VI SA/Wa 322/19

VI SA/Wa 322/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-06-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-02-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Łąpieś-Rosińska /sprawozdawca/
Aneta Lemiesz /przewodniczący/
Ewa Frąckiewicz
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenia
Sygn. powiązane
II GSK 1266/19 - Wyrok NSA z 2023-02-17
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1510
art.102 ust.5 pkt 24, art.109 ust.5, art.66 ust.1 pkt 1 lit.e, art.82 ust.1,
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 1025
art.750, art.65 par.2, art.627, art.734 par.1,
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - tekst jednolity
Dz.U. 2017 poz 1778
art.69 ust.1, art.13 pkt 2, art.18 ust.3, art.20 ust.1 art.6 ust.1 pkt 4,
Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi "(...)" Sp. z o.o. z siedzibą w "(...)" na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia "(...)" listopada 2018 r. nr "(...)"w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego uchyla zaskarżoną decyzję
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...], pismem z dnia 11 stycznia 2016 r. zwrócił się do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym W. S., zwanego dalej "Zainteresowanym", z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług zawartej z płatnikiem składek: "H." Sp. z o.o. w okresie: od 3 sierpnia 2009 r. do 30 września 2009 r.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] przekazał kopię umowy, nazwanej "umową o dzieło", zawartej między płatnikiem składek: "H." Sp. z o.o., a Zainteresowanym:
- umowa o dzieło wykonywana w okresie: od 3 sierpnia 2009 r. do 30 września 2009r,. której przedmiot określono: [...]. Wskazano w ww. umowie, iż Zainteresowany przyjął prace do osobistego wykonania oraz że to Zleceniodawca ponosi odpowiedzialność za usługę Zleceniobiorcy względem osób trzecich.
Zgodnie z załączonym rachunkiem zostało wypłacone Zainteresowanemu wynagrodzenie w wysokości 1200 zł brutto.
W związku z powyższym w dniu [...] czerwca 2016 r., dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, po analizie zgromadzonej dokumentacji w przedmiotowej sprawie, decyzją nr [...] ustalił, że Zainteresowany podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, zawartej z płatnikiem składek: "H." Sp. z o.o. w okresie: od 3 sierpnia 2009 r. do 30 września 2011 r.
Od powyższej decyzji płatnik składek wniósł odwołanie w dniu 20 czerwca 2016 r. W odwołaniu płatnik składek podniósł m.in., że dzieło, określone w umowie zawartej pomiędzy stronami w każdym wypadku było wytworem przyszłym, który
w momencie zawarcia umowy nie istniał, natomiast, w oparciu o zawartą umowę miał powstać na przyszłość. Przyszły rezultat stanowiący przedmiot umowy o dzieło był
z góry przewidziany i określony. (...) wykonana praca stanowi dzieło ściśle specjalistyczne w zakresie przyrodniczym obejmującym koleopterologię (zbadanie występowania gatunków chrząszczy chronionych saproksylofagicznych), a także posiada status materialny w postaci samodzielnego opracowania, które stanowi ważny wkład w rozwiązanie problemu dotyczącego [...] na pograniczu Czech i Polski. (...) Ponadto dokonując oceny charakteru prawnego spornej umowy należało uwzględnić nie tylko treść pisemnej umowy wnioskodawcy
z zainteresowanym, ale też sposób realizacji umowy - art. 65 § 2 k.c.
Decyzją z dnia [...] listopada 2019r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 i art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1510, ze zm.), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach", oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a". w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935). po rozpatrzeniu odwołania "H." Sp. z o.o. z siedzibą w [...] od decyzji dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w sprawie ustalenia, że W. S. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba wykonująca umowę o świadczenie usług, w rozumieniu art. 750 kc zawartą z płatnikiem składek: "H." Sp. z o.o. z siedzibą w W. w okresie: od 3 sierpnia 2009 r. do 30 września 2009 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu wskazano, że w okresie objętym decyzją organu pierwszej instancji miały zastosowanie przepisy ustawy o świadczeniach. Zgodnie z art. 66 ust 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r., poz. 1025 ze zm.), zwanej dalej "k.c.", stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub są osobami z nimi współpracującymi.
