VI SA/Wa 476/16

VI SA/Wa 476/16 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2016-06-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-03-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Izabela Głowacka-Klimas /sprawozdawca/
Magdalena Maliszewska
Piotr Borowiecki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne
Zawody prawnicze
Sygn. powiązane
II GSK 5545/16 - Wyrok NSA z 2019-02-28
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2014 poz 164
art. art. 74 par. 3, par. 4, 74d par. 1, 74e par. 2, 74f par. 1, 74h par. 14
Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Protokolant ref. Piotr Niewiński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi K. J. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę w całości
Uzasadnienie
Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (dalej "Komisja Egzaminacyjna II Stopnia" lub "organ"), uchwałą z dnia [...] grudnia 2015 r., znak: [...], działając na podstawie art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz.U. z 2014 r. poz. 164 ze zm.; dalej "Pn.") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; dalej: "Kpa."), utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] października 2015 r. wydaną przez Komisję Egzaminacyjną do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego, stwierdzającą uzyskanie przez K. J. (dalej "skarżący") negatywnego wyniku z egzaminu notarialnego.
Zaskarżona do Sądu uchwała Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] uchwałą nr [...] z dnia [...] października 2015 r. stwierdziła, że skarżący K. J. uzyskał negatywny wynik z egzaminu notarialnego.
W uzasadnieniu wydanej uchwały Komisja Egzaminacyjna wskazała, że skarżący z pierwszego projektu aktu notarialnego otrzymał ocenę niedostateczną,
z drugiego projektu aktu notarialnego ocenę dostateczną, natomiast z projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności ocenę bardzo dobrą. W konsekwencji, powołując się na przepis art. 74f § 1 Pn., Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, że skarżący uzyskał negatywny wynik
z egzaminu notarialnego.
W odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej skarżący wniósł
o jej uchylenie w całości oraz ustalenie, że uzyskał pozytywny wynik z egzaminu notarialnego.
Skarżący zarzucił naruszenie przez Komisję Egzaminacyjną następujących przepisów:
- art. 74e § 2 Pn., przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na dokonaniu oceny rozwiązania zadania z pierwszej części egzaminu notarialnego przez zależnych od siebie dwóch członków komisji, tj. notariusz E. K. prowadzącą kancelarię notarialną w [...] oraz Przewodniczącą IX Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w [...] SSR J. K., a tym samym brak zachowania niezbędnej autonomii i suwerenności w zakresie dokonywanej oceny;
- art. 74 § 14 Pn., art. 2 i art. 32 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, poprzez nieuwzględnienie przez członków Komisji Egzaminacyjnej w zakresie reprezentacji całkowicie ubezwłasnowolnionej Zofii Kwiatkowskiej, istotnych zagadnień do zadania polegającego na opracowaniu pierwszego projektu aktu notarialnego;
- art. 159 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. 1964 r. nr 9 poz. 59 ze zm.; dalej "Kro.") w związku z art. 74e § 2 Pn., poprzez stwierdzenie przez egzaminatorów oceniających pracę naruszenia zasady reprezentacji osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie i błędnej reprezentacji Zofii Kwiatkowskiej przy zawieraniu umowy darowizny na rzecz małżonków Witkowskich;
- art. 5, art. 6, art. 7 i art. 9 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego w związku z art. 74e § 2 Pn., poprzez stwierdzenie przez egzaminatora, że wypis aktu notarialnego miałby zostać przesłany Agencji Nieruchomości Rolnych, której miałoby w takim wypadku służyć uprawnienie z art. 4 ust. 1 ustawy
o kształtowaniu ustroju rolnego i w związku z tym uznanie przedmiotowej czynności za nieważną;
- art. 92 § 4 w związku z art. 74e § 2 Pn., poprzez stwierdzenie przez egzaminatora, że brak wniosków wieczystoksięgowych o wpis prawa użytkowania i dożywocia stanowi naruszenie powołanego wyżej przepisu.
