VI SA/Wa 363/24

VI SA/Wa 363/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-04-22
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-02-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Pawłowska /przewodniczący sprawozdawca/
Iwona Kozłowska
Urszula Wilk
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Dnia 22 kwietnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Dorota Pawłowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Urszula Wilk Asesor WSA Iwona Kozłowska Protokolant ref. Anna Arendt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi Z. Z. na decyzję Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia 28 listopada 2023 r. nr [..] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego oddala skargę
Uzasadnienie
Uchwałą z 28 listopada 2023 r. nr DZP-II.604.57.2023 (dalej: "zaskarżona uchwała") Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (dalej: "Organ", "Komisja Odwoławcza"), działając na podstawie art. 78h ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 1184; dalej: "Pr. Adw."), po rozpatrzeniu odwołania Z. Z. (dalej: "Skarżący", "Strona") od uchwały nr 63/2023 z 26 maja 2023 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr 3 do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2023 r. z siedzibą w Warszawie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego (dalej: "Komisja Egzaminacyjna") – utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej z 26 maja 2023 r.
Do wydania zaskarżonej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Skarżący, w dniach 25-28 kwietnia 2023 r. przystąpił do egzaminu adwokackiego, na podstawie art. 77b ustawy Pr. Adw., przed Komisją Egzaminacyjną. Po dokonaniu oceny każdego z zadań z zakresu: prawa karnego, cywilnego, gospodarczego, administracyjnego i zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki, Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że zdający otrzymał z zadania: z zakresu prawa karnego - ocenę dobrą, z zakresu prawa cywilnego - ocenę niedostateczną, z zakresu prawa gospodarczego - ocenę dostateczną, z zakresu prawa administracyjnego - ocenę dobrą, z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki - ocenę dostateczną.
Zgodnie z art. 78f ust. 1 ustawy Pr. Adw. pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu adwokackiego otrzymał ocenę pozytywną. W tej sytuacji Komisja Egzaminacyjna uchwałą nr 63/2023 z 26 maja 2023 r. stwierdziła, że Skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu adwokackiego. Podstawę prawną uchwały stanowił art. 78f ust. 2 ustawy Pr. Adw.
Skarżący od powyższej uchwały wniósł odwołanie, zarzucając, że jego praca spełnia większość z określonych wymagań, zaś ewentualne braki i niedociągnięcia zostały ocenione zbyt rygorystycznie. Podkreślił istotność zachowania wymogów formalnych apelacji, jako warunkujących jej przyjęcie do rozpoznania, zaznaczając jednak, że nie powinny one być traktowanie "nazbyt formalistycznie", gdyż nieprecyzyjne sformułowanie zarzutów, czy też wniosku apelacyjnego "nie upoważniałoby do odrzucenia apelacji".
Odwołanie Strony nie zostało uwzględnione. Na podstawie art. 78h ust. 1, 9 i 12 ustawy Pr. Adw. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2023 r. poz. 775, ze zm.; dalej: "Kpa") Komisja Odwoławcza zaskarżoną uchwałą utrzymała w mocy uchwałę z 26 maja 2023 r.
W uzasadnieniu uchwały Komisja Odwoławcza podniosła, że na skutek odwołania kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez Stronę. Obowiązek Komisji Odwoławczej ponownego rozpatrzenia sprawy polega zatem na ponownej, ostatecznej ocenie propozycji rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakwestionowanej przez zdającego części egzaminu w kontekście zarzutów i argumentacji odwołania. Wskazała także, że mając na uwadze cel i charakter egzaminu zawodowego, ustawodawca dopuszcza przy ocenie prac z poszczególnych części egzaminu możliwość różnego, acz prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. W sprawie zdający kwestionuje ocenę uzyskaną z pracy z zakresu prawa cywilnego. W tym zakresie koniecznym jest odniesienie się do podniesionych zarzutów, także przez pryzmat argumentów zawartych w uzasadnieniu odwołania.
Rozpoznając sprawę merytorycznie Komisja Odwoławcza wskazała, że prace egzaminacyjne Skarżącego z każdej z pięciu części egzaminu oceniało niezależnie od siebie dwóch egzaminatorów, przy czym pracę z zakresu prawa cywilnego obaj egzaminatorzy ocenili na ocenę niedostateczną.
SSN prof. Dr hab. P. C. wskazał, że apelacja jest konstruktywnie poprawna, zaskarżono postanowienie wstępne w całości, natomiast mylnie zawnioskowano o przekazanie do ponownego rozpoznania. Poprawnie podniesiono zarzut naruszenia art. 233 Kc, aczkolwiek bardzo lapidarnie, w uzasadnieniu odniesiono się tylko do niektórych aspektów naruszenia tego przepisu, brak nadto wyciągnięcia dalej idących wniosków i wskazania orzecznictwa. Wskazano naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 172 § 1 w zw. z art. 336 Kc i 206 Kc, natomiast zarówno w treści zarzutów, jak i w uzasadnieniu przemieszano argumenty procesowego i materialne. Brak jakiegokolwiek orzecznictwa, praca chaotyczna. Wadliwie obliczona w.p.z. Dodatkowo egzaminator wskazał na niestaranność językową pracy.
Adw. dr hab. W. M. podniósł, że apelacja jest częściowo formalnie poprawna. Wartość przedmiotu zaskarżenia jest zawyżona. Zarzut naruszenia art. 233 § 1 Kpc jest sformułowany zbyt ogólnikowo, zdający według egzaminatora błędnie stawia zarzuty materialnoprawne, np. zarzut 1 (dotyczący naruszenia art. 206 Kc) został sformułowany w sposób odnoszący się do zasad rozkładu ciężaru dowodu, a zarzut 2 (zarzut naruszenia art. 206 w zw. z art, 172 w zw. z art. 336 Kc) dotyczy w istocie nieprawidłowej oceny dowodów. Wniosek sformułowany został nieprawidłowo - charakter postawionych zarzutów nie uzasadnia wniosku kasatoryjnego, lecz reformatoryjny.