W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający.
Zgodnie z zapisami art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia, a jak wynika z art. 734 § 1 k.c. przez umowę zlecenia, przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej lub czynności wykonywanej w ramach świadczenia usług dla dającego zlecenie.
Zgodnie z ww. definicjami umowa zlecenia to umowa o świadczenie usług (umowa starannego działania), a umowa o dzieło - umowa na wy konanie (umowa skutku). Podkreślić należy, że umowę o dzieło od umowy zlecenia odróżnia przede wszystkim to. że umowa o dzieło powinna być zawsze zwieńczona konkretnym
i sprawdzalnym rezultatem (dziełem materialny m lub niematerialnym), natomiast
w umowie o świadczenie usług, przyjmujący zlecenie zobowiązuje się dokonać umówionych czynności.
W myśl art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.
Organ wskazał, że obowiązek ubezpieczenia osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia, stosownie do treści art. 69 ust. 1 ustawy
o świadczeniach, powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach
o ubezpieczeniach społecznych czyli w ustawie z dnia 13 października 1998 r.
o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U z 2017 r., poz. 1778 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o sus", tj. w art. 13 pkt 2 ustawy o sus. W myśl tego przepisu zleceniobiorca podlega ubezpieczeniu społecznemu (a w konsekwencji zdrowotnemu), od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia wykonywania umowy do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia umowy.
W ocenie organu rozpatrującego odwołanie prawidłowo ustalił organ I instancji, iż w okolicznościach przedmiotowej sprawy, czynności wykonywane przez Zainteresowanego i polegające na (utworzeniu): [...], zgodnie z zamówieniem Zleceniodawcy", który ponosił odpowiedzialność za usługę "Zleceniobiorcy" względem osób trzecich, nie miały charakteru czynności przynoszących konkretny, materialny i określony w momencie zawarcia umowy-rezultat.
Były one w istocie realizowane w ramach umowy starannego działania, mającej charakter umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W świetle przytoczonego orzecznictwa sądów, w przedmiotowej sprawie należy zauważyć, iż czynności wykonywane przez Zainteresowanego,
w żaden sposób nie zmierzają do powstania nowego bądź zmodyfikowanego, określonego w sposób dokładny, stanowiący o jego indywidualnym charakterze samoistnego dzieła, które zostało zdefiniowane w momencie zawierania umowy.
W niniejszym przypadku, przedmiot umowy został określony w sposób ogólny, abstrakcyjny i bez specyfikacji pozwalających na wskazanie parametrów, którymi miałyby się charakteryzować rezultat umowy.
Zainteresowany miał utworzyć "aneks do opracowania". Z powyższego nie wynika jednak, iż sam aneks może stanowić samoistny rezultat umowy jako dzieło
w myśl k.c., ponieważ jak sama nazwa wskazuje aneks to dodatek, uzupełnienie, bądź załącznik, który stanowi integralną część jakiegoś pisma, w tym wypadku opracowania. Wydaje się zatem, iż aneks mógłby być np. jednym z etapów powstawania, bądź częścią czegoś tworzonego co ewentualnie nazwalibyśmy dziełem. Jest więc częścią pewnych większych prac. a nie rezultatem wieńczącym te prace. Natomiast wykonanie ww. prac wymagało zaangażowania wielu różnorodnych powtarzalnych czynności i w związku z koniecznością przestrzegania określonych, narzuconych z góry reguł i wytycznych - zachowania należytej staranności. Nie można zatem zgodzić się z odwołujący m, iż same w sobie stanowią dzieło lub do dzieła rozumianego w oparciu o k.c., z pewnością doprowadzą.
