VI SA/Wa 460/15

VI SA/Wa 460/15 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2015-07-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-02-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Ewa Frąckiewicz /przewodniczący/
Pamela Kuraś-Dębecka
Zbigniew Rudnicki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Skarżony organ
Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 134 § 1, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 2, art. 83
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 1985 nr 14 poz 60
art. 13k ust. 1 pkt 1, art. 13ha, art. 5 ust. 1 pkt 1-7, art. 13k ust. 1 pkt 1, art. 13hc ust. 1, art. 13i
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych.
Dz.U. 2008 nr 218 poz 1391
art. 9, art. 13 ust. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw.
Dz.U. 2012 poz 1137
art. 2 pkt 33
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity
Dz.U.UE.L 2004 nr 166 poz 124  art. 2 ust. 1
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2004/52/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie interoperacyjności systemów elektronicznych  opłat drogowych we Wspólnocie (Tekst mający znaczenie dla EOG).
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Protokolant sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 lipca 2015 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją Głównego Inspektora Transportu Drogowego (GITD) z dnia [...] grudnia 2014 r., wydaną na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: kpa), art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 1, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t. jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 260 ze zm.; dalej: udp) oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (t. jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1263 ze zm.), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t. jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 1414 ze zm.; dalej: utd), po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez stronę – M.K. od decyzji GITD z dnia [...] października 2014 r., o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 3 000 zł, utrzymano zaskarżoną decyzję w mocy.
Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło wykonywanie przejazdu w dniu [...] kwietnia 2014 r. po płatnym odcinku drogi ekspresowej [...], wymienionym w załączniku nr 1 pkt 12 lit. g do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (t.jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1263 ze zm.), bez uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp.
Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wskazuje że w trakcie przejazdu pod bramownicą urządzenie wydało czterokrotny sygnał dźwiękowy, jednak pracodawca w trakcie rozmowy telefonicznej zapewnił, iż na koncie znajdują się środki do uiszczenia opłaty elektronicznej. W związku z tym skarżący kontynuował przejazd. Skarżący uważa, że kara powinna zostać nałożona na przedsiębiorcę, a przepisy ustawy są w tym zakresie niezgodne z Konstytucją.
Organ ponownie rozpoznając sprawę ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu [...] kwietnia 2014 r., na drodze krajowej nr [...], inspektor Inspekcji Transportu Drogowego zatrzymał do kontroli mobilnej pojazd samochodowy marki [...] o numerze rej. [...] poruszający się z naczepą marki [...] o nr rej. [...]. Pojazdem samochodowym kierował p. M.K. Dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego pojazdu przekraczała 3,5 t. W pojeździe znajdowało się urządzenie viaBox o numerze seryjnym [...] przypisane do kontrolowanego pojazdu.
Przed zatrzymaniem do kontroli drogowej, pojazd został przeskanowany przez skaner DSRC, zainstalowany w pojeździe służbowym Inspekcji Transportu Drogowego. W wyniku skanowania ustalono, że w dniu [...] kwietnia 2014 r., o godzinie [...] na drodze ekspresowej [...] S. (połączenie z drogą krajową nr [...]) - węzeł K. kierujący pojazdem nie uiścił opłaty za przejazd po drodze krajowej określonej w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp. Przejazd odcinkiem drogi płatnej bez uiszczenia opłaty elektronicznej został zarejestrowany przez bramownicę nr [...].
Fakt prowadzenia powyższego zespołu pojazdów przez p. M.K. potwierdzono na podstawie wydruków z tachografu oraz protokołu przesłuchania kierującego pojazdem.
Na podstawie odpowiedzi udzielonej przez Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. ustalono, że opłata elektroniczna za przejazd pojazdem o nr rej. [...] po płatnym odcinku drogi ekspresowej [...] w dniu [...] kwietnia 2014 r. o godz. [...] nie została uiszczona. Przyczyną nie pobrania opłaty był brak środków na koncie "Pre-pay" użytkownika systemu viatoll. Stan salda konta użytkownika w systemie wynosił 0,00 zł. Dostępne środki wyczerpały się w dniu [...] kwietnia 2014 r. o godz. [...], a konto doładowano w tym dniu o godz. [...] kwotą 120 zł (wpłata gotówkowa). Wskazano również, że umowa zawarta z użytkownikiem nie przewidywała możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej po dokonaniu przejazdu (umowa do konta w trybie przedpłaconym). Bramownice i system viatoll w ww. dniu działały prawidłowo. Użytkownik pojazdu o ww. nr rej. nie składał reklamacji w związku z niesprawnym działaniem urządzenia viaBox. Do przedmiotowego pisma operator systemu viaTOLL załączył zestawienie opłat należnych i pobranych zarejestrowanych na koncie użytkownika w okresie od [...] kwietnia 2014 r. - [...] kwietnia 2014 r., z którego wynika, że stan salda konta w czasie przedmiotowego przejazdu stan salda konta wynosił 0 zł (dowód: pismo od Kapsch Telematic Services Sp. z 0.0. z dnia [...] września 2014 r. O treści powyższej odpowiedzi organ zawiadomił stronę postępowania.
Postępowanie zakończyło się wydaniem przez GITD decyzji z dnia [...] października 2014 r.
Od powyższej decyzji strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Na podstawie pisma z dnia [...] marca 2014 r. z Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział K. organ ustalił, że przedmiotowy odcinek drogi został oznakowany tabliczkami T-34 informującymi o konieczności uiszczania opłaty elektronicznej w dniu [...] listopada 2013 r.
Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie następujących dowodów: protokołu kontroli nr [...], dowodów rejestracyjnych zespołu pojazdów, dokumentacji fotograficznej, protokołu przesłuchania strony, wydruków z tachografu cyfrowego oraz pisma informacyjnego o nr ref. Kapsch-GITD. [...] z Kapsch Telematic Services Sp. z o.o.
W uzasadnieniu, po przedstawieniu przez organ stanu faktycznego sprawy, przywołał on brzemiennie przepisów mających zastosowanie w sprawie, tj. w szczególności art. 5 ust. 1, art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13k ust. 1 pkt 1 udp oraz art. 50 pkt 1 lit. j utd
Organ ponownie rozpoznając sprawę stwierdził na wstępie, że elektroniczny system poboru opłat z dniem 1 lipca 2011 r. zastąpił system "winietowy". Obowiązek ponoszenia powyższej opłaty spoczywa na korzystającym z dróg krajowych lub ich odcinków, natomiast sankcja za naruszenie tego obowiązku nakładana jest na kierującego pojazdem, na co wskazuje wykładnia normy prawnej - art. 13k ustawy o drogach publicznych.
W ocenie organu, zgromadzony materiał dowodowy w sposób pełny odzwierciedla ustalony w rozpatrywanej sprawie stan faktyczny. Z całokształtu materiału dowodowego w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że kontrolowany pojazd samochodowy poruszał się w dniu [...] kwietnia 2014 r. o godz. [...] po drodze ekspresowej [...], wymienionej w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej i za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp.
Strona postępowania administracyjnego została ustalona prawidłowo, gdyż jest nią osoba która kierowała kontrolowanym pojazdem samochodowym, stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 1 udp. Należy zaznaczyć, że w dniu [...] kwietnia 2014 r. po zakończeniu kontroli drogowej, p. M.K. zostało doręczone zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie nałożenia kary pieniężnej z tytułu nie uiszczenia opłaty elektronicznej (dowód: zawiadomienie o wszczęciu postępowania z pokwitowaniem odbioru strony - w aktach sprawy).
Organ nie zgadza się z twierdzeniami skarżącego, iż stroną postępowania powinien być jej pracodawca. Zgodnie bowiem z art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, to korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych w rozumieniu art. 2 pkt 33 - Prawo o ruchu drogowym, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Stosownie zaś do treści art. 13k ust. 1 pkt 1udp, za przejazd po drodze krajowej pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, za który pobiera się opłatę elektroniczną, bez uiszczenia tej opłaty, karę pieniężną w wysokości 3.000 zł wymierza się kierującemu pojazdem. W świetle przytoczonych regulacji podmiotem obowiązanym do uiszczenia opłaty jest "korzystający z dróg publicznych", czyli każdy, kto prowadzi pojazd po drogach krajowych objętych obowiązkiem uiszczenia opłaty elektronicznej (niekoniecznie musi to być właściciel pojazdu czy właściciel firmy transportowej), natomiast tylko i wyłącznie kierujący jest obowiązany do uiszczenia kary w razie przejazdu bez pokrycia wymaganej opłaty elektronicznej. Odpowiedzialność kierującego pojazdem nie jest uzależniona od tego, w czyjej prawnej dyspozycji znajduje się pojazd, za przejazd którym nie uiszczono opłaty. Nie ma więc znaczenia, czy kierujący pojazdem jest posiadaczem samoistnym lub zależnym pojazdu, jak również czy dysponuje tytułem prawnym do kontrolowanego pojazdu. Skoro zaskarżona decyzja została wymierzona na podstawie art. 13k ust. 1 pkt 1 udp w zw. z art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, wobec tego przymiot strony przysługuje wyłącznie kierującemu pojazdem, to jest p. M.K. W szczególności brak podstaw prawnych do uznania, że stroną w przedmiotowym postępowaniu jest pracodawca p. M.K.
