VI SA/WA 4566/23

VI SA/Wa 4566/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-06-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-08-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Łąpieś-Rosińska
Dorota Brzozowska /sprawozdawca/
Sławomir Kozik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6173 Biegli sądowi i tłumacze przysięgli
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II GZ 66/24 - Postanowienie NSA z 2024-03-12
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2492
art. 1 par. 1, 2.
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 134 par. 1, art. 151.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, 75 par. 1, 77 par. 1, 80, 8 par. 1, 10 par. 1, 2, 3, 79a par. 1.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędziowie: Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Asesor WSA Dorota Brzozowska (spr.) Protokolant spec. Marcin Just po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi I. D. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 11 maja 2023 r. nr DZP-VI.733.13.2023 w przedmiocie odmowy ustanowienia biegłym sądowym oddala skargę
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 30 sierpnia 2022 r. I. D. (dalej: skarżący, strona) wystąpił do Prezesa Sądu Okręgowego we [...] o ustanowienie go biegłym sądowym z zakresu prawa [...]. Do wniosku załączył m.in. kwestionariusz osobowy, Curriculum Vitae, wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, informację z Krajowego Rejestru Karnego oraz uwierzytelnione tłumaczenie zaświadczenia o ocenach z [...] uczelni [...].
Decyzją z dnia [...] września 2022 r. Prezes Sądu Okręgowego we [...] odmówił stronie ustanowienia biegłym sądowym. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał m. in. § 1 i § 2 w związku z § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. nr 15, poz. 133; dalej: rozporządzenie).
Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] listopada 2022 r., po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, uchylił powyższą decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Decyzją z dnia [...] lutego 2023 r. Prezes Sądu Okręgowego we [...] (dalej: organ I instancji) odmówił ustanowienia I. D. biegłym sądowym z dziedziny prawo obce, specjalizacja prawo [...]. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał m.in. § 1, § 2 i § 12 ust. 1 pkt 3 w zw. z § 12 ust. 2 i w zw. z § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia.
Decyzją z dnia [...] maja 2023 r., nr [...] Minister Sprawiedliwości (dalej: organ odwoławczy, Minister), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania strony od decyzji Prezesa Sądu Okręgowego we [...] z dnia [...] lutego 2023 r., orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu Minister stwierdził, że w świetle zebranego materiału dowodowego, skarżący nie posiada niezbędnych kwalifikacji, aby zostać ustanowionym biegłym z zakresu prawa [...]. Zdaniem Ministra, od osoby, która pretenduje do objęcia powyższej funkcji oczekuje się bowiem, aby w danej dziedzinie posiadała wiedzę ekspercką. Skarżący, który ukończył jedynie dwa lata studiów z zakresu prawa [...], nie posiada takiego przymiotu. Posiadanie wiadomości specjalnych wymaga nabycia przez kandydata na biegłego kwalifikacji zawodowych, uzupełnionych odpowiednim doświadczeniem praktycznym. Powyższe wiąże się z koniecznością przedstawienia dokumentów potwierdzających posiadane kwalifikacje w danej dziedzinie. Organ odwoławczy zauważył, pomimo wskazania przez organ I Instancji w piśmie z dnia 28 grudnia 2022 r. przesłanek zależnych od niego, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, skarżący nie przedstawił dokumentów, które w sposób obiektywny potwierdzałyby posiadanie przez niego odpowiednich kwalifikacji (dyplomy, świadectwa, certyfikaty).
Dalej Minister wskazał, że załączone przez skarżącego rekomendacje sporządzone przez [...] adwokata i notariusza Z. E., stanowią potwierdzenie ukończenia przez niego jedynie dwóch lat studiów. Zdaniem organu odwoławczego dokumentem, który w sposób formalny i obiektywny zaświadczałby o posiadaniu wiedzy z zakresu prawa [...], byłby dyplom ukończenia studiów na tym kierunku, a brak takiego dokumentu nie może zostać zastąpiony wyłącznie załączonymi do sprawy rekomendacjami. Ich treść zawiera bowiem jedynie subiektywną opinię określonej osoby o stronie, która nie ma mocy wiążącej dla organu rozpatrującego wniosek o ustanowienie biegłym sądowym. W przypadku, gdy brak jest dokumentów obiektywnie potwierdzających posiadanie przez skarżącego praktycznych i - przede wszystkim - teoretycznych wiadomości specjalnych (np. dyplomów, świadectw, certyfikatów), organ ma prawo dokonać odmiennej od przedstawionej w referencjach oceny predyspozycji kandydata do pełnienia wskazanej funkcji. Minister zaakcentował, iż biegły sądowy jest organem pomocniczym sądu w przypadkach wymagających zasięgnięcia wiadomości specjalnych, zaś jego opinia stanowi dowód w postępowaniu prowadzonym przez sądy lub organy ścigania. Z tego względu powinien on posiadać niebudzące wątpliwości kwalifikacje w danej dziedzinie oraz cieszyć się zaufaniem prezesa sądu okręgowego, przy którym został ustanowiony, gdyż prezes swym autorytetem potwierdza spełnienie przez taką osobę przesłanek warunkujących ustanowienie biegłym.
Minister wyjaśnił, że sam fakt wykonywania przez stronę zawodu adwokata w Polsce i świadczenia przez niego usług z zakresu prawa [...], nie może jeszcze przesądzać o posiadaniu przez niego kwalifikacji wymaganych od biegłego sądowego w dziedzinie objętej wnioskiem.
Organ odwoławczy podzielił pogląd organu I instancji, co do dokumentów z akt sprawy Sądu Rejonowego dla [...] we [...] o sygn. [...] oraz Sądu Okręgowego we [...] o sygn. akt [...], w których to sprawach wnioskodawca sporządzał opinię w charakterze biegłego ad hoc, jak również co ewentualnego stanowiska sędziów referentów orzekających w tych sprawach. Tym samym, sporządzanie przez skarżącego opinii w charakterze biegłego ad hoc, nie przesądza o obowiązku ustanowienia takiej osoby biegłym sądowym. Biegły ad hoc nie podlega weryfikacji dokonywanej przez prezesa sądu okręgowego w trybie przewidzianym w rozporządzeniu, trudno uznać, aby sporządzone ww. opinie stanowiły gwarancję posiadania przez niego teoretycznych i praktycznych wiadomości specjalnych, o których mowa w treści § 12 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.
Minister uzanał za słuszne również stanowisko organu I instancji, że skarżący nie daje rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego, o jakiej mowa w treści § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia. Wskazał, iż na rękojmię składają się dwa elementy: cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby ubiegającej się o ustanowienie biegłym sądowym. Kryterium "rękojmi należytego wykonywania obowiązków" ma służyć zagwarantowaniu odpowiedniego poziomu moralnego i zawodowego biegłego sądowego. Jego wypełnienie wymagane jest od kandydata niezależnie od spełnienia przez niego pozostałych warunków dotyczących kwalifikacji zawodowych. Ocena dawania rękojmi dotyczy prognozowania przyszłych zachowań kandydata do wykonywania obowiązków biegłego, a tych zaś nie sposób wnioskować inaczej niż z prezentowanej przez kandydata na biegłego postawy etycznej i moralnej, a także sposobu jego postępowania. Rękojmia należytego wykonywania zawodu wynika z dotychczasowego zachowania kandydata oraz z danych o nim. Minister ukonkretnił, iż w treści kwestionariusza osobowego, strona, niezgodnie z prawdą wskazała, że nie miało miejsca zdarzenie polegające na odmowie ustanowienia go biegłym sądowym. Tymczasem ubiegał się on już wcześniej o ustanowienie biegłym przy Sądzie Okręgowym w [...] i wniosek ten został rozpatrzony negatywnie przez Prezesa Sądu Okręgowego w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. Organ odwoławczy nie podzielił argumentacji skarżącego, zgodnie z którą składając oświadczenie przy wniosku o wpis na listę biegłych przy Sądzie Okręgowym we [...], pozostawał w przekonaniu, że dotyczy ono jedynie uprzednich wniosków o wpis na listę biegłych sądowych przy tym samym sądzie, a treść kwestionariusza osobowego nie zawiera jednoznacznego wskazania w tym zakresie. Minister przypomniał pytania znajdujące się w kwestionariuszu osobowym, których treść brzmi: "Czy kiedykolwiek odmówiono Panu/Pani ustanowienia biegłym sądowym? Przy którym sądzie?" i jego zdaniem w sposób niebudzący wątpliwości wskazują bowiem, że ewentualna odmowa ustanowienia biegłym sądowym dotyczy nie tylko uprzednich wniosków o ustanowienie tym biegłym przy Sądzie Okręgowym we [...]. Złożenie niezgodnego z prawdą oświadczenia podważa zaś zaufanie do skarżącego jako osoby kandydującej na biegłego sądowego i uzasadnia odmowę powierzenia mu tej funkcji.
Minister wskazał, iż organ I instancji uchybił obowiązkowi pouczenia strony o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań po złożeniu przez niego pisma z dnia 16 stycznia 2023 r., jednakże uchybienia nie miały jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy.
Pismem z dnia 15 czerwca 2023 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję zarzucając naruszenie:
1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 140 w zw. z art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez dokonanie dowolnej oraz wybiórczej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w konsekwencji błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, wobec uznania, że:
a) skarżącemu brak jest odpowiedniego do sprawowania funkcji biegłego sądowego przygotowania teoretycznego w zakresie znajomości prawa [...], wobec faktu ukończenia przez niego w latach 2008 - 2010 jedynie dwóch z trzech lat studiów w [...] na kierunku prawo w trybie stacjonarnym w celu uzyskania tytułu Bachelor of Law (LL.B), podczas gdy:
- z załączonego do wniosku o wpis na listę biegłych odpisu ocen na kierunku Bachelor of Law (Licencjat prawa), wynika, że skarżący ukończył i zaliczył w trakcie studiów znaczącą większość wynikających z programu studiów przedmiotów, obejmujących swym zakresem wszystkie elementarne dziedziny prawa obowiązującego w Państwie [...], a w tym prawo konstytucyjne, prawo karne, prawo zobowiązań, prawo roszczeń (odpowiednik prawa deliktów), prawo spółek, prawo majątkowe (odpowiednik prawa rzeczowego), prawo rodzinne, prawo konsumenckie, prawo pracy i prawo administracyjne, oraz takie przedmioty jak prawoznawstwo, podstawy zawodu prawnika, prawo europejskie, prawo międzynarodowe publiczne, prawo anglo-amerykańskie, szczegółowy kurs w zakresie przestępstw na papierach wartościowych oraz z zakresu statusu prawnego [...] mniejszości narodowej w [...], a specyfika trzeciego roku studiów (nieukończonego przez skarżącego) skupiała się na uczęszczaniu na seminaria licencjackie mające na celu jedynie przygotowanie pisemnej pracy licencjackiej i uzyskanie dyplomu ukończenia studiów, a więc skarżący ukończył i zaliczył wszystkie merytoryczne przedmioty, które były objęte programem studiów, w związku z czym uzyskał pełne przygotowanie teoretyczne z zakresu prawa [...] na akademickim poziomie, natomiast ukończenie studiów licencjackich w Państwie [...] uprawnia do rozpoczęcia jednorocznej aplikacji w celu uzyskania uprawnień do wykonywania zawodu adwokata,
- z przedłożonej przez skarżącego do akta sprawy rekomendacji z dnia 15 stycznia 2023 r. - sporządzonej przez Z. E., adwokata i notariusza w Państwie [...], wynika, że skarżący posiada wiedzę i zrozumienie zarówno prawa [...] jak i orzecznictwa sądów, posiada wiedzę i umie użytkować największy [...] system pomocy prawnej "[...]", w którym jest aktualizowane orzecznictwo i zmiany ustawodawcze, jak również inne właściwe strony rządowe, posiada umiejętności niezbędne do udzielania doradztwa i pomocy prawnej we wszystkich sprawach związanych z prawem [...], a w szczególności do świadczenia funkcji jako biegły sądowy w Polsce z zakresu prawa [...], a zatem, że skarżący posiada zarówno odpowiednie przygotowanie teoretyczne jak i praktyczne, niezbędne do sprawowania funkcji biegłego sądowego z zakresu prawa [...],
- skarżący wykonuje w Polsce zawód adwokata oraz tłumacza przysięgłego języka [...], w związku z czym posiada obszerną wiedzę w zakresie terminologii oraz instytucji prawnych w Państwie [...], świadczy nadto na bieżąco usługi pomocy prawnej klientom z Państwo [...], z racji swojego wykształcenia, doświadczenia zawodowego oraz kompetencji spełnia wymogi do wykonywania zawodu adwokata również na terenie Państwa [...], a zatem ma zarówno teoretyczne, jak i praktyczne przygotowanie do sprawowani funkcji biegłego sądowego z zakresu znajomości prawa [...],
b) rekomendacja z dnia 15 stycznia 2023 r. - sporządzona przez Z. E. stanowi jedynie subiektywną opinię określonej osoby o wnioskodawcy, która nie ma mocy wiążącej dla organu, a zatem organ ma prawo dokonać odmiennej od przedstawionej w referencjach oceny predyspozycji kandydata do pełnienia wskazanej funkcji, podczas gdy wystawiający rekomendację Z. E. wykonuje w Państwie [...] zarówno zawód adwokata, jak i notariusza, a zatem dwóch niezależnych zawodów zaufania publicznego, przy czym zgodnie z prawem Państwa [...] wykonywanie przez adwokata dodatkowo zawodu notariusza wymaga od niego odbycia wieloletniego stażu zawodowego, legitymowania się podwyższonymi wymogami należytej staranności oraz podwyższonym standardem należytej rękojmi wykonywania zawodu i stanowi swoiste "ukoronowanie" kariery w zawodzie adwokata, w związku z czym cieszy się on wysokim i niekwestionowanym autorytetem zawodowym, a zatem jego rekomendacja stanowi istotny dowód dla ustalenia stanu faktycznego niniejszej sprawy, ponadto jako dowód w toku postępowania administracyjnego należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, a przepisy nie wymagają urzędowego potwierdzenia stanu faktycznego w zakresie stwierdzenia przesłanek ustanowienia biegłym sądowym,
c) skarżący nie daje rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego, wobec oświadczenia przez niego w treści kwestionariusza osobowego, stanowiącego załącznik do wniosku o wpis na listę biegłych sądowych, że nie miała uprzednio miejsca odmowa wpisania go na listę biegłych sądowych, a oświadczenie to stoi w sprzeczności z treścią decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] listopada 2015 r., znak sprawy: Adm. [...], odmawiającej ustanowienia skarżącego biegłym sądowym w zakresie znajomości języka [...] oraz prawa [...], która to decyzja została utrzymana w mocy decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2016 r., znak sprawy: [...], podczas gdy:
- skarżący składając powyższe oświadczenie przy wniosku o wpis na listę biegłych przy Sądzie Okręgowym we [...] pozostawał w przekonaniu, że dotyczy ono jedynie uprzednich wniosków składanych do tego samego sądu o wpis na listę biegłych o tej samej specjalności, co składany wniosek, a treść kwestionariusza osobowego nie zawiera jednoznacznego wskazania w rzeczonym zakresie, tj. nie wyszczególnia jaki sąd miał odmówić ustanowienia biegłym sądowym, ani nie wskazuje jakiej specjalności miała dotyczyć odmowa, a uprzednia odmowa ustanowienia skarżącego biegłym sądowym przy Sądzie Okręgowym w [...] dotyczyła wniosku o ustanowienie skarżącego biegłym z zakresu znajomości języka [...] oraz prawa [...], tj. z zakresu specjalności rodzajowo odmiennego niż we wniosku objętego niniejszym postępowaniem, a więc omyłka skarżącego przy uzupełnianiu kwestionariusza osobowego nie wynikała z woli wprowadzenia organu w błąd, a odmiennej interpretacji treści poszczególnych elementów kwestionariusza osobowego, przez co nie powinna wpływać na ocenę tego czy skarżący daje rękojmię należytego wykonywania obowiązków biegłego,
- skarżący jest osobą niekaraną, o nieposzlakowanej opinii, wykonującą od 2020 r. zawód adwokata oraz od 2016 r. zawód tłumacza przysięgłego języka [...], wpisanego na listę tłumaczy przysięgłych prowadzoną przez Ministra Sprawiedliwości, a zatem wykonuje jednocześnie dwa zawody zaufania publicznego, przy wykonywaniu których cechuje się wysokim stopniem merytorycznym, sumiennością oraz dyspozycyjnością, a nadto jest związany zarówno przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak i normami korporacyjnymi oraz etycznymi, w związku z czym skarżącemu nie można zarzucić jakichkolwiek zachowali sprzecznych z normami moralnymi, etycznymi lub prawnymi, które wskazywałyby, że nie daje on rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego,
d) uznanie, że brak uzyskania przez skarżącego odpowiedniego przygotowania teoretycznego w zakresie prawa [...] stanowi okoliczność bezsporną w sprawie i zaniechanie dążenia przez organ do jej wyjaśnienia, podczas gdy okoliczność ta jest w sprawie sporna i niezgodna z twierdzeniem skarżącego, w ocenie którego posiada on odpowiednie przygotowanie teoretyczne w zakresie prawa [...] pozwalające mu na sprawowanie funkcji biegłego sądowego, a w konsekwencji zaniechanie przez organ wyjaśnienia spornych okoliczności sprawy z urzędu,
2) art. 136 § 1 w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 78 § 1 i 2 k.p.a. wobec zaniechania przeprowadzenia na etapie postępowania odwoławczego dodatkowego postępowania dowodowego w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie i nieuwzględnienie wniosków dowodowych skarżącego zawartych odwołaniu o zwrócenie się do Sądu Rejonowego dla [...] we [...] [...] Wydziału [...] sygn. akt [...] oraz Sądu Okręgowego we [...] [...] Wydziału [...] sygn. akt [...] o dostarczenie do akt niniejszego postępowania kopii sporządzonych przez skarżącego opinii oraz ewentualnych opinii uzupełniających, a także zwrócenie się do sędziów referentów w ww. sprawach w celu uzyskania stanowiska o sporządzonych przez skarżącego opiniach, a w szczególności ich przydatności do rozpoznania sprawy, informacji czy sporządzone opinie stanowiły podstawę do wydania orzeczenia kończącego sprawę, czy wydane w sprawie orzeczenie zostało zaskarżone, a jeżeli tak to z jakim wynikiem, wobec uznania, że wnioski te dążą do wykazania okoliczności niespornej, tj. tego, że skarżący sporządzał już opinie z zakresu znajomości prawa [...] na potrzeby postępowań sądowych w charakterze biegłego ad hoc, nie zaś do wykazania posiadania przez niego wiadomości teoretycznych z zakresu prawa [...], podczas gdy wnioski te dążyły do wykazania istotnych okoliczności, które są w sprawie sporne i zostały ustalone przez organ niezgodnie z twierdzeniami skarżącego, tj. zarówno uprzedniego korzystania przez sądy Apelacji [...] z wiedzy skarżącego w dziedzinie prawa [...] poprzez powoływanie go jako biegłego ad hoc z zakresu prawa [...], jak i należytego przygotowania teoretycznego i praktycznego skarżącego w dziedzinie prawa [...], jakości wydawanych przez niego opinii oraz ich przydatności do rozpoznania sprawy, a w konsekwencji nieuwzględnienie przez organ wniosków dowodowych dążących do wykazania okoliczności faktycznych sprawy, które organ uznał za nieudowodnione, tj. przygotowania teoretycznego skarżącego do wykonywania funkcji biegłego sądowego,
3) art. 140 w zw. z art. 10 § 1 w zw. z art. 79a § 1 w zw. z art. 81 k.p.a. poprzez:
a) zaniechanie przez organ drugiej instancji wskazania przed wydaniem decyzji, że w ocenie organu skarżący nie spełnił lub nie wykazał przesłanek ustanowienia biegłym sądowym w postaci dawania przez niego rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego oraz odpowiedniego przygotowania teoretycznego oraz praktycznego, co skutkowało wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem skarżącego, a w konsekwencji uniemożliwienie skarżącemu złożenia jakichkolwiek dalszych wyjaśnień co do tych okoliczności oraz podjęcia inicjatywy dowodowej w celu ich wyjaśnienia,
b) zaniechanie przez organ drugiej instancji poinformowania skarżącego o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji przez organ drugiej instancji, co skutkowało uniemożliwieniem skarżącemu czynnego udziału na tym etapie postępowania i podjęcia działań w celu wyjaśnienia wątpliwości w zakresie stanu faktycznego sprawy, których organ nie usunął z urzędu,
2. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) § 12 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wobec uznania, że:
a) skarżący nie posiada teoretycznych wiadomości specjalnych w zakresie znajomości prawa [...], pozwalających na ustanowienie go biegłym sądowym, podczas gdy z prawidłowo zebranego oraz ocenionego materiału dowodowego w sprawie wynika, że skarżący posiada daleko idące przygotowanie teoretyczne do sprawowania funkcji biegłego sądowego z zakresu prawa [...], które zdobył w trakcie nauki akademickiej oraz wielu lat pracy wykonywanej w charakterze adwokata oraz tłumacza przysięgłego języka [...], a czemu dał wyraz w sporządzonych dotychczas na zlecenie różnych sądów opiniach z zakresu znajomości prawa [...] jako biegły ad hoc,
b) dla wykazania przesłanki posiadania teoretycznych i praktycznych wiadomości specjalnych na potrzeby ustanowienia biegłym w zakresie prawa [...] nie jest wystarczające samo wykształcenie prawnicze, lecz również nabycie formalnych uprawnień do wykonywania zawodu prawniczego w Państwie [...], podczas gdy naruszony przepis nie ustanawia formalnego wymogu posiadania określonego stopnia wykształcenia lub wykonywania określonego zawodu, a zawiera otwartą formułę posiadania teoretycznych i praktycznych wiadomości specjalnych w danej dziedzinie,
którą osoba ubiegająca się o ustanowienie biegłym sądowym może wykazać w dowolny sposób,
c) § 12 ust. 2 rozporządzenia, wobec uznania, że dla wykazania przesłania posiadania teoretycznych i praktycznych wiadomości specjalnych w danej gałęzi nauki, techniki, sztuki, rzemiosła, a także innej umiejętności, dla której ma być ustanowiona, konieczne jest przedstawienie dyplomów, świadectw i certyfikatów, które w sposób "obiektywny" potwierdzałyby kwalifikacje kandydata na biegłego, a zatem dokumentów urzędowych, którym organ nadaje większą moc dowodową, podczas gdy zgodnie z naruszonym przepisem posiadanie wiadomości specjalnych powinno być wykazane dokumentami lub innymi dowodami, a zatem dowolnym środkami dowodowymi,
d) § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia, wobec uznania, że skarżący nie daje rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego wobec sprzeczności oświadczenia złożonego przez niego w treści kwestionariusza osobowego, stanowiącego załącznik do wniosku o wpis na listę biegłych sądowych, z treścią decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] listopada 2015 r., znak sprawy: Adm. [...], utrzymanej w mocy decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2016 r., znak sprawy: [...], podczas gdy w zakresie tego oświadczenia nie można przypisywać skarżącemu woli wprowadzenia organu w błąd, bowiem pomyłka ta wynikała z odmiennej interpretacji treści rzeczonego kwestionariusza, a ponadto dotychczasowa ścieżka kariery zawodowej skarżącego oraz tryb życia przemawiają za tym, że daje on rękojmię należytego wykonywania obowiązków biegłego sądowego.
W obszernym uzasadnieniu skarżący rozwinął podniesione zarzuty. Wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2023 r., znak sprawy [...] oraz decyzji organu I instancji.
Jednocześnie wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Postanowieniem z dnia 31 października 2023 r., o sygn. akt VI SA/Wa 4566/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 marca 2024 r., o sygn. akt I GZ 66/24 uchylił powyższe postanowieniem WSA w Warszawie i przywrócił termin do wniesienia skargi.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o podrzucenie skargi ewentualnie oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej "p.p.s.a.").
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie jest ona zasadna.
Rolą Sądu administracyjnego było wyłącznie zbadanie, czy odmowa ustanowienia skarżącego biegłym sądowym narusza prawo, czy organ dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji zapadły po dostatecznym i wyczerpującym wyjaśnianiu wszystkich okoliczności sprawy - istotnych dla podjętego rozstrzygnięcia, zatem bez naruszenia zasad postępowania administracyjnego przed organami administracji, wynikających w szczególności z art. 7, 75 § 1, 77 § 1, 80 k.p.a., ani naruszenia prawa materialnego § 12 ust. 1 pkt 3 i 4, ust. 2 rozporządzenia.
W myśl zasady ustalonej w art. 8 § 1 k.p.a., organy administracji zobowiązane są prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, co wyraża się m.in. w podejmowaniu czynności zmierzających do dokonania wyczerpującej oceny, w tym w ramach postępowania odwoławczego, także w odniesieniu do okoliczności powoływanych przez podmiot wnoszący odwołanie. Postępowanie przed organem odwoławczym nie wymagało uzupełnienia, a organ odwoławczy w pełni podzielił i przyjął za swoje ustalenia organu I instancji zawierając też własną ocenę. Zarzut formułowany wobec działania organu odwoławczego nie zasługuje zatem na uwzględnienie. Okoliczności faktyczne sprawy zostały prawidłowo ustalone przez organy obu instancji. W ocenie Sądu, jednoznaczny stan faktyczny oraz prawidłowa ocena dowodów pozwoliły na wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Przedmiotem skargi jest decyzja Ministra Sprawiedliwości utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Sądu Okręgowego we [...], który odmówił ustanowienia I. D. biegłym sądowym we wnioskowanym zakresie.
Stosownie do treści § 12 ust. 1, biegłym może być ustanowiona osoba, która:
1) korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich,
2) ukończyła 25 lat życia,
3) posiada teoretyczne i praktyczne wiadomości specjalne w danej gałęzi nauki, techniki, sztuki, rzemiosła, a także innej umiejętności, dla której ma być ustanowiona,
4) daje rękojmię należytego wykonywania obowiązków biegłego,
5) wyrazi zgodę na ustanowienie jej biegłym.
Posiadanie wiadomości specjalnych powinno być wykazane dokumentami lub innymi dowodami. Ocena, czy posiadanie wiadomości specjalnych zostało dostatecznie wykazane, należy do prezesa sądu okręgowego (§ 12 ust. 2 rozporządzenia). Co istotne, a na co zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w swym wyroku z dnia 17 stycznia 2019 r., o sygn. akt II GSK 5155/16, decyzja dotycząca ustanowienia biegłym sądowym jest wydawana na zasadzie uznania administracyjnego. W orzecznictwie sądowym zwracano uwagę, że nie istnieje prawny obowiązek ustanowieniem biegłym sądowym osoby ubiegającej się o to stanowisko. Jednak decyzje uznaniowe wydane w tym zakresie nie tracą charakteru decyzji administracyjnej i podlegają ogólnym regułom ich podejmowania i uzasadniania, wynikającym z kodeksu postępowania administracyjnego. Przyjmuje się, że w odniesieniu do decyzji uznaniowych "pewną wskazówkę interpretacyjną stanowi art. 7 k.p.a. dotyczący uznania administracyjnego, w myśl którego organy administracji uprawnione są do własnej oceny interesu społecznego i słuszności interesu obywatela i każdorazowo o treści podejmowanego rozstrzygnięcia decydują okoliczności konkretnego przypadku. Interes obywatela winien być przy tym "słuszny" w rozumieniu obiektywnym, nie może być natomiast wyprowadzany z własnego tylko jego przekonania opartego na poczuciu krzywdy i nierówności" (wyrok NSA w Katowicach z 20.05.1998 r., I SA/Ka 1744/96 (...)." (M. Wróbel, M. Jaśkowska, M. Wilbrandt–Gotowicz, Komentarz aktualizowany kodeksu postępowania administracyjnego, (do art. 7) Lex/el.2018). Decyzje wydane na zasadzie uznania podlegają, co oczywiste, kontroli sądu administracyjnego, jednak zakres tej kontroli jest inaczej ukształtowany. Zbadaniu wymaga wówczas to, czy w ogóle dopuszczalne było uznanie administracyjne, czy nie przekroczono jego granic przy wydawaniu decyzji, jak również, czy prawidłowo uzasadniono w zgodzie z art. 7 k.p.a. wybór danego rozstrzygnięcia sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Władza sądownicza nie może zastępować władzy wykonawczej, a pełna kontrola decyzji wydanych na zasadzie uznania administracyjnego, może rodzić takie obawy (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 6 wydanie, C.H. Beck, str. 495). W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się również, że "ograniczony charakter kontroli sądu administracyjnego w stosunku do decyzji administracyjnych opartych na normach prawnych uznaniowych sprowadza się do badania kryteriów wyboru dokonanego przez organ administracyjny w zaskarżonej decyzji, przy jednoczesnym pozostawieniu temu organowi swobody w zakresie takiego wyboru" (por. T. Woś (red), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, wyd. VI, opubl. WK 2016, komentarz do art. 3, uwaga 37 i podane tam orzecznictwo).
Decyzja uznaniowa może być zatem uchylona przez Sąd w wypadku stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można natomiast mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.
W przedmiotowej sprawie, zdaniem Sądu, ocena dokonana przez Prezesa Sądu Okręgowego we [...], a następnie Ministra Sprawiedliwości, w trybie, co wymaga podkreślenia, decyzji uznaniowej, została dokonana w sposób zgodny z prawem.
Biegły sądowy jest organem pomocniczym sądu w przypadkach wymagających zasięgnięcia wiadomości specjalnych, zaś jego opinia stanowi dowód w postępowaniu prowadzonym przez sądy lub organy ścigania. Od kandydata na biegłego sądowego należy zatem oczekiwać najwyższych, nie budzących wątpliwości kwalifikacji, w tym dużego doświadczenia zawodowego oraz odpowiedniego, stale aktualizowanego i pogłębianego przygotowania teoretycznego. Wątpliwości co do poziomu wiadomości specjalnych kandydata na biegłego, czynią zaś uprawnioną decyzję o odmowie ustanowienia biegłym sądowym.
W niniejszej sprawie skarżący wnioskiem z 30 sierpnia 2022 r. wniósł o ustanowienie go biegłym sądowym z zakresu prawa [...]. Z dokumentów przedstawionych przez skarżącego wynika, że skarżący w latach 2008 – 2010 był studentem w trybie stacjonarnym [...] na kierunku prawo. Ukończył dwa z trzech lat studiów, podczas których zaliczył dziedziny prawa obowiązujące w Państwie [...], a w tym:
1) prawo konstytucyjne,
2) prawo karne,
3) prawo zobowiązań,
4) prawo roszczeń (odpowiednik prawa deliktów),
5) prawo spółek,
6) prawo majątkowe (odpowiednik prawa rzeczowego),
7) prawo rodzinne,
8) prawo konsumenckie,
9) prawo pracy,
10) prawo administracyjne,
11) prawoznawstwo,
12) podstawy zawodu prawnika,
13) prawo europejskie,
14) prawo międzynarodowe publiczne,
15) prawo anglo-amerykańskie,
16) szczegółowy kurs w zakresie przestępstw na papierach wartościowych
17) szczegółowy kurs z zakresu statusu prawnego [...] mniejszości narodowej w
[...].
Do pisma z dnia 16 stycznia 2023 r. skarżący dołączył rekomendacje sporządzone przez [...] adwokata i notariusza Z. E., z których wynika, iż zna on skarżącego, a ten pobierał naukę w [...] w instytucji szkolnictwa wyższego z zakresu prawa przez dwa lata. Udzielający rekomendacji wskazał, iż podczas rozmów doszedł do przekonania, iż skarżący posiada wiedzę i zrozumienie prawa [...] i orzecznictwa sądów. Znany jest mu [...] system pomocy prawnej "[...]". Wyraził też uznanie dla jego umiejętności, i które w jego ocenie pozwalają pełnienie funkcji biegłego sądowego w Polsce z zakresu prawa [...].
Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowego, zdaniem Sądu, podzielić należy stanowisko orzekających w sprawie organów, że skarżący nie wykazał spełnienia określonej w § 12 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia przesłanki ustanowienia biegłym sądowym z zakresu znajomości prawa [...]. Przedstawione dokumenty, potwierdzają fakt ukończenia dwóch lat z trzech lat studiów, kończących się uzyskaniem tytułu Bachelor of Law. Jak słusznie, zdaniem Sądu, zauważył Minister Sprawiedliwości, okoliczności te nie dowodzą posiadania przez skarżącego przygotowania teoretycznego w zakresie znajomości prawa [...].
Skarżący wskazał, iż przed powrotem do Polski, w latach 2006 - 2010 pracował na terenie [...] w kilku spółkach handlowych w działach prawnych, co pozwoliło mu na poznanie lokalnych zwyczajów biznesowych i [...] prawa handlowego. Skarżący nie dołączył jednak dokumentacji źródłowej w tym przedmiocie. Po powrocie do Polski, od maja 2011 r., prowadzi działalność w zakresie świadczenia usług prawnych i translatorskich i podnosi, że może uzyskać wpis na listę prawników zagranicznych w Państwie [...].
W ocenie Sądu, nie sposób zarzucić decyzjom organów wadliwość oceny, że złożone do sprawy dokumenty nie potwierdzają posiadania przez skarżącego teoretycznych wiadomości specjalnych (a więc na poziomie eksperckim), ani umiejętności praktycznych wymaganych od biegłego sądowego w dziedzinie objętej wnioskiem.
Oceny tej nie zmienia sporządzane przez stronę opinie w charakterze biegłego ad hoc. Biegły sądowy jest osobą posiadającą wiadomości specjalne, wezwaną przez sąd do zbadania i wyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, których poznanie wymaga wiadomości specjalnych z zakresu nauki, sztuki, techniki lub rzemiosła. Jest to również osoba wezwana w celu wydania opinii, co do okoliczności istotnej w danej sprawie do jej wyjaśnienia. Rezultat pracy biegłego sądowego w postaci opinii (opinia biegłego) stanowi dowód w sprawie i podlega ocenie sądu pod kątem zupełności (kompletności) i rzetelności. Warto wspomnieć, iż na gruncie procedury cywilnej oraz karnej funkcjonują dwa pojęcia biegłych: biegły sądowy oraz biegły ad hoc. Obydwaj biegli są jednakowo uprawnieni do wydania opinii w postępowaniu cywilnym albo karnym. Różnica w ich funkcjonowaniu dotyczy jedynie sposobu powołania do pełnienia funkcji biegłego. W przypadku biegłych sądowych Sąd powołuje biegłego z listy biegłych sądowych prowadzonej przez prezesa właściwego sądu okręgowego. Natomiast biegły ad hoc ustanawiany jest przez organ procesowy spośród specjalistów w danej dziedzinie, jednakże niewpisanych na listę biegłych sądowych. Zgodzić należy się z Ministrem, iż biegły ad hoc nie podlega weryfikacji dokonywanej przez prezesa sądu okręgowego w trybie przewidzianym w rozporządzeniu, trudno więc uznać, aby sporządzone przez skarżącego opinie stanowiły gwarancję posiadania przez niego teoretycznych i praktycznych wiadomości specjalnych, o których mowa w treści § 12 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.
Konkludując w aktach sprawy brak jest dokumentów, na podstawie których można uznać, że skarżący posiada praktyczne i teoretyczne wiadomości specjalne w zakresie prawa [...].
Zgodnie z § 1 ust. 1 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia, biegłym sądowym może być ustanowiona osoba, która daje rękojmię należytego wykonywania obowiązków biegłego. W słowniku Języka Polskiego PWN pod redakcją M. Szymczaka (Warszawa 2002 r., s. 58) pojęcie rękojmi zdefiniowano jako "poręczenie, zagwarantowanie czegoś, gwarancja, zabezpieczenie, pewność, zapewnienie o czymś, przyrzeczenie czegoś". Kryterium "rękojmi należytego wykonywania obowiązków" ma zatem służyć zagwarantowaniu odpowiedniego poziomu moralnego i zawodowego biegowego sądowego. Spełnienie przesłanki z § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia wymagane jest od kandydata niezależnie od spełnienia przez niego pozostałych warunków, dotyczących legitymacji czynnej, kwalifikacji zawodowych i doświadczenia praktycznego. Redakcja § 12 przesądza zatem o konieczności kumulatywnego spełnienia przesłanek wymienionych w pkt 1-5. Natomiast osoba ubiegająca się o wpis na listę biegłych sądowych zobowiązana jest do potwierdzenia warunków formalnych, jakie są stawiane kandydatom na biegłych, zaś ich ocena należy wyłącznie do prezesa konkretnego sądu okręgowego, do którego został złożony wniosek. Jak słusznie stwierdził Minister, już samo złożenie niezgodnego z prawdą oświadczenia może podważać zaufanie do I. D. jako osoby kandydującej na biegłego sądowego i uzasadnia odmowę powierzenia mu tej funkcji.
W tym kontekście, wbrew zarzutom podniesionym przez skarżącego, zupełnie wystarczającym do dokonania oceny rękojmi skarżącego było odniesienie się jedynie do odpowiedzi udzielonej przez skarżącego na pytanie z kwestionariusza: "Czy kiedykolwiek odmówiono Panu/Pani ustanowienia biegłym sadowym? Przy którym Sądzie? Odpowiedź skarżącego brzmiała: "Takie zdarzenie nie miało miejsca". I to właśnie legło u podstaw uzasadnionych wątpliwości, co do posiadania przez skarżącego cech umożliwiających ustanowienie go biegłym sądowym. Należy przy tym podkreślić, że to kandydat na biegłego dobrowolnie, bowiem na własny wniosek, poddaje się ocenie organu w zakresie posiadania wymogów i w trybie określonym rozporządzeniem, czy spełnia określone w nim przesłanki: formalne i merytoryczne do zadośćuczynienia jego wnioskowi.
Bez wpływu na wynik sprawy pozostaje naruszenie przez Ministra art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a., choć do tego naruszenia niewątpliwie doszło. Zgodnie z art. 10 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (§ 1). Organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (§ 2). Organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (§ 3). Zgodnie natomiast z art. 79a § 1 k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. Minister wydał zaskarżoną decyzję z ewidentnym naruszeniem powyższych przepisów.
Wyjaśnić jednak trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym obecnie jednolity i utrwalony jest pogląd, że dla skuteczności zarzutu naruszenia zasady czynnego udziału stron w toczącym się postępowaniu administracyjnym koniecznym jest wykazanie, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło stronie przeprowadzenie konkretnych czynności procesowych, a w następstwie realizację przysługujących jej praw i nie mogło być konwalidowane na późniejszych etapach tego postępowania, jak również, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy (por. np. wyrok NSA z 18 maja 2006 r., sygn. akt II OSK 831/05; wyrok NSA z 24 stycznia 2019 r., sygn. akt I OSK 1691/18; z 12 marca 2019 r., sygn. akt II OSK 1022/17, z 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 2908/17). W niniejszej sprawie sytuacja taka nie miała jednak miejsca.
Reasumując, w ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, jak również przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.