Zdaniem organu w przypadku wykonywanych przez Zainteresowanego prac, wyżej opisany rodzaj wymaganego rezultatu, charakterystyczny dla umowy o dzieło w myśl przepisów k.c. - nie występuje. Wprawdzie czynności wykonywane przez Zainteresowanego, prowadziły do powstania określonego skutku, jednak ten skutek pracy był uzależniony wyłącznie od starannego działania wykonawcy umowy. Analizując zgromadzoną dokumentację należy wskazać, że czynności wykonywane przez Zainteresowanego nie mają cech szczególnych, związanych z osobistymi właściwościami wykonawcy, nie wymagają od wykonawcy posiadania specyficznych cech czy umiejętności, poza umiejętnościami zawodowymi, wyuczonymi. Zatem wkład w postaci wykorzystanych umiejętności wykonawcy, wynikających z jego doświadczenia zawodowego w zakresie wykonywanej pracy, czy nawet specjalistycznej wiedzy w danym zakresie, jest elementem obowiązku starannego działania.
W ocenie organu w przypadku spornej umowy, trudno byłoby wskazać właściwy dla umowy o dzieło finalny i skończony rezultat oraz tym bardziej następnie poddać go sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych. Ponadto należy podkreślić,
iż żaden z zapisów umowy nie obciąża odpowiedzialnością Zainteresowanego za wykonywane prace i ich ewentualne skutki. Jeżeli przedmiot umów został określony w sposób ogólny, w zakresie wskazania czynności do wykonania - jak
w przedmiotowej sprawie, to nie można sprawdzić czy oczekiwany rezultat został osiągnięty i jest zgodny z oczekiwaniami zamawiającego. Nie wskazano zatem
w umowie w jaki sposób miał następować odbiór dzieła, czy też w oparciu o jakie kryteria należało zweryfikować, czy dzieło zostało wykonane prawidłowo, zgodnie z zamówieniem płatnika składek i czy nie posiada wspomnianych wyżej wad fizycznych. Wskazano jedynie w umowie datę do kiedy "dzieło" miało zostać wykonane. Natomiast odpowiedzialność osoby za osiągnięty rezultat, charakterystyczna dla umowy o dzieło jest na zasadzie ryzyka, a umowy
o świadczenie usług/zlecenia na zasadzie winy. Co więcej, wyraźnie wskazano
w umowie, iż to "Zleceniodawca ponosi odpowiedzialność za usługę Zleceniobiorcy względem osób trzecich".
Organ zwrócił uwagę, iż w niniejszej sprawie, prace wykonywane w ramach przedmiotowej umowy były ściśle związane z zakresem bieżącej działalności firmy lub były niezbędne dla prowadzenia przez firmę działalności o wskazanym profilu. Prace wykonywane w ramach zawartej umowy stanowiły część większej całości prac związanych z realizacją jakiegoś projektu. Zatem Zainteresowany nie wykonywał żadnego dzieła a jedynie uczestniczył/współuczestniczył w jednym z procesów większych prac. Charakter wykonywanych czynności nie stanowił wykonywania określonego dzieła, a jedynie staranne działania poprzez świadczenie określonych powtarzalnych czynności na rzecz zamawiającego, według z góry określonych norm. instrukcji, wytycznych nałożonych przez obowiązujące przepisy lub zamawiającego, poprzez co nie zmierzały one do osiągnięcia konkretnego rezultatu charakterystycznego dla umowy o dzieło. Są to elementy charakterystyczne dla umowy zlecenia, gdzie zlecone czynności faktyczne często wymagają ich powtarzalności. Z uwagi na powyższe trudno również byłoby wskazać, iż Zainteresowanemu towarzyszyła swoboda w wykonywaniu przedmiotowych umów.
W niniejszym przypadku organ II instancji nie neguje zgodnego zamiaru stron podpisania umowy o dzieło, gdyż zgodny zamiar stron obejmował niezgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego i w konsekwencji nieopłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne.