Organ ponownie rozpoznając sprawę stwierdza, iż okoliczności podniesione przez skarżącego nie mogą stanowić podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Ustawodawca nie przewidział bowiem okoliczności pozwalających na odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków określonych w art. 13k ust. 1 udp w przypadku nieuiszczenia opłaty elektronicznej. Z tych względów przyczyny z powodu których opłata nie została uiszczona nie są okolicznościami istotnymi dla rozpoznania sprawy administracyjnej. Kary pieniężne wynikające z naruszenia przepisów ustawy o drogach publicznych są nakładane na podstawie obiektywnie stwierdzonych naruszeń. Należy wyjaśnić, iż wina i stopień ewentualnego zawinienia nie są przesłankami odpowiedzialności administracyjnej. Tu przesłankami odpowiedzialności jest stwierdzenie nieprzestrzegania przez określony podmiot nałożonych prawem obowiązków. Dlatego też bez znaczenia są okoliczności, skutkiem których strona (kierujący) dopuściła się nieprawidłowości, albowiem organy administracji nie są upoważnione do ustalania i oceny przyczyn powstałych naruszeń prawa, lecz mają za zadanie jedynie stwierdzenie zaistniałych skutków. Kara administracyjna nie jest konsekwencją dopuszczenia się czynu zabronionego, lecz skutkiem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem, co sprawia, że ocena stosunku sprawcy do czynu nie mieści się w reżimie odpowiedzialności obiektywnej. Odpowiedzialność administracyjna, przewidziana w ustawie o drogach publicznych nie jest oparta na zasadzie winy, lecz powstaje w wyniku obiektywnego stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego.
Zgodnie z art. 7 Kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej jest obowiązany zebrać i ocenić dowody na okoliczności faktyczne, które w jego ocenie są istotne dla sprawy będącej przedmiotem postępowania administracyjnego. Fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy to fakty dotyczące przedmiotu postępowania, których ustalenie jest niezbędne dla prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Znaczenie ma tylko taki fakt, z którym prawo wiąże skutek prawny. Przepisy udp nie przewidziały wyłączenia odpowiedzialności administracyjnej w rozpatrywanej sprawie administracyjnej, a więc jakiekolwiek fakty wskazujące na przyczyny nie uiszczenia opłaty elektronicznej nie mają wpływu na treść decyzji administracyjnej, bowiem prawo nie wiąże z nimi żadnego skutku prawnego. Należy podkreślić, iż wszystkie decyzje w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej mają charakter decyzji związanych. Organ rozstrzygając sprawę, nie ma zatem możliwości wydania decyzji o innej treści niż ta, którą przewidują przepisy prawa, o ile zaistniał określony w tych przepisach stan faktyczny.
GITD ponownie rozpoznając sprawę, mając na względzie treść art. 7, 77 oraz 80 Kpa, stwierdza, iż w zaskarżonej decyzji prawidłowo ustalono stan faktyczny. Z pisma Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. z dnia [...] września 2014 r. w sposób nie budzący wątpliwości wynika bowiem, że za kontrolowany przejazd z dnia [...] kwietnia 2014 r. opłata elektroniczna nie została uiszczona. W chwili przejazdu stan salda konta użytkownika w systemie wynosił 0 zł, a środki na koncie skończyły się o godz. [...]. Umowa zawarta z użytkownikiem nie przewidywała możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej po dokonaniu przejazdu (umowa do konta w trybie przedpłaconym).
Organ nie może przyjąć wyjaśnień strony jako wystarczających do umorzenia przedmiotowego postępowania. Należy zaznaczyć, że Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. jednoznacznie wskazała, że stan salda konta użytkownika w dniu [...] kwietnia 2014 r. o godzinie [...] wynosił 0 zł. Zgodnie z dokumentem przedłożonym przez Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. w postaci zestawienia opłat na koncie użytkownika nie znajdowały się środki pieniężne.
W tym miejscu trzeba podkreślić, iż Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. jest podmiotem odpowiedzialnym za obsługę krajowego systemu poboru opłat. Skoro zaś podmiot odpowiedzialny za obsługę powyższego systemu ustalił, że opłata nie została uiszczona, a strona nie przedstawiła dowodów świadczących odmiennie, to należy dać wiarę tej informacji, jako pochodzącej bezpośrednio od podmiotu obsługującego elektroniczny system poboru opłat.
Należy zauważyć, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona potwierdza, iż urządzenie viaBox wskazywało, iż na koncie nie było środków do uiszczenia opłaty elektronicznej. W trakcie przejazdu prawidłowo działające urządzenie viaBox informuje kierowcę, czy posiada on wystarczające środki na koncie użytkownika, niezbędne do poruszania się po płatnych odcinkach dróg krajowych poprzez odpowiednią liczbę potwierdzeń (sygnałów) dźwiękowych. Urządzenie viaBox wydaje sygnały dźwiękowe, w momencie gdy pojazd przejeżdża pod bramownicą, czyli punktem poboru opłat. Pojedynczy sygnał dźwiękowy oznacza, że użytkownik ma wystarczające środki na koncie i opłata została pobrana, a tym samym przejazd jest dozwolony. Dwa sygnały dźwiękowe informują, że opłata została pobrana, przejazd jest dozwolony, jednakże posiadane środki pieniężne na koncie użytkownika są bliskie wyczerpania i należy niezwłocznie doładować konto lub zjechać z drogi płatnej. Cztery sygnały dźwiękowe wskazują brak środków na koncie lub wadliwe działanie urządzenia viaBox, jak również wskazują, iż opłata za przejazd nie została pobrana i dalszy przejazd nie jest dozwolony. Dodatkowo, użytkownik - kierowca może sprawdzić poziom środków pieniężnych na koncie użytkownika poprzez naciśnięcie przycisku na urządzeniu, w każdym punkcie Dystrybucji i Punkcie Obsługi Klienta lub za pośrednictwem Telefonicznego Centrum Obsługi Klienta viatoll. W sytuacji gdy urządzenie nie działa prawidłowo, użytkownik powinien udać się do najbliższego punktu obsługi klienta, zgłosić reklamację i dokonać wymiany urządzenia viabox.
Kierowca prowadzący pojazd, co do którego istnieje obowiązek uiszczenia opłaty za przejazd po drodze krajowej, przed rozpoczęciem jazdy po tej drodze winien podjąć wszelkie możliwe czynności zmierzające do wyeliminowania istniejących nieprawidłowości mających wpływ na elektroniczny pobór opłaty za przejazd po płatnym odcinku drogi. Kierujący pojazdem samochodowym nie powinien w sytuacji braku środków pieniężnych na koncie dokonywać przejazdu po odcinkach płatnych dróg krajowych, bowiem świadomie naraża się na odpowiedzialność administracyjno-prawną za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Kierowca przed wjazdem na odcinek płatny powinien sprawdzić czy takie środki znajdują się na koncie i czy urządzenie działa prawidłowo, a w razie jakichkolwiek wątpliwości ma obowiązek zjechania z drogi płatnej i kontynuowania podróży drogą alternatywną. Użytkownik zobowiązany jest przed każdym wjazdem na odcinek drogi płatnej sprawdzić, czy ilość środków na koncie na przejazd odcinkiem drogi płatnej jest wystarczająca.
