VI SA/Wa 3219/24

VI SA/Wa 3219/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-03-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Nogal /przewodniczący/
Danuta Szydłowska
Justyna Żurawska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 146
art. 66 ust. 1 pkt 1 lit.  c.
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)
Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
art. 5 pkt 24, art. 8 ust. 11, art. 6 ust. 1 pkt 5
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c w zw. zart. 135, art. 200 w zw. z art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Nogal Sędziowie Sędzia WSA Danuta Szydłowska Asesor WSA Justyna Żurawska (spr.) Protokolant referent Anna Chudek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2025 r. sprawy ze skargi B.S. i M. S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2024 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2016 r., 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżących B. S. i M.S. o solidarnie kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi M. S. (dalej: "Skarżący") i B. S. (dalej: "Skarżąca") jest decyzja Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2024 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w dniu [...] stycznia 2016 r., stwierdzająca, że B. S. podlegała w okresie od 1 lutego 2010 r. do 31 marca 2012 r. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba współpracująca ze Skarżącym, prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą: M. S.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:
Pismem z dnia 29 września 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwrócił się do Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "organ I instancji", "Dyrektor [...]OW NFZ") o wydanie decyzji w sprawie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym B. S. jako osoby współpracującej w okresie od 1 lutego 2010 r. do 31 marca 2012 r. ze Skarżącym, prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą: M. S.
Pismami z dnia 8 października 2015 r. (doręczonymi 12 października 2015 r.) Dyrektor [...]OW NFZ zawiadomił strony o wszczęciu postępowania w przedmiocie ustalenia obowiązku ubezpieczenia Skarżącej jako osoby współpracującej ze Skarżącym – płatnikiem składek, w okresie od 1 lutego 2010 r. do 31 marca 2012 r.
Następnie, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] Dyrektor [...]OW NFZ stwierdził, że Skarżąca w okresie od 1 lutego 2010 r. do 31 marca 2012 r. podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, jako osoba współpracująca z płatnikiem – M. S, prowadzącym działalność pod firmą M. S.
Podstawę prawną decyzji stanowił art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 109 ust. 1, 3, 4 i 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 581, ze zm.), dalej: "ustawa o świadczeniach".
Odwołanie od powyższej decyzji, w ustawowym terminie, wywiedli Skarżący wskazując że nie zgadzają się z ustaleniami organu I instancji. Skarżący wskazali m.in. na niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Jednocześnie w treści odwołania wnieśli o przeprowadzenie dowodu z szeregu załączonych do odwołania dokumentów oraz z wyjaśnień B. S. i zeznań wskazanych świadków.
Decyzją z dnia [...] lipca 2024 r., zaskarżoną w sprawie, Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ", "organ odwoławczy"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 572), zwanej dalej "k.p.a.", utrzymał w mocy decyzję organu I instancji nr [...].
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył brzmienie przepisu art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach (w brzmieniu obowiązującym w okresie od 1 lutego 2010 r. do 31 marca 2012 r.), art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach oraz art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 497). Następnie wskazał, że z poczynionych ustaleń wynika, iż Skarżący do dnia 25 stycznia 2021 r. prowadził sklep ogólnospożywczy, który mieścił się na targowisku przy ul. [...] w Z. Z dniem 26 stycznia 2021 r. powyższa działalność została wykreślona z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG). Strony – małżonkowie – w okresie objętym decyzją pozostawali we wspólnym gospodarstwie domowym.
Zdaniem organu odwoławczego czynności podejmowane przez Skarżącą pozostawały w bezpośrednim związku z głównym rodzajem działalności prowadzonej przez Skarżącego. Wprawdzie pełnomocnik stron wskazał, że praca wykonywana przez Skarżącą była niewielkich rozmiarów oraz miała charakter incydentalny, jednakże organy nie przyjęły tych wyjaśnień, ponieważ podczas kontroli ZUS zarówno Strony jak i świadkowie uprzedzeni o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy, zgodnie i szczegółowo określili zakres tej działalności, w sposób opisany w decyzji. A zatem, zdaniem Prezesa NFZ, zgromadzony w trakcie prowadzonego postępowania materiał dowodowy, potwierdził fakt współpracy Skarżącej, we wskazanym w decyzji okresie, ze Skarżącym prowadzącym pozarolniczą działalność.