Odnosząc się do oceny wyniku uzyskanego przez egzaminowanego z zadania z zakresu prawa cywilnego Komisja Odwoławcza wskazała, że ta część egzaminu adwokackiego polegała na sporządzeniu apelacji w imieniu wnioskodawczyni Anny Lis albo opinii prawnej. Prawidłowe rozwiązanie zadania wymagało opracowania apelacji zaskarżającej postanowienie wstępne w całości. Następnie wskazano na poprawny sposób rozwiązania zadania, wyjaśniając że pełnomocnik wnioskodawczyni, działając w jej interesie, powinien uznać za konieczne wniesienie apelacji i zaskarżyć postanowienie wstępne w całości. Powinien sformułować żądanie zmiany zaskarżonego postanowienia wstępnego w całości i oddalenie wniosku o zasiedzenie. Apelujący winien dostrzec, że do zasiedzenia nie doszło z uwagi na brak samoistności posiadania po stronie uczestnika, przy czym należało podnieść okoliczności nie tylko związane z wykonywaniem prawa poprzez współposiadanie nieruchomości wspólnej przez wnioskodawczynię (wszystkie okoliczności związane z jej obecnością i korzystaniem z nieruchomości), ale również te związane z brakiem zamanifestowania przez uczestnika woli wkroczenia w uprawnienia właścicielskie wnioskodawczyni prowadzące do jej wyzucia ze współposiadania rzeczy wspólnej, a przynajmniej brak wykazania takowych w toku postępowania. Należało zanegować możliwość przyjęcia przez sąd domniemania samoistności posiadania (art. 339 Kc). Kluczowym momentem, jeśli chodzi o merytoryczne rozwiązanie zadania egzaminacyjnego, było zarzucenie sądowi I instancji sięgnięcia po domniemanie prawne samoistności posiadania w sporze pomiędzy współwłaścicielami rzeczy. Zdający winien zatem zauważyć, że nie jest to "klasyczna" sprawa o nabycie prawa własności przez zasiedzenie, ale sprawa, w której jeden ze współwłaścicieli dąży do pozbawienia na tej drodze (zasiedzenia) prawa własności w zakresie udziału innego współwłaściciela. W tego rodzaju sprawach nie wystarczy wykonywanie prawa przez jednego ze współwłaścicieli, skierowane choćby do całej rzeczy, ale konieczne jest w istocie skuteczne wyzucie drugiego współwłaściciela ze współposiadania rzeczy i zamanifestowanie takiego zachowania wobec tegoż współwłaściciela jako woli nabycia ("przejęcia") jego udziału. Tego rodzaju zachowanie przełamujące zasadę wykonywania prawa współwłasności wynikającą z art. 206 Kc winien udowodnić wnioskujący o zasiedzenie, w tym wypadku uczestnik. Samo zatem postawienie zarzutu braku samoistności posiadania po stronie uczestnika nie dotyka istoty sprawy, jeżeli zdający nie dostrzeże specyfiki sytuacji z punktu widzenia prawa materialnego (naruszenie art. 172 § 2 Kc, art. 206 Kc) i ciężaru dowodu po stronie uczestnika co do faktów świadczących o wykroczeniu przez niego ponad uprawnienia wynikające dla każdego ze współwłaścicieli z art. 206 Kc (art. 339 Kc).
Dalej Komisja Odwoławcza podniosła, że w pracy egzaminacyjnej należało ponadto postawić co najmniej jeden skuteczny zarzut naruszenia prawa procesowego (art. 233 § 1 Kpc - błąd w ocenie dowodów), który w zasadzie winien prowadzić do zakwestionowania w powiązaniu z nim ustaleń faktycznych sądu I instancji niekorzystnych dla skarżącej, jako niemających potwierdzenia w materiale dowodowym i prowadzących do błędnych wniosków. Jakie winny to być zarzuty (przy dopuszczalnej pewnej ich różnorodności pracy egzaminacyjnej w zależności od indywidualnego podejścia każdego zdającego) szczegółowo wskazano w "Opisie istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego", który prawidłowo naprowadza w tej materii. Zdający powinien w przygotowanej apelacji odnieść się do materiału dowodowego, wskazać, który dowód i w jakim zakresie został oceniony nieprawidłowo, jakimi błędnymi ustaleniami faktycznymi to skutkowało i finalnie - jaki to miało wpływ na treść rozstrzygnięcia.
Jak ocenił Organ, rolą zdającego było ponadto zaprezentowanie stanowiska zabezpieczającego interes reprezentowanej strony, przede wszystkim poprzez postawienie prawidłowego wniosku zaskarżenia, a sposób, w jaki zostało to w pracy uczynione wpływa na wynik egzaminu i ewentualną gradację oceny pozytywnej. Oczywiście wniosek apelacji nie wiąże sądu i jego nieprawidłowe sformułowanie nie wpływałoby bezpośrednio na interes reprezentowanego, jednakże egzamin adwokacki jest właśnie po to przeprowadzany, by sprawdzić m.in. umiejętności osoby go składającej w tym zakresie. Podobnie zarzuty naruszenia prawa materialnego sąd ad quem uwzględnia z urzędu w granicach zaskarżenia, jednakże argumentację tego rodzaju należy zdecydowanie uznać za chybioną w warunkach egzaminu zawodowego.
Oceniając ponownie pracę egzaminacyjną z zakresu prawa cywilnego sporządzoną przez Skarżącego Komisja Odwoławcza wyjaśniła, że należy odnieść się do wszystkich podniesionych w treści odwołania argumentów oraz ocen egzaminatorów.
Według Komisji Odwoławczej słusznie wytknęli obaj egzaminatorzy, że błędna jest wartość przedmiotu zaskarżenia albowiem zdający uwzględnił także kwotę roszczenia o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie, które nie było wszak przedmiotem skarżonego postanowienia wstępnego. Całkowicie chybiony i sprzeczny z interesem reprezentowanej strony, a nadto stojący w sprzeczności z treścią zarzutów (co wskazał jeden z egzaminatorów) jest wniosek o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Niespójny z tym wnioskiem jest nadto wniosek o zasądzenie kosztów. Ponadto, zdający, sprzecznie z art. 126 § 2 k.p.c. wskazał adresy i nr PESEL stron i adres pełnomocnika, pomimo, że apelacja nie jest pierwszym pismem procesowym w sprawie. Wprawdzie zamieszczenie dodatkowych, niewymaganych przepisami, danych nie jest błędem, który miałby negatywne skutki dla reprezentowanej strony, jednak w warunkach egzaminacyjnych podlega ocenie znajomość przepisów, stąd wytknięcie i tego rodzaju błędów jest konieczne. Dowód uiszczenia opłaty sądowej oraz odpis apelacji zostały wymienione w załącznikach, zbędnie natomiast dołączono także dowód uiszczenia opłaty od uzasadnienia, który znajduje się już wszak w aktach sprawy - jak wyżej, jest to błąd nie mający wprawdzie wpływu na skuteczność środka odwoławczego, jednak w warunkach egzaminu weryfikacji podlega i taka wiedza.
W ocenie Organu zdający nie sformułował prawidłowo wszystkich zarzutów apelacji.
Został sformułowany zarzut naruszenia art. 206 Kc w kontekście konieczności posiadania samoistnego ponad swój udział i ujawnienia wobec osób trzecich woli wyjścia poza swoje prawo, jako przesłanki zasiedzenia udziału. Zdający prawidłowo wskazuje, że błędem sądu I instancji była niewłaściwa wykładnia tego przepisu, a to uznanie, że uczestnik nie musiał udowodnić rozszerzenia zakresu swojego posiadania. W uzasadnieniu, zdający przytacza trafne orzeczenie Sądu Najwyższego (co uszło uwadze tego z egzaminatorów, który zarzuca brak przywołania w uzasadnieniu orzecznictwa) dotyczące tej kwestii. W dalszej części uzasadnienia zarzutu wywody dotyczą już jednak oceny dowodów, co powinno było znaleźć się w uzasadnieniu zarzutu naruszenia prawa procesowego, a to art. 233 § 1 Kpc.
