VI SA/WA 3290/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2024-01-09
NSAubezpieczenia społeczneŚredniawsa
ubezpieczenia zdrowotneNFZzwrot kosztówpostępowanie administracyjneprawo do świadczeńdoręczeniaczynny udział stronyKPA

Podsumowanie

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Prezesa NFZ o zwrocie kosztów świadczeń zdrowotnych z powodu naruszenia procedury administracyjnej i braku czynnego udziału strony.

Skarżąca kwestionowała decyzję Prezesa NFZ nakładającą obowiązek zwrotu kosztów świadczeń opieki zdrowotnej. Zarzuciła, że nie została prawidłowo zawiadomiona o wszczęciu postępowania, co uniemożliwiło jej czynny udział i przedstawienie dowodów. Sąd uznał te zarzuty za zasadne, stwierdzając naruszenie przepisów KPA, w szczególności art. 10 i art. 8, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji, uchylono zaskarżoną decyzję.

Przedmiotem sprawy była skarga M. C. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z lutego 2023 r., która ustaliła obowiązek poniesienia przez skarżącą kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w okresach od czerwca 2018 r. do lipca 2020 r. w łącznej kwocie 2687,76 zł. Skarżąca podniosła, że zaskarżona decyzja była pierwszym pismem w sprawie, nie została zawiadomiona o wszczęciu postępowania ani pouczona o możliwości składania wyjaśnień. Twierdziła, że w okresach objętych decyzją była zarejestrowana jako osoba bezrobotna i nie otrzymała informacji o utracie prawa do świadczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając skargę, uznał ją za zasadną. Sąd stwierdził, że organ administracji publicznej naruszył przepisy postępowania administracyjnego, w szczególności zasadę czynnego udziału strony (art. 10 KPA) oraz zasadę zaufania do organów (art. 8 KPA). Doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania na adres zamieszkania, mimo istnienia adresu korespondencyjnego i zastosowania fikcji doręczenia (art. 44 KPA), było niewystarczające, zwłaszcza w kontekście potencjalnych problemów zdrowotnych skarżącej. Brak skutecznego zawiadomienia uniemożliwił skarżącej obronę swoich praw i przedstawienie dowodów, w tym argumentów o usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o posiadaniu prawa do świadczeń. Sąd podkreślił, że postępowanie przed Prezesem NFZ jest jednoinstancyjne, co wymaga szczególnej staranności organu w przestrzeganiu zasad KPA. W związku z powyższymi uchybieniami procesowymi, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, doręczenie na adres zamieszkania z zastosowaniem fikcji doręczenia nie jest skuteczne w sytuacji, gdy organ nie podjął wszelkich kroków w celu zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu, zwłaszcza gdy strona posiadała adres korespondencyjny i mogła mieć usprawiedliwione powody nieodebrania korespondencji.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organ naruszył zasadę czynnego udziału strony (art. 10 KPA) i zasadę zaufania (art. 8 KPA), nie zapewniając skarżącej możliwości obrony jej praw. Doręczenie na adres zamieszkania, mimo istnienia adresu korespondencyjnego i zastosowania fikcji doręczenia, było niewystarczające, ponieważ organ nie podjął dodatkowych kroków w celu poinformowania strony o postępowaniu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (27)

Główne

u.ś.o.z. art. 50 § 1, 3, 6, 16, 18, 19

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Przepisy dotyczące ustalania obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych osobie nieuprawnionej, w tym w wyniku złożenia oświadczenia o przysługującym prawie.

u.ś.o.z. art. 44

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Przepis Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczący doręczeń.

u.ś.o.z. art. 10

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Przepis Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczący czynnego udziału strony w postępowaniu.

u.ś.o.z. art. 8

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Przepis Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczący zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy.

u.ś.o.z. art. 50 § 16

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Podstawa do ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych pomimo braku prawa do świadczeń.

u.ś.o.z. art. 50 § 17

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Wyłączenie obowiązku poniesienia kosztów w przypadku usprawiedliwionego błędnego przekonania o posiadaniu prawa do świadczeń.

k.p.a. art. 44

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Doręczenie w zastępstwie.

k.p.a. art. 10 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada czynnego udziału strony w postępowaniu.

k.p.a. art. 8 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy.

P.p.s.a. art. 1 § 1-2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kognicji sądów administracyjnych.

P.p.s.a. art. 3 § 2 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Kontrola decyzji administracyjnych przez sądy administracyjne.

P.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy uchylenia decyzji administracyjnej.