Obowiązek posiadania urządzenia służącego do poboru opłaty elektronicznej zaopatrzonego w odpowiednią ilość środków pieniężnych jest obowiązkiem o charakterze bezwzględnym. W przypadku, gdy na koncie użytkownika nie znajduje się wystarczająca ilość środków pieniężnych kierujący nie powinien poruszać się po drogach krajowych, za które pobierana jest opłata elektroniczna. W przeciwnym razie świadomie naraża się na konsekwencje wymierzenia kary pieniężnej. Organ ponownie rozpoznający sprawę wyjaśnia również, że w rozpatrywanej sprawie, wina i stopień ewentualnego zawinienia nie są przesłankami odpowiedzialności administracyjnej. W niniejszym stanie faktycznym przesłanką odpowiedzialności jest wyłącznie stwierdzenie nieprzestrzegania przez określony podmiot nałożonych prawem obowiązków. Zaakcentować przy tym należy, iż na gruncie prawa administracyjnego zasadą jest, że odpowiedzialność ogranicza się do ustalenia, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, skutkującego nałożeniem kary administracyjno-prawnej, nie dokonuje się natomiast oceny i nie czyni przedmiotem rozważań kwestii zawinionego działania strony lub braku winy, braku zachowania należytej staranności, podjęcia wystarczających środków ostrożności mających wyłączyć ponoszenie przez stronę odpowiedzialności administracyjnej czy też dopuszczenia się rażącego niedbalstwa. Do odpowiedzialności administracyjnej wystarczy jedynie, że organ stwierdzi naruszenie przepisu prawa materialnego obligującego go do wydania decyzji, w której określi karę administracyjną. Odpowiedzialność administracyjna skonstruowana jest na zasadzie ryzyka oznacza, że nieważne jest, czy podmiot, który ma być ukarany zawinił, czy też po prostu nastąpiło określone zdarzenie.
W piśmie Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. z dnia [...] września 2014 r. wskazano, że do kontrolowanego pojazdu zostało przypisane konto typu "Pre-Pay, co oznacza, że konieczna jest wpłata przed skorzystaniem z systemu viaToll - to jest przed rozpoczęciem przejazdu i jest konieczność sprawdzania ilości środków na koncie jak również ich uzupełniania. Należy wskazać, że w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia 2011 r. w sprawie wnoszenia opłat elektronicznych i ich rozliczania oraz przekazywania opłat elektronicznych i kar pieniężnych na rachunek Krajowego Funduszu Drogowego (Dz. U. z 2011 r. Nr 91, poz. 524) została przedstawiona procedura wnoszenia i rozliczania opłaty związanej z uiszczaniem opłaty elektronicznej. W ww. rozporządzeniu dokładnie wskazano warunki, jakie należy spełnić przed rozpoczęciem wykonywania przejazdu po drodze płatnej. Zgodnie z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia przed rozpoczęciem korzystania z sieci dróg krajowych objętych opłatą elektroniczną użytkownik: 1) zawiera umowę z pobierającym opłatę elektroniczną dotyczącą korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków objętych opłatą elektroniczną, zwaną dalej "umową"; 2) odbiera od pobierającego opłatę elektroniczną urządzenie; 3) instaluje urządzenie w pojeździe; 4) wnosi przedpłatę –w przypadku wybrania formy wnoszenia opłaty elektronicznej, o której mowa w § 5 ust. 2 pkt 1; 5) ustanawia zabezpieczenie oraz przekazuje pobierającemu opłatę elektroniczną dokument potwierdzający jego ustanowienie - w przypadku wybrania przez użytkownika formy wnoszenia opłaty elektronicznej, o której mowa w § 5 ust. 2 pkt 2.
Przepis § 5 ust. 2 ww. rozporządzenia wskazuje, iż opłatę elektroniczną wnosi się w formie:
1) przedpłaty albo
2) płatności okresowej z zabezpieczeniem.
Co więcej, § 7 ust. 1 ww. rozporządzenia wskazuje, iż wniesienie opłaty elektronicznej w formie, o której mowa w § 5 ust. 2 pkt 1, następuje przed rozpoczęciem korzystania z sieci dróg krajowych objętych opłata elektroniczna, w kwocie nie mniejszej niż pozwalająca na odbycie planowanego przejazdu w całości. Tym samym należy uznać, iż przed rozpoczęciem ww. przejazdu użytkownik nie dopełnił tychże warunków. Również doładowanie konta użytkownika odpowiednimi środkami pieniężnymi, po dokonaniu przejazdu, za który powinna zostać uiszczona opłata elektroniczna, nie konwaliduje stwierdzonego podczas kontroli naruszenia. W związku z tym organ nie może umorzyć postępowania administracyjnego za stwierdzone w protokole kontroli naruszenie.
Należy wskazać, że przedpłata została wniesiona w dniu [...] kwietnia 2014 r. dopiero o godz. [...].
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 2 Konstytucji RP organ podkreśla, że wyrażona w art. 2 Konstytucji RP zasada sprawiedliwości społecznej wymaga, min., by nie stanowić norm prawnych, które nakazywałyby obciążenie obywateli bez jednoczesnego wprowadzenia zasad postępowania odpowiednio jasnych, umożliwiających dochodzenie przez obywateli swoich praw" (orz. TK z 8.12.1992 r., K 3/92, OTK 1992, Nr 2, poz. 26, s. 86). Zasada ta zakłada, że skoro już rozpoczęte zostało określone przedsięwzięcie, a prawo przewidywało, że będzie ono realizowane w pewnym okresie, to obywatel powinien mieć pewność, że będzie mógł ten czas wykorzystać, chyba że zajdą sytuacje szczególne (wyr. TK z 25.4.2001 r., K 13/01, OTK 2001, Nr 4, poz. 81). Ponadto wymaga ona, "by zmiana prawa dotychczas obowiązującego, która pociąga za sobą niekorzystne skutki dla sytuacji prawnej podmiotów, dokonywana była zasadniczo z zastosowaniem techniki przepisów przejściowych, a co najmniej odpowiedniego vacatio legis. (Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Prof. dr hab. Bogusław Banaszak, C.H. Beck 2012).
Organ informuje skarżącego, że kierujący pojazdami samochodowymi mają obowiązek znać podstawowy zakres przepisów dotyczących dróg publicznych. Stosownie bowiem do art. 83 Konstytucji RP każdy ma obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Brak wiedzy, czy świadomości w zakresie obowiązującej w Polsce kategorii dróg publicznych czy też ponoszenia opłat elektronicznych nie może niewątpliwie być usprawiedliwieniem dla naruszania przepisów. Podkreślenia wymaga, że obowiązek w zakresie ponoszenia opłat elektronicznych został ustalony w ustawie z dnia 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2008 r. Nr 218, poz. 1391). Stosownie zaś do art. 9 tejże ustawy przepisy ustanawiające ten obowiązek weszły w życie z dniem 1 lipca 2011 r. Ustawodawca przewidział zatem ponad trzyletni okres vacatio legis. Strona miała zatem wystarczająco czasu na zaznajomienie się z nowymi rozwiązaniami prawnym.
Zgodnie zaś z art. 13ha ust. 6 pkt 1 i 2 udp to Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia określa drogi krajowe lub ich odcinki, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz ustala dla nich wysokość stawek opłaty elektronicznej za przejazd kilometra, dla danej kategorii pojazdu mając na uwadze potrzeby utrzymania i ochrony dróg istotnych dla rozwoju sieci drogowej, koszty poboru opłaty elektronicznej oraz klasę drogi, na której jest pobierana opłata elektroniczna.
Organ informuje skarżącego, że stosownie do treści § 1 pkt 2 rozporządzenia Ministrów Infrastruktury oraz Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 czerwca 2011 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie znaków i sygnałów drogowych (Dz. U. z 2011 r. Nr 124, poz. 705) dodano ust. 3 do § 65 rozporządzenia Ministrów Infrastruktury oraz Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 lipca 2002 r. w sprawie znaków i sygnałów drogowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 170, poz. 13). Zgodnie z § 65 ust. 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2002 r. tabliczka T-34 umieszczona pod znakiem drogowym E-15a, E-15c albo E-15d oznacza, że za przejazd odcinkiem drogi publicznej tak oznaczonym pobiera się opłatę elektroniczną. Zatem tabliczka informacyjna T-34 informuje o obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd po płatnym odcinku drogi krajowej.