Zarzut naruszenia art. 206 w zw. z art. 172 w zw. z art. 336 Kc został sformułowany całkowicie błędnie, z jego treści wynika bowiem zakwestionowanie wyłącznie oceny dowodów, a nie zastosowanie, niezastosowanie lub błędna wykładnia przywołanych przepisów prawa materialnego, zresztą zdający nie precyzuje na czym polegać ma naruszenie przepisów prawa materialnego, które przytacza. Z treści zarzutu zdaje się wynikać błędne przeświadczenie zdającego, że naruszenie prawa materialne polega na zastosowaniu przepisów opisujących zasiedzenie, w sytuacji, gdy z oceny dowodów wynika, że przesłanki zasiedzenia nie zostały spełnione. Całość uzasadnienia zarzutu dotyczy także wyłącznie oceny dowodów. Tym samym, choć sformułowanie zarzutu naruszenia przytoczonych przepisów niewątpliwie miałoby rację bytu w okolicznościach egzaminacyjnego kazusu, wobec wskazanych braków, nie ma możliwości uznania tak postawionego i uzasadnionego zarzutu ani za prawidłowy, ani skuteczny.
Komisja Odwoławcza podniosła, że brak jest zarzutu naruszenia art. 339 Kc, także w treści uzasadnienia zdający w ogóle nie wskazał na niedopuszczalność stosowania ww. przepisu w przypadku ustalania stanu prawnego na potrzeby zasiedzenia w stosunkach między współposiadaczami nieruchomości.
Zdający postawił wprawdzie zarzut naruszenia art. 233 § 1 Kpc, jednak zgodzić się należy z oceną obu egzaminatorów, że uczynił to w sposób niepełny. Po pierwsze, zdający pominął ocenę części dowodów, np. przesłuchanie uczestnika i zeznania jego żony, które to dowody częściowo potwierdzały wersję wnioskodawczym, co sąd przeoczył. Po drugie brakło w treści zarzutu wskazania na czym konkretnie polegał błąd sądu w zakresie oceny dowodów, tj., jakim zasadom prawidłowego rozumowania sąd uchybił, co jest wszak niezbędnym elementem zarzutu naruszenia ww. przepisu. Po trzecie zaś, w treści zarzutu zdający nie przywołał konkretnych okoliczności, których sąd nie uwzględnił. Częściowo uczynił zadość temu obowiązkowi w uzasadnieniu, jednak nie w uzasadnieniu zarzutu naruszenia art. 233 § 1 Kpc. W tym punkcie, zdający ograniczył się tylko do wymienienia okoliczności błędnie przez sąd ustalonych i konstatacji, że "jeżeli sąd dałby wiarę zeznaniom świadków i wnioskodawczym to doszedłby do przekonania, że wnioskodawczyni jest pełnoprawną współwłaścicielką przedmiotowej nieruchomości". Jest to dalece niewystarczające, brakuje wskazania, co konkretnie zeznali świadkowie i co podały strony oraz które z tych okoliczności należy uznać za wiarygodne i dlaczego. Tym samym i tego zarzutu nie można uznać za prawidłowo skonstruowany. Owszem, jak wskazano wyżej, niektóre istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności faktyczne zostały w uzasadnieniu przytoczone, niemniej jednak zostały one podane (wadliwie) jako umotywowanie zarzutów naruszenia prawa materialnego. Komisja Odwoławcza podkreśliła, że w warunkach egzaminu adwokackiego istotne jest wykazanie się przez zdającego zrozumieniem różnicy między zarzutami naruszenia prawa procesowego i materialnego. Praca zdającego świadczy o braku opanowania przez niego tej materii, co narusza interes reprezentowanej strony. W tym wypadku, brak wystarczającej wiedzy skutkował nieprawidłowym skonstruowaniem i praktycznie brakiem uzasadnienia zarzutu naruszenia prawa procesowego, a zaznaczyć trzeba, że granicami zarzutu naruszenia prawa procesowego sąd odwoławczy jest związany i niezakwestionowanie ustaleń faktycznych sądu prowadzi do sytuacji, w której sąd II instancji związany jest ustaleniami pierwszoinstancyjnymi. Ponadto wnioski apelacji, zostały sformułowane nieprawidłowo.
Podsumowując Komisja Odwoławcza stwierdziła, że ocena egzaminatorów w zakresie merytorycznych walorów pracy egzaminacyjnej zdającego z zakresu prawa cywilnego była w pełni zasadna, a zatem zarzuty odwołania dotyczące zasadności tej oceny nie są trafne. W recenzji każdej ze swych ocen obaj egzaminatorzy zwrócili uwagę na uchybienia, które łącznie mają charakter dyskwalifikujący, znajdują swoje uzasadnienie w treści zaproponowanego przez zdającego rozwiązania zadania i w treści obowiązujących przepisów prawa. Egzaminatorzy dokonali oceny w oparciu o ustawowe kryteria, szczegółowo wskazując, które elementy pracy zostały negatywnie przez nich ocenione. Komisja Egzaminacyjna dokonała wszechstronnej analizy treści pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa cywilnego i nie naruszyła przepisów prawa. Organ uznał, że ocena egzaminatorów została należycie umotywowana i odniesiona do celu przeprowadzenia tego egzaminu, wskazanego w treści art. 78d ust. 1 w zw. z art. 78e ust. 2 ustawy Pr. Adw., który polega na sprawdzeniu umiejętności samodzielnego i należytego reprezentowania interesów klienta, jak i przy zastosowaniu gradacji ocen cząstkowych stosownie do treści art. 78d ust. 10 ustawy - Pr.Adw.
Organ zważył, iż praca egzaminacyjna zdającego zawiera także pozytywne aspekty, jednak uchybienia i błędy, a więc aspekty negatywne, mając na uwadze ich wagę i liczbę, zdecydowanie przeważają nad aspektami pozytywnymi. Zdaniem Komisji Odwoławczej, w świetle pięciostopniowej skali ocen, przedmiotowa praca egzaminacyjna nie zasługiwała zatem na ocenę dostateczną.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Strona zarzuciła:
- naruszenie przepisów prawa procesowego tj.
1. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 7 i 8 Kpa w zw. z art. 77 § 1 Kpa w zw. z art. 140 Kpa, poprzez brak wnikliwego rozpatrzenia całości materiału dowodowego i niewzięcie pod uwagę przy ocenie pracy Skarżącego z zakresu prawa cywilnego wszystkich pozytywnych aspektów pracy, mimo braku jakichkolwiek przepisów prawa, wskazujących kryteria oceny, które stałyby na przeszkodzie ustaleniu oceny pozytywnej, w wyniku czego nie uwzględniono słusznego interesu obywatela, o którym mowa w przepisie art. 7 Kpa, a w tym wypadku interesu Skarżącego, polegającego na ustaleniu pozytywnego wyniku z egzaminu adwokackiego, a tym samym, umożliwieniu jak najszybszego rozpoczęcia wykonywania zawodu zaufania publicznego;
2. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisu art. 7 i 8 Kpa związku z art. 78 lit. e ust. 2 Pr. Adw. i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., poprzez ocenienie sporządzonego przez Skarżącego rozwiązania zadania egzaminacyjnego z części drugiej egzaminu adwokackiego (prawo cywilne) w sposób znacznie mniej korzystny od rozwiązań innych zdających, którzy sporządzone przez siebie rozwiązania tego zadania egzaminacyjnego opierali na analogicznych lub zbliżonych założeniach do tych wskazanych w rozwiązaniu sporządzonym przez Skarżącego, co stoi w sprzeczności z zasadami praworządności, pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz równego traktowania;
3. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 7 Kpa, art. 77 § 1 Kpa, art. 80 Kpa, art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 1, art. 140 Kpa, polegające na przekroczeniu przez Komisję Odwoławczą granic uznania administracyjnego i dokonanie oceny pracy egzaminacyjnej z drugiej części egzaminu adwokackiego bez należytego odniesienia jej do celu przeprowadzenia tego egzaminu, wskazanego w treści art. 78 lit. d ust. 1 ustawy Pr. Adw., który polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu zawodowego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, a w konsekwencji wystawienie oceny niedostatecznej z tej części egzaminu na podstawie podniesionych w uzasadnieniach ocen cząstkowych błędów, które nie uzasadniały wystawienia takiej oceny w pięciostopniowej skali ocen przewidzianej w art. 78d ust. 10 wyżej cytowanej ustawy;
4. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów art. 7, art. 77 ust. 1 oraz art. 80 Kpa poprzez jednostronne i nieobiektywne rozpoznanie sprawy, nieuwzględniające słusznego interesu Skarżącego, polegające na zastosowaniu kryteriów arbitralnych, dopuszczających za prawidłowe tylko takie rozwiązanie zadania z części drugiej egzaminu, które w pełni pokrywa się z opisem istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego (zwanym dalej opisem istotnych zagadnień albo wytycznymi) i uznanie za prawidłowe tylko takich prac, w których znajdą się wszystkie założenia wskazane w wytycznych, pomimo, iż w zadaniu egzaminacyjnym z prawa cywilnego właściwe było również takie rozwiązanie zadania, w którym nie muszą się znaleźć wszystkie elementy zgodne z kluczem zawartym we wskazanym opisie. Przy czym należy podkreślić, iż Skarżący w istocie rozwiązał przedmiotowe zadanie w sposób zgodny z wytycznymi, sporządzając apelację cywilną, poprawną zarówno pod względem formalnym jak i merytorycznym, oraz zawarł większość założeń wynikających z treści zadania egzaminacyjnego, które także według wytycznych były zasadne;
5. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania to jest art. 7, 77 § 1, art. 80, art. 107 § Kpa, które w konsekwencji doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, poprzez niezasadne ustalenie, że zmiana oceny cząstkowej z zadania z drugiej części egzaminu adwokackiego na ocenę pozytywną nie jest uzasadniona oraz na dokonaniu dowolnej nie swobodnej oceny stanu faktycznego w sprawie;
6. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 Kpa poprzez brak wnikliwego rozważenia stanu faktycznego sprawy na tle zmiany oceny cząstkowej z zadania z drugiej części egzaminu adwokackiego na ocenę pozytywną.
- naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:
1. nieprawidłowe ustalenie oceny cząstkowej pracy z zakresu prawa cywilnego wystawionej wbrew dyspozycji art. 78 d ust. 1 i art. 78 e ust. 2 ustawy Pr. Adw. i w konsekwencji niesłuszne podjęcie uchwały o negatywnym wyniku egzaminu adwokackiego, pomimo spełniania przez pracę Skarżącego z zakresu prawa cywilnego warunków do wystawienia oceny pozytywnej. Przede wszystkim z uwagi na fakt, iż Skarżący wybrał prawidłowy sposób rozwiązania zadania, sporządzając projekt apelacji cywilnej. Ponadto sporządzony przez Stronę w ramach rozwiązania zadania projekt apelacji spełnia wymogi formalne, przewidziane przez ustawę, a ponadto opiera się na założeniach dopuszczalnych na gruncie przepisów prawa i orzecznictwa, założeniach w znacznej mierze zbieżnych z opisem istotnych zagadnień, a także spełnia wymogi, co do skuteczności oraz uwzględnia interes reprezentowanej strony, co stanowi o właściwym przygotowaniu prawniczym Skarżącego do wykonywania zawodu adwokata;
2. naruszenie art. 78 d ust. 1 ustawy Pr. Adw. – poprzez bezpodstawne i arbitralne przyjęcie, iż analiza sporządzonego przez Skarżącego projektu apelacji cywilnej upoważnia do wniosku, iż Skarżący nie jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, podczas gdy prawidłowy sposób rozwiązania zadania z prawa cywilnego świadczył wprost przeciwnie - że Skarżący jest przygotowany do należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego (adwokata);
3. naruszenie art. 78 d ust. 10 pkt 1 ustawy Pr. Adw. – poprzez jej niezastosowanie polegające na nieuwzględnieniu przy ocenie zadania z zakresu prawa cywilnego pełnej skali ocen i ustalenie oceny niedostatecznej, pomimo, iż w świetle wymienionej w tym przepisie skali ocen, stwierdzone w projekcie apelacji cywilnej uchybienia nie dawały podstaw do wystawienia oceny niedostatecznej. Praca Skarżącego spełnia bowiem wymogi formalne oraz prezentuje poprawny sposób rozwiązania zadania, uwzględnia interes strony, którą reprezentuje oraz zawiera trafne założenia, wynikające z treści zadania egzaminacyjnego;
4. art. 78 d ust. 2 ustawy Pr. Adw., poprzez uznanie, iż praca zasługuje na ocenę niedostateczną, podczas gdy rozwiązanie zaproponowane przez Stronę jest prawidłowe, pokrywa się z opisem istotnych zagadnień, a także judykaturą i doktryną prawa. Skarżący sporządził bowiem poprawną apelację cywilną, spełniającą wymogi formalne, w której sformułował trafne założenia, zbieżne z wytycznymi oraz wynikające z treści zadania egzaminacyjnego;
5. art. 78 d ust. 2 ustawy Pr. Adw., poprzez uznanie, iż Skarżący nie uwzględnił niezbędnych przepisów prawa oraz założeń egzaminacyjnych, podczas gdy Skarżący zawarł w projekcie apelacji cywilnej wymagane treścią zadania założenia;
6. art. 78 e ust. 2 ustawy Pr. Adw. poprzez bezzasadne przyjęcie do oceny pracy z zakresu prawa cywilnego dodatkowego kryterium, nie wskazanego w ustawie Pr. Adw., tj. kryterium języka, stylu i staranności pracy, będących indywidualną cechą każdego człowieka, i z uwagi na powyższe, kryterium to nie powinno stanowić jednej z podstaw oceny pracy.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżanej uchwały Komisji Odwoławczej z 28 listopada 2023 r. i zobowiązanie Organu do wydania nowej uchwały w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny w sprawie oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania administracyjnego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta dokonywana jest, co do zasady, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej jako: "Ppsa") sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Stosownie zaś do art. 134 Ppsa, sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Mając powyższe kryteria na uwadze Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona uchwała nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
Na wstępie należy wskazać, że w myśl art. 4 ust. 1 ustawy Pr. Adw., zawód adwokata polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami. Wysoka jakość świadczonej pomocy prawnej jest wartością, która ma kluczowe znaczenie dla każdego, kto korzysta z tej pomocy. Nie ma wątpliwości, że od kandydata do zawodu adwokata należy wymagać takich kwalifikacji, aby mógł on sprostać wymaganiom świadczenia profesjonalnej pomocy prawnej o jak najwyższej jakości. Kwalifikacje te powinny - co do zasady - gwarantować prawidłowe wykonywanie zawodu adwokata, a więc realizację ustawowego zobowiązania gorliwego, sumiennego i zgodnego z przepisami prawa wypełniania przez niego obowiązków (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 10 lutego 2022 r. sygn. II GSK 1738/18, z 14 grudnia 2011 r. sygn. II GSK 83/11; z 13 lipca 2017 r. sygn. akt II GSK 3111/15, te i pozostałe powołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Wiedza i umiejętności niezbędne do wykonywania zawodu adwokata podlegają weryfikacji w trakcie egzaminu adwokackiego. Zgodnie z art. 78d ust. 1 ustawy Pr. Adw. egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Stosownie do art. 78d ust. 6 tej ustawy
druga część egzaminu adwokackiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego lub rodzinnego, polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu.