Organ wskazał również, że decyzja dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia ustala jedynie, że Zainteresowany
z tytułu wykonywania umowy nazwanej umową o dzieło zawartej z płatnikiem składek: "H." Sp. z o.o., podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w ww. okresach. Zgodnie z art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach, sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych. Oznacza to, iż organem zobowiązanym do prawidłowego ustalenia wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne Zainteresowanego jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Pismem z dnia 3 stycznia 2019r. H. sp. z o.o. wniosła skargę na powyższą decyzję, zarzucają naruszenia przepisów prawa materialnego
tj:
1) naruszenie prawa materialnego tj. art.627 i art.750 k.c. w związku z art. 734 § 1 k.c. przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że umowy wykonywane przez ubezpieczonego W. S. są umowami zlecenia , podczas gdy faktycznie są umowami o dzieło.
2) błędne zastosowanie przepisów art. 18 ust.3 i art.20 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 13 pkt 2 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e ustawy
o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, polegające na uznaniu, że zawierane z zainteresowanymi umowy miały charakter umów o świadczenie usług i skutkowały objęciem obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym.
Wobec podniesionych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W uzasadnienie strona skarżąca stwierdziła, że nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem organu, jakoby opracowanie "Inwentaryzacji i oceny stanu zdrowotnego drzew rosnących na obszarze "[...]" nie może być potraktowane jako umowa o dzieło, której podstawowym elementem jest efekt końcowy w postaci indywidualnego i samoistnego wytworu umiejętności osoby wykonującej umowę o dzieło.
Dzieło, określone w umowie zawartej pomiędzy stronami w każdym wypadku było wytworem przyszłym, który w momencie zawarcia umowy nie istniał, natomiast, w oparciu o zawartą umowę miał powstać na przyszłość. Przyszły rezultat stanowiący przedmiot umowy o dzieło był z góry przewidziany i określony.
W wypadku umowy o dzieło istotne jest zawsze osiągnięcie umówionego rezultatu, bez względu na rodzaj i intensywność świadczonej w tym celu pracy
i staranności. Przyjmujący zamówienie odpowiada zatem za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Wydaje się, że podstawą decyzji przyjmującego zamówienie o przyjęciu tej surowej odpowiedzialności jest zasadniczo przekonanie stron, że w określonych warunkach, ze względu na doświadczenie, praktykę i stan wiedzy, istnieje uzasadnione prawdopodobieństwo,
a nawet pewna doza pewności, że osoba posiadająca stosowne środki i kwalifikacje jest w stanie osiągnąć zamierzony rezultat.
Strona skarżąca podkreśliła, że umowa o dzieło, będąca przedmiotem
w niniejszej sprawie to umowy o pewien określony rezultat pracy i umiejętności ludzkich (art. 627 kc). W zawartych umowach niezbędne było zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu. Rezultat, o który umówiły się strony, był z góry określony, miał samoistny byt oraz był obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła w umowach/umowie będących/będącej przedmiotem sporu przybiera postać wytworzenia rzeczy, co jest oczywiste, z uwagi na bezsporny fakt nieistnienia jej w chwili zawarcia między stronami umowy. Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami. Powoduje to, że dzieło istnieje
w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu.
Skarżąca spółka zaprzeczyła, że charakter przedmiotu umowy polegał na wykonaniu określonej czynności (szeregu powtarzających się czynności), bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie, co powalałoby uznać to jako cechą charakterystyczną tak dla umów zlecenia, jak i dla umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami. W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 kc), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie
o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat. A ten właśnie rezultat był określony w umowie jako element podstawowy. Dokonując oceny charakteru prawnego spornych umów należało uwzględnić nie tylko treść pisemnych umów wnioskodawcy z zainteresowanym, ale też sposób realizacji umowy (art. 65 § 2 kc). Wiele przykładów z orzecznictwa nakazuje uznawać, że w każdym przypadku, gdy realizacja umowy wskazuje na wielość rodzajową umów, gdy wyczerpuje w pewnym stopniu elementy umowy o dzieło, o świadczenie usług, a nawet o pracę, rozstrzygająca powinna być nazwa, jaką strony nadały umowie, ponieważ jest ona wyrazem woli stron, a w takich przypadkach decydująca powinna być wola stron,
w myśl art. 65 § 2 kc a wola stron w sposób nie budzący wątpliwości została określona w umowie poprzez jej nazwę.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:
W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zdaniem Sądu, wydając przedmiotową decyzję organ odwoławczy dopuścił się przede wszystkim - mogącej mieć zasadniczy wpływ na ostateczny wynik sprawy - obrazy przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. - polegającej na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz dokonaniu dowolnej oceny dowodów, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów strony skarżącej, podnoszonych w odwołaniu.
