić z egzaminującymi, że w umowie nie zostały zachowane inne wymogi formalne mniejszej wagi jak brak wszystkich danych identyfikujących "C." SA (brak oznaczenia Sądu przechowującego akta rejestrowe, określenie wysokości kapitału zakładowego, wzmianki o jego wpłaceniu)". Jednocześnie - pomimo powyższych uchybień - Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] uznała w uzasadnieniu wskazanej uchwały, iż "przy ocenie przygotowanej umowy egzaminatorzy powinni wziąć pod uwagę wszystkie kwestie merytoryczne, nie zawężając ich tylko do jednego problemu, w tym przypadku błędnej reprezentacji spółki akcyjnej w umowie z członkiem zarządu", a w konsekwencji tego zmieniła w/w uchwałą wcześniejszą ocenę Komisji Egzaminacyjnej I stopnia na pozytywną.
Skarżący, uzupełnijąc swoje stanowisko w zakresie powyższych zarzutów, wskazał ponadto, iż ta sama Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] w innej uchwale wydanej w dniu [...] stycznia 2012 r., nr [...], również zmieniła ocenę z części czwartej egzaminu radcowskiego, tj. z zakresu prawa gospodarczego, gdzie w umowie zdający, podobnie jak skarżący G. M., też nie zastosował właściwej reprezentacji wskazanej w przepisie art. 379 § 1 k.s.h.
W konsekwencji skarżący uznał, że z uwagi na fakt, iż jego praca zawiera de facto jeden istotny błąd, tj. brak wymaganej reprezentacji zgodnej z art. 379 § 1 k.s.h., zasadnym jest, by organ odwoławczy także skarżącemu zmienił ocenę z części czwartej egzaminu radcowskiego, tj. z zakresu prawa gospodarczego, poprawiając ją na ocenę dostateczną.
Ustosunkowując się do powyższych zarzutów i związanych z tym wniosków dowodowych postulowanych przez stronę skarżącą, Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] stwierdziła jedynie, iż każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych jest sprawą indywidualną, w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a., zaś indywidualizm takiej sprawy powoduje, że nigdy nie jest ona rozpoznawana porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy prawa materialnego - ustawy o radcach prawnych - wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i w jego wyłącznie sprawie. Komisja swierdziła ponadto, iż jako organ administracyjny, badając całokształt zgromadzonego w indywidualnej sprawie materiału dowodowego, nie wykracza poza granice danej sprawy. Jednocześnie Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] stwierdziła, odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 32 Konstytucji RP w zw. z art. 8 k.p.a., iż każda uchwała w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego jest decyzją administracyjną wydaną w warunkach uznania administracyjnego.
W ocenie Sądu, powyższe wyjaśnienia organu odwoławczego uznać należy za zdecydowanie niewystarczające.
Ponieważ fundamentalną zasadą, na jakiej opiera się nasz system prawny, jest zasada równości obywateli wobec prawa, przepisy prawa, w tym przede wszystkim unormowania Konstytucji RP oraz k.p.a., nakładają na organy prowadzące postępowanie administracyjne szczególne obowiązki. Chodzi zwłaszcza o to, by w wypadkach, w których strona twierdzi, iż zasada równości wobec prawa jest w jej sprawie naruszona, przeprowadzić wnikliwie postępowanie wyjaśniające, zmierzające do ustalenia, czy istotnie zarzut taki jest zasadny, a więc czy w sprawach, na które strona się powołuje, istotnie zapadły decyzje o odmiennej treści i czy rzeczywiście były to sprawy, w których występowała analogiczna sytuacja faktyczna i prawna. W każdym takim wypadku do zarzutu naruszenia zasady równości wobec prawa organ administracji powinien się ustosunkować w uzasadnieniu decyzji. Tylko w taki sposób można pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa, co nakazuje organom administracji wspomniany już przepis art. 8 k.p.a. (podobnie /w:/ wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 1984 r., sygn. akt II SA 1161/84, ONSA 1984/2/97).
W tej sytuacji trzeba wyraźnie stwierdzić, iż Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...], jako organ odwoławczy, nie ustosunkowała się w sposób wyraźny i wszechstronny do zarzutów strony skarżącej odwołujących się do sytuacji prawnej innych zdających, którzy – pomimo dopuszczenia się identycznego, jak skarżący, naruszenia (obrazy przepisu art. 379 § 1 k.s.h.), zostali pozytywnie ocenieni przez organ odwoławczy, albowiem odnosząc się do zarzutów skarżącego dotyczących naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 8 k.p.a., stwierdziła jedynie, iż zarzuty te nie są uzasadnione, ponieważ indywidualizm danej sprawy administracyjnej powoduje rzekomo, że nie jest ona rozpoznawana porównawczo, a ponadto, że komisja egzaminacyjna działa w ramach uznania administracyjnego.
W ocenie Sądu takie wyjaśnienia ze strony organu odwoławczego prowadzącego postępowanie administracyjne - są niezgodne z zasadami rządzącymi tym postępowaniem i w konsekwencji mogą podważać generalne zaufanie strony do organów Państwa i stosowanego przez nie prawa, tym bardziej, że dotyczy to działań organu, który powołany został przez Ministra Sprawiedliwości do oceniania wiedzy osób mających w przyszłości, w ramach wykonywanego zawodu prawniczego, uczestniczyć w kształtowaniu kultury prawnej społeczeństwa.
