VI SA/WA 3617/24

VI SA/Wa 3617/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-04-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Dauter-Kozłowska
Aneta Lemiesz /przewodniczący/
Tomasz Sałek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne
Drogi publiczne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 156 par. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 200, art. 205 par. 2, art. 145 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2025 poz 614
art. 491(1)(2), art. 51 ust. 2, art. 61, art. 144 ust. 1, art. 144 ust. 2, art. 75 ust. 1, art. 173
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe
Dz.U. 2024 poz 1251
art. 130a ust. 6 i 6a, ust. 10h, ust. 10j
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Sałek (spr.) Asesor WSA Agnieszka Dauter-Kozłowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi H. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2024 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zapłaty kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem i likwidacją pojazdu 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 2024 r., 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącego H. G. kwotę 3600 (trzy tysiące sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
H. G. (dalej też jako "Skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. (dalej też jako "SKO", "organ II instancji" lub "organ odwoławczy") z dnia [...] września 2024 roku numer [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 2024 r. nr [...] (dalej także jako "WITD" lub "organ I instancji"), zobowiązującą Skarżącego do zapłaty kosztów usunięcia, przechowywania i oszacowania pojazdu marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] na kwotę 31 343, 22 złotych, na podstawie art. 130a ust. 6 i 6a, ust. 10h oraz ust. 10j ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 1251 ze zm., dalej też w skrócie jako "p.r.d.").
W swej skardze H. G. zarzucił naruszenie:
1. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
- art. 7, 11., 77 k.p.a., art. 80 art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 roku, poz. 572 ze zm., dalej także jako "k.p.a.") przez organy obu instancji, polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w przedmiocie wysokości kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem wspomnianego pojazdu marki [...],
- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez nieprawidłową merytoryczną kontrolę zaskarżonego rozstrzygnięcia i nieuchylenie zaskarżonej decyzji, która była obciążona naruszeniem przepisów natury procesowej i materialnej.
2. przepisów prawa materialnego tj.:
- art. 130a ust. 10h i 10i ustawy - Prawo o ruchu drogowym przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że w przedmiotowej sprawie doszło do prawidłowego powiadomienia o powinności odbioru pojazdu w terminie 30 dni od dnia doręczenia tego powiadomienia podczas gdy organ administracyjny miał informację od sąsiadów skarżącego, że nie zamieszkuje on pod adresem, na który skierowane było zawiadomienie tj. przy ul. [...] w K.;
- art. 130a ust. 10d i 10i Prawa o ruchu drogowym poprzez jego niezastosowanie przez organy, podczas gdy skarżący sprzedał pojazd marki [...] nr rej. [...] i nie użytkował go w dacie wydania dyspozycji o usunięciu z drogi, wskutek czego, uznając, że na skarżącym spoczywa obowiązek poniesienia opłaty za usunięcie i przechowywanie pojazdu, to taki obowiązek powinien być również nałożony na osobę faktycznie użytkującą pojazd w dacie pozostawienia pojazdu a organ całkowicie pominął ten fakt;
- art. 49121 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r.- Prawo upadłościowe (tekst jednolity Dz. U. z 2025 roku, poz. 614), przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że umorzeniu w postępowaniu upadłościowym nie podlegają również wierzytelności niewymienione w planie spłat, a ustalone następnie w toku innego postępowania sądowego lub administracyjnego lub w procesie (postępowaniu) wszczętym po zakończeniu postępowania upadłościowego.
Mając na uwadze powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i decyzji ją poprzedzającej oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Z kolei Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje;
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 roku, poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.
W ramach tej kontroli sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej zwana "p.p.s.a.").
Z kolei zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 p.p.s.a.).
W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn, niż w niej podniesione. W ocenie Sądu bowiem w przedmiotowej sprawie wystąpiła przesłanka nieważnościowa, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., tj. skierowania zarówno decyzji wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w dniu [...] września 2024 roku, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji wydanej przez Prezydenta [...] w dniu [...] lipca 2024 r., do podmiotu niebędącego stroną w sprawie a więc do samego skarżącego H. G.
