VI SA/Wa 309/20

VI SA/Wa 309/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-09-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-02-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jakub Linkowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6174 Sędziowie i asesorzy sądowi
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II GSK 335/21 - Wyrok NSA z 2021-11-26
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 144 ust,. 2 i ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 3ar. 2 pkt 4, art. 146 par. 1, art. 200, art. 203, art. 205
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U.UE.C 2016 nr 202 poz 1 art. 2, art. 19 ust. 1, art. 47, art. 51 ust. 1
Karta Praw Podstawowych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.) Protokolant ref. Robert Mirończyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2020 r. sprawy ze skargi J. I. na akt Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] września 2018 r. (bez numeru) w przedmiocie stwierdzenia daty przejścia sędziego Sądu Najwyższego w stan spoczynku 1. uchyla zaskarżony akt, 2. zasądza od Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz skarżącego J. I. kwotę 897 zł (osiemset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego
Uzasadnienie
Skarżący – J. I., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, której przedmiotem uczynił pismo Prezydenta RP z dnia [...] września 2019r. (bez numeru) zawiadamiającego go o dacie przejścia, jako piastującego stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, w stan spoczynku.
Podstawę prawną tego zawiadomienia stanowił art. 39 w zw. z art. 111 § 1 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2018 r., poz. 5 ze zm.; dalej ustawa o Sądzie Najwyższym) oraz art. 5 ustawy z 10 maja 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 1045).
W treści skargi Skarżący zarzucał naruszenie następujących przepisów:
1. art. 39 w zw. z art. 37 § 3 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U. z 2018 r., poz. 389 ze zm.) i w zw. z art. 365 § 1 k.p.c., poprzez niezgodne z przepisem prawa wydanie aktu urzędowego Prezydenta RP, w którym mimo jednoznacznej treści przepisu "zawiadomiono" Skarżącego, jako sędziego Sądu Najwyższego, o przejściu w stan spoczynku, zamiast stwierdzić tę okoliczność, przy czym ustalenie daty przejścia w stan spoczynku, wobec zaskarżenia uchwały Krajowej Rady Sądownictwa obejmującej opinię w indywidualnej sprawie Skarżącego oraz zabezpieczenia odwołania Skarżącego od tej uchwały prawomocnym postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 1 sierpnia 2018 r., III OP 4/18, które wiąże zarówno Krajową Radę Sądownictwa, jak i Prezydenta RP, nie miało żadnej podstawy prawnej;
2. art. 2 Konstytucji RP w zakresie wyrażonych w nim zasad: zaufania do państwa i stanowionego przezeń prawa oraz zakazu działania prawa wstecz w związku z art. 8 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 126 ust. 2, art. 173, art. 179 oraz art. 180 ust. 1 i 4 Konstytucji RP, poprzez skorzystanie przez Prezydenta RP, na którym spoczywa szczególny obowiązek czuwania nad przestrzeganiem Konstytucji, z przyznanej mu przez ustawę kompetencji do skrócenia Skarżącemu czynnej służby na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego i w efekcie usunięcie Skarżącego z urzędu, mimo że zgodnie z Konstytucją RP, bezpośrednio stosowaną przez wszystkie organy władzy publicznej włącznie z Prezydentem RP, organ władzy wykonawczej nie może kształtować składu niezależnego od niego organu władzy sądowniczej, zaś czynna służba Skarżącego, którego powołano do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego na podstawie przepisów przewidujących przejście w stan spoczynku po ukończeniu przez sędziego 70. Roku życia, powinna trwać do osiągnięcia tego wieku;
3. art. 144 ust. 2 Konstytucji RP, poprzez dokonanie czynności – stanowiącej w rozumieniu konstytucyjnym akt urzędowy Prezydenta RP – nieważnej ze względu na brak kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów;
4. art. 5 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw w zw. z art. 111 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym i art. 186 ust. 1, art. 187 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 Konstytucji RP i w zw. z art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej i art. 47 Karty Praw Podstawowych, które polegało na dokonaniu zaskarżonej czynności pomimo braku możliwości uzyskania opinii Krajowej Rady Sądownictwa w składzie zgodnym z Konstytucja RP, zdolnej do stania na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów, wobec czego w ogóle nie otworzył się termin do zastosowania przez Prezydenta RP przepisu art. 111 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym;
5. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem 2 (Dz.U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.) w zw. z art. 91 ust. 2 Konstytucji RP, poprzez faktyczne pozbawienie Skarżącego przez Prezydenta RP dostępu do sądu w celu uzyskania rozstrzygnięcia w sprawie odwołania od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa.