Warto w tym miejscu wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie prezentuje wyraźny pogląd, iż rozstrzygnięcia organu mogą podlegać zmianom, o ile organ wykaże, że są ku temu uzasadnione przyczyny. Nieuzasadniona zmienność poglądu organu stanowi bowiem naruszenie art. 8 k.p.a., gdyż może spowodować uzasadnione podważenie zaufania obywateli do organów państwa oraz wpływać ujemnie na kulturę prawną obywateli, a tym samym powoduje naruszenie art. 32 Konstytucji RP (tak np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 19/10, LEX nr 952834).
W konsekwencji Sąd, rozstrzygając niniejszą sprawę - uznał, iż organ odwoławczy nie odniósł się w sposób pełny do wszystkich przywołanych przez skarżącego argumentów na okoliczność braku podstaw do rozstrzygnięcia na niekorzyść strony poprzez wystawienie oceny niedostatecznej z części czwartej egzaminu radcowskiego, dotyczącej prawa gospodarczego.
Mając na względzie powyższe uznać należy, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] z naruszeniem art. 77 § 1 k.p.a. nie rozważyła należycie i wszechstronnie całokształtu zebranego materiału dowodowego i z naruszeniem art. 80 k.p.a. ustaliła, że nie zachodziły podstawy do poprawienia oceny z części czwartej egzaminu radcowskiego.
Taka całościowa analiza jest konieczna, tym bardziej, jeśli zauważymy, że związanie rygorami procedury administracyjnej oznacza, iż organ zobowiązany był m.in. do przestrzegania zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.). Z zasady wyrażonej w art. 8 k.p.a. wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej, nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. Warto zauważyć, iż Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 grudnia 1984 r., sygn. akt III SA 729/84, ONSA 1984, nr 2, poz. 117, podkreślił, że w celu realizacji tej zasady konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględnienia w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli. Organ administracji jest ponadto obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i ocenić cały materiał dowodowy (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w przepisie art. 107 § 3 k.p.a.
W konsekwencji uznać należy, iż - wbrew stanowisku organu odwoławczego - w spornej uchwale z dnia [...] stycznia 2012 r. nie przeprowadzono pełnego wyjaśnienia przyjętej przez ten organ oceny z zakresu czwartej części egzaminu radcowskiego, a więc nie wyjaśniono w sposób wszechstronny, dlaczego sporny projekt umowy zbycia udziałów w sp. z o.o. sporządzony na egzaminie przez skarżącego, nie zasługiwał w żaden sposób na ocenę pozytywną.
Mając powyższe na względzie należy uznać, iż w toku ponownego postępowania Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] zobowiązana będzie dokonać jeszcze raz pogłębionej analizy całego zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego, która pozwoli na podjęcie właściwej decyzji, zgodnej z treścią przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, kierując się stosownymi wytycznymi Sądu wskazanymi w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Organ odwoławczy winien przede wszystkim ustosunkować się szczegółowo w uzasadnieniu uchwały do wskazanych wyżej zarzutów skarżącego, pamiętając jednocześnie o obowiązku płynącym głównie z normy prawnej wyrażonej w przepisie art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązany jest w tym miejscu jedynie na marginesie wyjaśnić, iż oddalając na rozprawie w dniu 5 lipca 2012 r. wniosek dowodowy strony skarżącej, sformułowany w treści skargi, działał na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym to przepisem sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.
Uzasadniając powyższą decyzję o odmowie uwzględniania wniosku dowodowego strony skarżącej, należy zwrócić uwagę, iż postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym i w konsekwencji dokonywanie przez ten sąd ustaleń faktycznych jest dopuszczalne w zakresie uzasadnionym celami postępowania administracyjnego i powinno umożliwiać sądowi dokonywanie ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że sąd w istocie nie może dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwionej zaskarżoną decyzją. Jeżeli zachodzi potrzeba dokonania ustaleń, które mają służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu, sąd powinien uchylić zaskarżoną decyzję i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego, które organ ten powinien uzupełnić (tak również: B. Dauter /w:/ B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005 r., s. 257 i powołany tam m.in. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2001 r., sygn. akt V SA 671/00).
W związku z powyższym Sąd uznał, iż to Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] zobowiązana będzie w toku ponownego postępowania administracyjnego, a nie Sąd w toku rozprawy, odnieść się do powołanych przez stronę skarżącą dowodów (uchwał), dokonując ich ewentualnej analizy w kontekście wyjaśnienia zarzutów naruszenia przepisów art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 8 k.p.a.
Biorąc pod uwagę wskazane uchybienia organu odwoławczego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł, jak w punkcie 1 sentencji wyroku.
Jednocześnie Sąd stwierdził, że uchylona uchwała Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. nie będzie podlegać wykonaniu do daty uprawomocnienia się niniejszego wyroku, działając w tym zakresie na podstawie art. 152 p.p.s.a.
Ponadto, orzekając o zwrocie skarżącemu kosztów postępowania, Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na podstawie przepisu art. 200 p.p.s.a.