Wyjaśnić również trzeba, iż zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 15 czerwca 2011 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków technicznych dla znaków i sygnałów drogowych oraz urządzeń bezpieczeństwa ruchu drogowego i warunków ich umieszczania na drogach (Dz. U. z 2011 r. Nr 124, poz. 702) w załączniku nr 1 do rozporządzenia wprowadzono w części 5 "Znaki informacyjne" pkt 5.2.45a. "Opłaty drogowe". Znak D-39a "opłaty drogowe" stosuje się na drogach w pobliżu granicy Rzeczypospolitej Polskiej w celu poinformowania osób wjeżdżających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej o opłatach wnoszonych za przejazd po drogach publicznych. Dodatkowo można umieszczać znak D-39a na parkingach w pobliżu granicy państwa oraz przed punktem poboru opłat położonym w pobliżu tej granicy. Zaznaczyć trzeba, iż znak drogowy D-39a zapewnia kierującym pojazdami wjeżdżającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej informację o opłatach wnoszonych za przejazd po drogach publicznych.
W niniejszej sprawie należy wskazać, iż w dniu [...] kwietnia 2014 r., na płatnym odcinku drogi ekspresowej [...] były umieszczone tabliczki informacyjne T-34 informujące o konieczności dokonania opłaty elektronicznej za wykonywany przejazd. Na podstawie pisma Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w K. nr [...] organ ustalił bezspornie, że na wskazanym odcinku drogi tabliczki T-34 informujące o konieczności uiszczania opłaty elektronicznej zostały prawidłowo umieszczone w dniach [...] listopada 2013 roku.
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 23 czerwca 2011 r. w sprawie trybu, sposobu i zakresu kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2011 r., Nr 133, poz. 773) dopuszczalnym jest przeprowadzanie kontroli stacjonarnej oraz kontroli mobilnej, celem sprawdzenia prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej. Kontrola stacjonarna polega na kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej za pomocą stacjonarnych lub przenośnych przyrządów automatycznych ujawniających i rejestrujących informacje o naruszeniu obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej (por. § 2 pkt 10 ww. rozporządzenia z dnia 23 czerwca 2011 r.). Kontrola mobilna polega natomiast na kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej dokonywanej bezpośrednio przez kontrolującego, tj. funkcjonariusza Policji, inspektora Inspekcji Transportu Drogowego, naczelnika urzędu celnego, dyrektora izby celnej, funkcjonariusza Straży Granicznej (por. § 2 pkt 11 ww. rozporządzenia z dnia 23 czerwca 2011 r., w zw. z art. 131 ust. 1 ustawy o drogach publicznych).
Wyjaśnić należy, iż w Polsce w systemie elektronicznego poboru opłat wykorzystywana jest technologia mikrofalowa DSRC (Dedicated Short Rangę Communication - dedykowana komunikacja krótkiego zasięgu). Technologia DSRC działa w oparciu o dwa rodzaje współpracujących urządzeń: czujniki rejestrujące fale, umieszczone na bramownicach wzniesionych nad drogą objętą obowiązkiem uiszczenia opłaty elektronicznej oraz transponderu (tzw. viaBOX) wysyłającego dane o pojeździe do czujników. W chwili, gdy kierujący pojazdem przejeżdża pod bramownicą lub do pojazdu zbliży się Mobilna Jednostka Kontrolna Inspekcji Transportu Drogowego, nawiązywana jest łączność między bramownicą (lub Mobilną Jednostką Kontrolną), a jednostką pokładową (viaBOX) zainstalowaną w pojeździe. Dane o pojeździe przekazywane są do operatora, a następnie centrum rozliczeniowego. Na bramownicach zainstalowane są również urządzenia pozwalające na ujawnienie oraz rejestrację pojazdów, które nie uiściły opłaty elektronicznej.
Umocowanie do sporządzenia protokołu kontroli przez inspektora Inspekcji Transportu Drogowego wynika z przepisu art. 13 1 ust. 2 udp w zw. z przepisem § 6.1 ww. rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 23 czerwca 2011 r. w sprawie trybu, sposobu i zakresu kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej. Protokół podpisuje kontrolujący i kontrolowany, który może wnieść zastrzeżenia do protokołu kontroli, jak również może odmówić jego podpisania. Protokół kontroli drogowej stanowi dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 kpa, zatem sporządzony w przepisanej formie przez powołany do tego organ państwowy stanowi dowód tego co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Podpisanie protokołu kontroli drogowej bez zastrzeżeń, co miało miejsce w niniejszej sprawie, stanowi dowód na okoliczności w nim stwierdzone i wyznacza granice postępowania administracyjnego co do faktów i stanu prawnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2009 r., sygn. akt II GSK 240/09).
Konkludując powyższe należy stwierdzić, że korzystający z drogi publicznej, wykonując przejazd w ustalonym powyżej stanie faktycznym był zobowiązany do uiszczenia opłaty elektronicznej, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy o drogach publicznych. Powyższy obowiązek nie został dopełniony, dlatego też organ prawidłowo ocenił materiał dowodowy i karę pieniężną w wysokości 3000 zł za naruszenie art. 13 ust. 1 pkt 3 udp stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 1 udp nałożył słusznie i zgodnie z prawem.
Skargę na powyższą decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona, wnosząc o jej uchylenie.
Kierowca przypomniał, że w dniu [...] grudnia 2014 r. otrzymał ww. decyzję nakładającą nań karę pieniężną w wysokości 3000,00 zł za nieuiszczenie opłaty elektronicznej za przejazd płatnym odcinkiem drogi ekspresowej [...] S - węzeł K. Przejazd ten miał miejsce [...] kwietnia 2014 roku. Faktycznie w tym dniu jadąc wymienionym odcinkiem drogi o godzinie [...] skarżący usłyszał czterokrotny sygnał z urządzenia viaBox. Zorientował się, że środki na koncie ViaTOLL wyczerpały się, po czym niezwłocznie zjechał z drogi objętej obowiązkiem uiszczenia opłaty elektronicznej i powiadomił o zaistniałej sytuacji pracodawcę, a zarazem właściciela pojazdu. Pracodawca poinformował go, że ma problemy z załogowaniem się na konto ViaTOLL i sprawdzeniem dostępnych środków, ale dokona doładowania najszybciej, jak to będzie możliwe. Po kilkunastu minutach właściciel pojazdu poinformował skarżącego, iż środki na koncie zostały przez niego uzupełnione i skarżący może dalej kontynuować jazdę. Pracodawca stosownym wyjaśnieniem przesłanym do GITD potwierdził zaistniały stan rzeczy i poinformował GITD, że ze względu na bezpieczeństwo finansowe firmy tylko i wyłącznie on jest osobą, która dokonuje doładowań konta ViaTOLL. GITD w przesłanej decyzji potwierdził, że pismo od pracodawcy otrzymał, natomiast w żaden sposób się do niego nie ustosunkował.
Ponadto skarżący wyjaśnił, że mimo wyczerpania się środków już o godzinie [...] - urządzenie wydawało pojedyncze sygnały dźwiękowe wskazujące na to, że środki finansowe służące do pokrycia opłaty za przejazd są wystarczające. Dopiero o godzinie [...] kierowca usłyszał czterokrotny sygnał. Wskazuje to na znaczne opóźnienia w działaniu systemu ViaTOLL. Wadliwość działania systemu poboru opłat uniemożliwia kierowcy jako użytkownikowi drogi płatnej jednoznacznie ustalić, czy w danym momencie przejazdu na koncie znajdują się środki na pokrycie kosztów przejazdu, czy też ich nie ma (co w rezultacie uniemożliwia opuszczenie płatnego odcinka drogi zaraz po wyczerpaniu się środków na opłatę). Skarżący wyjaśnił, iż zaraz po usłyszeniu 4-krotnego sygnału dźwiękowego zastosował się do przepisów prawa i opuścił płatny odcinek drogi, co jest potwierdzone na wydrukach przesłanych przez Kapsch Telematic Services sp. z o.o. Gdyby system sygnalizował na bieżąco stan środków na koncie ViaTOLL, drogę płatną skarżący opuściłby już o godzinie [...]. Oświadcza, że zgodnie z art. 140aa ust. 3 pkt 2 prd jako kierowca pojazdu nie miał żadnego wpływu na powstanie przedmiotowego naruszenia i "dochowałem należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem".
Zgodnie z regułami wynikającymi z art. 2 Konstytucji RP, warunkiem zastosowania sankcji administracyjnej z art. 13k ust. 1 pkt 1 udp jest doprowadzenie do stanu zgodnego z zasadami państwa prawa poprzez zapewnienie takiego funkcjonowania systemu poboru opłat, aby korzystający z dróg publicznych objętych obowiązkiem uiszczenia opłat, po spełnieniu warunków wynikających z przepisów ustawy o drogach publicznych oraz przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tej ustawy, w szczególności zawartych w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia 2011 roku w sprawie wnoszenia opłat elektronicznych i ich rozliczania oraz przekazywania opłat elektronicznych i kar pieniężnych na rachunek Krajowego Funduszu Drogowego (Dz. U. 2011.91.524) mieli świadomość ciążącego na nich obowiązku uiszczenia takiej opłaty. Nieprawidłowości działania systemu poboru opłat nie powinny obciążać użytkowników dróg płatnych, a w konsekwencji nie można tych podmiotów obciążać odpowiedzialnością za nieuiszczenie opłaty i wymierzać karę pieniężną.
Skarżący nadto nadmienił, że wyjaśnienia właściciela pojazdu oraz wydruk z Kapsch Telematic Services, które poświadczają, iż nie on powinienem ponosić karę za powstałe naruszenie prawa, nie zostały uwzględnione przez GITD przy wydawaniu ponownej decyzji. Wobec powyższego skarżący uważa, iż decyzja z dnia [...] grudnia 2014 r. jest dlań krzywdząca, a organ ją wydający nie uwzględnił wszystkich zaistniałych okoliczności.
Skarżący uważa również, że obiektywna koncepcja odpowiedzialności administracyjnej nie może być odpowiedzialnością absolutną, tzn. że osoba naruszająca przepisy może zwolnić się od odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że uczyniła wszystko, czego można było od niej rozsądnie wymagać, aby do naruszenia przepisów nie dopuścić. Odrzucenie tego poglądu byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi wywodzonymi z klauzuli demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) - zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nią prawa oraz zasady bezpieczeństwa prawnego. Dlatego też stwierdza, że podnoszone przezeń argumenty nie miały charakteru pozaprawnego, jak wskazywał organ administracji publicznej.
W ocenie kierowcy (skarżącego), to pracodawca powinien ponieść karę za nieuiszczenie opłaty z tytułu korzystania z drogi objętej elektronicznym systemem poboru opłat (oświadczenie pracodawcy stanowi załącznik do skargi).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.
Podtrzymując na użytek niniejszej odpowiedzi na skargę stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz biorąc pod uwagę treść skargi, organ zauważył, że okoliczności przedstawione w skardze nie mogą stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Odnosząc się kolejno do zarzutów przedstawionych w skardze, organ na wstępie wskazał, że w jego ocenie niezasadne jest twierdzenie, iż to nie skarżący powinien ponosić odpowiedzialność wynikającą z naruszenia powstałego na skutek braku uiszczenia opłaty elektronicznej. Zwrócić uwagę należy na przepisy obowiązujące w czasie popełnienia naruszenia, zgodnie z którymi to korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat (...) (art. 13 ust. 1 udp). Przepis ten należy interpretować sensu stricte (ściśle), oznacza, to, że ustawodawca, dokonując wykładni celowościowej tego zapisu, miał na myśli tego, kto faktycznie korzysta w czasie popełnienia naruszenia z dróg publicznych. Interpretacja ta znajduje uzasadnienie w art. 13k ust 1 udp. Przepis ten precyzyjnie wskazuje podmiot odpowiedzialny i narażony na poniesienie kary pieniężnej w razie nieuiszczenią opłaty bądź nieuiszczenia jej w pełnej wysokości. Ustawodawca wyraźniej wskazuje, że za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem (...) wymierza, się karę pieniężną (...). Wobec powyższego, w niniejszej sprawie pozostaje bezsporne, że kierowany przez p. M.K. zespół pojazdów składający się z ciągnika samochodowego oraz naczepy ciężarowej w dniu [...] kwietnia 2014 r. poruszał się po odcinku drogi ekspresowej [...] S. (połączenie z drogą krajową nr [...]) - węzeł K. [na dzień odnotowania incydentu S. (z obwodnicą S.) - węzeł K.]. Powyższy odcinek drogi ekspresowej, po którym poruszał się ww. zespół pojazdów jest wymieniony w załączniku nr 1 pkt 11 lit. e rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną (Dz. U z 2013 r., poz. 1263, ze zm.). Stosownie do treści art. 13 k ust. 1 pkt 1 udp, o czym była już mowa powyżej, za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, za który pobiera się opłatę elektroniczną: bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 3.000 zł. Ustawodawca jednoznacznie wskazał, iż karę pieniężną za przejazd bez uiszczenia opłaty elektronicznej nakłada się na kierującego pojazdem.
Reasumując, organ podkreśla, że zgodnie ze stanem prawnym przypadającym na dzień popełnienia naruszenia, strona postępowania została ustalona prawidłowo i odpowiedzialność administracyjną za nie uiszczenie opłaty elektronicznej zawsze będzie ponosił "kierujący pojazdem samochodowym", gdyż wynika to z treści art. 13k ust. 1 udp. Organ wskazuje, że udp nakłada na kierującego pojazdem, a nie np. na jego pracodawcę określone obowiązki w zakresie elektronicznego systemu poboru opłat oraz przewiduje sankcje za niewykonanie tych obowiązków.
Podkreślić należy, że ustawodawca nie przewidział okoliczności pozwalających na odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków określonych w art. 13k ust. 1 i 2 udp w przypadku nie uiszczenia opłaty elektronicznej. Z tych względów przyczyny, z powodu których opłata nie została uiszczona, nie są okolicznościami istotnymi dla rozpoznania sprawy administracyjnej. Kary pieniężne wynikające z naruszenia przepisów ustawy o drogach publicznych są nakładane na podstawie obiektywnie stwierdzonych naruszeń (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 6 listopada 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 1298/12, z dnia 21 maja 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 243/12). Przesłankami odpowiedzialności jest stwierdzenie nieprzestrzegania przez określony podmiot nałożonych prawem obowiązków.
Organ wskazuje również, że z opłaty elektronicznej zgodnie z art. 13 ust. 3a udp w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2015 r. (tj. w dniu popełnienia naruszenia) są zwolnione pojazdu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, a także sił zbrojnych państw obcych, jeżeli umowa międzynarodowa, której Rzeczpospolita Polska jest stroną, tak stanowi; służb ratowniczych, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Służby Więziennej, Inspekcji Transportu Drogowego, Służby Celnej oraz Policji; zarządcy dróg krajowych wykorzystywane do utrzymania tych dróg.
Podkreślenia wymaga również, że protokół kontroli, będący podstawowym dowodem w spawie, był sporządzony przez organ kontrolny przy współudziale skarżącego, z zapewnieniem możliwości przedstawienia przez kontrolowanego własnej wersji zdarzeń.
Protokół kontroli jest w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. dokumentem urzędowym. Dokument ten, sporządzony w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w zakresie ich działania stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 września 2010 roku sygn. akt VI SA/Wa 871/10, Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2008 roku sygn. akt. II GSK 50/08).
Odnosząc się następnie do zarzutu wadliwego działania sytemu poboru opłat, organ wskazuje, że poczynił wszelkie możliwe starania celem weryfikacji zasadności podniesionego zarzutu. Pismem z dnia [...] maja 2014 r. organ zgodnie z art. 7 k.p.a. zwrócił się do Kapsch Telematic Services sp. z o.o. odpowiedzialną za obsługę krajowego systemu elektronicznego poboru, z prośbą o udzielenie odpowiedzi na pytania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy (w aktach sprawy). Pismem z dnia [...] września 2014 r. Spółka udzieliła odpowiedzi na pytania postawione przez organ, tym samym wskazując m.in. na fakt, że w dniu przedmiotowego naruszenia, nie odnotowała nieprawidłowości w funkcjonowaniu ESPO (Elektronicznego Systemu Poboru Opłat). Co więcej, Spółka wskazała, że ze strony użytkownika kontrolowanego pojazdu nie wpłynęły żadne reklamacje związane z podejrzeniem wadliwości działania urządzenia viaBOX oraz w związku z tym z działaniem ESPO (w aktach sprawy).
