VI SA/WA 3520/24

VI SA/Wa 3520/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-01-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-10-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Magdalena Maliszewska /przewodniczący/
Tomasz Sałek /sprawozdawca/
Urszula Wilk
Symbol z opisem
6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Skarżony organ
Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Sałek (spr.) Sędzia WSA Urszula Wilk Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Dzięcioł po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi R. C. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lutego 2023 r.; 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego R. C. kwotę 4050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
W dniu 13 grudnia 2022 r. na drodze ekspresowej nr [...] (w okolicy [...]) inspektor Inspekcji Transportu Drogowego zatrzymał do kontroli drogowej zespół pojazdów składający się z trzyosiowego samochodu ciężarowego marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] wraz z dwuosiową naczepą marki [...] o numerze rejestracyjnym [...]. Zespołem pojazdów kierował J. J., który wykonywał przejazd z ładunkiem drewna sosnowego dłużycowego (ładunek podzielny) w imieniu i na rzecz R. C. (dalej także jako "Skarżący" lub "Strona"). Kierowca okazał kwit wywozowy wystawiony przez Nadleśnictwo [...] z ilością drewna 27,36 m3. Kontrolę wywozu drewna przeprowadził także strażnik leśny a zapisy sporządzonego przez niego protokołu Nr [...] potwierdzają, że ilość przewożonego drewna sosnowego wyniosła właśnie 27,36 m3. Z kolei w wyniku pomiarów kontrolowanego pojazdu stwierdzono, że jego rzeczywista masa całkowita (z ładunkiem) wyniosła 49,25 t (bez odjęcia korekty 2%), co oznacza przekroczenie wartości dopuszczalnej (40 ton) o 9,25 t, tj. o 23,1% a nacisk podwójnej osi nienapędowej wyniósł 21,85 t (bez odjęcia korekty 2%), co oznacza przekroczenie wartości dopuszczalnej (20 t) o 1,85 t, tj. o 9,25%.
W związku z powyższymi ustaleniami [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego (dalej także w skrócie jako "WITD" lub "organ I instancji"), pismem z dnia 14 grudnia 2022 r., działając na podstawie art. 9, art. 10 § 1 i art. 61 § 1 i § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 roku, poz. 572 ze zm., dalej także jako "k.p.a."), zawiadomił Skarżącego o wszczęciu postępowania administracyjnego z urzędu w zakresie naruszeń ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r., poz. 1251 ze zm., dalej też jako "p.r.d.").
Następnie decyzją z dnia [...] lutego 2023 roku nr [...] [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego, działając na podstawie art. 140aa ust. 1 i ust. 3 pkt 1, art. 140 ab ust. 1 pkt 3 lit. c w zw. z art. 64 ust. 1 pkt 1 p.r.d., nałożył na Skarżącego karę pieniężną w wysokości piętnastu tysięcy złotych za wykonywanie przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii V, w pozostałych przypadkach.
W odwołaniu wniesionym przez Skarżącego od decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lutego 2023 r. zarzucono między innymi naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 i 80 k.p.a., poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu fatycznego, brak należytej oceny materiału dowodowego; art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewłaściwe uzasadnienie decyzji; art. 75 k.p.a. poprzez brak dopuszczenia dowodów wnioskowanych przez stronę; art. 140 ab ust. 1 p.r.d. poprzez niewłaściwe zastosowanie i art. 140 aa ust. 4 pkt 1 p.r.d. poprzez niezastosowanie.
Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej także jako "GITD", "organ II instancji" lub "Organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 2 ust. 35a, art. 64 ust. 1, 2, art. 64d, art. 140aa ust. 1,3 pkt 1, art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c), art. 140 ab ust. 2 ustawy - Prawo o ruchu drogowym, art. 41 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r., poz. 320, zwana dalej "u.d.p."), § 3 ust. 1 pkt. 2, § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r., poz. 502, zwane dalej "rozporządzeniem MI"), decyzją z dnia [...] sierpnia 2024 roku o numerze [...], utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lutego 2023 roku.