Organ odwoławczy wskazał przy tym, że w okresie objętym decyzją Skarżąca miała inny tytuł ubezpieczenia zdrowotnego o kodzie [...] (rencista).
Skargę od powyższej decyzji wywiedli Skarżący, zaskarżając ją w całości. Decyzji tej zarzucili naruszenie:
1) art. 80 k.p.a. poprzez wyciągnięcie z treści zeznań A. P. wniosków z nich niewynikających i dokonanie błędnych ustaleń, że czynności Skarżącej pozostawały w bezpośrednim związku z głównym rodzajem działalności prowadzonej przez Skarżącego;
2) art. 80 k.p.a. poprzez oparcie się w uzasadnieniu decyzji na zeznaniach świadków niedotyczących spornego okresu i mimo to powołanie się na te zeznania jako korespondujące i potwierdzające pozostały materiał dowodowy osobowy, na podstawie którego organ ustalił stan faktyczny i oparł niniejszą decyzję i dokonanie błędnych ustaleń, że czynności podejmowane przez Skarżącą pozostają w bezpośrednim związku z głównym rodzajem działalności prowadzonej przez Skarżącego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
3) art. 7 i 77 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący oraz poprzez podjęcie przez organ czynności w sposób niedokładny, w konsekwencji czego organ ustalił stan faktyczny na podstawie zeznań świadków niepracujących w okresie spornym u Skarżącego, a tym samym w oparciu o zeznania świadków nieposiadających wiedzy na temat stanu faktycznego niezbędnego do wydania prawidłowej decyzji, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
4) art. 8 k.p.a. poprzez wydanie decyzji niemającej oparcia w obowiązujących przepisach prawa materialnego i tym samym naruszenie zasady budzenia zaufania uczestników postępowania do organów administracji;
5) art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach (w brzmieniu obowiązującym w okresie objętym skargą) polegające na uznaniu, że Skarżąca podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako spełniająca warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, podczas gdy Skarżąca nie spełniała przesłanek wynikających z tego przepisu, tj. nie współpracowała przy prowadzeniu pozarolniczej działalności;
6) art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 2 w związku z art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 23 i 27 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy polegające na uznaniu, że Skarżąca współpracowała przy prowadzeniu pozarolniczej działalności, podczas gdy sporadycznie pomagała małżonkowi (Skarżącemu) w zaspokajaniu potrzeb rodziny;
7) art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach poprzez uznanie, że Skarżąca uzyskuje przychody z więcej, niż jednego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego, podczas gdy Skarżąca nie uzyskiwała i nie uzyskuje przychodów z żadnego innego tytułu, oprócz pobieranego świadczenia rentowego.
Mając na uwadze powyższe Strona wniosła o: uchylenie decyzji zaskarżonej
i decyzji organu I instancji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w sprawie Skarżących, w tożsamym stanie faktycznym, ale dotyczącym okresów mających miejsce pomiędzy okresem, którego dotyczy niniejsza skarga, tj. od 1 lutego 2008 r. do 31 stycznia 2010 r. i od
1 kwietnia 2012 r. do 30 kwietnia 2015 r., orzekały już sądy ustalając, że Skarżąca nie podlegała jako osoba współpracująca ze Skarżącym obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu (wyrok Sądu Okręgowego w Z. z [...].11.2016 r. [...] oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w P. z [...].03.2018 r. [...] z odwołania Skarżących od decyzji ZUS).
Nadto Skarżący podkreślili, że organ zaakcentował znaczenie zeznań świadków: A. T. zatrudnionej od lutego 2013 r. oraz B. L. pracującej u Skarżącego od 5 listopada do 21 grudnia 2012 r., mimo że osoby te nie pracowały w okresie objętym decyzją. Zdaniem Skarżących działanie organu polegające na ustaleniu stanu faktycznego niedotyczącego okresu, którego decyzja dotyczy, jest błędne. Wskazali także, że organ błędnie ustalił, iż Skarżąca współpracowała przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej. W rzeczywistości sporadycznie pomagała Skarżącemu w zaspokajaniu potrzeb rodziny. Pomoc Skarżącej nie miała charakteru stałego, pełnowymiarowego i również bez tej pomocy Skarżący osiągnąłby uzyskiwane obroty. Pomoc Skarżącej była zwykłą pomocą wynikającą ze wspólności majątkowej łączącej małżonków.
Końcowo Skarżący podnieśli zarzut przedawnienia należności z tytułu składek na mocy art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, wskazując że zarzuty skargi nie zasługiwały na uwzględnienie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta, stosownie do § 2 powołanego artykułu, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i procesowym.
Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.) dalej "p.p.s.a.". Stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględnia skargę wówczas, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c), a także wówczas, gdy stwierdza nieważność decyzji (postanowienia) z przyczyn określanych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach bądź z tych przyczyn stwierdza wydanie decyzji (postanowienia) z naruszeniem prawa.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że w sprawie niniejszej wniesiona skarga zasługiwała na uwzględnienie, albowiem przed organami administracji doszło do naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a.
Przedmiotem kontroli w sprawie niniejszej, pod względem zgodności z prawem, jest decyzja Prezesa NFZ z dnia [...] lipca 2024 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji stwierdzającą, że Skarżąca w okresie od 1 lutego 2010 r. do 31 marca 2012 r. podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba współpracująca ze Skarżącym prowadzącym pozarolniczą działalność.
Podstawę materialnoprawną decyzji zaskarżonej stanowił art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach (w brzmieniu właściwym w okresie objętym decyzją – tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 45 poz. 235), zgodnie z którym: obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają: osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są: osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 5 pkt 24 ustawy o świadczeniach, osoba współpracująca to osoba, o której mowa w art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Stosownie zaś do art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585) "Za osobę współpracującą z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz zleceniobiorcami, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 i 5, uważa się m.in. małżonka, jeżeli pozostaje z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracuje przy prowadzeniu tej działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej lub umowy zlecenia; nie dotyczy to osób, z którymi została zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego.
Przepis art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowił, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są: osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi.
Z powyższych przepisów wynika zatem, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają m.in. osoby współpracujące z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność.
Stosownie do treści art. 7 k.p.a. "W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli". Z treści zasady prawdy obiektywnej wynika obowiązek organu administracji wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych ze sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do prawidłowego zastosowania przepisu prawa. Z art. 7 i art. 77 k.p.a. wynika, że postępowanie dowodowe oparte jest na zasadzie oficjalności. Stosownie do treści art. 77 § 1 k.p.a. "Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.". Wedle art. 77 § 1 k.p.a. organ jest zobowiązany: podjąć ciąg czynności procesowych mających na celu zebranie całego materiału dowodowego oraz rozpatrzyć ten materiał. Przez materiał dowodowy należy rozumieć ogół dowodów, których zebranie jest konieczne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Przy czym przedmiotem dowodu winny być fakty mające znaczenie dla sprawy, tj. dotyczące danej sprawy i mające znaczenie prawne. Przepis art. 80 k.p.a. zobowiązuje zaś organ do oceny, na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Swobodna ocena dowodów, aby nie przekształciła się w dowolną, musi zostać dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem określonych reguł. Organ winien opierać się na materiale dowodowym przez siebie zebranym oraz powinien dokonać oceny znaczenia i wartości tych dowodów dla toczącej się sprawy. Nadto ocena o której mowa w art. 80 k.p.a. winna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego.
W judykaturze za współpracę przy prowadzeniu działalności gospodarczej, powodującą obowiązek ubezpieczeń, uznaje się tylko taką pomoc udzieloną przedsiębiorcy przez jego małżonka, która ma charakter stały i bez której, stanowiące majątek wspólny małżonków, dochody z tej działalności nie osiągałyby takiego pułapu, jaki zapewnia współdziałanie przy tym przedsięwzięciu. Współpraca oznacza pracę wykonywaną wspólnie z kimś innym, działalność prowadzoną wspólnie, działanie wraz z innymi w ramach jednego przedsięwzięcia, branie udziału w zbiorowej pracy. Z wykładni literalnej wynika zatem, iż termin "współpraca przy prowadzeniu działalności", którym posługuje się art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zakłada że współpracujący ma istotny wpływ na tę działalność. Wartość działania w ramach współpracy musi być także znacząca.
Z terminem współpraca wiąże się także cecha stałości, w sensie stabilności ekonomiczno-zawodowej osoby zainteresowanej. Ważne jest istnienie związania z pracą wykonywaną w ramach współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Wykonywana przez osoby współpracujące działalność powinna charakteryzować się zorganizowaniem i pewną ciągłością (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 8.12.2015 r. III AUa 755/15, LEX nr 1968154).
W ocenie Sądu, dla możliwości uznania za osobę współpracującą niewystarczające jest stwierdzenie określonego przepisem powiązania więzami rodzinnymi z osobą prowadząca pozarolniczą działalność i pozostawania z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, ale konieczne jest również ustalenie okoliczności współpracy przy prowadzeniu tej działalności, co nie może być rozumiane jako wykonywanie jakichkolwiek czynności na rzecz tej działalności. Sąd zauważa także, że nie ma możliwości zdefiniowania uniwersalnej reguły pozwalającej na uznanie przekroczenia dopuszczalnej prawem granicy pomocy małżeńskiej. Weryfikacji tej każdorazowo należy dokonywać z uwzględnieniem konkretnych okoliczności analizowanego przypadku. Obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny przez każdego z małżonków, wynikający z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego może być realizowany zarówno w postaci pracy zawodowej małżonka, jak i w postaci pracy wykonywanej na rzecz współmałżonka.
W sprawie niniejszej organy ustaliły, że Skarżący prowadził działalność pozarolniczą do dnia 25 stycznia 2021 r. w postaci sklepu ogólnospożywczego mieszczącego się na targowisku przy ul. A. K. w Z. W sprawie nie ma sporu, że Skarżący prowadził tę działalność również w okresie objętym decyzją. W dniu 26 stycznia 2021 r. działalność została wykreślona z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej.
Jak ustalono, a co nie jest sporne, Skarżąca, od grudnia 1983 r. pozostaje w związku małżeńskim ze Skarżącym. Małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. W okresie objętym decyzją Skarżąca posiadała inny tytuł do ubezpieczenia – pobierała świadczenie rentowe.
Dalej wskazać należy, że w treści decyzji Prezes NFZ powołał się na wyjaśnienia Skarżącej, jako osoby reprezentującej płatnika składek w toku kontroli, zawarte w protokole przesłuchania z dnia 2 czerwca 2015 r. oraz zeznania A. P., utrwalone w protokole z dnia 5 czerwca 2015 r., a także twierdzenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zawarte w protokole kontroli z dnia 9 czerwca 2015 r. Na tej podstawie organ odwoławczy stwierdził, że czynności podejmowane przez Skarżącą pozostają w bezpośrednim związku z głównym rodzajem działalności prowadzonej przez Skarżącego.
W ocenie Sądu, analiza decyzji zaskarżonej oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji prowadzi do wniosku, że stan faktyczny sprawy co do przyjęcia, iż Skarżąca w okresie objętym decyzją miała status osoby współpracującej w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 5 pkt 24 ustawy o świadczeniach i w zw. z art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie został wyjaśniony, co trafnie dostrzegli Skarżący. W treści decyzji organ wskazał na wyjaśnienia Skarżącej, z których wynika, że Skarżąca jeśli mąż potrzebował pomocy, to po zamknięciu sklepu pomagała przy wypakowywaniu towaru, składała telefoniczne zamówienia na towar. Jeśli męża nie było w kraju odbierała gotówkę od pracownic po zamknięciu sklepu. Organ odwoławczy wskazał także na zeznania A. P., która wskazała, że w okresie od 1 lutego 2018 r. do 31 marca 2014r. była zatrudniona w firmie Skarżącego na stanowisku kasjer-sprzedawca. Do jej obowiązków należało: przyjmowanie towaru, "obcenowanie" towaru, jego wyłożenie i obsługa klientów. Pracownica wskazała, że nie dokonywała zamówień towaru, tym zajmowała się Skarżąca. Na zakończenie dnia rozliczała się z utargu, sporządzała wydruk kasowy, a pieniądze oddawała Skarżącemu, nieraz Skarżącej. A. P. pracowała na zmiany ze Skarżącym. Jeśli przychodziła na druga zmianę to w sklepie obecny był Skarżący, często Skarżąca, która sprawdzała ile towaru jest w sklepie i spisywała czego brakuje, żeby uzupełnić towar. Pracownica widywała Skarżącą w sklepie często, ze trzy razy w tygodniu, a w okresie przedświątecznym codziennie. Wynagrodzenie za pracę wypłacał jej Skarżący lub Skarżąca. Otrzymane zwolnienie lekarskie pracownica oddała w sklepie na ręce Skarżącej.
Nadto organ odwoławczy zacytował zawarte w protokole z dnia 9 czerwca 2015 r. stanowisko ZUS: "S. B. w ramach prowadzonej przez S. M. działalności pozarolniczej zatrudnia osoby wykonujące pracę na rzecz płatnika składek, zamawia towar, przyjmuje towar w sklepie, obsługuje klientów sklepu, rozlicza pracowników z utargu dziennego, wypłaca wynagrodzenia osobom wykonującym pracę na rzecz płatnika składek, udziela pracownikom urlopu, sprawuje nadzór nad pracą pracowników.". Stanowisko to dotyczyło okresu od 02/2008 do 04/2015, co wynika z protokołu kontroli Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
W ocenie Sądu, w treści decyzji organy ograniczyły się jedynie do przytoczenia wyjaśnień Skarżącej i zeznań pracownicy A. P. oraz stanowiska ZUS zawartego w protokole. Organ nie ocenił tych dowodów – nie wskazał bowiem jakie konkretnie ustalenia na ich podstawie poczynił. W efekcie nie ustalił stanu faktycznego sprawy, istotnego z punktu widzenia zastosowanej w sprawie materialnej normy prawnej. Analizując pojęcie "współpracy" przy prowadzeniu działalności gospodarczej, w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach w powiązaniu z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych, należy wziąć pod uwagę takie okoliczności jak: istotny ciężar gatunkowy działań współpracownika (istotna wartość ekonomiczna pracy), bezpośredni związek z przedmiotem działalności gospodarczej, stabilność i zorganizowanie oraz czas i częstotliwość podejmowanych działań (por. postanowienie SN z 26.01.2021 r. II USK 47/21, LEX nr 3112374; por. postanowienie SN z 28.01.2025 r. III USK 155/24, LEX nr 3829521).
Analiza decyzji zaskarżonej nie pozwala na stwierdzenie, by organy podjęły próbę ustalił ww. okoliczności. Zadość wymogom w tym zakresie nie czyni odesłanie do przytoczonych zeznań czy wyjaśnień. W tej sytuacji odrzucenie przez organy procedujące w sprawie stanowiska Skarżących, że praca wykonywana przez Skarżącą nie mieściła się w pojęciu "współpracy", Sąd uznał za przedwczesne.
Odnosząc się zaś do kwestii przedawnienia Sąd wskazuje, że ustalenie co do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego nie podlega przedawnieniu (por. wyrok NSA z 7.07.2022 r. II GSK 772/19).
Sąd nie odniósł się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego podniesionych w skardze, z uwagi na nieustalenie stanu faktycznego sprawy.
Ponownie rozpoznając sprawę organ winien ustalić okoliczności faktyczne sprawy, a następnie w zależności od poczynionych ustaleń – podjąć stosowną decyzję i należycie ją uzasadnić.
Mając na uwadze powyższe, Sąd uchylił decyzję zaskarżoną oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł w oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Zasądzona kwota obejmowała wynagrodzenie pełnomocnika Skarżących w osobie adwokata, stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1964) w wysokości 480 zł.