Według Sądu, powyższe uchybienia proceduralne polegały przede wszystkim na tym, że nie wyjaśniono w sposób dostatecznie jasny, na jakiej podstawie przyjęto w sprawie, iż sporna umowa cywilnoprawna zawarta pomiędzy stroną skarżącą,
a uczestnikiem postępowania – stanowi umowę świadczenie usług, do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia (art. 750 k.c.), a w konsekwencji dlaczego - pomimo nieprzeprowadzenia jednoznacznych ustaleń - przyjęto,
że w sprawie niniejszej zachodzą podstawy do uznania, iż uczestnik postępowania podlegał, w okresie wskazanym w decyzjach, obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie przepisu art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Tym samym doszło w niniejszej sprawie, do naruszenia przepisu art. 8 k.p.a.
i wyrażonej w nim zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.
Należy wskazać, iż podstawę prawną zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ, jako organu I instancji, stanowił przede wszystkim przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) cyt. ustawy, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub osobami z nimi współpracującymi.
Z kolei, w świetle przepisu art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych
w przepisach o ubezpieczeniach społecznych.
Zgodnie z brzmieniem art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązkowemu ubezpieczeniu podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.
Zarówno w judykaturze, jak i w literaturze przyjmuje się, że kwestia prawidłowej kwalifikacji umowy może być w praktyce znacznie utrudniona, albowiem, o ile w odniesieniu do prostych sytuacji faktycznych i prawnych nazwanie faktycznej umowy o dzieło w inny sposób nie powoduje wielkich trudności w ustaleniu rzeczywistej konstrukcji umowy, o tyle w wypadku umów bardziej złożonych zasadne jest rozważenie, czy wola stron w tym zakresie (nazwanie umowy w określony sposób, odesłanie do określonych przepisów) nie powinna być podstawą rozstrzygnięcia wątpliwości (tak m.in. G. Kozieł /w:/ A. Kidyba (red.), Z. Gawlik, A. Janiak, K. Kopaczyńska-Pieczniak, G. Kozieł, E. Niezbecka, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, LEX 2010, komentarz do art. 627 k.c., t. 36).
Zgodnie z art. 627 k.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.
Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło są określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także
z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 k.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi".
Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny
i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu, lecz samo osiągnięcie tego rezultatu, pozostające poza zakresem obowiązków świadczącego. Przy umowie
o dzieło chodzi o coś więcej, o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągniecia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności.
Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady. Wymaga podkreślenia, że przedstawiony zespół cech konstytutywnych występować musi łącznie (por. A. Brzozowski /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, wydanie 3, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck - Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2011, s. 390-391).
Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 k.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu.
W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 k.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, iż subsumcja zawartej umowy pod przepis art. 750 k.c. nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 k.c. (vide: L. Ogiegło /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, s. 573 i nast.).
Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 k.c. i nast., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu - dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania (tak m.in. K. Kołakowski /w:/ G. Bieniek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 2006, s. 387; podobnie: M. Nesterowicz /w:/ J. Winiarz (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 1989, s. 685). Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił, czy nie.
Podkreślić należy, że Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II UK 402/12. stwierdził, że starania przyjmującego zamówienie w umowie
o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła (art. 628 § 1, art. 629, art. 632 k.c.). Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność
w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wad (por. także wyrok Sądu Najwyższego
z dnia 3 listopada 1999 r., IV CKN 152/00, OSNC 2001, Nr 4, poz. 63).