Otóż z akt sprawy wynika, że Sąd Rejonowy w K. V Wydział Gospodarczy postanowieniem z dnia [...] stycznia 2021 roku sygn. akt [...] "of" ogłosił upadłość H. G., jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej (punkt 1), wyznaczając jednocześnie (punkt 4) syndyka w osobie doradcy restrukturyzacyjnego G. M. Co istotne, Sąd Rejonowy w K. postanowił, że postępowanie upadłościowe prowadzone będzie w trybie określonym w art. 4911 Prawa upadłościowego, zgodnie z którym to przepisem, przepisy tytułu V "Postępowanie upadłościowe wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej", stosuje się wobec osób fizycznych, których upadłości nie można ogłosić zgodnie z przepisami działu II tytułu I części pierwszej. Jednocześnie w myśl art. 4912 w sprawach nieuregulowanych w tymże tytule, przepisy o postępowaniu upadłościowym stosuje się odpowiednio, z tym że przepisów art. 21, art. 25, art. 145, art. 151-155, art. 163, art. 164, art. 168 ust. 1-3 i 5, art. 176 ust. 2, art. 244, art. 245, art. 253-264, art. 307 ust. 1, art. 337-339, art. 343 ust. 1a, art. 346 ust. 2 i art. 347-356 oraz art. 358-366 nie stosuje się. Przepisy art. 13, art. 22a, art. 32 ust. 5, art. 36-40 i art. 43 stosuje się odpowiednio jedynie wówczas, gdy wniosek o ogłoszenie upadłości złożył wyłącznie wierzyciel. Przepis art. 361 stosuje się odpowiednio jedynie wówczas, gdy upadłość została ogłoszona wyłącznie na skutek uwzględnienia wniosku wierzyciela.
Zgodnie zaś z art. 51 ust. 2 ustawy - Prawo upadłościowe, postanowienie o ogłoszeniu upadłości jest skuteczne i wykonalne z dniem jego wydania, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stosownie natomiast do art. 61 Prawa upadłościowego z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości, która służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego. Zgodnie z art. 144 ust. 1 Prawa upadłościowego po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. W myśl art. 144 ust. 2 tej ustawy postępowania, o których mowa w ust. 1-szym, syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym. Piśmiennictwo podkreśla, że z chwilą ogłoszenia upadłości upadły traci na rzecz syndyka prawo zarządu, korzystania i rozporządzania swoim majątkiem, aczkolwiek nadal pozostaje jego formalnym właścicielem. Tym samym upadły nie może być stroną żadnego postępowania sądowego administracyjnego lub sądowoadministracyjnego (w tym egzekucyjnego) dotyczącego mienia wchodzącego w skład masy upadłości. Stroną postępowania dotyczącą tego mienia może być tylko syndyk, który jest tzw. stroną zastępczą (S. Gurgul, Prawo upadłościowe. Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz, Warszawa, 2020 r., s. 396). Legitymację syndyka określa się jako tzw. legitymację formalną lub jako podstawienie (substytucja) procesowe. Syndyk jest zatem stroną w znaczeniu formalnym (procesowym), tzn. działa w postępowaniu we własnym imieniu. Natomiast stroną w znaczeniu materialnym, pomimo ogłoszenia upadłości, pozostaje upadły. On bowiem jest podmiotem stosunku prawnego, na tle którego wyniknął spór. Prowadzenie sporu przez syndyka odbywa się więc na rzecz upadłego (stosownie do art. 160 ust. 1 Prawa upadłościowego). Użyte w art. 144 ust. 2 prawa upadłościowego wyrażenie, iż postępowania dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone "wyłącznie" przez syndyka lub przeciwko niemu oznacza, że upadły, będąc stroną w znaczeniu materialnym, pozbawiony jest legitymacji formalnej do występowania w tych postępowaniach. Przepisy Prawa upadłościowego stanowiące o pozbawieniu upadłego prawa do rozporządzania majątkiem, a zatem możliwości dokonywania jakichkolwiek czynności prawnych wobec tego majątku, co dotyczy również niemożności podejmowania jakichkolwiek czynności procesowych w postępowaniach dotyczących tego majątku, w zakresie postępowań dotyczących masy upadłości sprawiają, że upadły nie jest stroną postępowań dotyczących masy upadłości. W myśl art. 75 ust. 1 Prawa upadłościowego na skutek ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego, upadły traci z samego prawa zarząd oraz możność korzystania i rozporządzania majątkiem należącym do niego w dniu ogłoszenia upadłości, jako też nabytym w toku postępowania. Majątek ten stanowi masę upadłości. Uprawnienia i kompetencje w zakresie objętym powyższym przepisem przechodzą z upadłego na syndyka masy upadłościowej, który w myśl art. 173 Prawa upadłościowego ex lege niezwłocznie obejmuje majątek upadłego, zarządza nim, zabezpiecza go przed zniszczeniem, uszkodzeniem lub zabraniem go przez osoby postronne oraz przystępuje do jego likwidacji. W wyroku z dnia 5 października 2021 r., III OSK 3961/21 (publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że udział w procesie syndyka zamiast upadłego jest rodzajem zastępstwa procesowego pośredniego, bowiem zastępca działa na rzecz zastąpionego, ale w imieniu własnym. To, że zastępca pośredni dokonuje czynności prawnej we własnym imieniu oznacza, że skutki tej czynności, polegające na nabyciu praw lub zaciągnięciu zobowiązań, dotykają jego sfery majątkowej. Syndyk nie jest jednak typowym zastępcą pośrednim upadłego, który w przeciwieństwie do typowego zastępcy pośredniego staje się zastępcą z mocy samego prawa, niezależnie od woli upadłego, który nie ma również wpływu na zakończenie bytu prawnego zastępcy oraz podejmuje czynności, które wykraczają poza zakres kompetencji typowego zastępcy. Zastępstwo pośrednie określane jest mianem podstawienia procesowego. Podstawienie procesowe polega na tym, że w procesie zamiast podmiotu będącego stroną w znaczeniu materialnym występuje jako strona w znaczeniu formalnym inny podmiot, eliminując przy tym w sposób pierwotny albo następczy, możliwość takiego wystąpienia przez stronę w znaczeniu materialnym. W sprawach dotyczących masy upadłości legitymację procesową ma tylko syndyk, który działa na rzecz upadłego, ale w imieniu własnym. Sytuację tę należy więc zakwalifikować jako podstawienie procesowe bezwzględne. Przy podstawieniu procesowym bezwzględnym legitymację procesową ma tylko podmiot podstawiony. Z powołanych przepisów wynika, że syndyk jest podmiotem, który samodzielnie, we własnym imieniu uczestniczy w postępowaniu dotyczącym masy upadłości, z wyłączeniem upadłego. W związku z powyższym, kluczową kwestią dla właściwego określenia strony postępowania w realiach niniejszej, poddanej kontroli Sądu sprawy, jest odpowiedź na pytanie, czy jej przedmiot a więc nałożenie na Skarżącego obowiązku zapłaty kosztów usunięcia, przechowywania i oszacowania pojazdu marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] w kwocie 31 343, 22 złotych, na podstawie art. 130a ust. 6 i 6a, ust. 10h oraz ust. 10j p.r.d., wchodzi w skład masy upadłości. W doktrynie podkreśla się, za Sądem Najwyższym, że postępowanie dotyczy masy upadłości lub przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości, jeżeli jego wynik mógłby mieć wpływ na stan masy upadłości i możliwość zaspokojenia się z niej przez wierzycieli upadłego, bez różnicy, czy chodzi w nich o pozycje czynne lub bierne masy upadłości, jak też bez różnicy, czy sprawa jest sprawą o świadczenie, ukształtowanie lub ustalenie, jeżeli tylko wynik postępowania mógłby mieć wpływ na stan masy upadłości i możliwość zaspokojenia się z niej przez wierzycieli upadłego (P. Janda, komentarz do art. 144, teza 3, w: "Prawo upadłościowe", WKP 2020). Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu, nie ulega wątpliwości, że nałożony na Skarżącego obowiązek zapłaty kosztów usunięcia, przechowywania i oszacowania pojazdu, powinien być egzekwowany ze środków masy upadłości, podobnie jak inne wierzytelności publicznoprawne i prywatnoprawne wobec upadłego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 29 listopada 2017 r. sygn. akt VII A Ca 839/17, publ. LEX nr 2487705). Tym samym w niniejszej sprawie zachodzi sytuacja, o której mowa w art. 144 ust. 1 Prawa upadłościowego, to znaczy, że po ogłoszeniu upadłości Skarżącego, postępowanie administracyjne dotyczące masy upadłości, a takim postępowaniem jest właśnie postępowanie w przedmiocie rozstrzygnięcia o obowiązku zapłaty kosztów usunięcia, przechowywania i oszacowania pojazdu, na podstawie art. 130a ust. 6 i 6a, ust. 10h oraz ust. 10j p.r.d., mogło być prowadzone wyłącznie przeciwko syndykowi. W konsekwencji powyższego, organy obu instancji decyzje administracyjne powinny były skierować do Syndyka, nie zaś do Skarżącego, który od dnia ogłoszenia upadłości pozbawiony był legitymacji procesowej w tej sprawie. Nie można bowiem skierować decyzji administracyjnej do podmiotu, który nie bierze udziału w postępowaniu administracyjnym i – z mocy samego prawa – nie jest stroną tego postępowania w sensie formalnym. Podobny pogląd, iż po ogłoszeniu upadłości decyzja administracyjna powinna zostać skierowana do syndyka masy upadłości jest poglądem dominującym w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych (przykładowo wyroki NSA z dnia 5 października 2021 r., III OSK 3961/21; z dnia 1 czerwca 2022 r., III OSK 5034/21; z dnia 3 marca 2023 r., II OSK 785/20; z dnia 8 listopada 2023 r., II OSK 325/21; z dnia 13 lutego 2024 r., I FSK 2199/23; z dnia 27 lutego 2024 r., I OSK 1915/20; z dnia 21 listopada 2024 r., III OSK 959/23; z dnia z 26 czerwca 2024 r., III OSK 3994/21). Jak podkreślił przy tym Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 marca 2024 r., sygn. akt III OSK 1007/22 "zgodnie z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie. Decyzja skierowana do podmiotu niebędącego stroną to decyzja kształtująca sytuację prawną osoby (podmiotu), której w świetle prawa materialnego nie powinna dotyczyć. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że zarówno decyzja organu I instancji, jak i decyzja organu odwoławczego została skierowana do spółki, a nie do syndyka. (...). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jeżeli istotnie w dacie wydania zaskarżonej decyzji lub decyzji ją poprzedzającej nastąpiło już ogłoszenie upadłości (w trybie przewidzianym stosownymi przepisami), to uznanie spółki zamiast syndyka jako adresata obowiązków nałożonych zaskarżoną decyzją stanowiło uchybienie, które miało wpływ na wynik sprawy" (podobnie w prawomocnych wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 września 2024 r., sygn. akt II SA/Kr 653/24 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 października 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 828/23).
Z powyższych względów Sąd uznał, że zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2024 roku, jak i utrzymana nią w mocy decyzja Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 2024 r., jako skierowane do Skarżącego, w sytuacji, w której od dnia 28 stycznia 2021 roku ogłoszono wobec niego upadłość, są obarczone kwalifikowaną wadą prawną, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Organy obu instancji powinny bowiem w miejsce Skarżącego jako adresata swoich decyzji wskazać wyznaczonego przez Sąd Rejonowy w K. Syndyka. Wskazać przy tym trzeba, że stwierdzenie nieważności decyzji oznacza, że rozstrzygnięcie Sądu nie wymaga wcześniejszego ustalenia, że ujawniona wada miała wpływ na wynik sprawy.
Uwzględniając powyższe, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., stwierdził nieważność zarówno zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2024 roku, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 2024 r., przy czym tenże organ zobowiązany będzie uwzględnić ocenę prawną Sądu, podejmując działania w sprawie. Jednocześnie stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji sprawia, że przedwczesne stało się badanie prawidłowości zaskarżonej decyzji w pozostałym zakresie, w tym rozważanie sformułowanych w skardze zarzutów. O kosztach postępowania (punkt drugi sentencji) Sąd postanowił natomiast na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.