P.p.s.a. art. 133

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania przez sąd administracyjny (akta sprawy).

P.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Granice rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny.

p.u.s.a. art. 1 § 1-2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Zakres sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez sądy administracyjne.

Pomocnicze

u.ś.o.z. art. 52 § 1

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

u.ś.o.z. art. 15 § 2 pkt 1

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

u.ś.o.z. art. 54 § 1

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

u.ś.o.z. art. 67 § 4-7

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

u.ś.o.z. art. 61 § par.4

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

u.ś.o.z. art. 145

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

u.ś.o.z. art. 153

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej.

k.p.a. art. 77 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada swobodnej oceny dowodów.

k.p.a. art. 107 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi uzasadnienia decyzji.

P.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa obligatoryjnego wznowienia postępowania w przypadku braku winy strony w udziale w postępowaniu.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarżąca nie została prawidłowo zawiadomiona o wszczęciu postępowania administracyjnego. Organ naruszył zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu. Organ naruszył zasadę pogłębiania zaufania do organów administracji publicznej. Doręczenie zawiadomienia na adres zamieszkania z zastosowaniem fikcji doręczenia było niewystarczające. Organ nie rozważył możliwości zastosowania art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach.

Godne uwagi sformułowania

Sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu Organ prowadząc postępowania administracyjne w niniejszej sprawie rzeczywistości nie zagwarantował Skarżącej prawa do czynnego udziału w postępowaniu. Zawiadomienie strony o wszczęciu postępowania administracyjnego i umożliwienie jej wzięcia udziału w postępowaniu wyjaśniającym stanowi gwarancję realizacji zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu.

Skład orzekający

Aneta Lemiesz

przewodniczący

Danuta Szydłowska

członek

Maciej Borychowski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących doręczeń w postępowaniu administracyjnym, zasady czynnego udziału strony oraz konsekwencji ich naruszenia w sprawach dotyczących zwrotu kosztów świadczeń opieki zdrowotnej."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki postępowania przed Prezesem NFZ i stosowania przepisów KPA w kontekście ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu ochrony praw pacjentów i prawidłowości procedur administracyjnych w kontekście kosztów leczenia, co jest istotne dla szerokiego grona odbiorców.

Czy można żądać zwrotu kosztów leczenia, jeśli pacjent nie został prawidłowo poinformowany o postępowaniu?