W piśmie z dnia [...] maja 2014 r. pracodawca skarżącego podniósł, że podczas przejazdu (...) nastąpił nieprawidłowy pobór opłaty elektronicznej za dany przejazd. Spowodowane było to - jak twierdzi pracodawca skarżącego - błędem serwera systemu viaTOLL, którego GITD jest dysponentem. Ponadto wskazuje, że nie było możliwości bezpośredniego i aktualnego podglądu internetowego kwoty dostępnej do pobierania opłaty, w tym przypadku był brak środków na koncie. Biorąc powyższe pod uwagę, należy przyjąć, że w momencie zaistnienia wątpliwości co do możliwości wykonania przejazdu zgodnie z prawem (istnienia środków pieniężnych na koncie i tym samym możliwości poboru z nich opłaty za przejazd), nie powinno było dojść do rozpoczęcia przejazdu po drodze publicznej, na której obowiązuje system elektronicznego poboru opłat. W związku z tym, należy uznać za niepodważalny fakt, że przejazd został rozpoczęty bez uzasadnionego przekonania, że skutecznie dojdzie do poboru obowiązkowej opłaty za przejazd, wynikającej z dyspozycji przepisów ustawy o drogach publicznych. Stąd należy przyjąć, że został on rozpoczęty na własne ryzyko i odpowiedzialność.
Mając powyższe na względzie, GITD ponownie zważył, iż organ dokonał prawidłowej oceny materiału dowodowego, a kara pieniężna za powyższe naruszenie została wymierzona słusznie i zgodnie z przepisami prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.).
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Głównego Inspektor Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2014 r., którą po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez stronę – p. M.K. od decyzji GITD z dnia [...] października 2014 r., o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 3 000 zł, utrzymano zaskarżoną decyzję w mocy.
Wobec zaskarżonej decyzji skarżący podniósł w skardze zarówno zarzut wadliwego działania systemu poboru opłat, koncepcji obiektywnej odpowiedzialności administracyjnej związanej z samym naruszeniem prawa, jak i to, że w rozpatrywanej sprawie to nie on lecz pracodawca powinien ponosić karę za powstałe naruszenie prawa. Jednocześnie uznał, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 1 udp, a także przepisów wykonawczych, zwłaszcza zawartych w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia 2011 r. w sprawie wnoszenia opłat elektronicznych i ich rozliczania oraz przekazywania opłat elektronicznych i kar pieniężnych na rachunek Krajowego Funduszu Drogowego.
Zgodnie z zasadami orzekania w sądach administracyjnych w pierwszej kolejności podlegają rozpatrzeniu zarzuty naruszenia przepisów Konstytucji RP, następnie – zarzuty naruszenia przepisów postępowania (których w niniejszej sprawie nie podniesiono), a dopiero następnie zarzuty odnoszące się do naruszenia przepisów prawa materialnego.
Jak wspomniano, w rozpatrywanej sprawie skarżący podniósł w skardze zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 1 udp wskazując, że warunkiem zastosowania sankcji administracyjnej przewidzianej w tym ostatnim przepisie jest doprowadzenie do stanu zgodnego z zasadami państwa prawa poprzez zapewnienie takiego funkcjonowania systemu poboru opłat, aby korzystający z dróg publicznych objętych obowiązkiem uiszczenia opłat, po spełnieniu warunków wynikających z przepisów ustawy o drogach publicznych oraz przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tej ustawy, w szczególności zawartych w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia 2011 r. w sprawie wnoszenia opłat elektronicznych i ich rozliczania (...) mieli świadomość ciążącego na nich obowiązku uiszczenia takiej opłaty. Nieprawidłowości działania systemu poboru opłat nie powinny obciążać użytkowników dróg płatnych, a w konsekwencji nie można tych podmiotów obciążać odpowiedzialnością za nie uiszczenie opłaty i wymierzać karę pieniężną.
Odnosząc się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do powyższego zarzutu organ podkreślił, że wyrażona w art. 2 Konstytucji RP zasada demokratycznego państwa prawa, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, wymaga, m.in., by nie stanowić norm prawnych, które nakazywałyby obciążenie obywateli bez jednoczesnego wprowadzenia zasad postępowania odpowiednio jasnych, umożliwiających dochodzenie przez obywateli swoich praw" (orz. TK z 8.12.1992 r., K 3/92, OTK 1992, Nr 2, poz. 26, s. 86). Zasada ta zakłada, że skoro już rozpoczęte zostało określone przedsięwzięcie, a prawo przewidywało, że będzie ono realizowane w pewnym okresie, to obywatel powinien mieć pewność, że będzie mógł ten czas wykorzystać, chyba że zajdą sytuacje szczególne (wyr. TK z 25.4.2001 r., K 13/01, OTK 2001, Nr 4, poz. 81). Ponadto wymaga ona, "by zmiana prawa dotychczas obowiązującego, która pociąga za sobą niekorzystne skutki dla sytuacji prawnej podmiotów, dokonywana była zasadniczo z zastosowaniem techniki przepisów przejściowych, a co najmniej odpowiedniego vacatio legis. (Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz., Bogusław Banaszak, C.H. Beck 2012).
Jednocześnie organ poinformował skarżącego, że kierujący pojazdami samochodowymi mają obowiązek znać podstawowy zakres przepisów dotyczących dróg publicznych. Stosownie bowiem do art. 83 Konstytucji RP każdy ma obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Brak wiedzy, czy świadomości w zakresie obowiązującej w Polsce kategorii dróg publicznych czy też ponoszenia opłat elektronicznych nie może być usprawiedliwieniem dla naruszania przepisów. Organ podkreślił nadto, że obowiązek w zakresie ponoszenia opłat elektronicznych został ustalony w ustawie z dnia 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2008 r. Nr 218, poz. 1391). Stosownie zaś do art. 9 tejże ustawy przepisy ustanawiające ten obowiązek weszły w życie z dniem 1 lipca 2011 r. Ustawodawca przewidział zatem ponad trzyletni okres vacatio legis. Strona miała zatem wystarczająco czasu na zaznajomienie się z nowymi rozwiązaniami prawnym.
Sąd podziela powyższą ocenę organu, wskazując zarazem, że ewentualne incydentalne nieprawidłowości działania systemu poboru opłat elektronicznych, związane z funkcjonowaniem tego systemu w praktyce, nie powinny być traktowane jako naruszenie art. 2 Konstytucji RP, który w tym zakresie został rozwinięty w szeregu różnego rzędu aktów prawnych.
Odnosząc się do przedstawionych przez stronę skarżącą zarzutów naruszenia prawa materialnego, związanych z obowiązkiem uiszczania opłat elektronicznych, należy przede wszystkim zauważyć, co następuje.
Kwestie opłat elektronicznych za użytkowanie dróg publicznych są przedmiotem szeregu regulacji prawnych, zarówno dyrektyw unijnych, jak i przepisów krajowych, które zresztą w znacznej części implementują te dyrektywy.
Wśród przepisów krajowych szczególne miejsce zajmuje ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych oraz przepisy wykonawcze do tej ustawy, a w szczególności:
- rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokość stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2011 r., Nr 80, poz. 433),
- rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie obliczania maksymalnej stawki opłaty elektronicznej (Dz. U. Nr 77.417),
- rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia 2011 r. w sprawie wnoszenia opłat elektronicznych i ich rozliczania oraz przekazywania opłat elektronicznych i kar pieniężnych na rachunek Krajowego Funduszu Drogowego (Dz. U. Nr 91 poz. 524),
- rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 23 czerwca 2011 r. w sprawie trybu, sposobu i zakresu kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej (Dz. U. 133, poz. 773).
Istotne znaczenie dla kwestii opłat elektronicznych ma również ustawa z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (Dz. U. 2012 r. poz. 931; w szczególności rozdział 5a) oraz rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie stawek opłat za przejazd autostradą (Dz. U 2012.467).
Definicje niektórych pojęć związanych z poborem opłaty elektronicznej (m.in. skrzyżowania i węzła) zawiera rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie (Dz.U. z 1999 r. Nr 43, poz. 430, z późn. zm.).
Obowiązek ponoszenia opłat elektronicznych został ustalony w ustawie z dnia 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 218, poz. 1391), z tym że – zgodnie z art. 9 powołanej ustawy - art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy zmienianej w art. 1, dodawany ustawą zmieniającą, stosuje się od dnia 1 lipca 2011 r.
Zgodnie z art. 13 ust 1 pkt 3 ustawy o drogach publicznych korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej.
W myśl art. 13ha ust. 1 ustawy o drogach publicznych opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, zwana dalej "opłatą elektroniczną", jest pobierana za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 6 powołanego przepisu.
Jak wskazuje R. Stachowska (LEX, Komentarz do art. 13(ha) ustawy o drogach publicznych) "Przepisy art. 13ha zostały dodane do ustawy na mocy ustawy z dnia 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw. Poprzez ww. nowelizację przepisów została dokonana implementacja do krajowego porządku prawnego postanowień dyrektywy 2006/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 maja 2006 r., zmieniająca dyrektywę 1999/62/WE w sprawie pobierania opłat za użytkowanie niektórych typów infrastruktury przez pojazdy ciężarowe (Dz. Urz. UE L 157 z 09.06.2006, s. 8).(...) Jak wynika z uzasadnienia do projektu ustawy z dnia 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (nr druku 562), wprowadzającej opłatę elektroniczną, system poboru opłaty za przejazd po drogach krajowych uwzględniający liczbę przejechanych kilometrów (typu "myto") jest oceniany jako wydajniejszy niż system winietowy i jednocześnie korzystniejszy dla korzystających z dróg. Winieta bowiem jest opłatą ryczałtową, natomiast myto jest opłatą za rzeczywistą liczbę przejechanych kilometrów."
Na podstawie art. 13ha ust. 6 Rada Ministrów otrzymała delegację do określenia, w drodze rozporządzenia, dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną (pkt 1), a także ustalenia dla nich wysokości stawek opłaty elektronicznej za przejazd kilometra, dla danej kategorii pojazdu, w wysokości nie większej niż określona w ust. 4 ustawy - mając na uwadze potrzeby utrzymania i ochrony dróg istotnych dla rozwoju sieci drogowej, koszty poboru opłaty elektronicznej oraz klasę drogi, na której jest pobierana opłata elektroniczna (pkt 2).
Na podstawie wspomnianej delegacji Rada Ministrów wydała dnia 22 marca 2011 r. rozporządzenia w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej.
Zgodnie z § 2 powołanego rozporządzenia opłatę elektroniczną pobiera się na enumeratywnie wymienionych drogach krajowych lub ich odcinkach klasy:
A i S określonych w załączniku nr 1 do rozporządzenia;
GP i G określonych w załączniku nr 2 do rozporządzenia.
Drogi krajowe objęte systemem elektronicznego poboru opłat nie obejmują wszystkich dróg krajowych w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1-7 ustawy o drogach publicznych, lecz obejmują jedynie drogi wymienione w załącznikach nr 1 i 2 powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r.; rozporządzenie to weszło w życie z dniem 1 lipca 2011 r.
Natomiast zgodnie z § 4 wspomnianego rozporządzenia początkiem lub końcem drogi krajowej lub jej odcinka, na którym pobiera się opłatę elektroniczną, jest: 1) punkt przecięcia osi dróg w węźle lub skrzyżowaniu albo 2) punkt przecięcia osi drogi z granicą miasta na prawach powiatu lub granicą państwową.
Jak już wspomniano, pojęcia "skrzyżowania" i "węzła" zostały zdefiniowane tak w ustawie o drogach publicznych (art. 4 pkt 9), jak i w rozporządzeniu Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie (§ 3 pkt 9 i 10).
W odniesieniu do trasy, która wchodzi w grę w rozpatrywanej sprawie, stanowi ona płatny odcinek drogi ekspresowej, wymieniony w załączniku nr 1 pkt 12 lit. g do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej.
Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy o drogach publicznych , korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 22 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym.
Na podstawie art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych, za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, za który pobiera się opłatę elektroniczną, bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 3.000 zł. W przypadku uiszczenia opłaty w niepełnej wysokości wymierzana jest natomiast kara w wysokości 1.500 zł (art. 13k ust. 1 pkt 2 ustawy). Z powyższego wynika wprost, że kara jest bezpośrednio powiązana z przejazdem po danej drodze krajowej lub jej odcinku.
Ustawa o drogach publicznych nie zawiera definicji "przejazdu", jednak przyjęta przez organy ITD definicja przejazdu w oparciu o definicję początku i końca drogi krajowej zawarta w § 4 rozporządzenia wydaje się co najmniej niepełna, gdyż nie każdy przejazd zawarty jest miedzy dwoma najbliższymi punktami przecięcia osi dróg w węźle lub skrzyżowaniu, albo przecięcia osi drogi z granica miasta na prawach powiatu lub granica państwa. W ocenie Sądu, kara pieniężna winna być nakładana za przejazd bez uiszczenia opłaty po drodze krajowej lub jej odcinku (bez względu a długość przejazdu, a nie za przejazd pomiędzy dwoma najbliższymi bramownicami),o których mowa w załączniku nr 1 i 2 do rozporządzenia. Za taki przejazd jedną drogą krajową bez uiszczenia opłaty nakłada się karę w wysokości 3000 zł. W procesie wykładni prawa w pierwszej kolejności należy bowiem opierać się głównie na wykładni literalnej we wszystkich tych przypadkach, w których treść normy jest klarowna i jasna. Rozporządzenie Rady Ministrów dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną zostało wydane na podstawie delegacji zawartej w ustawie o drogach publicznych w art.13 ha ust.6 ustawy o drogach publicznych. Zgodnie z powyższa delegacją Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia była upoważniona do określenia dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, ustalenia dla nich wysokość stawek opłaty elektronicznej za przejazd kilometra, dla danej kategorii pojazdu, w wysokości nie większej niż określona w ust. 4 art.13ha ustawy o drogach publicznych - mając na uwadze potrzeby utrzymania i ochrony dróg istotnych dla rozwoju sieci drogowej, koszty poboru opłaty elektronicznej oraz klasę drogi, na której jest pobierana opłata elektroniczna. Powyższa delegacja ustawowa upoważnia więc Radę Ministrów jedynie do wskazania dróg publicznych, na których obowiązuje opłata elektroniczna, a także ustalenia wysokości stawek opłaty elektronicznej, w żądanym zaś przypadku nie upoważnia do definiowania jakichkolwiek pojęć zawartych w ustawie. Wobec powyższego należy uznać, że w § 4 ustawodawca wskazał jedynie na najkrótszy odcinek drogi krajowej lub jej odcinek za jaki pobiera się opłatę elektroniczną, a odcinka powyższego w żadnym razie nie należy utożsamiać z przejazdem, gdyż za przejazd w rozumieniu ustawy o drogach publicznych i przepisów rozporządzenia powinien być uznany przejazd po drodze krajowej lub jej odcinku od chwili wjazdu na drogę do chwili zjazdu z tej drogi - niezależnie od ilości mijanych po drodze skrzyżowań czy węzłów.
Zgodnie z art. 13ha ust. 2 opłatę elektroniczną ustala się jako iloczyn liczby kilometrów przejazdu i stawki tej opłaty za kilometr dla danej kategorii pojazdu. Przepis ten jest, jak wskazała R. Stachowska (op. cit.), bezpośrednim wyrazem przejścia na system poboru opłaty za przejazd po drogach krajowych uwzględniającym liczbę przejechanych kilometrów (typu "myto").
Zgodnie z art. 13hc ust. 1 u.d.p. uiszczenie opłaty elektronicznej następuje w systemie elektronicznego poboru opłat, co wynika wprost z art. 13i powołanej ustawy. Przepis ten nawiązuje wprost do przepisu art. 13i u.d.p., który odgrywa zasadnicze znaczenie dla funkcjonowania systemu elektronicznego poboru opłat, określając ramy technologiczne tego systemu i podstawowe obowiązki dla kierującego pojazdem w ramach elektronicznego systemu poboru opłat (R. Stachowska, op. cit.).
Art. 4 ustawy o drogach publicznych, ani żaden inny przepis tej ustawy, jak również przepisy wykonawcze nie definiują pojęcia elektronicznego poboru opłat, czy – systemów elektronicznego poboru opłat (zgodnie z art. 13i ust. 1 mowa tu bowiem o wielu systemach i opłatach). Tym niemniej na podstawie art. 13i można ustalić:
- rodzaje opłat, do których uiszczania powinny służyć systemy elektronicznego poboru opłat; niewątpliwie należą do nich opłaty za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, o których mowa w art. 13 ust 1 pkt 3 ustawy o drogach publicznych;
- dopuszczalne wymagania technologiczne odnoszące się do systemów elektronicznych, które zostały najpierw wskazane w art. 2 ust. 1 dyrektywy 2004/52/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie interoperacyjności systemów elektronicznych opłat drogowych we Wspólnocie, a następnie wymienione w art. 13i ust. 1 u.d.p. Wdrażając ww. dyrektywę do krajowego porządku prawnego przepis art. 13i ust. 1 u.d.p. określa trzy dopuszczalne technologie: lokalizacji satelitarnej, systemu łączności ruchomej opartej na standardzie GSM - GPRS, zgodnym z normami państw członkowskich Unii Europejskiej wdrażających normę GSM TS 03.60/23.060 (standard telefonii komórkowej) i systemu radiowego do obsługi transportu i ruchu drogowego, pracującego w paśmie częstotliwości 5,8 GHz;
- obowiązek oferowania przez podmioty pobierające opłaty z wykorzystaniem systemów elektronicznego poboru opłat urządzenia na potrzeby pobierania tych opłat do instalacji w pojazdach samochodowych (tzw. viaBOX) w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym; urządzenia te powinny być interoperacyjne i zdolne do komunikowania się między systemami elektronicznego poboru opłat na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wszystkimi systemami używanymi na terytorium pozostałych państw członkowskich Unii Europejskiej (ust. 3 i 4);
- niejako drugostronnie – przepis ten (ust. 4a i 4b) zobowiązuje kierującego pojazdem samochodowym wyposażonym w urządzenie, o którym wyżej mowa, do:
1) włączenia urządzenia podczas przejazdu po drodze, na której pobiera się opłatę;
2) wprowadzenia do urządzenia prawidłowych danych o rodzaju pojazdu;
3) używania urządzenia zgodnie z przeznaczeniem.
Jednocześnie kierujący pojazdem samochodowym wyposażonym w w/w urządzenie, w przypadku stwierdzenia niesprawności tego urządzenia, jest obowiązany do niezwłocznego zjechania z drogi objętej obowiązkiem uiszczenia opłaty elektronicznej.
Generalnie biorąc, na podstawie powołanego przepisu można stwierdzić, że ramy technologiczne systemów elektronicznego poboru opłat tworzą – z jednej strony – odpowiednie systemy łączności i rozliczeń (komunikacji), z drugiej zaś, po stronie użytkowników dróg – odpowiednie urządzenia na potrzeby pobierania tych opłat do instalacji w pojazdach samochodowych. Innymi słowy, obowiązujący system pozwala na naliczanie i pobieranie opłaty elektronicznej wyłącznie za pośrednictwem zainstalowanego w pojeździe urządzenia viaBOX.
Już brak zainstalowania w pojeździe w/w urządzenia, w czasie wykonywania przejazdu po drogach wymienionych w załącznikach do powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. skutkuje tym, że opłata elektroniczna nie zostaje uiszczona, zaś organ administracji publicznej jest obowiązany do wymierzenia kierującemu pojazdem samochodowym kary pieniężnej, zgodnie z dyspozycją wyrażoną w art. 13k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych. W konsekwencji kierujący pojazdem niezaopatrzonym w urządzenie viaBOX, nie powinien poruszać się po odcinkach dróg krajowych, o których mowa w powołanym wyżej rozporządzeniu Rady Ministrów, i już sam wjazd na drogi lub ich odcinki wymienione w powołanym rozporządzeniu Rady Ministrów powoduje konieczność nałożenia odpowiedniej kary pieniężnej.
Sąd podziela również ocenę, że obowiązek posiadania urządzenia do poboru opłat elektronicznych jest obowiązkiem o charakterze bezwzględnym, gdyż ustawodawca nie przewidział żadnej możliwości odstąpienia od obowiązku nałożenia tej kary.
Odnosząc się do zarzutu, iż to nie skarżący powinien ponosić odpowiedzialność wynikającą z naruszenia powstałego na skutek braku uiszczenia opłaty elektronicznej, lecz odpowiedzialność taką powinien ponosić przedsiębiorca, Sąd podziela stanowisko organu, że zgodnie ze stanem prawnym przypadającym na dzień popełnienia naruszenia, strona postępowania została ustalona prawidłowo i odpowiedzialność administracyjną za nie uiszczenie opłaty elektronicznej ponosi "kierujący pojazdem samochodowym", gdyż wynika to z treści art. 13k ust. 1 udp. Organ zasadnie wskazał, że udp nakłada na kierującego pojazdem, a nie np. na jego pracodawcę, określone obowiązki w zakresie elektronicznego systemu poboru opłat oraz przewiduje sankcje za niewykonanie tych obowiązków. Trafnie też organ zwrócił uwagę na przepisy obowiązujące w czasie popełnienia naruszenia, zgodnie z którymi to korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat (...) (art. 13 ust. 1 udp). Sąd podziela ocenę organu, że przepis ten należy interpretować sensu stricte (ściśle), co oznacza, że ustawodawca, dokonując wykładni celowościowej tego zapisu, miał na myśli tego, kto faktycznie korzysta w czasie popełnienia naruszenia z dróg publicznych. Interpretacja ta znajduje uzasadnienie w art. 13k ust 1 udp. Przepis ten precyzyjnie wskazuje podmiot odpowiedzialny i narażony na poniesienie kary pieniężnej w razie nieuiszczenią opłaty bądź nieuiszczenia jej w pełnej wysokości. Ustawodawca wyraźniej wskazuje, że za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem (...) wymierza, się karę pieniężną (...). Wobec powyższego, w niniejszej sprawie pozostaje bezsporne, że kierowany przez p. M.K. zespół pojazdów składający się z ciągnika samochodowego oraz naczepy ciężarowej w dniu [...] kwietnia 2014 r. poruszał się po odcinku drogi ekspresowej [...] S. (połączenie z drogą krajową nr [...]) - węzeł K. [na dzień odnotowania incydentu S. (z obwodnicą S.) - węzeł K.]. Powyższy odcinek drogi ekspresowej, po którym poruszał się ww. zespół pojazdów jest wymieniony w załączniku nr 1 pkt 11 lit. e rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną (Dz. U z 2013 r., poz. 1263, ze zm.). Stosownie do treści art. 13 k ust. 1 pkt 1 udp, o czym była już mowa powyżej, za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, za który pobiera się opłatę elektroniczną: bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 3.000 zł. Ustawodawca jednoznacznie wskazał, iż karę pieniężną za przejazd bez uiszczenia opłaty elektronicznej nakłada się na kierującego pojazdem.
Jednocześnie, w ocenie Sądu, organ zasadnie zauważył, że ustawodawca nie przewidział okoliczności pozwalających na odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków określonych w art. 13k ust. 1 i 2 udp w przypadku nie uiszczenia opłaty elektronicznej.
Odnosząc się następnie do zarzutu wadliwego działania sytemu poboru opłat, Sąd dał wiarę zapewnieniom organ, że poczynił on wszelkie możliwe starania celem weryfikacji zasadności podniesionego zarzutu. Mianowicie, zwrócił się do Kapsch Telematic Services sp. z o.o. odpowiedzialną za obsługę krajowego systemu elektronicznego poboru, z prośbą o udzielenie odpowiedzi na pytania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy (w aktach sprawy). Spółka udzieliła odpowiedzi na to pytania wskazując m.in. na fakt, że w dniu przedmiotowego naruszenia, nie odnotowała nieprawidłowości w funkcjonowaniu ESPO (Elektronicznego Systemu Poboru Opłat). Co więcej, Spółka wskazała, że ze strony użytkownika kontrolowanego pojazdu nie wpłynęły żadne reklamacje związane z podejrzeniem wadliwości działania urządzenia viaBOX oraz w związku z tym z działaniem ESPO (w aktach sprawy).
W konsekwencji, mimo wystąpienia (z dnia [...] maja 2014 r.) pracodawcy skarżącego, który podniósł, że podczas przejazdu (...) nastąpił nieprawidłowy pobór opłaty elektronicznej za dany przejazd, co było spowodowane - jak twierdzi pracodawca skarżącego - błędem serwera systemu viaTOLL, którego GITD jest dysponentem, Sąd uznał, że w momencie zaistnienia wątpliwości co do możliwości wykonania przejazdu zgodnie z prawem (istnienia środków pieniężnych na koncie i tym samym możliwości poboru z nich opłaty za przejazd, o których wspomniał kierowca), nie powinno było dojść do rozpoczęcia przejazdu po drodze publicznej, na której obowiązuje system elektronicznego poboru opłat. W związku z tym, organ – w ocenie Sądu – zasadnie uznał, że przejazd został rozpoczęty bez uzasadnionego przekonania, że skutecznie dojdzie do poboru obowiązkowej opłaty za przejazd, wynikającej z dyspozycji przepisów ustawy o drogach publicznych.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.