W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącego Komisja Egzaminacyjna II Stopnia uchwałą z dnia [...] grudnia 2015 r., znak [...] utrzymała w mocy ww. uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] z dnia [...] października 2015 r., stwierdzającą uzyskanie przez skarżącego negatywnego wyniku z egzaminu notarialnego.
W uzasadnieniu uchwały Komisja Egzaminacyjna II Stopnia stwierdziła, że nietrafny jest zarzut naruszenia art. 74e §2 Pn. Egzaminujące dokonały ocen rozwiązania niezależnie od siebie, o czym świadczy chociażby porównanie treści uzasadnień dokonanej oceny. Ze względu na niedostateczne uzasadnienie przez skarżącego, także łączące egzaminatorki relacje zawodowe nie wskazują na istnienie jakiejkolwiek zależności.
Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, zarzut naruszenia art. 74 § 14 Pn. w powiązaniu z normami konstytucyjnymi nie zasługuje na uwzględnienie. Opis istotnych zagadnień jest jedynie kryterium pomocniczym i niewyłącznym dla komisji egzaminacyjnych, obok niego znacznie istotniejszą rolę odgrywają kryteria ustawowe sformułowane w art.74e § 2 Pn.
Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 159 § 1 pkt 2 Kro. w związku z art. 74e
§ 2 Pn., treść kazusu zawierała wszelkie informacje niezbędne do sporządzenia prawidłowego rozwiązania, w związku z czym nie istniała potrzeba sięgania
do konstrukcji przysposobienia, o której w treści kazusu nie było mowy.
Zdaniem organu, w kontekście postawionego zarzutu naruszenia art. 5, art. 6, art. 7 i art. 9 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego w związku z art. 74e § 2 Pn., samo oświadczenie Pawła Nowaka, że jest rolnikiem indywidualnym, nie było wystarczające dla przyznania mu tego statusu. Ze względu na obowiązek notariusza zabezpieczenia interesów stron, wszelkie stwierdzenia powinny być należycie potwierdzone stosownymi dokumentami. Jak podała Komisja Egzaminacyjna II Stopnia, w projekcie zabrakło oświadczenia nabywcy, że w wyniku umowy
o dożywocie następuje powiększenie gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 4 ust. 4 pkt 1 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Są to istotne okoliczności, ponieważ w przypadku zaistnienia przesłanek wyłączających stosowanie
ww. przepisu konieczne byłoby zawiadomienie Agencji Nieruchomości Rolnych
o nabyciu nieruchomości i treści umowy w celu umożliwienia jej złożenia oświadczenia o nabyciu nieruchomości za zapłatą równowartości pieniężnej zgodnie z art. 598 § 1 k.c., co winien niezwłocznie uczynić nabywca, doręczając odpis umowy.
Zarzut naruszenia art. 92 § 4 w zw. z art. 74e §2 Pn. wobec jednej z ocen, został przez organ uwzględniony ze względu na możliwość przyjęcia poglądu o braku obowiązku notariusza do zamieszczenia w akcie notarialnym wniosku o dokonanie wpisu w księdze wieczystej prawa użytkowania i dożywocia (wpisy te nie mają charakteru obligatoryjnego i wiążą się jedynie z domniemaniem istnienia prawa). Kwestia ta w pracy skarżącego została oceniona negatywnie ze względu na jej niekorzystny charakter dla zabezpieczenia interesu strony.
Organ stwierdził również, że błędy polegające na niepobraniu podatku
od darowizny wprawdzie nie wpływają na ważność czynności, lecz są uchybieniem na tyle istotnym aby obniżyć ocenę projektowanego aktu.
Podsumowując swoje stanowisko organ podkreślił, że popełnione błędy
w zakresie reprezentacji Zofii Kwiatkowskiej, niezastosowanie przepisów ustawy
o kształtowaniu ustroju rolnego i błędy o charakterze fiskalnym, świadczą
o nieznajomości niezbędnych przepisów i uniemożliwiają podniesienie oceny.
W zakończeniu swojej argumentacji organ dokonał również analizy procedury odwoławczej, sięgając do obowiązujących przepisów prawa i orzecznictwa sądowoadminstracyjnego, wskazując przede wszystkim na odpowiednie (a nie wprost) stosowanie Kpa., w granicach podniesionych zarzutów. Dostrzeżona została możliwość wykroczenia poza ich zakres jedynie w wyjątkowych przypadkach, dla osiągnięcia głównego celu postępowania, jakim jest dopuszczenie do samodzielnego wykonywania zawodu należycie przygotowanych osób.
Pismem z dnia [...] lutego 2016 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia.
Wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej uchwały, skarżący zarzucił naruszenie art. 74h § 12 Pn. w związku z art. 15 i art. 138 Kpa., art. 74e § 2 Pn. oraz § 5 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań
od wyników egzaminu notarialnego. Podał, że art. 74h § 12 Pn. zakłada odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, z którego, zdaniem skarżącego, powołującego się na doktrynę i orzecznictwo, wynika obowiązek rozpatrzenia sprawy w pełnym zakresie, obejmującym nie tylko legalność rozstrzygnięcia sprawy, ale i ocenę przez ten organ stanu faktycznego, co wiąże się z rozpoznaniem wszelkich okoliczności, w tym żądań, wniosków i zarzutów strony, wraz z obowiązkiem ustosunkowania się do nich. Zdaniem skarżącego, organ nie odniósł się do zarzutów dotyczących reprezentacji Zofii Kwiatkowskiej – osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie – przy zawieraniu umowy darowizny na rzecz małżonków Witkowskich. W ocenie skarżącego, organ nie dokonał wszechstronnego rozważenia zadania z pierwszej części egzaminu notarialnego pod względem zachowania wymogów formalnych, zastosowania właściwych przepisów
i umiejętności ich interpretacji, poprawności zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia zagadnienia, co stanowi jego obowiązek wynikający
z przytoczonych wyżej przepisów. Skarżący zaznaczył, że powyższe przepisy nie ograniczają również rozpatrzenia odwołania wyłącznie do przedstawionych w nim zarzutów.
W dalszej części skargi skarżący podniósł zarzut naruszenia przez organ
art. 159 § 1 pkt 2 Kro., poprzez nieuzasadnione rozszerzenie kręgu osób bliskich dla opiekuna, których udział w czynności wyłącza możliwość reprezentowania przez opiekuna osoby pozostającej pod jego opieką przy czynności z określonymi osobami, o osobę przysposobionego. Katalog ten jest katalogiem zamkniętym, należy go więc interpretować wąsko. Skarżący na poparcie swojej tezy o konieczności ścisłej wykładni językowej przywołał orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego. Zwrócił również uwagę na różnice biologiczne i prawne między nierozwiązywalnym stosunkiem rodzicielskim, a "sztucznym" stosunkiem przysposobienia.
W zakresie naruszenia art. 74e § 2 Pn., różnicującego ocenę pracy egzaminacyjnej od spełnienia ustawowych kryteriów, skarżący stwierdził, że błędy jakie popełnił w swojej pracy nie mają wpływu na ważność czynności i tym samym są uchybieniem stanowiącym podstawę do obniżenia oceny, lecz nie są wystarczające do wystawienia oceny negatywnej.
Zarzucając naruszenie art. 74 § 14-16 Pn., skarżący podniósł, iż tworzone
na podstawie powyższego przepisu opisy istotnych zagadnień, będące wzorem poprawnej odpowiedzi egzaminacyjnej, zostały doręczone zbyt późno. Argumentację tę oparł na Komunikacie zmieniającym opis istotnych zagadnień w dniu 8 września, zamieszczonym na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości. Stwierdził, że Komisje otrzymały Komunikat w terminie późniejszym niż dzień przeprowadzenia egzaminu notarialnego, a zmiana i uniemożliwienie odpowiednio wczesnego zapoznania się z opisem istotnych zagadnień, w sposób istotny wpłynęła na sposób oceny prac. Skarżący poddał również w wątpliwość kompetencje Przewodniczącego Zespołu do wydania takiego Komunikatu, twierdząc, że kompetencja taka w myśl
art. 74 § 14-16 Pn. przysługuje Zespołowi do przygotowania zadań na egzamin notarialny.
W zakresie naruszenia przepisów postępowania, które, zdaniem skarżącego, miało istotny wpływ na wynik sprawy, sformułował zarzut naruszenia art. 7 Kpa.,
tj. zasady prawdy obiektywnej, poprzez niepodjęcie przez organ wszystkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, co skutkowało naruszeniem art. 107 § 3 Kpa., czyli brakami w uzasadnieniu decyzji oraz złamaniem zasad z art. 9 Kpa. (zasada udzielania informacji) i art. 11 Kpa. (zasada przekonywania).
Kontynuując swój wywód, ze względu, jak podał skarżący, na utrzymanie prawidłowości oceny organu I instancji przez organ odwoławczy, bez jej zbadania, zarzucił naruszenie art. 77 § 1 Kpa., przez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz art. 80 Kpa., przez oparcie rozstrzygnięcia bez dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału, co w konsekwencji również naruszało art. 107
§ 3 Kpa. Zdaniem skarżącego, w projekcie aktu wskazał wszelkie niezbędne do jego ważności dokumenty.
Skarżący zwrócił uwagę, że po upływie terminu na rozpatrzenie odwołania, zbyt późno został poinformowany o niezałatwieniu sprawy w terminie ustawowym
i wskazaniu nowego terminu rozpatrzenia odwołania. Na podstawie analizy daty wydania postanowienia w powyższym przedmiocie ([...] listopada 2015) i jego doręczenia ([...] grudnia 2015), wysnuł wniosek o antydatowaniu postanowienia i tym samym naruszeniu art. 35 § 3 Kpa. w zw. z art. 36 § 1 Kpa.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała i uchwała utrzymana nią w mocy nie naruszają prawa.
Egzamin notarialny podlega zasadom określonym przepisami ustawy Prawo
o notariacie i jak wynika z art. 74 § 3 Pn. polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego
i należytego wykonywania zawodu notariusza.
Stwierdzić zatem należy, że ustawodawca wymaga od kandydata
na notariusza zarówno posiadania wiedzy, jak i umiejętności jej praktycznego zastosowania, zaś egzamin polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Wymóg ten jest oczywisty, skoro z istoty zawodu wynika, że notariusz jest powołany
do dokonywania czynności, którym strony są obowiązane lub pragną nadać formę notarialną (czynności notarialnych), w zakresie swoich uprawnień działa jako osoba zaufania publicznego, zaś czynności notarialne, dokonane przez niego zgodnie
z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego (art. 1 § 1, 2 § 1 i § 2 Pn.).
Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 293/13 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), liczne ustawy określają warunki uprawniające do wykonywania zawodów wymagających wysokich kwalifikacji, w tym ustawa Prawo o notariacie. Ustanowienie warunków polegających na zdobyciu odpowiedniego wykształcenia potwierdzonego sprawdzianem zdobytych kwalifikacji nie stanowi ograniczenia dostępu do zawodu, bowiem każdy obywatel jest uprawniony, po zdobyciu stosownego wykształcenia, do poddania się sprawdzeniu kwalifikacji i uzyskaniu dostępu do zawodu notariusza. Bezpieczeństwo podmiotów korzystających z pomocy notariusza wymaga obiektywnego sprawdzenia kwalifikacji osób wykonujących zawód określany jako "zawód zaufania publicznego". Zatem konieczne jest ustanowienie barier uniemożliwiających dostęp do zawodu osób, które nie wykazały się niezbędną do tego wiedzą. W takiej sytuacji przepisy dotyczące przeprowadzania egzaminu notarialnego należy wykładać i stosować, mając na względzie cel, któremu służyło ich ustanowienie. Tym celem jest zapewnienie wysokiego stopnia profesjonalizmu osoby dopuszczonej
do wykonywania zawodu notariusza. Egzamin notarialny nie może cechować się tolerancją dla popełnionych błędów.
Przepis art. 74 Pn. reguluje też zasady przeprowadzania egzaminu notarialnego. Jak stanowi § 1 tego przepisu egzamin notarialny przeprowadzają komisje, o których mowa w art. 71b § 1 lub § 2. Przepisy art. 71h Pn. stosuje się odpowiednio. W myśl § 4 art. 74 Pn. egzamin notarialny składa się z trzech części pisemnych. Minister Sprawiedliwości powołuje przed każdym egzaminem notarialnym, w drodze zarządzenia, zespół do przygotowania zadań na egzamin notarialny w skład którego wchodzi 7 osób, w tym 4 przedstawicieli Ministra Sprawiedliwości oraz 3 przedstawicieli delegowanych przez Krajową Radę Notarialną spośród osób, których wiedza i doświadczenie dają rękojmię prawidłowego przygotowania egzaminu notarialnego (§ 7 i 8). Zgodnie z wolą ustawodawcy zawartą w § 18 art. 74 Minister Sprawiedliwości został upoważniony, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Notarialnej, do określenia w drodze rozporządzenia m.in.: trybu
i sposobu działania zespołu a także trybu i sposób zgłaszania propozycji zadań wraz z opisami istotnych zagadnień na egzamin notarialny oraz ich przygotowania, przechowywania i przekazywania komisjom kwalifikacyjnym zadań na egzamin notarialny.
W myśl art. 74d § 1 Pn. pierwsza i druga część egzaminu notarialnego polegają na opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawie opisanych przypadków. Trzecia część egzaminu notarialnego polega na opracowaniu projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności albo na opracowaniu projektu czynności notarialnej innej niż akt notarialny (§ 2). W myśl
§ 3 członkowie komisji dokonują oceny za poszczególne części egzaminu notarialnego z zastosowaniem następującej skali ocen:
1) oceny pozytywne:
a) celująca (6),
b) bardzo dobra (5),
c) dobra (4),
d) dostateczna (3);
2) ocena negatywna - niedostateczna (2).
Zgodnie z art 74e § 2 Pn. oceny rozwiązania każdego z zadań z części egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu. (§ 3) Każdy
z członków komisji sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową
i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu notarialnego. (§ 4) Ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną, przy czym: 1) oceny pozytywne to: a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 6,00, b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 5,00 lub 5,50, c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 4,00 lub 4,50, d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 3,00 lub 3,50; 2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 2,00 lub 2,50.
Stosownie do art. 74f § 1 Pn. pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną.
Co do charakteru uchwały w sprawie wyniku egzaminu notarialnego wskazać należy, że nie jest ona odpowiednikiem decyzji administracyjnej o charakterze uznaniowym. Organy ją podejmujące, tj. obie komisje egzaminacyjne, nie mają "luzu decyzyjnego", co oznacza, że jeżeli praca egzaminacyjna jest oceniona pozytywnie, zgodnie z uregulowaniami zawartymi w art. 74f § 1 Pn., wynik egzaminu musi być pozytywny.
Pamiętać należy, że kryterium, zgodnie z którym egzaminatorzy oceniają pracę, jest obiektywne, bowiem stanowią je przepisy prawa. W kwestii oceny czy przyjęte przez zdającego/-ą rozwiązania są prawidłowe nie ma zatem żadnego luzu decyzyjnego, zaś praca egzaminacyjna, która nie spełnia wskazanych wyżej wymagań nie może być oceniona pozytywnie.
Podkreślenia wymaga, że specyfika postępowania w sprawach ustalenia wyniku egzaminu notarialnego wyraża się w tym, że dokonywana przez egzaminatora ocena pracy zawsze będzie zawierała w sobie element subiektywny, stąd dla wyważenia tego czynnika i uzyskania możliwie obiektywnej oceny, ustawodawca przewidział, że każda praca sprawdzana jest niezależnie przez dwóch egzaminatorów, a ostateczna ocena stanowi średnią ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była uchwała o negatywnym wyniku egzaminu notarialnego, zatem kontrolą powinna być objęta prawidłowość i rzetelność oceny pracy egzaminacyjnej skarżącego.
Jak wskazano powyżej, postępowanie przed komisją odwoławczą nie jest procedurą odwoławczą w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego,
w ramach której sprawa administracyjna zostaje rozpoznana ponownie w jej całokształcie. Odwołanie służy od uchwały o wyniku egzaminu notarialnego. Zakres procedury odwoławczej uregulowany jest na podstawie upoważnienia ustawowego wynikającego z art. 74h § 14 Pn. i w rozporządzeniu z dnia 16 lipca 2009 r. i jest on ograniczony do oceny zarzutów podniesionych w odwołaniu (por. § 5 ust. 2 pkt 1
i ust. 3 rozporządzenia). W postępowaniu przed komisją odwoławczą nie chodzi zatem o ponowne przeprowadzenie procedury egzaminacyjnej ani o ponowne sprawdzenie całej pracy egzaminacyjnej, której ocenę zdający/-a zakwestionował/-ła, tylko o skontrolowanie zasadności postawionych przez niego/nią zarzutów
w stosunku do oceny pracy. Może się jednak zdarzyć, że przy ocenie zarzutów postawionych przez zdającego/-ą, przedstawiając konkretny problem prawny występujący w pracy (która stanowi przecież całość), Komisja II Stopnia dostrzeże inne wady i wskaże je w uzasadnieniu uchwały. Takie działanie komisji nie dyskwalifikuje jej działania jeżeli, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, nie oprze swego rozstrzygnięcia na tych właśnie dodatkowo zauważonych błędach.
Uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego ustalają wyniki zdających w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy. Należy mieć na uwadze tę okoliczność, że Sąd nie jest rodzajem trzeciej komisji egzaminacyjnej ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy.
Sądowa kontrola uchwały Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia polega
na zbadaniu, czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.
W niniejszej sprawie Komisja Egzaminacyjna II Stopnia odniosła się w sposób wystarczający do zarzutów podnoszonych w odwołaniu od uchwały nr [...] z dnia [...] października 2015 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...], uzasadniając swoją opinię co do poprawności oceny tej Komisji i wykazując nietrafność tych zarzutów. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia szczegółowo opisała projekty aktów notarialnych oraz opinii sporządzonych przez skarżącego, wskazując na uchybienia, które w jej ocenie, tak jak w ocenie egzaminatorów, nie kwalifikowały do podwyższenia oceny egzaminacyjnej oraz nie dały podstaw do wystawienia oceny pozytywnej (w punktacji 3 do 6) .
Nie dokonując oceny pracy skarżącego, lecz wyłącznie mając ją na uwadze, jako stan faktyczny sprawy, należy podzielić argumentację Komisji Egzaminacyjnej
II Stopnia, co do istotnych jej stwierdzeń. Wnioski komisji (w części zasadniczej pokrywające się z wnioskami egzaminatorów) zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione.
Podkreślenia wymaga, że trafne wywody merytoryczne zawarte
w zakwestionowanej uchwale pozwalają na pominięcie i nieprzytaczanie w tym miejscu ponownie argumentów dotyczących mankamentów prac sporządzonych przez skarżącego. Organ podał, które z wad pracy egzaminacyjnej zostały uznane jako przesadzające o wystawionej ocenie.
I tak, odnośnie oceny pierwszego projektu aktu notarialnego, wobec której egzaminatorzy byli zgodni, skarżący sporządzając projekt umowy darowizny naruszył zasadę reprezentacji, wynikającą z art. 159 § 1 pkt 2 Kro., przywołując
do reprezentowania ubezwłasnowolnionej całkowicie opiekuna, zamiast w tym wypadku – kuratora, czyli stosując wadliwą reprezentację skutkującą bezwzględną nieważnością czynności. Przy sporządzeniu projektu umowy dożywocia skarżący nie powołał żadnych dokumentów, które winny dokumentować fakt prowadzenia przez Pawła Nowaka gospodarstwa rodzinnego i stanowić załączniki do aktu notarialnego. Oświadczenie złożone przez Pawła Nowaka w świetle obowiązku nałożonego przez ustawodawcę w art. 7 ust. 6 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego uznano
za niewystarczające. Z treści umowy nie wynika, aby wypis aktu notarialnego (wobec braku udowodnienia, że Paweł Nowak prowadzi gospodarstwo rodzinne) przesłany miał być Agencji Nieruchomości Rolnych, której przysługuje uprawnienie z art. 4
ust. 1 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. W związku z brzmieniem art. 9 tej ustawy, czynność dokonana z naruszeniem uprawnień Agencji jest czynnością nieważną. Mankamentem pracy było błędne ustosunkowanie się do przepisów ustawy o podatku od spadków i darowizn, poprzez brak wyliczenia kwoty podatku
od darowizny należnej od Stanisława Witkowskiego, również błędnie wyliczono podatek od czynności cywilnoprawnych, tj. umowy dożywocia. Zastrzeżenia wzbudziła możliwość skutecznego złożenia oświadczenia opiekuna całkowicie ubezwłasnowolnionej, co do braku przesłanek określonych w art. 159 § 2 Kro. Wyjątki od ograniczenia reprezentacji osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie przewidziane są już tym przepisem (przysporzenie na rzecz pupila), przy czym
w niniejszej sprawie nie występują. Z tych względów uznano za błędną reprezentację Zofii Kwiatkowskiej przy zawieraniu umowy darowizny na rzecz Eweliny Witkowskiej.
Sporządzając wymagane egzaminem akty prawne skarżący powinien przede wszystkim wykazać się znajomością przepisów prawnych, które mają zastosowanie w stanie faktycznym sprawy oraz powołać się na te przepisy, dokonując umiejętnej ich interpretacji.
Należy przyznać w tym miejscu rację Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, która uznała, że tylko praca egzaminacyjna spełniająca wszystkie kryteria wymienione
w art. 74e § 2 Pn., może uzyskać pozytywną ocenę. Musi więc ona spełniać podstawowe wymogi formalne, a zdający musi właściwie zastosować przepisy prawa oraz poprawnie je zinterpretować. Z kolei postawiony problem co do istoty musi zostać w sposób trafny rozstrzygnięty.
Egzamin notarialny, do którego przystąpił skarżący jest egzaminem zawodowym i złożenie go z pozytywnym wynikiem daje prawo do wykonywania zawodu notariusza, który jest zawodem zaufania publicznego i powinien być wykonywany jedynie przez te osoby, które w sposób należyty są przygotowane
do jego wykonywania. Egzamin notarialny stanowi zatem formę sprawdzenia czy osoba do niego podchodząca zdobyła umiejętności i wiedzę wymaganą do pełnienia obowiązków notariusza.
Reasumując stwierdzić należy, że Komisja Egzaminacyjna II Stopnia rozpoznała odwołanie skarżącego w zakresie określonym w odwołaniu i wbrew twierdzeniom skargi, nie można jej postawić zarzutu, aby swym działaniem naruszyła art. 77 § 1 Kpa. Rozstrzygnięcia organów zostały wydane na podstawie kompletnego i prawidłowo zebranego materiału dowodowego.
Sąd nie dopatrzył się przy tym naruszenia art. 7 i art. 107 § 3 Kpa., obie Komisje egzaminacyjne dokonały wszechstronnej oceny materiału dowodowego,
a w uchwałach uzasadniły swoje stanowisko w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się zatem naruszenia przepisów prawa procesowego, jak i materialnego.
Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd
z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, a które sąd ma obowiązek badać z urzędu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia
30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł o jej oddaleniu.