Sektor

ochrona zdrowia

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

VI SA/Wa 3290/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-01-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Aneta Lemiesz /przewodniczący/
Danuta Szydłowska
Maciej Borychowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenia
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2561
art.50 ust1,3,6,.16,18,19, art.52, art.15 ust.2 pkt 1,, art.67 ust.4-7, art.54
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art.44,10,8, 61 par.4,145
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
153,145,134
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędziowie Sędzia WSA Danuta Szydłowska Asesor WSA Maciej Borychowski (spr.) Protokolant st. ref. Lili Zawadzka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu kosztów świadczeń opieki zdrowotnej uchyla zaskarżoną decyzję
Uzasadnienie
Przedmiotem zaskarżenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ", "Organ") z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...] (dalej "Zaskarżona decyzja"), na podstawie której ustalił obowiązek poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej wskazanych w załączniku do decyzji, udzielonych Pani M. C. (dalej: "Skarżąca", "Świadczeniobiorca") w dniach: [...] czerwca 2018 r., [...] kwietnia 2019 r., [...] grudnia 2019 r., [...] lutego 2020 r. [...] lutego 2020 r., [...] marca 2020 r., [...] czerwca 2020 r. oraz [...] lipca 2020 r. w wysokości 2687,76 zł i zobowiązał Świadczeniobiorcę do ich zapłaty w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia, w którym upłynął termin płatności tej należności (dalej "Zaskarżona decyzja").
Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 50 ust. 16, 18 i 19 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2561, z późn. zm., dalej" "ustawa o świadczeniach")
Zaskarżona decyzja została wydana w ustalonym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu [...] grudnia 2022 r. [...] Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "MOW NFZ") wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych osobie nieuprawnionej, w tym również osobie, która nie posiadała uprawnień w ramach przepisów o koordynacji oraz z tytułu zrealizowania recepty wystawionej na rzecz osoby nieuprawnionej, a także ustalenia osoby obowiązanej do ich ustalenia.
W wyniku weryfikacji ubezpieczonych prowadzonej przez MOW NFZ ustalono, że Świadczeniobiorca złożyła świadczeniodawcy oświadczenia o przysługującym prawie do świadczeń opieki zdrowotnej co odpowiadało regulacji art. 50 ust. 6 ustawy o świadczeniach. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku niepotwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w sposób określony art. 50 ust. 1 lub 3 ustawy o świadczeniach, świadczeniobiorca po okazaniu dokumentu potwierdzającego tożsamość, w szczególności dowodu osobistego, paszportu, prawa jazdy albo legitymacji szkolnej, może przedstawić inny dokument potwierdzający prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, a jeżeli takiego dokumentu nie posiada, złożyć pisemne oświadczenie o przysługującym mu prawie do świadczeń opieki zdrowotnej.
Organ wskazał, iż na podstawie informacji przekazanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego do Centralnego Wykazu Ubezpieczonych wynika, że w dniach: [...] czerwca 2018 r., [...] kwietnia 2019 r., [...] grudnia 2019 r., [...] lutego 2020 r. [...]lutego 2020 r., [...] marca 2020 r., [...]czerwca 2020 r. oraz [...] lipca 2020 r. Strona nie była uprawniona do uzyskania świadczeń opieki zdrowotnej w ramach ubezpieczenia zdrowotnego.
Prezes NFZ wskazał, że zawiadomiona o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie i pouczona o możliwości składania wyjaśnień i dowodów na ich poparcie, Strona nie przedstawiła dokumentów potwierdzających prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w okresach objętych postepowaniem. Z uwagi na spełnienie przesłanek zawartych w art. 50 ust. 16 ustawie o świadczeniach Prezes NFZ wydał Zaskarżoną decyzję.
Z rozstrzygnięciem Organu nie zgodziła się Skarżącą, która pismem z dnia 3 marca 2023 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzje Prezesa NFZ. Skarżąca nie wskazał naruszeń, obrazy konkretnych przepisów prawa tak materialnego, jak i procesowego, których miałby dopuści się Organ w związku z wydaniem Zaskarżonej decyzji.
Skarżąca podniosła, że Zaskarżona decyzja była pierwszym i jedynym pismem w sprawie jakie otrzymała. Nie została zawiadomiona o wszczęciu postępowania administracyjnego, nie została pouczona o możliwości składania wyjaśnień i dowodów na ich poparcie. Nie została również poinformowana o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz\ zgłoszonych wyjaśnień. Argumentując dalej Skarżąca podkreślił, że w okresie, za który została wydana decyzja Prezesa NFZ, według jej wiedzy, była zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Nie otrzymała z Urzędu Pracy żadnego powiadomienia o utracie prawa do świadczeń z opieki zdrowotnej. Podobnej informacji nie otrzymała również podobnej informacji z NFZ.