W przedmiotowej sprawie, ustalając obowiązek podlegania przez uczestnika postępowania ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywanych umów cywilnoprawnych zawartych ze strona skarżącą orzekające w sprawie organy mając na względzie przepisy art. 627-646 k.c. oraz art. 734-750 k.c. - uznali, że umowa, jaką zawarł uczestnik postępowania ze stroną skarżącą, jest umową zlecenia, nie zaś - jak twierdzą obie strony tego kontraktu - umową o dzieło.
W tej sytuacji należy - zdaniem Sądu - uznać, że zarówno Prezes NFZ,
jak i Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Funduszu, dokonując analizy zgromadzonego materiału dowodowego, w tym przede wszystkim spornej umowy
o dzieło, przedłożonych przez ZUS, zobowiązany był w sposób jednoznaczny ustalić, czy w świetle obowiązujących unormowań prawnych, a więc głównie powołanych wyżej przepisów Kodeksu cywilnego, zachodzą podstawy do uznania, że analizowana umowa cywilnoprawna zawarta pomiędzy skarżącą a uczestnikiem postępowania dają jednoznaczną podstawę do przyjęcia tezy, że W. S. podlegał, we wskazanym przez organy okresie, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy
o świadczeniach, zaś strona skarżąca była w tum okresie zobowiązana, jako płatnik, do obliczania i pobierania składek z dochodu ubezpieczonej na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach.
W ocenie organu [...], zgodnie
z zamówieniem Zleceniodawcy", który ponosił odpowiedzialność za usługę "Zleceniobiorcy" względem osób trzecich, nie miały charakteru czynności przynoszących konkretny, materialny i określony w momencie zawarcia umowy-rezultat.
Natomiast zdaniem strony skarżącej, w zawartych umowach rezultat, o który umówiły się strony, był z góry określony, miał samoistny byt oraz był obiektywnie osiągalny i pewny. Strona skarżąca stwierdziła, że nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem organu, jakoby opracowanie "Inwentaryzacji i oceny stanu zdrowotnego drzew rosnących na obszarze "[...]" nie może być potraktowane jako umowa o dzieło, której podstawowym elementem jest efekt końcowy w postaci indywidualnego i samoistnego wytworu umiejętności osoby wykonującej umowę o dzieło.
Rezultat ten polegał na utworzeniu dokumentu, który przedtem nie istniał,
a który stanowiły produkt końcowy różnorodnych czynności, takich jak inwentaryzacja
i ocena stanu zdrowotnego drzew rosnących na obszarze "[...]" oraz występowanie wybranych gatunków chrząszczy na obszarze "[...]".
Rezultat omawianej umowy omawianej umowy został utrwalony w postaci dokumentu stanowiącego [...]. Skoro oceniana umowa dotyczyła osiągnięcia konkretnego "rezultatu" - co jest podstawową cechą odróżniającą ją od umowy
o pracę oraz od umowy zlecenia (świadczenia usług) – niezrozumiałe wydaje się stanowisko organu, który ocenił tę umowę jako umowę o świadczenie usług.
W niniejszej sprawie organ nie przeprowadził jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego, nie przesłuchał świadków, nie ocenił sporządzonego [...], będącego przedmiotem umowy.
Zbagatelizowano osobiste właściwości wykonawcy, wskazując, że czynności nie miały cech szczególnych, związanych z osobistymi właściwościami wykonawcy, nie wymagały od wykonawcy posiadania specyficznych cech czy umiejętności poza umiejętnościami zawodowymi, wyuczonymi. Praca ubezpieczonego mogłaby zostać wykonana przez każdą osobę, która przejdzie odpowiednie przyuczenie w zakresie obsługi sprzętu i wypełniania dokumentacji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie doszedł do przekonania, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów stawianych przez normę prawną zawartą w przepisie art. 107 § 3 k.p.a., albowiem nie zawierają pełnego wyjaśnienia okoliczności branych pod uwagę przy wydawaniu decyzji w przedmiocie ustalenia faktu podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie przepisu art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa.