VI SA/WA 306/07

VI SA/Wa 306/07 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2007-07-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-02-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Małgorzata Grzelak
Olga Żurawska-Matusiak /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Borowiecki
Symbol z opisem
6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Sygn. powiązane
II GSK 473/07 - Wyrok NSA z 2008-03-17
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska - Matusiak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Asesor WSA Piotr Borowiecki Protokolant Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lipca 2007 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości po rozpoznaniu odwołania S. W. działając na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. w zw. z art. 3310 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.) utrzymał w mocy uchwałę komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] dnia [...] lipca 2006 r.
Z akt sprawy wynika, iż skarżąca S. W. w dniu [...] lipca 2006 r. przystąpiła do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przed Komisją Egzaminacyjną działającą na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...].
Uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. ww. Komisja Egzaminacyjna ustaliła wynik egzaminu konkursowego na 189 punktów, co zgodnie z przepisem art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych oznaczało negatywny wynik tego egzaminu.
W dniu [...] sierpnia 2006 r. skarżąca S. W. wniosła odwołanie od powyższej uchwały Komisji Egzaminacyjnej. Wnosząc o ustalenie, że wynik złożonego przez nią egzaminu był pozytywny, skarżąca wskazała, że ogłoszony wynik 189 punktów jest skutkiem omyłki w liczeniu. Podniosła również, że w teście pojawiły się pytania, w których można było udzielić dwóch poprawnych odpowiedzi. Jako przykład takiej sytuacji wskazała pytanie 58 i 202.
W wyniku rozpatrzenia odwołania Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] października 2006 r. utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę z dnia [...] lipca 2006 r.
W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości wskazał, że egzamin, którego skarżąca była uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy o radcach prawnych i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164 ze zm.). Minister uznał ponadto, iż z przebiegu egzaminu sporządzono prawidłowy protokół podpisany przez Przewodniczącego i członków Komisji Egzaminacyjnej. Również uchwała Komisji podjęta została - jak wskazał organ - zgodnie z obowiązującymi przepisami, zaś po ponownym przeliczeniu punktów ustalono, że skarżąca faktycznie uzyskała wynik 189 punktów.
Przechodząc do merytorycznej oceny Minister Sprawiedliwości w ramach swojej decyzji dokonał analizy zarzutów skarżącej S. W. dotyczących poszczególnych pytań testowych podniesionych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] lipca 2006 r. Organ uznał, iż zarzuty skarżącej są bezzasadne.
Minister ustosunkował się szczegółowo do podniesionych przez skarżącą argumentów i zarzutów dotyczących pytań nr: 58 i 202. W uzasadnieniu organ wskazał na podstawę prawną swojego stanowiska.
Biorąc pod uwagę przedstawione stanowisko organ uznał, iż wynik egzaminu skarżącej został ustalony prawidłowo, co w konsekwencji pozwala na stwierdzenie, że wynik egzaminu jest negatywny.
W dniu [...] listopada 2006 r. S. W. wniosła za pośrednictwem organu skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2006 r. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra w całości zarzuciła:
1. naruszenie przepisów postępowania poprzez niezastosowanie art. 128 Kodeksu postępowania administracyjnego;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez podjęcie czynności niezgodnych z art. 339 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych.
W uzasadnieniu skargi podniosła, że Minister Sprawiedliwości pomimo treści art. 128 k.p.a. w uzasadnieniu decyzji odniósł się jedynie do przykładowo wskazanych pytań i na tym oparł decyzję utrzymującą w mocy zaskarżoną uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej z dnia [...] lipca 2006 r. Dlatego też skarżąca opierając się na poglądach doktryny i orzecznictwie sądów uzupełniła zarzuty podniesione w odwołaniu poprzez zakwestionowanie kolejnych pytań zawartych w teście egzaminacyjnym na aplikację radcowską z dnia [...] lipca 2006 r., w których wystąpiła więcej niż jedna odpowiedź prawidłowa.
Podniosła, że w postępowaniu sądowo - administracyjnym nie obowiązuje prekluzja dowodowa i z uwagi na to uzupełnienie zarzutów podniesionych w odwołaniu, jest jak najbardziej uzasadnione.
Dla poparcia powyższego argumentu wskazała uzasadnienie m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 października 1997 r. o sygnaturze akt SA/Bk 619/96, zgodnie z którym "nie znajduje oparcia w obowiązującym prawie pogląd, iż niepodniesienie przez stronę w treści odwołania od decyzji organu I instancji określonych zarzutów powoduje niemożność późniejszego powołania się na te zarzuty w treści skargi".
Z uwagi na powyższe wnosiła o uchylenie decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2006 r. z uwagi na wystąpienie w teście kwalifikacyjnym na aplikację radcowską szeregu pytań, w których więcej niż jedna odpowiedź mogła zostać uznana za prawidłową, a treść proponowanych odpowiedzi wzbudzała uzasadnione wątpliwości.
Podniosła, że zgodnie z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych "Egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt".
Ponieważ wiele pytań zawartych w teście zawierało więcej niż jedną prawidłową odpowiedź - w ocenie skarżącej - został naruszony art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. W związku z powyższym w pytaniach, gdzie więcej niż jedna odpowiedź jest prawidłowa, zdaniem skarżącej, punkt powinien zostać przyznany za każdą prawidłową odpowiedź, nawet jeżeli odpowiedź ta nie została uznana za prawidłową w kluczu odpowiedzi.
Jako pytania, które wzbudziły wątpliwości i zawierają więcej niż jedną odpowiedź prawidłową, skarżąca wskazała pytania 19, 58, 74, 198, 213.
W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosząc o jej oddalenie podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazał, że zarzut naruszenia art. 128 k.p.a. jest niezasadny, bowiem wniesione przez skarżącą odwołanie zawiera uzasadnienie i konkretne zarzuty, które stały się przedmiotem analizy organu. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzono, że Minister Sprawiedliwości, rozpoznając odwołanie skarżącej od uchwały Komisji Egzaminacyjnej ustalającej wynik egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, dokonał wnikliwej analizy akt osobowych skarżącej, zwłaszcza zawartego w nich testu i karty odpowiedzi oraz całości dokumentacji związanej z przeprowadzonym egzaminem i uznał, że egzamin na aplikację radcowską, którego skarżąca była uczestnikiem, przeprowadzony został zgodnie z obowiązującymi w tym względzie przepisami. Twierdzenie o zgodności z prawem egzaminu konkursowego na aplikację radcowską oznacza, że również test egzaminacyjny oraz zawarte w nim pytania zostały sformułowane prawidłowo, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami. Organ szczegółowo odniósł się też do wszystkich zarzutów przedstawionych w odwołaniu.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych poprzez wadliwe sformułowanie pytań nr 19, 58, 74, 198, 202 oraz 213, organ stwierdził, że pytania konkursowe, w tym także wymienione wyżej, zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź.
Nadto organ podał, że zadaniem osoby egzaminowanej podczas rozwiązywania testu konkursowego było wybranie spośród trzech zaproponowanych odpowiedzi tej, która jest prawdziwa w oparciu o dane zawarte tylko i wyłącznie w tymże pytaniu bez czynienia dodatkowych założeń.
W dalszej części odpowiedzi na skargę organ analizując podniesione po raz pierwszy w skardze zarzuty stwierdził, że są one nieuzasadnione i w żaden sposób nie świadczą o wadliwości pytań o numerach 19, 74, 198 i 213, dokonując jednocześnie szczegółowej analizy pytań i prawidłowej na nie odpowiedzi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.
Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej także p.p.s.a.).
W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga S. W. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2006 r. narusza przepisy prawa.
W związku z pojawiającymi się w orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wątpliwościami dotyczącymi podstawy prawnej do wydania przez Ministra Sprawiedliwości decyzji administracyjnej w przedmiocie odwołania od uchwały Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej ustalającej wynik egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, należy na wstępie wskazać, iż postępowanie związane z egzaminem konkursowym na aplikację radcowską regulują przepisy art. 331 - 3310 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych.
Zgodnie z art. 331 ust. 1. cyt. ustawy egzamin konkursowy przeprowadzają komisje egzaminacyjne do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości, powołane na obszarze właściwości jednej lub kilku rad okręgowych izb radców prawnych, zwane dalej "komisjami".
Jak stanowi art. 331 ust. 2 ustawy Minister Sprawiedliwości jest organem wyższego stopnia w stosunku do komisji.
Według przepisu art. 3310 ust. 1 ustawy o radcach prawnych po przeprowadzeniu egzaminu konkursowego komisja ustala wynik kandydata w drodze uchwały. Komisja ogłasza wyniki egzaminu konkursowego.
Od uchwały komisji służy kandydatowi odwołanie dotyczące wyniku jego egzaminu do Ministra Sprawiedliwości (vide: art. 3310 ust. 2 ww. ustawy).
Z powyższych przepisów wynika, iż komisje egzaminacyjne do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości, powołane na obszarze właściwości jednej lub kilku rad okręgowych izb radców prawnych uznać należy za organ, któremu zostało zlecone wykonywanie czynności związanych z ustaleniem wyniku egzaminu. Ustalenie wyniku egzaminu następuje poprzez wydanie uchwały. Uchwała ta ma niewątpliwie charakter decyzji administracyjnej, albowiem jest aktem o charakterze indywidualnym, władczym i jednostronnym, pozwalającym postępowanie konkursowe traktować jako indywidualną sprawę administracyjną, w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a. O indywidualnym charakterze sprawy (ustalenie wyniku egzaminu) świadczy, iż dotyczy ona imiennie wymienionego podmiotu (skarżącej) oraz jego konkretnych praw (od ustalonego wyniku egzaminu zależy jej pozycja jako osoby mającej prawo ubiegania się o wpis na listę aplikantów). Przedmiotowa uchwała zawiera także wszystkie niezbędne składniki decyzji.
Należy podkreślić, iż postępowanie egzaminacyjne jest odrębnym postępowaniem od postępowania w sprawie wpisu na listę aplikantów radcowskich. Wpis na listę aplikantów radcowskich wymaga złożenia oddzielnego wniosku i podjęcia uchwały w tym zakresie przez okręgową izbę radców prawnych (art. 33 ust. 3 ustawy o radcach prawnych). Pozytywny wynik egzaminu konkursowego jest tylko jedną z przesłanek wpisu na listę aplikantów radcowskich. W tej sytuacji postępowanie konkursowe jest odrębnym postępowaniem administracyjnym, którego wynik ma bezpośredni wpływ na możliwość wszczęcia kolejnego, odrębnego postępowania administracyjnego w przedmiocie wpisu na listę aplikantów radcowskich.
Mając powyższe na względzie przyjąć należy, iż odwołanie, o którym mowa w przepisie art. 3310 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, jest odwołaniem w rozumieniu art. 127 § 1 k.p.a.
Zdaniem Sądu za taką wykładnią wspomnianego odwołania może wskazywać treść przepisu art. 331 ust. 2 cytowanej ustawy, w myśl którego Minister Sprawiedliwości jest organem wyższego stopnia w stosunku do komisji egzaminacyjnej. Sformułowanie "organ wyższego stopnia", zawarte w powołanym wyżej przepisie, po pierwsze nadaje komisji egzaminacyjnej przymiot organu administracji publicznej pierwszej instancji, a po drugie wyraźnie nawiązuje do treści art. 127 § 2 k.p.a., zgodnie z którym właściwy do rozpoznania odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia.
Według Sądu brak jest więc dostatecznych podstaw dla zanegowania administracyjnoprawnego charakteru zaskarżonego rozstrzygnięcia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2006 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, a tym samym nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności wydanej decyzji.
Przechodząc do merytorycznej oceny zarzutów strony skarżącej podnieść należy na wstępie, iż skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela stanowiska wyrażonego m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lutego 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 2108/06, z którego wynika, iż w zakresie kognicji sądu administracyjnego nie mieści się ocena prawidłowości dokonanej przez Ministra Sprawiedliwości interpretacji odpowiedzi na pytania testowe, udzielonych przez osobę odwołującą się od uchwały komisji egzaminacyjnej ustalającej wynik egzaminu.
Zdaniem Sądu przyjęcie powyższej tezy uniemożliwia dokonanie rzetelnej i pełnej oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji administracyjnej wydanej w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. O ile zgodzić się można z twierdzeniem, iż nie jest rolą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ponowne sprawdzanie testu egzaminacyjnego przeprowadzonego w ramach konkursu na aplikację, gdyż sąd nie jest organem, który niejako w trzeciej instancji dokonuje sprawdzenia testu, o tyle trzeba zauważyć, że sąd administracyjny nie może abstrahować w ramach przeprowadzanej kontroli sądowoadministracyjnej od konkretnych zarzutów merytorycznych sformułowanych przez stronę skarżącą w zakresie poszczególnych pytań testowych. W ocenie Sądu tak przeprowadzona kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia organu administracji nie odnosiłaby się w ogóle do meritum skargi, czyniąc ustawową możliwość odwołania do sądu od decyzji Ministra Sprawiedliwości wyłącznie formalnym uprawnieniem, nie dającym stronom de facto jakichkolwiek możliwości zweryfikowania ewentualnych błędów zaistniałych w toku przeprowadzonego egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Sąd nie może w ramach kontroli ograniczać się wyłącznie do zbadania, czy Komisja Egzaminacyjna, a następnie Minister Sprawiedliwości poprawnie podliczyli punkty, czy też nie naruszyli innych proceduralnych wymogów konkursowych, a także nie może poprzestać na generalnym ustaleniu, że Minister ustosunkował się do zarzutów strony skarżącej, nie badając przy tym w ogóle, czy argumenty użyte przez ten organ dla uzasadnienia wydanej decyzji - odpowiadają prawu.
Należy zauważyć, iż w myśl przepisu art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, zaś kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź.
W wyroku z dnia 13 kwietnia 2000 r. (sygn. akt II SA 139/00 nie publ.) NSA wskazał, że w sytuacji, gdy istnieje w doktrynie oraz literaturze przedmiotu więcej niż jeden pogląd, to nie można uznać za prawidłowe przeprowadzenie konkursu, w którym w odpowiedzi na postawione pytanie opowiedzenie się za jednym z nich skutkuje uznaniem odpowiedzi za wadliwą. Konkurs bowiem, o jakim mowa w ustawie o radcach prawnych i to w tym zakresie przeprowadzony w formie pisemnego testu, ma na celu zbadanie wiedzy kandydata na aplikację radcowską. Kwestia oceny danej odpowiedzi za prawidłową nie może zatem być pozostawiona swobodnemu uznaniu, czy też wyborowi jednego z poglądów. Tak przeprowadzony konkurs trudno uznać za prawidłowy.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca w odwołaniu wskazała przykładowo dwa pytania, na które w jej ocenie można było udzielić dwóch poprawnych odpowiedzi. Kolejne pytania zostały zakwestionowane w skardze do Sądu, albowiem główny zarzut odwołania (nieprawidłowe przeliczenie punktów) nie został uwzględniony. Taka sytuacja jest dopuszczalna, albowiem jak wynika z odwołania w ocenie skarżącej było więcej niż dwa pytania wskazane w odwołaniu, w których była więcej niż jedna poprawna odpowiedź. W decyzji z dnia [...] października 2006 r. organ wskazał, że egzamin został przeprowadzony zgodnie z wymogami prawa, co oznacza, że egzamin testowy opierał się na teście jednokrotnego wyboru. Organ ustosunkował się szczegółowo jedynie do pytań zakwestionowanych w odwołaniu, do pozostałych odniósł się dopiero w odpowiedzi na skargę.
W ocenie Sądu, jeżeli chodzi o pytania nr 19, 198, 213, uznać należy, że organ w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do zarzutów podniesionych przez skarżącą.
Minister w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił stronie skarżącej, dlaczego jej stanowisko nie znajduje uzasadnienia. Nastąpiło to dopiero w odpowiedzi na skargę, ale Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela w pełni dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów uznając, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa strona skarżąca udzieliła niepoprawnej odpowiedzi na pytania nr 122, 191 oraz 202. Zdaniem Sądu zauważyć trzeba także, iż wskazane pytania testowe mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Zostały one sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, zaś odpowiedź wskazana przez organ, jako właściwa - wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu.
Wątpliwości Sądu wzbudziły natomiast zarówno kwestia odpowiedzi na pytanie testowe nr 74, jak również stanowisko organu wyrażone w zakresie pytania nr 58.
Pytanie 74 zostało sformułowane w następujący sposób:
"Sprzedawca przesłał kupującemu za pośrednictwem przewoźnika towar do miejsca, które nie jest miejscem spełnienia świadczenia. W czasie przewozu towar został skradziony. Kupujący jest zobowiązany do zapłaty ceny:
A: tak, gdyż z chwilą powierzenia rzeczy przewoźnikowi doszło do wydania rzeczy sprzedanej;
B: nie, gdyż nie otrzymał towaru;
C: nie, gdyż miała miejsce kradzież, a sprzedawca odpowiada za działania lub zaniechania przewoźnika".
Minister Sprawiedliwości stwierdził w odpowiedzi na skargę, iż w stosunku do powyższego pytania, prawidłowa i zarazem zgodna z kluczem jest odpowiedź "A", zaś skarżąca, że odpowiedź "B". Minister Sprawiedliwości w uzasadnieniu stwierdził, że podana w kluczu - jako poprawna - odpowiedź "A" wynika jednoznacznie z przepisów prawa (art. 544 § 1 w zw. z art. 548 § 1 k.c.).
Zdaniem Sądu - wbrew twierdzeniom organu - z powołanych wyżej przepisów kodeksu cywilnego, nie wynika jednoznacznie, iż w pytaniu nr 74 prawidłowa jest odpowiedź "A". Natomiast rzeczywiście z poglądów części doktryny oraz z uchwały Sądu Najwyższego z 23 maja 1997 r. sygn. akt III CZP 18/97 (OSNC 1997/9/119) wynika, że pomimo kradzieży towaru przesłanego kupującemu za pośrednictwem przewoźnika do miejsca, które nie jest miejscem spełnienia świadczenia - kupujący jest zobowiązany do zapłaty ceny.
Niemniej - w ocenie Sądu - zwrócić należy uwagę, iż ww. orzeczenie Sądu Najwyższego spotkało się w doktrynie również z wyraźnie krytycznym stanowiskiem (vide: glosa Jerzego P. Naworskiego /w:/ Monitor Prawniczy z 1997 r., nr 9, s. 360; podobnie krytyczne stanowisko wyraził Wojciech J. Katner /w:/ System Prawa Prywatnego, Tom 7, Prawo zobowiązań - część szczegółowa, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004 r., s. 122-123).
Zwrócić również trzeba uwagę na niejasność powyższego pytania. Treść pytania wskazuje wprost, że "sprzedawca przesłał kupującemu ... towar do miejsca, które nie jest miejscem spełnienia świadczenia". Art. 544 § 1 k.c. określa sytuację następująco: "Jeżeli rzecz sprzedana ma być przesłana przez sprzedawcę do miejsca, które nie jest miejscem spełnienia świadczenia, poczytuje się w razie wątpliwości, że wydanie zostało dokonane z chwilą, gdy w celu dostarczenia rzeczy na miejsce przeznaczenia sprzedawca powierzył ją przewoźnikowi trudniącemu się przewozem rzeczy tego rodzaju". Porównanie pytania i przepisu, wskazanego jako uzasadniający udzielenie poprawnej odpowiedzi, prowadzi do wniosku, iż ich założenia są różne.
Z przepisu art. 544 § 1 k.c. wynika, iż sprzedawca i kupujący umówili się, że rzecz ma być przesłana za pośrednictwem przewoźnika do innego miejsca niż miejsce spełnienia świadczenia.
Z hipotezy pytania testowego nr 74 nie wynika natomiast, aby sprzedawca i kupujący umówili się, że towar zostanie przesłany do innego miejsca niż miejsce spełnienia świadczenia. Jest to natomiast założenie, które czyni organ. Pytanie natomiast nie wykluczało sytuacji omyłkowego przesłania towaru przez sprzedającego do miejsca nie będącego miejscem spełnienia świadczenia. W kontekście powyższego zasadny jest zarzut skarżącej, że konstrukcja pytania powoduje stan dezinformacji. W orzeczeniu z dnia 23 września 2003 r. sygn. akt I SA 2394/01 (Lex nr 159235) NSA wskazał, iż pytania egzaminacyjne powinny być tak sformułowane, aby odpowiadający, odpowiednio przygotowany teoretycznie i praktycznie, rozumiał ich sens i istotę. Pytania testowe muszą zatem być jednoznaczne. Wskazania te należy również odnieść do testu rozwiązywanego w ramach egzaminu konkursowego na aplikację radcowską.
Budzić może bowiem uzasadnioną wątpliwość formułowanie tego rodzaju pytań na egzaminie konkursowym na aplikację, albowiem w teście, w którym sprawdzeniu ma podlegać wiedza przyszłych dopiero aplikantów radcowskich, winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika z przepisów prawa, a jedynie z poglądów doktryny i orzecznictwa, które do tego budzą pewne, być może uzasadnione - wątpliwości niektórych przedstawicieli nauki prawa, jak również pytań niejednoznacznych.
Należy zwrócić również uwagę na stanowisko organu reprezentowane w tego typu sprawach jak niniejsza, zgodnie z którym zadaniem osoby egzaminowanej podczas rozwiązywania testu konkursowego było wybranie spośród trzech zaproponowanych odpowiedzi tej, która jest prawdziwa w oparciu o dane zawarte w pytaniu, bez czynienia dodatkowych założeń. W przypadku pytania nr 74 sam organ odstąpił od powyższej zasady i zaproponowaną jako prawidłową odpowiedź oparł na założeniach nie wynikających z pytania.
Jednocześnie zauważyć należy, że zaskarżona decyzja nie zawiera szczegółowego uzasadnienia w kwestii pytania nr 74, co w istocie stanowi naruszenie art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a., albowiem przedstawienie dopiero w odpowiedzi na skargę stanowiska organu, nie wyczerpuje obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, a brak uzasadnienia w tym zakresie de facto uniemożliwia pełną kontrolę decyzji.
W zaskarżonej decyzji organ odniósł się natomiast do pytania nr 58. Pytanie to w spornym teście brzmiało następująco:
"58. Prokury może udzielić:
A. Spółdzielnia mieszkaniowa,
B. Jan K - przedsiębiorca jednoosobowy,
C. Spółka kapitałowa w likwidacji".
Według klucza odpowiedzi testowych prawidłowa jest odpowiedź "A", natomiast skarżąca udzieliła odpowiedzi "B".
W ocenie Sądu zastrzeżenie budzi przyjęcie przez organ, że prawidłowa jest wyłącznie odpowiedź "A".
Ze wskazanych w formularzu odpowiedzi do testu na konkurs na aplikację radcowską w 2006 r. podstaw prawnych, w szczególności z art. 1091 § 1 i nast. kodeksu cywilnego, nie wynika jednoznacznie, iż w pytaniu testowym nr 58 prawidłowa jest wyłącznie odpowiedź "A".
Przede wszystkim z samego literalnego brzmienia przepisu art. 1091 § 1 k.c. nie wynika, aby w normie tej chodziło wyłącznie o rejestr przedsiębiorców, o którym mowa w ustawie o Krajowym Rejestrze Sądowym. Taka wykładnia tego przepisu nie tyko czyni zbędnym przepis art. 1097 § 4 k.c., ale również stoi w pewnej sprzeczności z dyspozycją przepisu art. 431 k.c. zawierającego cywilnoprawną definicję przedsiębiorcy, dla której nie ma znaczenia ani podleganie określonym obowiązkom publicznoprawnym (np. rejestracji), ani tym bardziej ich spełnienie. Tak przeprowadzona wykładnia przepisu art. 1091 § 1 k.c. stoi także w jawnej sprzeczności z podstawowymi regułami wykładni, w tym m.in. z generalną zasadą, iż w wyniku interpretacji przepisów nie można doprowadzić zarówno do wewnętrznej sprzeczności w ramach jednego aktu normatywnego, jak również do sytuacji, w której dany przepis (vide: art. 1097 § 4 k.c.) staje się zbędny.
Pomijając jednakże ww. wątpliwości zauważyć należy przede wszystkim, iż zgodnie z licznymi poglądami doktryny przyjmuje się, iż w świetle przepisów art. 1091 § 1 i nast. k.c. przedsiębiorcy będący osobami fizycznymi, mają prawo udzielenia prokury, ponieważ podlegają obowiązkowi wpisu.
W szczególności warto zwrócić uwagę na poglądy doktryny: M. Wyrwińskiego (vide: Udzielenie prokury przez przedsiębiorcę będącego osobą fizyczną, /w:/ Monitor Prawniczy 2005/1/22), M. Hejbudzkiego (vide: Instytucja prokury w świetle nowelizacji kodeksu cywilnego, /w:/ Radca Prawny 2004/6/74), czy też M. Pazdana (vide: M. Pazdan /w:/ Kodeks cywilny. Komentarz do artykułów 1-44911, Tom 1, pod red. K. Pietrzykowskiego, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005, s. 428), oraz na stanowisko wyrażone przez Z. Radwańskiego (vide: Prawo cywilne - część ogólna, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005, s. 332), oraz przez P. Wrześniewskiego (vide: "Rzeczpospolita" z dnia 12 stycznia 2007 r.). Warto wskazać także, iż w doktrynie spotkać można również stanowisko, w którym zwraca się uwagę na wątpliwości dotyczące dopuszczalności skutecznego udzielenia prokury przez przedsiębiorcę, który formalnie już istnieje, choć nie został jeszcze zarejestrowany, ponieważ nie jest to konieczne dla jego istnienia (tak m.in. J. Strzebińczyk /w:/ Kodeks cywilny. Komentarz do artykułów 1-534, Tom 1, pod red. E. Gniewka, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004, s. 386, teza 6 i cyt. tam poglądy literatury).
Zdaniem Sądu wątpliwe wydaje się także odwoływanie się do argumentów dotyczących braku możliwości zgłoszenia przez osobę fizyczną (przedsiębiorcę jednoosobowego) prokury do rejestru sądowego. Należy bowiem zauważyć, iż zgodnie z ww. poglądami doktryny, a także orzecznictwem Sądu Najwyższego przyjmuje się, że prokura jest ważna mimo, że nie została wpisana do rejestru sądowego, gdyż wpis ten ma istotne znaczenie wyłącznie z punktu widzenia pewności i bezpieczeństwa obrotu gospodarczego (tak m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2005 r., II CK 120/05).
W tej sytuacji, podobnie jak w przypadku pytania testowego nr 74, budzić może znaczną wątpliwość formułowanie tego rodzaju pytań na egzaminie konkursowym na aplikację radcowską albowiem w teście, w którym sprawdzeniu ma podlegać wiedza ogólna kandydatów na aplikantów radcowskich, winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z wykładni systemowej dokonywanej przez organ, która to interpretacja - w świetle powołanych poglądów doktryny - budzić może także poważne zastrzeżenia.
Mając powyższe względy na uwadze należy zauważyć, że dla uzyskania pozytywnego wyniku z egzaminu skarżącej brakowało wyłącznie 1 punktu, co dodatkowo czyni zasadnym dokonanie ponownego wnikliwego przeanalizowania wskazanych powyżej wątpliwości. Dokonując ponownej oceny wyników Minister Sprawiedliwości winien mieć na względzie m.in. fakt, iż w przypadku pytania testowego nr 38 uwzględniał już odwołania innych zdających, z uwagi na pojawiające się wątpliwości dotyczące poprawnej odpowiedzi. Oznacza to, że w przypadku pojawiających się niejasności organ dopuszczał możliwość weryfikacji testu wyboru przygotowanego przez zespół konkursowy na podstawie przepisu art. 332 ust. 4 ustawy o radcach prawnych. Koniecznym jest również uwzględnienie, że test na aplikację radcowską powinien być wyłącznie testem sprawdzającym wiedzę z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne, a nie egzaminem ze znajomości niejednoznacznych często poglądów wyrażanych przez doktrynę, czy też judykaturę. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, iż w ocenie samego Ministra Sprawiedliwości egzamin ma na celu weryfikację ogólnej wiedzy prawniczej zdobytej na studiach (vide: uzasadnienie do projektu zmian przepisu art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych - projekt na stronie internetowej: www.ms.gov.pl).
Ponieważ Minister Sprawiedliwości nie wykazał dostatecznie jasno wszystkich okoliczności przekonujących o trafności swojego rozstrzygnięcia, w szczególności w zakresie pytania nr 74, gdyż do tego pytania odniósł się tylko w odpowiedzi na skargę, należało wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję z dnia [...] października 2006 r., jako uchybiającą w sposób istotny zasadom postępowania administracyjnego, w tym w szczególności art. 7, art. 8, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. Uchybienia te w konsekwencji mogą mieć wpływ na ostateczny wynik sprawy, tym bardziej, jeśli uwzględni się fakt, iż skarżąca uzyskała jeden punkt mniej od wymaganego minimum określonego w przepisie art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jednocześnie, iż do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości nie będzie podlegać wykonaniu, działając w tym zakresie na podstawie art. 152 p.p.s.a.