W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie w całości, podtrzymując dotychczasową argumentacje. Organ wniósł również o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
Skarżąca wniosła o rozpoznanie skargi na rozprawie.
Skarżąca podczas rozprawy w dniu 9 stycznia 2024 r. podtrzymała skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).
Należy również podkreślić, że zgodnie z art. 133 P.p.s.a. Sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Uwzględniając ww. przepisy prawa Sąd w składzie rozpoznającym sprawę uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Dokonując kontroli Zaskarżonej decyzji w wyżej zakreślonych granicach, uznając skargę za zasadną, Sąd uchylił Zaskarżoną decyzję. Przy czym podstawą uchylenia Zaskarżonej decyzji były uchybienia natury procesowej, które mogły w istotnie wpłynąć na wynik sprawy.
W niniejszej sprawie poza sporem jest, iż w okresie objętym Zaskarżoną decyzją Skarżąca korzystała ze świadczeń opieki zdrowotnej. Istota sporu sprowadza się natomiast do kwestii, czy złożone oświadczenie o przysługującym prawie do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej było skuteczne, a przede wszystkim dające Skarżącej takie prawo. W ocenie Świadczeniobiorcy takie prawo jej przysługiwało, bowiem przed korzystaniem z usług opieki zdrowotnej była zarejestrowana jako osoba bezrobotna w Urzędzie Pracy w [...] i nie został poinformowana o utracie tego prawa. W ocenie Prezesa NFZ składane oświadczenia były bezpodstawne, bowiem Świadczeniobiorca nie posiadała prawa do leczenia z jakiegokolwiek tytułu.
Materialnoprawną podstawę wydania Zaskarżonej decyzji stanowił art. 50 ust. 18 ustawy o świadczeniach, zgodnie z którym koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w przypadkach określonych w ust. 16, które Fundusz poniósł zgodnie z ust. 15, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prezes Funduszu wydaje decyzję administracyjną ustalającą obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności. Do postępowania w sprawach o ustalenie poniesienia kosztów stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Od decyzji Prezesa Funduszu przysługuje skarga do sądu administracyjnego.
Zgodnie z art. 50 ust. 1, 3 i 6 ustawy o świadczeniach, świadczeniobiorca ubiegający się o udzielenie świadczenia opieki zdrowotnej jest obowiązany przedstawić:
1) kartę ubezpieczenia zdrowotnego - w przypadku ubezpieczonego oraz osób, do których stosuje się art. 67 ust. 4-7;
2) dokument, o którym mowa w art. 54 ust. 1 - w przypadku świadczeniobiorcy innego niż ubezpieczony.
Prawo do świadczeń opieki zdrowotnej może zostać potwierdzone na podstawie dokumentu elektronicznego, o którym mowa w art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, sporządzonego, na podstawie numeru PESEL, przez Fundusz dla świadczeniodawcy lub niebędącej świadczeniodawcą osoby uprawnionej w rozumieniu art. 2 pkt 14 ustawy o refundacji i przesłanego za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2020 r. poz. 344) z zapewnieniem integralności i poufności zawartych w nim danych oraz uwierzytelnieniem stron uprawnionych do przetwarzania tych danych (ust. 3). W przypadku niepotwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w sposób określony w ust. 1 lub 3 świadczeniobiorca po okazaniu dokumentu, o którym mowa w ust. 2 pkt 1, może przedstawić inny dokument potwierdzający prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, a jeżeli takiego dokumentu nie posiada, złożyć pisemne oświadczenie o przysługującym mu prawie do świadczeń opieki zdrowotnej (ust. 6).
Natomiast, stosownie do art. 50 ust. 16 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy świadczenie opieki zdrowotnej zostało udzielone pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w wyniku:
1) posługiwania się kartą ubezpieczenia zdrowotnego albo innym dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej przez osobę, która utraciła to prawo w okresie ważności karty albo innego dokumentu, albo
2) potwierdzenia prawa do świadczeń w sposób określony w ust. 3 osób, o których mowa w art. 52 ust. 1, albo
3) złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 2a albo 6,
- osoba, której udzielono świadczenia opieki zdrowotnej, jest obowiązana do uiszczenia kosztów tego świadczenia, z wyłączeniem osoby, której udzielono świadczenia, o którym mowa w art. 15 ust. 2 pkt 1.