Na podstawie art. 146 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postpowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302; dalej p.p.s.a.) Skarżący wniósł o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności oraz zasadzenie zwrotu na jego rzecz kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Prezydent RP wniósł o jej odrzucenie, wskazując na że skarga jest niedopuszczalna.
Postanowieniem z 4 stycznia 2019 r., VI SA/Wa 2135/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 i § 2 p.p.s.a., umorzył postępowanie sądowoadministracyjne poprowdzone w niniejszej w sprawie. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że 1 stycznia 2019 r. weszła w życie ustawa z 21 listopada 2018 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2018 r., poz. 2507; dalej: ustawa nowelizująca). Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ww. aktu sędzia Sądu Najwyższego, który przeszedł w stan spoczynku na podstawie art. 37 § 1-4 albo art. 111 § 1 lub 1a ustawy o Sądzie Najwyższym w brzmieniu dotychczasowym, w tym przy zastosowaniu art. 5 ustawy z 10 maja 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw, powraca do pełnienia urzędu na stanowisku zajmowanym w dniu wejścia w życie ustawy o Sądzie Najwyższym, a służbę na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego uważa się za nieprzerwaną. Z kolei w myśl art. 4 ust. 1 ustawy nowelizującej postępowania wszczęte na podstawie art. 37 § 1 oraz art. 111 § 1-1b ustawy o Sądzie Najwyższym w brzmieniu dotychczasowym i postępowania odwoławcze w tych sprawach, niezakończone do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, podlegają umorzeniu. Mając na uwadze ww. uregulowania Sąd uznał, że skoro Skarżący powrócił do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego i służbę tę uważa się za nieprzerwaną, to zachodzi konieczność umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego.
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się Skarżący i wniósł zażalenie, w którym zarzucił naruszenie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy nowelizującej oraz art. 2, art. 8 ust. 2, art. 10 ust. 1 i art. 180 ust. 1 i 4 oraz art. 179 Konstytucji RP, polegające na błędnej wykładni terminu sędziego Sądu Najwyższego, który przeszedł w stan spoczynku, co skutkowało w konsekwencji wadliwym zastosowaniem wskazanych w zarzucie przepisów; naruszenie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy nowelizującej, co doprowadziło do uznania za bezprzedmiotowe postępowania wszczętego na skutek skargi wniesionej do Sądu I instancji w sprawie dotyczącej pisma Prezydenta RP; naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez pozbawienie Skarżącego dostępu do sądu w sprawie dotyczącej działania Prezydenta RP.
Postanowieniem z 18 kwietnia 2019 r., II GZ 51/19 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone orzeczenie WSA. Sąd odwoławczy wskazał, że w związku z przyjętą w ustawie o Sądzie Najwyższym zmianą organu w zakresie potwierdzenia faktu przejścia w stan spoczynku lub przeniesienia do tego stanu, Prezydenta RP należy traktować jako organ administracji publicznej w znaczeniu funkcjonalnym. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wejście Prezydenta RP w rolę organu administracji publicznej w ujęciu funkcjonalnym w ustawie o Sądzie Najwyższym otwiera drogę do sądowej kontroli działań tego organu w zakresie statusu prawnego sędziów Sądu Najwyższego. Przyjęcie innej interpretacji obowiązujących przepisów prowadziłoby do naruszenia zasad wynikających z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, bo de facto sędzia Sądu Najwyższego zostałby pozbawiony możliwości sądowego kwestionowania działań mających wpływ na zakres jego praw i obowiązków wynikających ze stosunku prawnego łączącego ten podmiot z państwem. Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wykładnia prokonstytucyjna art. 37 § 1 i art. 111 § 1-1b ustawy o Sądzie Najwyższym ze względu na treść art. 4 ust. 1 ustawy nowelizującej musi prowadzić do uznania dopuszczalności zaskarżenia aktu Prezydenta stwierdzającego przejście sędziego Sądu Najwyższego w stan spoczynku, jednocześnie wskazał, że na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy nowelizującej nie można umorzyć postępowania ze skargi na ten akt, w sytuacji gdy treść art. 4 ust. 1 ustawy nowelizującej nie odnosi się do postępowania zawisłego przed sądem administracyjnym.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy po orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA w Warszawie postanowieniem z dnia 12 września 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 1124/19 na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. umorzył postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie ze skargi J. I. na pismo Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia [...] września w przedmiocie zawiadomienia o dacie przejścia w stan spoczynku sędziego Sądu Najwyższego.
W uzasadnieniu WSA wskazał, że ustawa z 21 listopada 2018 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2018 r., poz. 2507) usunęła wszelkie skutki ustawy o Sądzie Najwyższym wywoływane w odniesieniu do stosunku służbowego, którego ochrony domagała się skarżący. Ustawodawca aktem generalnym wstecznie i wyczerpująco uregulował sytuację prawną sędziów objętych hipotezą normy dekodowanej z art. 111 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym, nie tylko pozbawiając mocy prawnej tenże wzorzec sądowej kontroli, ale zarazem konsumując wszelkie podjęte na jego podstawie działania administracji. W aktualnym stanie rzeczy, zaskarżony akt Prezydenta RP w żaden sposób nie wyznacza już prawnej sytuacji skarżącego. Co więcej, ów retroaktywny skutek ustawy zmieniającej powoduje także i to, że stosunek służbowy skarżącego, o którego ochronę w sprawie niniejszej się ubiegał, traktować należy tak, jak gdyby nigdy nie został naruszony.
WSA podkreślił, że skoro ustawodawca ukształtował sytuację prawną skarżącego w drodze przepisów ustawy i uczynił to w sposób wyczerpujący, ze skutkiem ex tunc, eliminując podstawę prawną zaskarżonego aktu, to w opinii Sądu, postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie niniejszej stało się bezprzedmiotowe i musi podlegać umorzeniu. Skutkiem prawnym ustawy zmieniającej było retroaktywne pozbawienie mocy prawnej wszelkich norm generalnych oraz podjętych aktów i czynności na ich podstawie. Jak podnosi się w nauce "materialna (rzeczywista) utrata mocy obowiązującej przepisu polega na tym, że nie może on być zastosowany do żadnej sytuacji faktycznej w przyszłości, czyli prospektywnie nie może być ani podstawą aktów stosowania prawa, ani >>kwalifikacji określonego stanu faktycznego<<" (zob. P. Radziewicz, Kontrola konstytucyjności "prawa nieobowiązującego", PiP 2014/5/99-115, wyrok TK z 18 lipca 2012, K 14/12 OTK-A 2012/7/82). Nie zachodzi zarazem potrzeba wyrokowania w tej sprawie dla ochrony praw i wolności skarżącej (zob. na ten temat wyrok TK z 16 marca 2011, sygn. akt K 35/08, OTK-A 2011/2/10). Skoro stosunek prawny wykreowany przez wyeliminowane z obrotu przepisy został w całości retroaktywnie unormowany na nowo nie istnieje już sprawa sądowoadministracyjna w jej materialnym aspekcie. J. I. złożył na powyższe postanowienie Sądu I instancji zażalenie zaskarżając je w całości.
Po rozpatrzeniu zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 5 grudnia 2019 r. sygn. akt II GZ 279/19 uchylił zaskarżone postanowienie WSA z dnia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 września 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 1124/19.
W uzasadnieniu swojego postanowienia NSA wskazał, że postępowanie przed sądem administracyjnym zostało wywołane skargą wniesioną przez sędziego Sądu Najwyższego na pismo Prezydenta RP z dnia [...] września 2018 roku, zawiadamiające o przejściu w stan spoczynku. W uzasadnieniu postanowienia w sprawie II GZ 51/19 NSA jednoznacznie wskazał na treść art.39 ustawy o SN, który to przepis nakładał na Prezydenta RP obowiązek wydania stosownego aktu, w którym określona była data przejścia w stan spoczynku. W sposób nie budzący wątpliwości Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że akt Prezydenta RP wydany w oparciu o przepis art. 39 ustawy o SN podlega kontroli sądowoadministracyjnej (str. 7, str.8 i str.9 uzasadnienia w sprawie II GZ 51/19). W tym zakresie NSA podkreślił odrębność sytuacji prawnej i faktycznej występującej między procedowaniem w sprawach dotyczących powołania na stanowisko sędziego SN i w sprawach, w których wskazany akt wydany został w ramach istniejącego stosunku prawnego związanego z pełnieniem urzędu sędziego SN-stosunku ukształtowanego powołaniem na to stanowisko. Stanowisko NSA wskazujące na dopuszczalność zaskarżenia aktu Prezydenta RP stwierdzające przejście sędziego SN w stan spoczynku jest jednoznaczne i wiążące sądy oraz organy.