We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] sierpnia 2024 roku Skarżący zarzucił:
1. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a. art. 7, 8, 9 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i brak należytej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym pominięcie przez organ istotnej okoliczności, polegającej na nie przedstawieniu przez organ technicznych warunków użytkowania wagi użytej do ważenia pojazdu, w zakresie dopuszczalnych błędów pomiaru dokonywanych za pomocą tego urządzenia, jak również dopuszczalnych warunków dokonywania pomiarów tym typem wagi nieautomatycznej, które to informacje zazwyczaj zawarte są w instrukcji obsługi producenta wag, co w konsekwencji uniemożliwiło ocenę poprawności dokonania czynności ważenia pojazdu i poprawności interpretacji zebranych danych, a to wobec nieujawnienia dopuszczalnego przez producenta błędu odczytu mierzonych parametrów (błędów granicznych), czym też naruszono zasadę informowania strony o istotnych okolicznościach faktycznych sprawy, jak i zaufania do organów państwowych, niewskazanie dopuszczalnych odchyleń pomiarowych wagi, a ponadto brak wskazania w protokole kontroli informacji o warunkach atmosferycznych dokonywania pomiaru, co mogło mieć wpływ na wynik pomiaru,
b. art. 80 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na przyjęcie ustaleń, które statuują wydanie decyzji o nałożeniu kary pieniężnej, względnie o nałożeniu kary pieniężnej w przedstawionej wysokości,
c. art. 8 § 1 w związku z art 11, art 78 § 1 k.p.a. i art 2 Konstytucji RP, poprzez przeprowadzenie czynności w prowadzonym postępowaniu administracyjnym zakończonych protokołem kontroli drogowej z 13 grudnia 2022 r. z naruszeniem zasady zaufania do władzy publicznej, naruszeniem zasady rzetelności prowadzenia postępowania, poprzez przeprowadzenie czynności z udziałem pracownika strony, którego nie wysłuchano i nie dokonano ponownego ważenia pojazdu, pomimo wyraźnych zastrzeżeń kierowcy co do ustaleń protokołu kontroli drogowej, co w konsekwencji doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji;
d. art. 75 k.p.a. poprzez brak dopuszczenia i przeprowadzenia dowodów zawnioskowanych przez stronę, pomimo, iż dowody te przyczyniłyby się w sposób bezpośredni do dokładnego wyjaśnienia sprawy,
e. art. 12 § 1 k.p.a. poprzez brak szybkiego i wnikliwego działania organu w sprawie, brak konsekwencji i jasności działania organu w odmowie dopuszczenia zawnioskowanych dowodów i niezwykle długim (prawie dwuletnim) rozpatrywaniem odwołania strony bez ich przeprowadzenia.
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
a. art. 140aa ust 4 pkt 1 p.r.d. poprzez jego niezastosowanie do zaistniałego w sprawie stanu faktycznego
b. art. 140ab ust 1 pkt 3 lit. c p.r.d. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.
Mając na uwadze powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości a także uchylenie poprzedzającej ją decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...], ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania a także zasądzenie od organu odwoławczego na jego rzecz kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych oraz wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
Główny Inspektor Transportu Drogowego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone uprzednio w zaskarżonej decyzji.
Skarżący z kolei w piśmie procesowym z dnia 17 grudnia 2024 roku podtrzymał swoje stanowisko, przedkładając potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 listopada 2024 roku sygn. akt III SA/Po 375/24. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu skargi R. C. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w wysokości 10 000 zł za naruszenia określone w przepisie lp. 10.2.4 załącznika nr 3 do u.t.d., jako dopuszczenie do wykonywania przewozu drogowego pojazdem lub zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 12 t, którego dopuszczalna masa całkowita została przekroczona co najmniej 20%, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...], przy czym z uzasadnienia wspomnianego wyroku wynika, że powyższa kara pieniężna została nałożona na Skarżącego wskutek zaistnienia tych samych naruszeń, co w niniejszej sprawie, stwierdzonych w trakcie tej samej kontroli w dniu 13 grudnia 2022 r. na drodze ekspresowej [...]. W związku z powyższym Skarżący podkreślił, że mając na uwadze fakt, iż obydwa postępowania administracyjne, tj. postępowanie zakończone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 listopada 2024 roku sygn. akt III SA/Po 375/24 a także niniejsze postępowanie, zainicjowane skargą na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] sierpnia 2024 roku, wydaną na podstawie art. 140aa ust. 1, 3 pkt 1, art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c), art. 140 ab ust. 2 ustawy - Prawo o ruchu drogowym, oparte są o ten sam stan faktyczny - tj. o te same protokoły kontroli drogowej, a kara administracyjna nałożona na Stronę zależna jest w gruncie rzeczy od wyników pomiarów organu, uznać należy, iż skarga na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] sierpnia 2024 roku zasługuje na uwzględnienie. Organ powinien był bowiem wykonać działanie matematyczne poprzez ustalenie iloczynu objętości ładunku i normatywnej gęstości przewożonego drewna oraz procedować dalej, biorąc pod uwagę ten obliczony iloczyn.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 roku, poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. W ramach tej kontroli sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej zwana "p.p.s.a.").
Z kolei zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 p.p.s.a.). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego oraz utrzymana nią w mocy decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lutego 2023 roku, naruszają przepisy prawa.
W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że rozpatrywana sprawa dotyczy odpowiedzialności podmiotu wykonującego przejazd pojazdem nienormatywnym, którym przewożony był ładunek podzielny w postaci drewna sosnowego. Zgodnie z kolei z art. 2 pkt 35a p.r.d. pojazdem nienormatywnym jest pojazd lub zespół pojazdów, którego naciski osi wraz z ładunkiem lub bez ładunku, wymiary lub rzeczywista masa całkowita wraz z ładunkiem lub bez niego są większe od dopuszczalnych przewidzianych w przepisach niniejszej ustawy. Z brzmienia art. 64 ust. 1 pkt 1 p.r.d. wynika natomiast, że ruch pojazdu nienormatywnego jest dozwolony pod warunkiem uzyskania zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego odpowiedniej kategorii, wydawanego, w drodze decyzji administracyjnej, przez właściwy organ. Zgodnie z art. 64 ust. 2 p.r.d. zabrania się przewozu pojazdem nienormatywnym ładunków innych niż ładunek niepodzielny, z wyłączeniem pojazdów nienormatywnych uprawnionych do poruszania się na podstawie zezwolenia kategorii I. Z przytoczonych przepisów wynika zakaz umieszczania ładunku podzielnego na pojazdach nienormatywnych za wyjątkiem pojazdów poruszających się na podstawie zezwoleń kategorii I. Zatem przejazd pojazdem z ładunkiem podzielnym może zgodnie z przepisami odbywać się jedynie na podstawie zezwolenia kategorii I (które są wydawane w przypadku, gdy pojazd przekracza w określonym zakresie jedynie dopuszczalną szerokość). W pozostałych przypadkach podmiot wykonujący przejazd ma obowiązek zmniejszenia ilości przewożonego ładunku, co jest możliwe z uwagi na jego podzielność.
Zgodnie z art. 140aa ust. 1 p.r.d., za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia nakłada się karę pieniężną, w drodze decyzji administracyjnej. Stosownie do art. 140aa ust. 3 pkt 1 p.r.d., karę pieniężną, o której mowa w ust. 1, nakłada się na podmiot wykonujący przejazd. Zgodnie z art. 140ab ust. 2 p.r.d., w przypadku naruszeń zakazu, o którym mowa w art. 64 ust. 2 p.r.d., za przejazd pojazdem nienormatywnym nakłada się karę jak za przejazd bez zezwolenia. Wysokość kar pieniężnych, o których mowa w art. 140aa ust. 1 p.r.d., określa art. 140ab ust. 1 p.r.d., w szczególności różnicując te kary w zależności od kategorii zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego. Z kolei kategorie zezwoleń na przejazd pojazdu nienormatywnego (od I do V) zostały określone w załączniku nr 1 do p.r.d. W szczególności z opisu zezwolenia kategorii V wynika, że odnosi się ono do pojazdów nienormatywnych, w których wymiary oraz rzeczywista masa całkowita są większych od wymienionych w kategoriach I-IV oraz w których naciski osi przekraczają wielkości dopuszczalne. Zauważyć przy tym należy, że żadna inna kategoria nie przewiduje udzielania zezwolenia w przypadku przekroczenia nacisku osi.
Nałożenie zatem przez organ administracji publicznej kary pieniężnej, jak za przejazd bez zezwolenia kategorii V, wymagało uprzedniego ustalenia, że pojazd, którym wykonywano przejazd przekraczał normy nacisku osi ustalone prawem oraz o ile procent to przekroczenie odbiegało od normy. Poza tym konieczne było ustalenie, kto był podmiotem wykonującym przejazd (ponieważ to on jest adresatem decyzji o wymierzeniu kary pieniężnej), a w przypadku przewozu drewna – również ustalenie, że doszło do przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej zespołu pojazdów. Z dyspozycji art. 140aa ust. 4 pkt 2 p.r.d. wynika bowiem, że przy przewozie drewna przekroczenie dopuszczalnych nacisków osi bez jednoczesnego przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej (dalej też w skrócie jako "dmc"), wyłącza możliwość wszczęcia postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej lub obliguje organ do umorzenia już wszczętego postępowania.
Ustaleń w tym zakresie organy administracji powinny dokonać na podstawie oceny całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego, który uprzednio został w sposób wyczerpujący zebrany i rozpatrzony. Obowiązki organu w tym zakresie wynikają z art. 7 kpa ("W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli."), art. 77 § 1 kpa ("Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.") i art. 80 kpa ("Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona").
Rezultat realizacji tychże obowiązków powinien zostać odzwierciedlony w uzasadnieniu decyzji, co wynika z art. 107 § 3 k.p.a. ("Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa."). Organy administracji publicznej mają przy tym obowiązek prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 k.p.a.).
Zdaniem Sądu, w realiach niniejszej sprawy, zarówno GITD, jak i organ pierwszej instancji, nie wywiązały się należycie z powyższych obowiązków (a przez to naruszyły art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.), ponieważ ustalając stan faktyczny, w obu instancjach organy te, po pierwsze, przyjęły wadliwą wartość rzeczywistej masy całkowitej skontrolowanego zespołu pojazdów, a, po drugie, w zakresie ustalenia wartości nacisków osi, nie wykazały, że użyta do pomiarów waga samochodowa do ważenia pojazdów w ruchu [...] o nr. fabrycznym [...], istotnie może zostać użyta do wyznaczenia wartości nacisku podwójnej osi nienapędowej. Podkreślenia przy tym wymaga, że pierwsze z tych uchybień niewątpliwie miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ gdyby do niego nie doszło, to przekroczenie dopuszczalnych norm (do których w tej sprawie niewątpliwie doszło) byłoby procentowo niższe. To zaś ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia wysokości kary wymierzanej jak za brak zezwolenia kategorii V na przejazd pojazdu nienormatywnego. Pozostając w obszarze poczynionego przez organy inspekcji transportu drogowego ustalenia, że pojazd przekraczał określone prawem normy w zakresie dopuszczalnej masy całkowitej, to zauważyć należy, że z art. 2 pkt 54 p.r.d. wynika, iż dopuszczalna masa całkowita to największa określona właściwymi warunkami technicznymi masa pojazdu obciążonego osobami i ładunkiem, dopuszczonego do poruszania się po drodze. Warunki techniczne pojazdów, w tym ich dopuszczalne masy całkowite, zostały natomiast określone w rozporządzeniu MI z 31 grudnia 2002 r. wydanym na podstawie upoważnienia zawartego w art. 66 ust. 5 p.r.d. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MI z 31 grudnia 2002 r., dopuszczalna masa całkowita pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 2-20, nie może przekraczać 40 ton w przypadku zespołu pojazdów, złożonego z pojazdów mających łącznie co najmniej 5 osi, w którym pojazdem ciągnącym jest pojazd samochodowy. Stosownie zaś do § 57 ust. 3 tego rozporządzenia, dopuszczalna masa całkowita pojazdu członowego lub zespołu złożonego z pojazdu silnikowego i przyczepy, zarejestrowanych po raz pierwszy przed dniem 13 marca 2003 r. może wynosić 42 t.
Przepis § 57 ust. 3 cyt. rozporządzenia w sprawie warunków technicznych pojazdów wskazuje zatem wyraźnie, że wyjątek od zasady maksymalnej dopuszczalnej masy całkowitej na pułapie czterdziestu ton, może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, gdy zarówno pojazd silnikowy, jak i przyczepa będą zarejestrowane przed dniem 13 marca 2003 r., co wynika ze słowa "zarejestrowanych" odnoszącego się zarówno do pojazdu silnikowego i naczepy (p. wyrok NSA z 16 września 2010 r. II GSK 791/09; Lex). Na gruncie niniejszej sprawy organy prawidłowo zatem przyjęły, że dmc skontrolowanego zespołu pojazdów wynosiła 40 tony, gdyż w sprawie nie zachodził wyjątek określony w § 57 ust. 3 rozporządzenia MI z 31 grudnia 2002 r. Kontrolowany samochód ciężarowy został co prawda po raz pierwszy zarejestrowany w 2003 r., ale naczepa ciężarowa pierwszy raz została zarejestrowana w 2008 r.
Z protokołu kontroli oraz załączonych do niego dokumentów w postaci kopii dowodów rejestracyjnych obu pojazdów wynika przy tym, że masa własna skontrolowanego zespołu pojazdów wynosiła 20,42 tony (masa własna ciągnika wynosiła bowiem 14 220 kg a naczepy 6 200 kg). Tymże zespołem pojazdów było przewożone drewno sosnowe o objętości 27,63 m3, co potwierdza zarówno kwit wywozowy wystawiony przez Nadleśnictwo [...], jak i protokół kontroli sporządzony przez strażnika leśnego.
Zgodnie zaś z art. 61 ust. 15 p.r.d., przy przewozie drewna jego rzeczywistą masę ustala się jako iloczyn objętości ładunku i normatywnej gęstości ustalonej dla danego gatunku drewna. Podkreślenia wymaga, że odnośnie do masy ładunku w postaci drewna ustawodawca użył w omawianym przepisie zwrotu "rzeczywista masa". W ocenie Sądu, użycie takiego sformułowania wskazuje, że w przypadku przewozu drewna ustawodawca przyjął swego rodzaju fikcję prawną w zakresie ustalania masy tego rodzaju ładunku przez określenie, że masę tę określa się przez pomnożenie objętości przewożonego drewna oraz określonego w przepisach wykonawczych wskaźnika gęstości danego gatunku drewna. Co istotne, ustawodawca przyjął, że tak ustalana masa powinna być traktowana jako "rzeczywista masa", a nie masa szacunkowa, jak to przyjął zarówno organ I instancji, jak i następnie GITD. Takie rozumienie analizowanej normy oparcie nie tylko w wykładni językowej, ale też w wykładni celowościowej, wynikającej m.in. z założeń, jakimi kierował się prawodawca projektując normę z art. 61 ust. 15 p.r.d. Zauważyć należy, że wskazany przepis został dodany do p.r.d. na mocy art. 1 pkt 5 lit. b) ustawy z 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 222, poz. 1321). W uzasadnieniu projektu tejże ustawy zmieniającej (druk sejmowy nr 4223, Sejm VI kadencji) wskazano: "Przepisy projektu dodają ust. 15 i 16 w art. 61 ustawy - Prawo o ruchu drogowym, które wprowadzają przy przewozie drewna zasadę ustalania rzeczywistej masy całkowitej pojazdu na podstawie iloczynu jego objętości i normatywnej gęstości właściwej dla danego drewna. Nowe przepisy ustalają delegację dla ministrów właściwych do spraw: środowiska i gospodarki w porozumieniu z ministrem do spraw transportu do wydania przepisów wykonawczych. Delegacja ma na celu określenie parametrów gęstości drewna w zależności od jego gatunku, rodzaju oraz postaci w jakiej jest przewożone (uwzględniając w szczególności gatunki drewna mające zastosowanie w przemyśle i budownictwie). Wydany akt wykonawczy pozwoli na ustalanie rzeczywistej masy całkowitej przewożonego drewna na podstawie jego objętości określonej przy jego załadunku. Takie rozwiązanie ułatwi przewoźnikom kalkulację możliwości transportowych, jak i właściwe załadowanie pojazdów odpowiednio do parametrów technicznych, tak aby przedmiotem wykroczeń popełnianych przez przewoźników nie były przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi. Jednocześnie rozwiązanie to ograniczy negatywny wpływ przewozu drewna pojazdami nienormatywnymi na stan techniczny nawierzchni dróg publicznych, po których przewóz drewna się odbywa." Dodać przy tym należy, że pojęcie "rzeczywista masa całkowita" zostało zdefiniowane w art. 2 pkt 55 p.r.d. przez określenie, że jest to masa pojazdu łącznie z masą znajdujących się na nim rzeczy i osób. Mając na uwadze powyższe rozważania, przyjąć należy, że rzeczywistą masę całkowitą pojazdu przewożącego drewno stanowi suma masy własnej tego pojazdu oraz rzeczywistej masy przewożonego drewna, a więc masy ustalonej w sposób określony w art. 61 ust. 15 p.r.d. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 stycznia 2017 r. o sygn. akt II GSK 1693/16 i z 21 czerwca 2018 r. o sygn. akt II GSK 2396/16), którą ustawodawca uznaje za "rzeczywistą masę".
W zaskarżonej decyzji GITD, utrzymując w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego, dokonał błędnej wykładni art. 61 ust. 15 p.r.d., przyjmując że masa drewna ustalana w sposób określony w tym przepisie jest masą szacowaną, która ma znaczenie wyłącznie z punktu widzenia zachowania należytej staranności przez podmiot wykonujący przewóz. Takie rozumienie wspomnianego przepisu jest – z powodów opisanych wyżej – nieprawidłowe, a jego zawężenie nie znajduje podstaw w przepisach powszechnie obowiązującego prawa. Dokonana przez GITD, a uprzednio także [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego, błędna wykładnia art. 61 ust. 15 p.r.d. miała wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziła do konkluzji, że masę przewożonego drewna (a ściślej – rzeczywistą masę całkowitą zespołu pojazdów, którym przewożone jest drewno) należało ustalić w tej sprawie z użyciem wag i przyjąć wartość uzyskaną w drodze ważenia jako wartość miarodajną z punktu widzenia wymierzenia kary pieniężnej jak za przejazd bez zezwolenia kategorii V. Zgodnie bowiem z lp. 15 tabeli stanowiącej załącznik do rozporządzenia w sprawie gęstości drewna, w przypadku sosny gęstość drewna [kg/m3] wynosi 740. W związku z powyższym organy obu instancji miały obowiązek przyjąć, że masa przewożonego drewna sosnowego wynosi 27,36 m3 x 740 kg/m3 czyli 20 246,40 kg. Dodając do tego wyniku łączną masę własną pojazdów, czyli 20,42 t pojazd, stwierdzić należy, że rzeczywista masa całkowita skontrolowanego zespołu pojazdów wynosiła 40 666,40 kg. I gdyby organy inspekcji transportu drogowego przyjęły tą wartość, obliczoną z uwzględnieniem masy drewna ustalonej zgodnie z art. 61 ust. 15 p.r.d., to przekroczenie dmc mieściłoby się w przedziale do 10%, co z kolei jest zagrożone karą pieniężną w wysokości 6 000 zł, stosownie do art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. a) p.r.d. Natomiast wartość rzeczywistej masy całkowitej zespołu pojazdów przyjęta przez Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego, a następnie GITD, na podstawie przeprowadzonego ważenia przekraczała dmc o ponad 20%, co doprowadziło do nałożenia na Skarżącego kary pieniężnej w wysokości 15 000 zł, wynikającej z art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c) p.r.d.
W konsekwencji należy uznać, że dokonana przez organ I instancji, a następnie GITD, wykładnia przepisów istotnych z punktu widzenia ustalenia rzeczywistej masy całkowitej zespołu pojazdów przewożącego drewno, doprowadziła do zaakceptowania przez organy obu instancji zbędnych pomiarów dmc zespołu pojazdów, jako okoliczności istotnych z punktu widzenia określenia wymiaru kary pieniężnej, zależnego od procentowych wartości stwierdzonych przekroczeń dopuszczalnych norm.
Powyższe uchybienie doprowadziło do przyjęcia wadliwych ustaleń faktycznych i w konsekwencji do niewłaściwego zastosowania art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c) p.r.d. przez nałożenie na Skarżącego kary pieniężnej w wysokości 15 000 zł, co oznacza, że przedmiotowe naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego zaskarżona decyzja podlega uchyleniu. Rozpoznając ponownie sprawę, WITD uwzględni zatem oceną wyrażoną w niniejszym wyroku. W szczególności ustali rzeczywistą masę przewożonego drewna, na podstawie reguł określonych w art. 61 ust. 15 p.r.d.
Ponadto, WITD uzupełni materiał dowodowy poprzez załączenie do akt sprawy administracyjnej odpowiedniej instrukcji użytkowania użytej do pomiarów, w dniu 13 grudnia 2022 r. na drodze ekspresowej nr S5 (w okolicy [...]) zespołu pojazdów, składającego się z trzyosiowego samochodu ciężarowego marki Scania o numerze rejestracyjnym [...] oraz dwuosiowej naczepy marki [...] o numerze rejestracyjnym [...], wagi samochodowej do ważenia pojazdów w ruchu [...] o nr. fabrycznym [...]. Dopiero bowiem analiza zapisów instrukcji tejże wagi [...] pozwoli odpowiedzieć na pytanie, czy mogła ona zostać użyta do wyznaczenia wartości nacisku podwójnej osi nienapędowej. Kwestia ta jest istotna z punku widzenia ewentualnego wymiaru kary, skoro wynik ważenia nacisku podwójnej osi nie napędowej wykazał przekroczenie tego parametru, w stosunku do dopuszczalnej wartości, o 9,25%. Pamiętać bowiem należy, że skoro ewidentnie doszło w niniejszej sprawie do naruszenia dmc przy przewozie drewna, to konieczne było tym samym przeprowadzenie procedury ważenia celem ustalenia, czy doszło także do przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi skontrolowanego zespołu pojazdów. Ale kontrola prawidłowości ustaleń organów inspekcji transportu drogowego w tym zakresie wymaga niewątpliwie zapoznania się z instrukcją użytej do pomiaru w dniu 13 grudnia 2022 roku wagi [...], a dokument ten nie został załączony do akt sprawy. Należy także mieć na uwadze, że w przypadku części wag, ich producenci przewidują różne wartości, które należy odjąć od ustaleń miernika wagi, lub je zaokrąglić do pewnych wartości.
W ocenie Sądu, samo potwierdzone protokołem przesłuchania kierowcy (pytanie nr 30) umożliwienie mu wglądu do instrukcji obsługi urządzeń pomiarowych, nie sanuje jednakże naruszenia art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a., poprzez w istocie pozbawienie prawa samej strony postępowania administracyjnego, do wypowiedzenia się odnośnie jednego z kluczowych w sprawie dowodów, rzutującego na ocenę prawidłowości dokonanego w trakcie kontroli w dniu 13 grudnia 2022 roku pomiaru wagowego zespołu pojazdów, za pomocą którego Skarżący wykonywał przewóz drewna.
Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z kolei w myśl art. 81 k.p.a. okoliczność faktyczna może być co do zasady (oprócz sytuacji typizowanej w art. 10 § 2 k.p.a., która w niniejszej sprawie nie zachodzi) uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. W realiach niniejszej sprawy Skarżący, nie mając możliwości zapoznania się z treścią stosownej instrukcji użytkowania wagi, prawa takiego został niewątpliwie pozbawiony.
Niezależnie od powyższych rozważań, Sąd ocenił, że GITD zasadnie uznał, że dotychczas zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do zastosowania art. 140aa ust. 4 p.r.d. Zgodnie z tym przepisem, nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1 i ust. 1a pkt 1, wobec podmiotu wykonującego przejazd, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli: 1) okoliczności sprawy i dowody wskazują, że ten podmiot: a) dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem, b) nie miał wpływu na powstanie naruszenia, lub 2) rzeczywista masa całkowita pojazdu nienormatywnego nie przekracza dopuszczalnej wielkości lub wielkości określonej w zezwoleniu, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, a przekroczenie dotyczy wyłącznie nacisku osi pojazdu w przypadku przewozu ładunków sypkich oraz drewna. Co się tyczy art. 140aa ust. 4 pkt 2 p.r.d., to przepis ten nie mógł znaleźć zastosowania z uwagi na stwierdzone przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej.
Natomiast co do kwestii zastosowania art. 140aa ust. 1 pkt 1 p.r.d., to zdaniem Sądu organ odwoławczy zasadnie uznał, że Skarżący nie wykazał, że dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem i nie miał wpływu na powstanie naruszenia. Już samo zestawienie masy własnej zespołu pojazdów (możliwe do stwierdzenia na podstawie wpisów w dowodach rejestracyjnych) oraz wskazanej w kwicie wywozowym objętości przewożonego drewna i jego masy obliczonej z uwzględnieniem przepisów rozporządzenia Ministra Środowiska oraz Ministra Gospodarki z 2 maja 2012 r. w sprawie określenia gęstości drewna pozwalało na stwierdzenie, że rzeczywista masa zespołu pojazdów przekracza wartość dopuszczalną, a zatem przewoźnik powinien był wiedzieć, że nie może podjąć się realizacji przewozu takiej ilości drewna. Świadomość zaistniałego naruszenia potwierdził przy tym sam kierowca, co jasno wynika z treści udzielonej przez niego odpowiedzi na pytanie nr 24 protokołu przesłuchania świadka. Na pytanie o treści: "Czy miał Pan świadomość o nienormatywności kontrolowanego pojazdu/zespołu pojazdów?" kierowca udzielił następującej odpowiedzi: "Tak, miałem świadomość, że załadowane jest za dużo".
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c, w związku z art. 135 ustawy. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w puncie pierwszym sentencji. O zwrocie kosztów postępowania Sąd rozstrzygnął w puncie 2 sentencji, na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a.