Należy zwrócić również uwagę, że stosownie do art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach, obowiązku, o którym mowa w ust. 16, nie stosuje się do osoby, która w chwili przedstawienia innego dokumentu potwierdzającego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej albo złożenia oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy Sąd w składzie rozpoznającym zauważa, że podstawą uznania przez Organ ustalenia obowiązku Skarżącej poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej w okresach wskazanych w sentencji Zaskarżanej decyzji były informacje zawarte w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych (k. 8 akt administracyjnych). Z zawartych tam danych faktycznie wynika, iż Skarżąca posiadała ubezpieczenie od [...]lutego 2010 r. do [...] października 2015 r., a następnie od [...]września 2020 r. do [...] sierpnia 2021 r. Tym samym w okresie korzystania ze świadczeń zdrowotnych, które przypadały w okresie pomiędzy [...] października 2015 r. a [...] września 2020 r. Skarżąca nie posiadała ubezpieczenia. W ocenie Sądu ustalenie w tym zakresie jest prawidłowe, o tyle, o ile ów dokument potwierdza okresy podlegania Skarżącej ubezpieczeniu.
Jednocześnie Sąd zauważa, że z informacji wynikających z tegoż rejestru (k. 9 akt administracyjnych) wynika, że do danych adresowych Skarżącej odnoszą się trzy rekordy, tj.: adres zamieszkania, adres zameldowania oraz adres korespondencyjny. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania z dnia 9 grudnia 2022 r. zostało wysłane na adres zamieszkania, tj. [...].. Przesyłka po dwukrotnym awizowaniu została, z uwagi niepodjęcia jej w terminie została zwrócona do nadawcy. Zatem doręczenie nastąpiło na podstawie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej: "K.p.a.").
Kontrolowana sprawa była wszczynana z urzędu. Jak wynika z ugruntowanego w tej kwestii orzecznictwa, za datę wszczęcia postępowania z urzędu należy uznać dzień pierwszej czynności urzędowej dokonanej w sprawie, której postępowanie dotyczy, przez organ do tego uprawniony, działający w granicach przysługujących mu kompetencji, pod warunkiem, że o czynności tej powiadomiono stronę (wyrok NSA z 25 listopada 2011 r. sygn. akt II OSK 1679/10; postanowienie NSA z 4 marca 1981 r. sygn. akt SA 654/81, ONSA 1981, Nr 1, poz. 15).
Skarżąca w skardze oraz na rozprawie podniosła, iż pierwszym i jedynym pismem w przedmiotowej sprawie była Zaskarżona decyzja. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby Organ podejmował próbę doręczenia zawiadomienia lub przed wydaniem Zaskarżonej decyzji raz jeszcze wysłał do Skarżącej pouczenie o uprawnieniu wynikającym z art. 10 § 1 K.p.a. W szczególności brak jest wyjaśnień w uzasadnieniu Zaskarżonej decyzji motywów dotyczących przyczyny wysłania zawiadomienia o wszczęciu postępowania na adres zamieszkania, zamiast na adres korespondencyjny.
Podkreślenia przy tym wymaga, że - jak wynika z cytowanego wyżej art. 50 ust. 18 zd. 4 ustawy o świadczeniach - postępowanie przed Prezesem NFZ jest jednoinstancyjne. Od wydanej decyzji przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Zatem w trybie administracyjnym sprawa nie jest ponownie rozpoznawana. Oznacza to, że jeżeli przed organem w postępowaniu jednoinstancyjnym nie zostanie prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy, to wówczas okoliczności, w ocenie strony istotne dla jej rozstrzygnięcia, strona może podnieść dopiero na etapie skargi do sądu. Dodatkowo oznacza to, wobec jednoinstancyjnego postępowania, konieczność szczególnego respektowania przez organ zachowania zasad postępowania administracyjnego określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 września 2023 r., sygn. akt III SA/Po 342/23).
W ocenie Sądu Organ prowadząc postępowania administracyjne w niniejszej sprawie rzeczywistości nie zagwarantował Skarżącej prawa do czynnego udziału w postępowaniu. Wbrew uzasadnieniu Zaskarżonej decyzji Skarżąca nie miała wiedzy o toczącym się postępowaniu oraz przysługujących jej z tego tytułu, jako strony, prawach. Wprawdzie Organ doręczył zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego, przy czym doręczenie zostało dokonane na podstawie art. 44 Kp.a., na zasadzie tzw. fikcji doręczenia. Sąd co do zasady nie kwestionuje skuteczności takiego sposobu doręczenia, wynika ono z przepisów powszechnie obowiązującego prawa. Niemniej jednak w niniejszej sprawie działanie Organu może powodować uzasadnione wątpliwości Skarżącej, iż było ono prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów administracji publicznej, a więc zgodnie z zasadą wyrażona w art. 8 § 1 K.p.a.
Skarżąca w skardze wskazała, że onkologicznie leczy się od wielu lat i leczenie jest nadal kontynuowane. Zatem wydaje się uzasadnione, że z uwagi na leczenie, które mogło się wiązać z nieobecnością Skarżącej w jej miejscu zamieszkania przy [...] w [...] celowo podała również adres korespondencyjny. Tym samym, w przypadku zwrotu do Organu przesyłki zawierającej zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego – adresowanej na adres zamieszkania, a nie korespondencyjny nie powinno, jak przyjął Prezes NFZ, prowadzić do wniosku o skutecznym zawiadomieniu i poinformowaniu o przysługujących prawach i obowiązkach. Zdaniem Sądu rozpoznającego sprawę postępowanie Organu, w myśl zasady określonej w art. 8 § 1 K.p.a., powinno co najmniej prowadzić do sytuacji, iż przed wydaniem Zaskarżonej decyzji wobec Skarżącej powinna zostać podjęta ponowna próba doręczenia zawiadomienia o przysługujących jej uprawnieniach, w tym wynikających z art. 10 § 1 K.p.a. Zasadność takiego działania Prezesa NFZ była tym bardziej uzasadniona, skoro zawiadomienie o wszczęciu postępowania zostało doręczone na zasadzie art. 44 K.p.a. W ocenie Sądu skutkowało to brakiem możliwości podjęcia przez Skarżącą dowodzenia, iż przysługiwało jej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej lub, iż składając oświadczenie o przysługującym jej prawie działała usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej.