NSA stwierdził, iż "...postanowienie Prezydenta RP wydane na podstawie art.39 ustawy o SN jest rozstrzygnięciem w sprawie indywidualnej, a tylko w takiej formie może działać Prezydent RP na podstawie art. 142 ust. 2 Konstytucji RP, to tym samym to rozstrzygnięcie podlega kognicji sądów administracyjnych, bo jest decyzją w znaczeniu materialnym... A gdyby przyjąć, że nie jest to decyzja tylko akt, to również tej kognicji podlega, z tym tylko, że inaczej są ukształtowane formalne warunki skargi, o czym stanowi art. 52 i art. 53 p.p.s.a.".
NSA podkreślił, że wbrew twierdzeniom zawartym w zaskarżonym postanowieniu w rozpatrywanej sprawie nie zaistniała sytuacja, która dawałaby podstawy do przyjęcia, że ustał "byt sprawy sądowadministracyjnej". Zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd umarza postępowanie, gdy z innych przyczyn niż wymienione w pkt 1 i 2 powołanego przepisu stało się ono bezprzedmiotowe. Jak podkreśla się w orzecznictwie NSA postępowanie przed sądem staje się bezprzedmiotowe, jeżeli w jego trakcie wystąpiły zdarzenia, w następstwie których przestaje istnieć sprawa sądowoadministracyjna. W powołanym przepisie ustawy chodzi zatem o przeszkodę mającą charakter trwały, uniemożliwiającą prowadzenie dalszego postępowania w sprawie. W literaturze i w orzecznictwie prezentowany jest także pogląd, zgodnie z którym bezprzedmiotowość postępowania zachodzi m.in. wówczas, gdy zaskarżone rozstrzygnięcie zostało pozbawione bytu prawnego w nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym (stwierdzenie nieważności) lub w wyniku wykonania przez organ wyższego stopnia uprawnień autokontrolnych przewidzianych w art. 54 § 3 p.p.s.a. (por. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, C.H. BECK Warszawa 2013 r. s. 615; por. też postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2014 r., sygn. II GSK 177/14, LEX nr 1450679). W rozpoznawanej sprawie nie zaistniała taka sytuacja. Postanowienie Prezydenta RP z dnia [...] września 2018 roku funkcjonuje w obrocie prawnym a zmiana przepisów ustawy o SN nie wywołała skutku w postaci wyeliminowania z obrotu prawnego wskazanego aktu Prezydenta RP. Nadal aktualna pozostaje kwestia kontroli legalności działań podjętych przez Prezydenta RP, który stosownie do stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu postanowienia NSA ( z dnia 18 kwietnia 2019 r. sygn. Akt II GZ 51/19 ) na gruncie ustawy o SN musi być traktowany jak organ administracji publicznej w znaczeniu funkcjonalnym, a to otwiera drogę do sądowej kontroli działań Prezydenta RP w zakresie odnoszącym się do statusu prawnego sędziów SN.
Zdaniem NSA zasadne było stanowisko zaprezentowane w zażaleniu, a wskazujące na to, że NSA odnosząc się do zaistnienia przesłanek warunkujących zastosowanie regulacji prawnej przewidzianej w art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. nie odniósł tej kwestii wyłącznie do oceny podstawy umorzenia, o której mowa w art. 4 ust.1 ustawy z dnia 21 listopada 2018 roku o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym. Z uzasadnienia NSA jednoznacznie wynika, że "...w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła przesłanka z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., a tym samym postępowanie ze skargi skarżącego nie stało się bezprzedmiotowe z innych przyczyn".
Jednocześnie NSA stwierdził, że kierowanie zarzutu do Sądu I instancji wskazującego na to, że umorzył postępowanie sądowoadministracyjne odwołując się do podstawy z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że ustawa z dnia 21 listopada 2018 roku o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym usunęła wszelkie skutki wywołane przez przepisy ustawy z 8 grudnia 2017 roku o Sądzie Najwyższym nie jest prawidłowe, bowiem w istocie stwarza wrażenia, iż to sąd administracyjny jest odpowiedzialny za to aby przepisy formułowane były w sposób poprawny, jasny i precyzyjny, zwłaszcza wówczas, gdy dotyczą praw i wolności jednostki. Natomiast zasada prawidłowej legislacji jako element zasady demokratycznego państwa prawa stanowi wymóg stawiany ustawodawcy (prawodawcy).
Rozpatrując sprawę po raz kolejny po postanowieniu NSA uchylającym postanowienie WSA o umorzeniu postępowania w sprawie ze skargi J. I. na pismo Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia [...] września 2018 r. w przedmiocie zawiadomienia o dacie przejścia w stan spoczynku sędziego Sądu Najwyższego - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżony akt wydany został z naruszeniem przepisów prawa.
W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej Sąd pozostaje związany oceną prawną wyrażoną przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 5 grudnia 2019 r., sygn. akt II GZ 279/19. Wniesioną skargę uznać należy zatem pod względem podmiotowym i przedmiotowym za dopuszczalną. Nie zachodzi także podstawa do umorzenia postępowania na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy zmieniającej. Opowiadając się za dopuszczalnością skargi w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny w wymienionym postanowieniu z dnia [...] grudnia 2019 r. nie wypowiedział się jednoznacznie w kwestii przedmiotu sądowej kontroli, pozostawiając ją rozważeniu Sądowi pierwszej instancji.
W związku z tym, konieczne było ustalenie, czy mamy tu do czynienia z decyzją administracyjną czy też aktem bądź czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącymi uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p. p. s. a. W odróżnieniu od aktów bądź czynności, decyzja administracyjna stanowi rezultat pośredniego działania prawa. Natomiast akty lub czynności należą do działań niewymagających wieloetapowego procesu stosowania prawa; polegają na realizacji bezpośrednio działającej normy prawnej (Z. Kmieciak, glosa do uchwały NSA z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 3/07, OSP 2008/5/51).
Z kolei – jak określono to w piśmiennictwie – wymienione w powyższym przepisie czynności tym różnią się od aktów, że te pierwsze "nie są (co do zasady) skierowane wprost na wywołanie skutków prawnych, lecz osiągnięcie jakiegoś stanu rzeczy" (tak Z. Kmieciak w glosie do wyroku NSA z dnia 29 lipca 2004 r., sygn. akt OSK 591/04, OSP 2005/4/50).
Zdaniem Sądu, zaskarżone pismo (zawiadomienie) Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej traktować należy jako akt z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Z treści pisma wynika, że nakierowane ono było na wywołanie skutków, o których mowa w art. 111 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym i próżno w nim szukać elementów tradycyjnie pojmowanego procesu stosowania prawa (zob. J. Wróblewski, Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1972, s. 52). Oceny tej nie może zmienić fakt posługiwania się przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej pojęciem "decydowania" przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w tej sprawie. (zob. punkt 111 wyroku z 24 czerwca 2018 r., sygn. akt C-619/18, www.curia.europa.eu). Trybunał nie czynił bowiem żadnych ustaleń co do formy, charakteru zaskarżonego do tutejszego Sądu zawiadomienia. Nie odnosił się w szczególności Trybunał do rodzimych uregulowań procesowych. Ta kompetencja przynależna jest sądowi krajowemu.
W tym miejscu należy podkreślić, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że kryterium legalności badane jest wstecznie, na dzień podjęcia zaskarżonej decyzji bądź innego aktu lub czynności. Następczy – w stosunku do wniesienia skargi – kres obowiązywania wzorca determinującego wspomniany stosunek administracyjny nie powoduje więc automatycznie utraty bytu sprawy sądowoadministracyjnej.
W ocenie Sądu (zgodnie ze stanowiskiem NSA przedstawionym w postanowieniu z dnia 5 grudnia 2019 r. sygn. akt II GZ 279/19 ) przyjąć należy, że chociaż ustawa zmieniająca usunęła wszelkie skutki ustawy o Sądzie Najwyższym wywoływane w odniesieniu do stosunku służbowego, którego ochrony domaga się skarżący, to akt Prezydenta RP z dnia [...] września 2018 r. zawiadamiający o dacie przejścia w stan spoczynku Sędziego SN jako pozostający w obrocie prawnym podlega kontroli sądu administracyjnego.
Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, badany akt jako niezgodny z prawem Unii Europejskiej nie może ostać się także w krajowym porządku prawnym.
Badany akt uchybia zobowiązaniom państwa członkowskiego Unii Europejskiej jakim jest Rzeczpospolita Polska – poprzez naruszenie artykułu 19 ust. 1 akapit drugi TUE – Praworządność – Skuteczna ochrona sądowa w dziedzinach objętych prawem Unii – Zasady nieusuwalności i niezawisłości sędziów.
Należy stwierdzić, że obniżenie wieku przejścia w stan spoczynku urzędujących sędziów Sądu Najwyższego oraz możliwość dalszego zajmowania stanowiska sędziowskiego po ukończeniu tego wieku uzależniona od uzyskania zgody stanowiącej dyskrecjonalną decyzję Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej jest sprzeczne z ww. art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE. W tym kontekście art. 19 TUE, w którym skonkretyzowano zasadę praworządności wyrażoną w art. 2 TUE, powierza sądom państw członkowskich i Trybunałowi zadanie zapewnienia pełnego stosowania prawa Unii we wszystkich państwach członkowskich, jak również ochrony sądowej praw, jakie podmioty prawa wywodzą z tego prawa [zob. podobnie wyroki: z dnia 27 lutego 2018 r., Associação Sindical dos Juízes Portugueses, C-64/16, EU:C:2018:117, pkt 32; a także z dnia 25 lipca 2018 r., Minister for Justice and Equality (Nieprawidłowości w systemie sądownictwa), C-216/18 PPU, EU:C:2018:586, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo]. Co się tyczy materialnego zakresu stosowania art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, trzeba zauważyć, że postanowienie to dotyczy "dziedzin objętych prawem Unii", niezależnie od tego, w jakiej sytuacji państwa członkowskie stosują to prawo w rozumieniu art. 51 ust. 1 karty praw podstawowych (wyrok z dnia 27 lutego 2018 r., Associação Sindical dos Juízes Portugueses, C-64/16, EU:C:2018:117, pkt 29).
Chociaż organizacja wymiaru sprawiedliwości w państwach członkowskich należy do kompetencji tych ostatnich, to wciąż przy wykonywaniu tej kompetencji państwa członkowskie mają obowiązek dotrzymywać zobowiązań wynikających dla nich z prawa Unii
W tym miejscu należy podkreślić, że art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE nakłada na wszystkie państwa członkowskie obowiązek ustanowienia środków odwoławczych niezbędnych do zapewnienia skutecznej ochrony sądowej, w rozumieniu w szczególności art. 47 karty praw podstawowych, w dziedzinach objętych prawem Unii.
W związku z powyższym, każde państwo członkowskie powinno na podstawie art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE zapewnić, by organy należące – jako "sąd" w rozumieniu prawa Unii – do systemu środków odwoławczych w dziedzinach objętych prawem Unii odpowiadały wymogom skutecznej ochrony sądowej Dla zagwarantowania, by organ taki jak Sąd Najwyższy mógł sam zapewniać taką ochronę, kluczowe jest zachowanie przez ten organ niezależności, co potwierdza art. 47 akapit drugi karty praw podstawowych, w którym wśród wymogów związanych z prawem podstawowym do skutecznego środka prawnego wymieniono dostęp do "niezawisłego" sądu. Wymóg niezawisłości sędziowskiej, stanowiącej integralny element sądzenia, wchodzi w zakres istoty prawa do skutecznej ochrony sądowej oraz prawa podstawowego do rzetelnego procesu sądowego, które ma fundamentalne znaczenie jako gwarancja ochrony wszystkich praw, jakie podmioty prawa wywodzą z prawa Unii, oraz zachowania wartości wspólnych państwom członkowskim określonych w art. 2 TUE, w szczególności wartości państwa prawa [zob. podobnie wyrok z dnia 25 lipca 2018 r., Minister for Justice and Equality (Nieprawidłowości w systemie sądownictwa), C-216/18 PPU, EU:C:2018:586, pkt 48, 63].
W tej sytuacji, przepisy krajowe kwestionowane przez skarżącego mogą stanowić przedmiot kontroli pod kątem ich zgodności z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE.
Aspekt, o charakterze zewnętrznym, wymaga, aby dany organ ( w niniejszej sprawie Sąd Najwyższy) wypełniał swoje zadania w pełni autonomicznie, bez podległości w ramach hierarchii służbowej, bez podporządkowania komukolwiek, w sposób wolny od nakazów czy wytycznych z jakiegokolwiek źródła, pozostając w ten sposób pod ochroną przed ingerencją i naciskami z zewnątrz, które mogą zagrozić niezależności osądu jego członków i wpływać na ich rozstrzygnięcia (wyrok z dnia 27 lutego 2018 r., Associação Sindical dos Juízes Portugueses, C-64/16, EU:C:2018:117, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo).
Powyższe gwarancje niezawisłości i bezstronności wymagają istnienia zasad, w szczególności, co do składu Sądu Najwyższego, powoływania jego członków, okresu trwania ich kadencji oraz powodów ich wyłączania lub odwołania, pozwalających wykluczyć, w przekonaniu uczestników postępowania, wszelką uzasadnioną wątpliwość co do niezależności tego organu od czynników zewnętrznych oraz neutralności względem ścierających się przed nim interesów [wyroki: z dnia 19 września 2006 r., Wilson, C-506/04, EU:C:2006:587, pkt 53 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 25 lipca 2018 r., Minister for Justice and Equality (Nieprawidłowości w systemie sądownictwa), C-216/18 PPU, EU:C:2018:586, pkt 66 i przytoczone tam orzecznictwo].
Konieczna wolność sędziów od wszelkiego rodzaju ingerencji lub nacisków z zewnątrz wymaga określonych gwarancji, takich jak nieusuwalność, chroniących osoby, którym powierzono zadanie sądzenia.
Zasada nieusuwalności wymaga w szczególności, by sędziowie mogli sprawować urząd do momentu ukończenia obowiązkowego wieku przejścia w stan spoczynku lub upływu kadencji sprawowania danej funkcji, jeżeli ma ona charakter czasowy. Mimo że zasada ta nie ma charakteru absolutnego, może ona – przy zachowaniu zasady proporcjonalności – doznawać wyjątków wyłącznie pod warunkiem, że uzasadniają je nadrzędne i prawnie uzasadnione względy. Jest zatem powszechnie przyjęte, że sędzia może zostać odwołany, z poszanowaniem właściwych procedur, jeżeli nie jest w stanie dalej sprawować swoich funkcji z powodu niezdolności lub rażącego uchybienia.
Wymóg niezawisłości zakłada, iż przepisy regulujące możliwość usunięcia z urzędu – dla osób, którym powierzono zadanie sądzenia, będą przewidywać niezbędne gwarancje w celu uniknięcia ryzyka wykorzystywania takiego systemu do politycznej kontroli treści orzeczeń sądowych.
Stosowanie środka polegającego na obniżeniu wieku przechodzenia w stan spoczynku przez sędziów Sądu Najwyższego do urzędujących sędziów tego sądu, prowadzi do przedwczesnego zaprzestania przez tych ostatnich wykonywania ich orzeczniczych obowiązków, a zatem może wzbudzać uzasadnione obawy co do poszanowania zasady nieusuwalności sędziów.
Trzeba także zauważyć, że obniżeniu wieku przejścia w stan spoczynku sędziów Sądu Najwyższego pozostających w służbie czynnej w momencie wejścia w życie nowej ustawy o Sądzie Najwyższym towarzyszyło wprowadzenie nowego mechanizmu zezwalającego Prezydentowi RP na decydowanie w sposób dyskrecjonalny o przedłużeniu tak skróconej czynnej służby sędziego, i to dwukrotnie, każdorazowo na okres 3 lat.
Wprowadzenie takiej możliwości przedłużenia czynnej służby sędziego o sześć lat z równoczesnym obniżeniem o pięć lat wieku przejścia w stan spoczynku sędziów Sądu Najwyższego urzędujących w chwili wejścia w życie nowej ustawy o Sądzie Najwyższym mogło wzbudzać wątpliwości co do tego, czy powzięta zmiana rzeczywiście ma na celu ujednolicenie wieku przechodzenia w stan spoczynku przez tych sędziów z wiekiem emerytalnym obowiązującym dla ogółu pracowników i zoptymalizowanie struktury wiekowej kadr tego sądu.
W tym miejscu Sąd pragnie podkreślić, że przepisy krajowe wskazane w skardze (art. 39 w zw. z art. 37 § 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, mają związek nie z procesem powoływania kandydatów do sprawowania urzędu sędziego, ale z możliwością dalszego zajmowania stanowiska sędziowskiego przez urzędującego sędziego, który korzysta z gwarancji nieodłącznie związanych ze sprawowaniem tego urzędu, po ukończeniu zwykłego wieku przejścia w stan spoczynku. Przepisy te odnoszą się więc do warunków przebiegu i zakończenia kariery zawodowej sędziów, a zmiany nastąpiły w trakcie pełnienia urzędu także przez skarżącego. Zaś warunki i szczegółowe zasady, jakim podlega takie przedłużenie urzędu, mogą naruszać zasady niezawisłości sędziowskiej. Tymczasem w niniejszym wypadku warunki i zasady proceduralne, jakim nowa ustawa o Sądzie Najwyższym podporządkowywała ewentualne dalsze zajmowanie stanowiska sędziego Sądu Najwyższego po ukończeniu zwykłego wieku przejścia w stan spoczynku, nie gwarantowały poszanowania zasady niezawisłości sędziowskiej.
W tym względzie należy wskazać, że na podstawie nowej ustawy o Sądzie Najwyższym takie przedłużenie służby czynnej było zależne od decyzji Prezydenta RP, która ma charakter dyskrecjonalny, ponieważ nie jest ona jako taka obwarowana jakimkolwiek obiektywnym i weryfikowalnym kryterium i nie musi być umotywowana.
Trzeba także zauważyć, że ustawa o Sądzie Najwyższym przewiduje, iż Prezydent RP przed podjęciem decyzji zasięga opinii KRS, prawdą jest, że interwencja takiego organu w kontekście procesu przedłużenia służby czynnej sędziego po ukończeniu przez niego zwykłego wieku przejścia w stan spoczynku może, co do zasady przyczynić się do obiektywizacji tego procesu. W sprawie niniejszej jednak, co podkreśla skarżący postępowanie przed KRS nie zostało zakończone przed wydaniem zaskarżonego aktu Prezydenta RP, co świadczy o tym, że przepis ten został naruszony w dniu wydania zaskarżonego aktu.
Sąd zauważa także, iż rację ma Skarżący w kwestii naruszenia przy wydaniu zaskarżonego aktu, art. 144 ust. 2 Konstytucji RP, poprzez dokonanie czynności – stanowiącej w rozumieniu konstytucyjnym akt urzędowy Prezydenta RP z naruszeniem prawa ze względu na brak kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów.
Zgodnie z Art. 144 ust. 2 Konstytucji RP akty urzędowe Prezydenta Rzeczypospolitej wymagają dla swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów, który przez podpisanie aktu ponosi odpowiedzialność przed Sejmem.
W ustępie 3 art. 144 wymienione zostały akty, które nie wymagają kontrasygnaty premiera. W punkcie 17 ustępu 3 art. 144 Konstytucji RP wymieniono jako jeden z aktów nie wymagających kontrasygnaty premiera "powołanie sędziów". W sprawie niniejszej mamy jednak do czynienia z odwołaniem sędziego, a ten akt jako niewymieniony w art. 144 ust. 3 konstytucji wymaga kontrasygnaty premiera.
Biorąc pod uwagę wszystkie wskazane powyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 146 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.
O zwrocie kosztów Sąd orzekł w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200, 203 i 205 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uwzględniając koszty wpisów, koszty wpisów od zażaleń oraz zastępstwa procesowego przez profesjonalnego pełnomocnika w wysokości podstawowej stawki.