Jak wynika z art. 78d ust. 10 ustawy Pr. Adw. egzaminatorzy dokonują oceny każdej z części egzaminu adwokackiego z zastosowaniem następującej skali ocen: oceny pozytywne: celująca (6), bardzo dobra (5), dobra (4), dostateczna (3) (pkt 1); ocena negatywna - niedostateczna (pkt 2).
Zgodnie z art. 78e ust. 2 ustawy Pr. Adw. oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu adwokackiego otrzymał ocenę pozytywną (art. 78f ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze).
W ocenie Sądu, w tak prawnie zakreślonych granicach kształtujących systemowo zasady dostępu do zawodu adwokata, rozstrzygać należy prawidłowość podejmowanych przez komisje egzaminacyjne uchwał stwierdzających wynik egzaminu adwokackiego.
W świetle przywołanego art. 78e ust. 2 ustawy Pr. Adw. praca egzaminacyjna musi spełniać wymogi formalne, przepisy prawa mają być zastosowane właściwie i umiejętnie zinterpretowane, sposób rozstrzygnięcia problemu ma być poprawny i uwzględniać interes strony. Praca, która spełnia wszystkie te wymagania, powinna zostać oceniona pozytywnie. Natomiast, w zależności od tego, w jakim stopniu praca egzaminacyjna spełnia wymagania, egzaminatorzy wystawiają oceny korzystając ze skali ocen zawartych w ustawie. Z kolei praca, która nie spełnia jednego z wymagań ustawowych w zasadzie musi być oceniona negatywnie, bowiem świadczy o tym, że zdający nie jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. W ocenie Sądu analogicznie jest w sytuacji gdy praca zawiera dużą ilość błędów i uchybień wskazujących na niezrozumienie konstrukcji prawnych, jakie powinny zostać zastosowane przy rozwiązaniu zadania (w zakresie poprawnie sformułowanych zarzutów prawa materialnego czy procesowego i adekwatnego do ich istoty uzasadnienia, prawidłowych wniosków apelacyjnych), jak i sporządzeniu apelacji przy nadmiarowym umieszczeniu w jej treści niewymaganych prawem elementów formalnoprawnych.
Wspomniane oceny są realizacją zasady swobodnej oceny dowodów i przejawem indywidualnego podejścia wysokiej klasy specjalistów (egzaminatorów), którzy z jednej strony gwarantują znajomość przepisów prawa i obiektywną ocenę prawidłowości zastosowanych rozwiązań, a z drugiej zawierają element własnej "eksperckiej" oceny poziomu pracy (zob.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 lipca 2017 r. sygn. II GSK 3111/15).
Ustawodawca, mając na uwadze cel i charakter egzaminu zawodowego, przy ocenie prac z poszczególnych części egzaminu dopuszcza możliwość różnego, acz prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. Z tych też względów w art. 78e ust. 2 ustawy Pr. Adw., jedynie wyszczególnił najważniejsze kryteria oceny prac egzaminacyjnych. Przesłanki te mają charakter pojęć niedookreślonych (szacunkowych), których indywidualizacja dokonywana jest przez egzaminatorów i komisje podejmujące uchwały w odniesieniu do konkretnego przypadku (por.: M. Jaśkowska, Uznanie administracyjne a inne formy władzy dyskrecjonalnej administracji publicznej, System Prawa administracyjnego, Tom 1, Warszawa 2010, s. 256). W pojęciach niedookreślonych zakodowana jest swoboda oceny stanu faktycznego z punktu widzenia danej wartości (zob. Z. Cieślak, [w:] Z. Cieślak, I. Lipowicz, Z. Niewiadomski, Prawo administracyjne, s. 83-87), którą na gruncie regulacji egzaminu jest sprawdzenie przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego (art. 78d ust. 1 ustawy Pr. Adw.).
Określone w art. 78e ust. 2 ustawy Pr. Adw., kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata (por.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 11 lipca 2012 r. sygn. II GSK 921/11, z 8 sierpnia 2012 r. sygn. II GSK 1037/12, z 12 grudnia 2012 r. sygn. II GSK 1854/11). Taka regulacja, mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu zaufania publicznego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie może budzić wątpliwości (por.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 19 marca 2013 r. sygn. II GSK 2333/11, z 10 lipca 2012 r. sygn. II GSK 195/12).
Dokonując więc oceny prac z poszczególnych części egzaminu należy kierować się wskazówkami w ww. przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy.
W rozpoznawanej sprawie negatywny wynik egzaminu adwokackiego był konsekwencją otrzymania przez Skarżącego oceny niedostatecznej za rozwiązanie zadania z prawa cywilnego.
W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena rozwiązania zadania z zakresu prawa cywilnego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji. Komisja wywiodła, iż sporządzona przez Stronę apelacja zawiera wady, których ilość i waga stanowi o nieprawidłowym rozwiązaniu tego zadania i świadczy o niewystarczającym przygotowaniu do wykonywania zawodu adwokata. W konsekwencji stwierdzone nieprawidłowości w sporządzonej przez Stronę apelacji uzasadniały otrzymanie przez nią oceny niedostatecznej.
Sąd wskazuje, że część egzaminu z zakresu prawa cywilnego polegała na sporządzeniu apelacji w imieniu wnioskodawczyni albo opinii prawnej. W tym zakresie wskazano, że Skarżący trafnie zaproponował rozwiązanie zadania i sporządził apelację.
Natomiast w ocenie Organu sporządzona apelacja była dotknięta uchybieniami, które nie pozwalały przyjąć, że spełnia wszystkie wymogi formalne. W pierwszej kolejności, jak słusznie wskazano w zaskarżonej uchwale, błędnie określona została wartość przedmiotu zaskarżenia albowiem doszło do uwzględnienia także kwoty roszczenia o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie, które nie było przedmiotem skarżonego postanowienia wstępnego (powinno je stanowić równowartość nabytego przez zasiedzenie prawa własności). Choć, jak zauważył to jeden z egzaminatorów nie ma to znaczenia dla skuteczności samej apelacji to jednak poświadcza, że Strona nie dysponowała odpowiednią wiedzą, jak prawidłowo tą wartość określić w świetle rozstrzygnięcia przyjętego w zaskarżonym postanowieniu. Kolejnym uchybieniem świadczącym o nieznajomości przepisu art. 126 § 2 Kpc jest wskazanie adresów i nr Pesel stron oraz adresu pełnomocnika. Zdający nie uwzględnił okoliczności, że apelacja nie jest pierwszym pismem procesowym w sprawie a zatem od strony formalnej zwolniona jest z niektórych wymogów właściwych dla takiego pisma. Do apelacji zbędnie dołączono dowód uiszczenia opłaty od uzasadnienia. Także w tych przypadkach podanie nadmiernych danych czy załączanych dokumentów nie będzie uchybieniem prowadzącym do bezskuteczności apelacji ale jednocześnie daje świadectwo temu, że Strona nie opanowała przepisów prawa regulujących omawianą materię w sposób pozwalający na ich praktyczne zastosowanie. Zdaniem Sądu, w warunkach egzaminacyjnych wskazuje to na brak wymaganej w tym zakresie wiedzy i praktycznych umiejętności przygotowania od strony formalnej apelacji i jako takie nie może być pominięte przy ocenie pracy.
W sytuacji gdy sprawa egzaminacyjna dotyczyła działu spadku którego jedynym składnikiem masy była nieruchomość, to dostępnym sposobem jego zwalczenia było wniesienie apelacji i domaganie się zmiany poprzez oddalenie wniosku o zasiedzenie a nie wniosku o uchylenie zaskarżonego postanowienia. A zatem także wnioski apelacji nie zostały sformułowane prawidłowo.
Komisja podniosła także, że Zdający nie sformułował prawidłowo zarzutów apelacji. Należy zgodzić się z tym spostrzeżeniem albowiem albo nie podniósł zarzutów, które powinien a te które podniósł albo zostały błędnie ujęte bądź uzasadnione albo zarówno niepoprawnie sformułowane jak i uzasadnione.
Nadto to w jaki sposób sformułował zarzuty apelacyjne wskazuje - na co zwracali uwagę obaj egzaminatorzy - że nie posiadł aktualnie dostatecznej wiedzy i umiejętności w poprawnym ich formułowaniu i uzasadnianiu a to głównie z powodu braków w dostrzeżeniu różnic pomiędzy zarzutami prawa materialnego a procesowego. Trzeba zaś mieć na uwadze, że jest to jedna z podstawowych umiejętności, jakimi powinien legitymować się profesjonalny pełnomocnik. Nie może bowiem być tak, że sposób sformułowania zarzutu nie koresponduje z przypisanym mu uzasadnieniem.
Skarżący sformułował co prawda zasadnie zarzut naruszenia art. 206 Kc w odniesieniu do konieczności posiadania samoistnego ponad swój udział i ujawnienia wobec osób trzecich woli wyjścia poza swoje prawo, jako przesłanki zasiedzenia udziału. Dostrzeżony został pozytywny walor pracy w tym zakresie a mianowicie to, że Skarżący wskazał na niewłaściwą wykładnię tego przepisu przez sąd I instancji na skutek uznania, że uczestnik nie musiał udowodnić rozszerzenia zakresu swojego posiadania. Natomiast już w samym uzasadnieniu, zamiast w sposób jasny wskazać jaka jest prawidłowa wykładnia tego przepisu prawa, jak go zinterpretował sąd i dlaczego zastosowana przez niego wykładnia jest wadliwa, Skarżący skupił się na wykazaniu, w odwołaniu do stanu faktycznego sprawy, błędów w ocenie dowodów przez sąd (głównie w zakresie niewykonywania przez wnioskodawczynię prawa posiadania nieruchomości) a zatem na zarzucie naruszenia przepisów postępowania (w istocie art. 233 § 1 Kpc), co nie koresponduje z uzasadnianym zarzutem naruszenia prawa materialnego.
Zasadnie w ocenie Sądu zostało także wytknięte Stronie całkowicie błędne sformułowanie zarzutu naruszenia prawa materialnego a to art. 206 w związku z art. 172 w związku z art. 336 Kc. Skarżący stwierdził formułując ten zarzut, że do naruszenia przepisów doszło "poprzez niezasadne przyjęcie, że Wnioskodawczyni nie korzystała ze spornej nieruchomości w sposób wykraczający poza uprawnienia przysługujące właścicielowi i doszło do zasiedzenia przeez Uczestnika udziału Wnioskodawczyni w wysokości 1/6, podczas gdy Wnioskodawczyni korzystała z nieruchomości jako właścicielka". Zasadnie stwierdzono w zaskarżonej uchwale, że Strona w ogóle nie wskazuje na czym miałoby polegać naruszenie przepisów prawa materialnego, które przytacza. Całość uzasadnienia tego zarzutu dotyczy wyłącznie oceny dowodów odnoszących się do kwestii odsunięcia wnioskodawczyni od współposiadania i współkorzystania w sposób dostatecznie dla niej wyraźny. Strona powołuje się na okoliczności stanu faktycznego, których sąd niesłusznie "nie wziął pod uwagę przy ocenie wszystkich dowodów". Brak uzasadnienia dla postawionego zarzutu naruszenia prawa materialnego. W konsekwencji ten zarzut nie został ani prawidłowo sformułowany ani uzasadniony a zatem zasadnie przyjęto w uchwale, że w warunkach egzaminacyjnych nie może być uznany "ani za prawidłowy, ani za skuteczny". Dodatkowo w tym przypadku Skarżący dał świadectwo temu, że nie posiadł umiejętności formułowania zarzutu prawa materialnego i jego należytego uzasadniania tak jak należałoby tego oczekiwać od profesjonalnego pełnomocnika procesowego.
W sporządzonej przez Stronę apelacji nie został sformułowany zarzut naruszenia art. 339 Kc, a to z uwagi na niedopuszczalność jego zastosowania w przypadku ustalania stanu prawnego na potrzeby zasiedzenia w stosunkach między współwłaścicielami nieruchomości. Naruszenie tego przepisu przez sąd nie zostało także podniesione w uzasadnieniu sporządzonej apelacji a miało ono kluczowe znaczenie w sprawie w której jeden ze współwłaścicieli dąży do pozbawienia w drodze zasiedzenia prawa własności udziału innego współwłaściciela.
Strona sformułowała co prawda zarzut naruszenia przez sąd I instancji art. 233 Kpc poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny zeznań świadków i przesłuchania wnioskodawczyni w którego następstwie "ustalił w sposób niezgodny z rzeczywistym stanem rzeczy (art. 368 § 11 Kpc) jakoby, zeznania świadków i Wnioskodawczyni nie potwierdziły, że przebywała ona na terenie nieruchomości po tym jak się wyprowadziła po ślubie". Należy zgodzić się z oceną, że zarzut ten został sformułowany lapidarnie bez wskazania na czym konkretnie polegał błąd sądu w zakresie oceny dowodów tj. jakim konkretnie zasadom prawidłowego rozumowania sąd uchybił. W uzasadnieniu tego zarzutu Strona nie przywołała konkretnych okoliczności, których sąd nie uwzględnił na skutek naruszenia ww. przepisu prawa procesowego. W szczególności brakuje wskazania, co konkretnie zeznawali świadkowie i co podane zostało przez strony oraz które ze wskazywanych przez nich okoliczności należy uznać za wiarygodne i dlaczego i którym z nich sąd z naruszeniem zasady oceny dowodów błędnie odmówił mocy dowodowej.
Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zauważa, że są one ze sobą powiązane, gdyż dotyczą w istocie nieusprawiedliwionej, zdaniem Strony, oceny jej pracy pisemnej z prawa cywilnego poprzez przyjęcie oceny niedostatecznej, podczas gdy zasługiwała ona na ocenę pozytywną. Z tego też względu Sąd omówi te zarzuty problemowo.
W ocenie Sądu Komisja w toku postępowania dokonała wnikliwej i wszechstronnej analizy całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie a w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały wskazała nie tylko na uchybienia pracy egzaminacyjnej niekwalifikujące jej na ocenę pozytywną ale i wskazała pozytywne aspekty pracy (prawidłowo sporządzono apelację a nie opinię prawną, zaskarżono postanowienie w całości, zachowane częściowo wymogi formalne apelacji) choć niewystarczające dla uznanie jej za apelację zasługującą na ocenę pozytywną.
Praca egzaminacyjna, która nie spełnia jednego z wymagań ustawowych w zasadzie musi być oceniona negatywnie, bowiem świadczy o tym, że zdający nie jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Zarówno egzaminatorzy, podobnie jak Komisja, wskazali szereg uchybień apelacji, które zdecydowały o negatywnej ocenie pracy. Uchybienia te rzeczywiście występują w sporządzonej pracy. Sąd podziela przy tym stanowisko egzaminatorów, że nie jest to właściwe wypełnienie wymogów stawianych kandydatowi do zawodu adwokata. Praca egzaminacyjna Strony świadczy o nieopanowaniu w pełni wiedzy co do warunków formalnych wymaganych dla apelacji oraz o powierzchownym i nieprzemyślanym sformułowaniem i uzasadnieniem zarzutów i wniosków apelacyjnych. To co stanowi przewagę profesjonalnego pełnomocnika nad osobą, która reprezentuje siebie samodzielnie to dostrzeżenie istoty problemu prawnego w sprawie i umiejętne sformułowanie zarzutów prawa materialnego i procesowego tak aby jego rozwiązanie przyjęte w następstwie ich uwzględnienia przez sąd chroniło interes prawny reprezentowanego. Nie może być tak, że adwokat w swojej pracy zawodowej nie dostrzega różnicy pomiędzy zarzutami prawa materialnego i procesowego i gdy takowe formułuje jednocześnie nie potrafi w sposób spójny, odpowiadający istocie formułowanych zastrzeżeń, uzasadnić prezentowanego stanowiska.
W tej sytuacji apelacja Strony została zasadnie oceniona na ocenę niedostateczną, gdyż wskazane wyżej uchybienia nie pozwalają na przyjęcie, że Skarżący opanował na tyle warsztat zawodowy adwokata i posiadł umiejętność pisania prawidłowej apelacji, że samodzielnie może wykonywać zawód adwokata i, że braki te nie są tymi które mogą pociągnąć za sobą naruszenie interesu prawnego reprezentowanego klienta.
Podkreślić należy, że istotnie art. 78d ust. 10 ustawy Pr. Adw. wprowadza skalę ocen. Stopniowalność ocen wymaga wszechstronnego zbadania i rozważenia wpływu błędów popełnionych przez zdającego na ocenę pracy. Jak już o tym była mowa, celem egzaminu jest sprawdzenie wiedzy egzaminowanego i jego przydatności do zawodu. W myśl art. 78e ust. 2 ww. ustawy praca egzaminacyjna musi spełniać wymogi formalne, przepisy prawa mają być zastosowane właściwie i umiejętnie zinterpretowane, sposób rozstrzygnięcia problemu ma być poprawny i uwzględniać interes strony. Praca, która spełnia powyższe wymagania musi być oceniona pozytywnie. Natomiast, w zależności od tego, w jakim stopniu praca egzaminacyjna spełnia wymagania, egzaminatorzy wystawiają oceny korzystając ze skali ocen zawartych w ustawie.
Sąd zwraca uwagę, że wszelkie egzaminy przeprowadzane przez specjalistów zawierają pewien element subiektywny, jednak samodzielna ocena pracy dokonywana przez dwóch egzaminatorów oddzielnie (niezależnie od siebie) i sposób wystawiania oceny końcowej uregulowany ustawą, zapewnia ocenę pozbawioną arbitralności. Każda praca oceniana jest indywidualnie, a jej walory i wady oceniane są przez ekspertów (egzaminatorów), aby następnie wedle ich najlepszej wiedzy, w ramach prawem określonych, ustalić, czy kandydat na adwokata posiada odpowiednie przygotowanie prawnicze do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Członkami komisji są bowiem osoby, których wiedza i doświadczenie dają rękojmię prawidłowego przeprowadzenia egzaminu. Sprawdzenia wszystkich prac z danego przedmiotu dokonują nie losowo wybrani członkowie wieloosobowej komisji egzaminacyjnej, ale dwaj egzaminatorzy z danej specjalności, której dotyczy egzamin. Gwarantuje to z jednej strony jednakową miarę dla oceny wszystkich zakodowanych prac z danego przedmiotu przez dwójkę tych samych egzaminatorów, z drugiej zaś zapewnia, że para egzaminatorów, która sprawdza prace z danego przedmiotu specjalizuje się właśnie w jego zakresie. W podobny sposób działa również Komisja, która ocenia zarzuty odwołania w świetle przepisów prawa, a nie kryteriów uznaniowych. Obowiązek Komisji ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie polega zatem na ponownej, ostatecznej ocenie propozycji rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakwestionowanej przez zdającego części egzaminu w kontekście zarzutów i argumentacji odwołania (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 392/11 oraz z dnia 19 marca 2013 r. w sprawie II GSK 2333/11).
Przedmiotem kontroli Sądu jest sprawa dotycząca konkretnego zdającego. Jednocześnie kryteria, które musi spełniać każda praca, aby uzyskać wynik pozytywny są jednakowe dla wszystkich kandydatów. Tym samym wszyscy kandydaci do wykonywania zawodu adwokata, przystępujący do egzaminu są oceniani według tych samych kryteriów, których spełnienie jest wymagane dla uzyskania oceny pozytywnej. Nie sposób jednak przyjąć, że każda z prac egzaminacyjnych ocenianych całościowo będzie miała analogiczne czy zbliżone założenia, pozwalające na tożsamą oceną. W konsekwencji przeświadczenie o tym, że prace innych zdających uzyskały odmienne, lepsze oceny przy analogicznych uchybieniach jak te dostrzeżone w pracy egzaminacyjnej Strony jest błędne. Co więcej każda z prac egzaminacyjnych oceniana powinna być indywidulanie, obiektywnie, przy rozważnym wyważeniu jej elementów pozytywnych i dostrzeżonych uchybień. Zdaniem Sądu nie można zatem czynić skutecznego zarzutu, że do takiej indywidualizacji przy ocenie prac egzaminacyjnych dochodzi a zaniechanie tego miałoby świadczyć o naruszeniu zasad praworządności, pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa czy równego traktowania, tak jak to postuluje Strona w skardze.
Zdaniem Sądu nie jest także zasadny zarzut naruszenia przez Komisję granic uznania administracyjnego. Podkreślenia wymaga, że uchwały Komisji egzaminacyjnych nie są podejmowane na zasadzie uznania administracyjnego, a ponadto poprawne rozwiązanie każdego zadania egzaminacyjnego zawiera w sobie szereg obiektywnie powtarzalnych problemów, które każdy profesjonalny pełnomocnik (w tym wypadku zdający), zachowując poziom oczekiwanej od niego fachowości, powinien dostrzec i należycie uzasadniając podnieść w treści rozwiązania. Zauważenie i odpowiednia interpretacja prawna tych problemów, wynikająca z założeń zadania egzaminacyjnego, jest zasadniczym kryterium oceny egzaminacyjnej. Jeżeli zdający tego nie uczyni, nie może uzyskać z egzaminu oceny w skali ocen pozytywnych, nawet gdy praca spełnia szereg innych wymogów rozwiązania zadania egzaminacyjnego. Przedmiotem zadania było opracowanie poprawnej, realizującej interesy klienta apelacji w sposób, który pozwoliłby przyjąć, że stopień pozyskanej wiedzy prawniczej i umiejętności jej wykorzystania pozwolą na samodzielne i należyte wykonywanie zawodu adwokata.
Sąd podkreśla, że w przypadku tego rodzaju spraw jak rozpoznawana, interes społeczny rozumiany jako dopuszczenie do wykonywania zawodu adwokata tych którzy wspomniane warunki spełniają jest ustawowo zakreślony i niejako nadrzędny względem indywidulanego interesu Skarżącego w ustaleniu pozytywnej oceny z egzaminu i jak najszybszym rozpoczęciu wykonywania zawodu zaufania publicznego w sytuacji gdy jego praca egzaminacyjna nie poświadcza aby te warunki w dniu egzaminu spełniał.
Zdaniem Sądu, Komisja oparła swoje ustalenia w sprawie na podstawie prawidłowo i kompletnie zgromadzonego w toku przeprowadzonego postępowania materiału dowodowego, wyprowadzając z niego wnioski, pozostające w zgodzie z obowiązującymi normami prawnymi. W zaskarżonej uchwale szczegółowo wyjaśniła powody, które determinowały wniosek o braku podstaw do zmiany Skarżącemu oceny za zadanie z prawa cywilnego.
Analiza apelacji opracowanej jako wykonanie zadania egzaminacyjnego, słusznie doprowadziła Komisję do wniosku, że dostrzeżone w niej uchybienia i błędy oraz istotne niedostatki w zakresie sposobu sformułowania podniesionych zarzutów i ich uzasadniania dyskwalifikują ją z uwagi na ich ciężar gatunkowy.
Organ odniósł się w sposób wystarczający i wyczerpujący do zarzutów podniesionych w odwołaniu od uchwały Komisji, uzasadniając swoje stanowisko co do jej poprawności i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. W zaskarżonej uchwale Komisja opisała pracę Strony wskazując na uchybienia, które w jej ocenie nie kwalifikowały rozwiązania zadania egzaminacyjnego na ocenę pozytywną. Komisja zasadnie przyjęła wystawienie oceny niedostatecznej jako konsekwencję wszystkich stwierdzonych błędów w pracy Zdającego, w tym braku postawienia wszystkich zarzutów, jakie w przedstawionym jako zadanie stanie faktycznym można było postawić w celu realizacji interesu reprezentowanego klienta, niewłaściwym sformułowaniu zarzutów postawionych czy też nieadekwatnym do treści zarzutów ich uzasadnieniu.
Analiza pracy egzaminacyjnej i uzasadnienia zaskarżonej uchwały potwierdza zastrzeżenia do sporządzonej w czasie egzaminu apelacji, a waga i liczba uchybień wyklucza zarzuty o braku obiektywizmu i dowolności. Wystawienie oceny niedostatecznej z prawa cywilnego stanowiło wypadkową wszystkich stwierdzonych uchybień w pracy z tej części egzaminu, związanych z nieprawidłowym sporządzeniem apelacji. Te niedostatki są zaś poważniejsze, aniżeli te aspekty apelacji, które sporządzono prawidłowo.
W takim stanie rzeczy, zaskarżoną uchwałę w należy uznać za prawidłową, zaś zarzuty podniesione w skardze za nieuzasadnione, stanowiące jedynie polemikę ze stanowiskiem Organu. Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa materialnego i procesowego, które miałyby wpływ na wynik sprawy i skutkowałyby koniecznością uwzględnienia skargi.
Z powyższych względów zarzuty skargi, dotyczące zarówno naruszenia prawa procesowego, jak i materialnego, w całości nie zasługiwały na uwzględnienie. Zdaniem Sądu podjęte przez Komisję Odwoławczą rozstrzygnięcie nastąpiło przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia przepisów prawa materialnego. W uzasadnieniu wydanej przez siebie uchwały przeanalizowała ona treść sporządzonej przez Skarżącego pracy egzaminacyjnej, zapoznała się z uwagami egzaminatorów i dokonała oceny zarzutów Strony, których zasadności nie podzieliła. W uzasadnieniu uchwały Komisja podała przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktyczno-prawnych. Organ dokonał szczegółowej analizy wszystkich aspektów pracy. Dostrzec przy tym trzeba, że – wbrew twierdzeniom skargi – Komisja Odwoławcza zwróciła uwagę na pozytywne elementy pracy, jednakże z uwagi na ilość i wagę popełnionych błędów, nie mogło do pociągnąć za sobą podwyższenia oceny. Uzasadnienie uchwały wyczerpująco wyjaśnia powody jej podjęcia. Przywołane są stosowne przepisy prawa, obszernie zostały wyjaśnione motywy rozstrzygnięcia. Komisja Odwoławcza odnosząc się do podnoszonych przez Skarżącego argumentów uzasadniła wadliwości sporządzonej apelacji. Uzasadnienie uchwały zawiera wszystkie elementy, o których mowa w art. 107 § 3 Kpa.
Z tych względów, uznając skargę za niezasadną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 Ppsa, orzekł, jak w sentencji wyroku.