Sąd podkreśla, że zasada czynnego udziału stron w postępowaniu administracyjnym ma charakter szczególny. Wiąże się to ze specyfiką postępowania administracyjnego, gdzie organ administracji publicznej występuje w procesie jako rzecznik interesu publicznego i jednocześnie jest powołany do rozstrzygnięcia sprawy. Tego rodzaju kumulacja ról procesowych wymaga, aby w postępowaniu administracyjnym w najszerszym możliwym zakresie dopuścić stronę do wszystkich czynności postępowania. Tylko bowiem strona może najlepiej wyrazić swoje żądania, bronić swoich interesów, zabiegać o swoje prawa. Ona jest w stanie najpełniej wyrazić swoje intencje, jak też określić sytuacje, w których będzie realizować wynikające z decyzji prawa i obowiązki (Komentarz do art. 10 k.p.a.; G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Tom I i II, Zakamycze, 2005). Z tak sformułowanej zasady dla organu administracji publicznej wynikają dwojakiego rodzaju obowiązki: po pierwsze - obowiązek zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a po drugie - obowiązek umożliwienia stronie wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Korelatem wskazanych obowiązków organu będą uprawnienia strony postępowania, polegające na prawie do czynnego udziału oraz prawie do wypowiedzenia się co do materiału dowodowego.
Konsekwencją powyższych rozważań musi być stwierdzenie, iż powyżej wskazane zasady postępowania zostały w niniejszej sprawie naruszone. W szczególności należy uznać, że naruszony został art. 61 § 4 K.p.a. Co prawda w aktach sprawy znajduje się zawiadomienie o wszczęciu postępowania, jednak nie zostało ono doręczone Skarżącej. Na kopercie, w której znajdowało się zawiadomienie (k. 7 akt administracyjnych) widnieją pieczątki doręczyciela informujące, że pismo było dwukrotnie awizowane, jednak w takiej sytuacji nie można mówić o skutecznym zawiadomieniu o wszczęciu postępowania. Winą za brak doręczenia nie można obarczać Skarżącej. Organ nie dokonał ustalenia, z jakiej przyczyny Skarżąca nie podjęła kierowanej do niej korespondencji w terminie 14 dni od dnia pozostawienia jej w placówce pocztowej, mimo, iż była obligowana do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i do czuwania nad tym, aby Skarżąca z powodu nieznajomości prawa, nie poniosła szkody. Co więcej Prezes NFZ z nieznanych przyczyn kierował korespondencje na adres zamieszkania, choć w Centralnym Rejestrze Ubezpieczonych Skarżąca wskazała również adres korespondencyjny.
W związku z powyższym, skoro Skarżąca nie miała świadomości o toczącym się postępowaniu, to nie podejmowała próby obrony swojego interesu. Tym bardziej Skarżąca nie miała możliwości złożenia wyjaśnień lub uwag, ani też przedstawienia swoich dowodów w postępowaniu przed organem, a powyższe narusza wprost przepis art. 10 k.p.a. Natomiast działanie Prezesa NFZ z naruszeniem ww. zasad skutkowało również naruszeniem art. 8 § 1 K.p.a.
Podkreślić należy, że zawiadomienie strony o wszczęciu postępowania administracyjnego i umożliwienie jej wzięcia udziału w postępowaniu wyjaśniającym stanowi gwarancję realizacji zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu. Gwarancją realizacji tego prawa strony jest sankcja wzruszenia decyzji w trybie wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.). Wznowienie postępowania na tej podstawie, gdy strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu - jest obligatoryjne niezależnie od tego, czy to kwalifikowane naruszenie norm prawa procesowego miało wpływ na treść decyzji, czy też takiego wpływu nie miało.
Sąd uznał, że Prezes NFZ przyjmując, że Skarżąca nie została objęta ubezpieczeniem zdrowotnym, nie rozważył możliwości odstąpienia od zastosowania art. 50 ust. 16 ustawy o świadczeniach na podstawie art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach. Wydanie Zaskarżonej decyzji na podstawie art. 50 ust. 16 ustawy o świadczeniach, w świetle zgromadzonego przez Organ materiału dowodowego, było więc przedwczesne. W ocenie Sadu takim postępowaniem Organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania (art. 7, art. 8, art.10, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., Sąd uchylił Zaskarżoną decyzję.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Organ - kierując się normą określoną art. 153 P.p.s.a., winien uwzględnić ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone powyżej.

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę