VI SA/Wa 30/21

VI SA/Wa 30/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-03-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Grzegorz Nowecki
Jakub Linkowski /sprawozdawca/
Sławomir Kozik /przewodniczący/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
II GSK 1982/21 - Wyrok NSA z 2023-08-17
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 85 ust. 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2018 poz 1025
art. 627, art. 628, art. 734, art. 750
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - tekst jednolity
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędziowie: Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Nowecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 marca 2021 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi I. sp. z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2020 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu oddala skargę
Uzasadnienie
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej "Prezes NFZ", "organ odwoławczy" lub "organ") decyzją nr [...] z dnia [...] października 2020 r., na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5 i 6 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1398 z późn. zm.), dalej "u.ś.o.z.", oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.), dalej "k.p.a.", w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 935), po rozpatrzeniu odwołania I. Sp. z o.o. z siedzibą w G. (dalej "spółka", "skarżąca" lub "płatnik składnik") od decyzji dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej "organ I instancji") nr [...] z dnia [...] lutego 2017 r., ustalającej, że M. P. (dalej "zainteresowany") był objęty obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o umowie zlecenia, w okresie od dnia 28 stycznia 2013 r. do dnia 29 stycznia 2013 r. oraz w okresie od dnia 4 marca 2013 r. do dnia 7 marca 2013 r. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Do wydania decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwrócił się do organu I instancji z wnioskiem o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym M. P., z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług, do których mają zastosowanie przepisy dotyczące zlecenia, na rzecz płatnika składek I. Sp. z o.o., w okresie o od dnia 28 stycznia 2013 r. do dnia 29 stycznia 2013 r. oraz od dnia 4 marca 2013 r. do dnia 7 marca 2013 r.
Organ I instancji ustalił, że zainteresowany, wbrew treści zawartych umów nazwanych umowami o dzieło, w rzeczywistości wykonywał pracę na podstawie umów o świadczenie usług, do których zastosowanie mają przepisy o zleceniu. Wobec tego podlegał on obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tego tytułu.
W wyniku wniesionego przez płatnika składek odwołania, Prezes NFZ utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. Wskazał, że przedmiotem umów było tłumaczenie z języka niemieckiego, zaś jej wykonywanie przez zainteresowanego było ciągiem określonych czynności starannego działania zmierzającego do osiągnięcia skutku w postaci tłumaczenia.
W opinii organu, czynności wykonywane przez zainteresowanego w żaden sposób nie zmierzały do powstania nowego bądź zmodyfikowanego w sposób stanowiący o jego indywidualnym charakterze, samoistnego dzieła. Tłumaczenia dokonywane przez zainteresowanego były w istocie efektem starannego działania. Natomiast okoliczności jakie podaje spółka podkreślając szereg trudności wynikających z charakteru pracy tym bardziej, zdaniem Prezesa NFZ, przemawiają za zakwalifikowaniem umowy jako umowy starannego działania. Także fakt, że płatnik składek dokładnie wyznaczał wytyczne co do realizacji umowy oraz jego znajomość poszczególnych czynności zainteresowanego świadczą o charakterze umowy zlecenia, gdzie istotny jest trud włożony w wykonywaną pracę a nie jej efekt.
Organ odwoławczy podkreślił, że wykonywanie spornych umów przez zainteresowanego polegających na wykonywaniu tłumaczeń z języka niemieckiego, było ciągiem czynności powtarzalnych, nie charakteryzujących się oryginalnością ani innowacyjnością, ale mieszczących się w zakresie działań, które podejmuje się ze starannością i należytością, charakterystycznych dla umowy zlecenia.
Na ww. decyzję Prezesa NFZ z dnia [...] października 2020 r. płatnik składek złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając decyzji naruszenie prawa materialnego tj.
art. 750 w zw. z art. 734 i nast., a także art. 627 w zw. z art. 65 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, dalej "k.c.", poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. bezzasadne uznanie, że umowa zawarta przez strony jest umową o świadczenie usług, podczas gdy umowa ta ma charakter umowy o dzieło, o czym świadczy jej przedmiot, jak również cel tej umowy i zgodny zamiar stron ją zawierających, jak również naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e u.ś.o.z. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że zawarta przez strony umowa o dzieło stanowi w rzeczywistości umowę o świadczenie usług, o którym mowa w tym przepisie, a co za tym idzie istnieje podstawa do objęcia zainteresowanej ubezpieczeń zdrowotnym z tego tytułu.
Strona skarżąca zarzuciła także naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
1) art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej jako - k.p.a.) poprzez wydanie decyzji w oparciu o bezpodstawną i bezprawne "domniemanie", zgodnie z którym w przypadku nieustalenia rzeczywistego przedmiotu umowy automatycznie należy przyjąć kwalifikację prawną umowy jako umowy o świadczenie usług/zlecenia, co stanowi działanie sprzeczne z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej,
2) art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez usankcjonowanie przez organ niepodjęcia podstawowych czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie na etapie kontroli dokonywanej u skarżącej przez organ I instancji polegające na:
a) niezebranie w sposób wyczerpujący podstawowego materiału dowodowego niezbędnego dla rozstrzygnięcia sprawy,
b) nieprzeprowadzeniu i całkowitym pominięciu kluczowego dla rozstrzygnięcia sprawy materiału dowodowego w postaci umów zawieranych przez skarżącego i uczestnika postępowania, w tym w szczególności załączników do tych umów - dokumentów źródłowych wraz z tłumaczeniami i wydanie decyzji bez jakiejkolwiek analizy tych dokumentów, co doprowadziło do rozstrzygnięcia przez Organ, a następnie przez WSA, o charakterze prawnym umów zawieranych przez Skarżącą, bez zapoznania się z merytoryczną zawartością przedmiotu tych umów.
3) art. 80 k.p.a. poprzez wydanie decyzji bez jakiejkolwiek analizy dokumentów w postaci umów zawieranych przez skarżącego i uczestnika postępowania, w tym w szczególności załączników do tych umów - dokumentów źródłowych wraz z tłumaczeniami, co doprowadziło do sprzecznego ze zgromadzonym materiałem dowodowym rozstrzygnięcia przez Organ o charakterze prawnym umów zawieranych przez Skarżącą, bez zapoznania się z merytoryczną zawartością przedmiotu tych umów.
Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sąd stwierdza, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ ani zaskarżona decyzja ani też decyzja organu I instancji nie naruszają przepisów prawa w sposób uzasadniający ich uchylenie.
Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest charakter prawny umów zawartych przez płatnika składek z uczestnikem postępowania.
Istota sprawy sprowadza się więc do zweryfikowania stanowisk stron i udzielenia odpowiedzi na pytania, czy przedmiotowe umowy były umowami o dzieło, czy też umowami o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia i czy w zaistniałym stanie faktycznym zainteresowany podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
Podstawę prawną rozstrzygnięć wydanych w obu instancjach stanowił przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e u.ś.o.z., zgodnie z którym obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi. Stosowanie zaś do art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 300 z późn. zm.), dalej "u.s.u.s.", obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia oraz osobami z nimi współpracującymi. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie pozostawia zatem wątpliwości, że osoba fizyczna, która wykonuje pracę na podstawie umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu. Tym samym wypełnia również dyspozycję art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e u.ś.o.z. i podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z tego tytułu.
Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 85 ust. 4 u.ś.o.z. za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. W świetle zaś art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Stosownie natomiast do art. 13 pkt 2 u.s.u.s. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.
Odnosząc się zaś do charakteru spornych umów, należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 k.c. wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy oraz staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski (w:) System prawa prywatnego. Prawo zobowiązań – część szczegółowa. Tom 7, red. J. Rajski, Warszawa 2011, s. 390-391).
Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 k.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 i nast. k.c., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu - dokonania czynności, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania (por. K. Kopaczyńska-Pieczniak (w:) Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, wyd. II, red. A. Kidyba, LEX 2014). Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił, czy nie.
Świadczenie usług występuje w przypadku wszelkich umów obligujących do dokonywania czynności faktycznych (jednorazowych, wielokrotnych, w tym wykonywanych stale) lub do dokonania powiązanych funkcjonalnie czynności faktycznych i prawnych (np. umowy o świadczenie pomocy prawnej, zarządzanie przedsiębiorstwem, majątkiem lub nieruchomością). Natomiast podstawowymi cechami odróżniającymi świadczenie usług od dzieła są zobowiązanie do starannego działania, z czym łączy się brak uzgodnienia obowiązku osiągnięcia szczegółowo określonego, przyszłego, samoistnego materialnego lub ucieleśnionego materialnie rezultatu, uznawanego za kryterium prawidłowego spełnienia świadczenia głównego przez wykonującego usługę, a także oparcie umowy co do zasady na szczególnym zaufaniu do podmiotu wykonującego usługę oraz reguła osobistego spełnienia świadczenia przez ten podmiot (P. Drapała (w:) Kodeks cywilny. Komentarz. Tom V. Zobowiązania. Część szczegółowa, red. J. Gudowski, WKP 2017).
W przypadku umowy o dzieło, zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła stanowi element charakterystyczny (określany niekiedy także jako konstytutywny) tej umowy, pozwalający odróżnić ją od innych umów zaliczanych w do kategorii świadczenia usług. Natomiast samo dzieło jest definiowane jako rezultat pracy fizycznej lub umysłowej, o charakterze materialnym względnie niematerialnym ucieleśnionym materialnie, dostatecznie oznaczony, zindywidualizowany, samoistny i obiektywnie możliwy do osiągnięcia. W typowej postaci wykonanie dzieła polega na uzyskaniu rezultatu materialnego polegającego na wytworzeniu rzeczy nowej, dokonaniu zmian w istniejącej już rzeczy, w tym na naprawie, przerobieniu (ulepszeniu lub przystosowaniu do innego przeznaczenia) względnie rozbudowie, tzn. połączeniu z innymi rzeczami, dodaniu części składowych lub przynależności (P. Drapała (w:) Kodeks cywilny. Komentarz. Tom IV. Zobowiązania. Część szczegółowa, red. J. Gudowski, WKP 2017).
Sąd stwierdza, że przedmiotem spornych umów było wykonanie tłumaczenia z języka niemieckiego. W przypadku wykonania czynności tłumaczenia nie występuje żaden rezultat wyrażony w jakiejkolwiek postaci. Jest to wyłącznie staranne działanie wykonawcy umowy, który stosownie do posiadanej wiedzy, ma rzetelnie dokonać tłumaczenia. Ponadto, wykonawca zobowiązuje się jedynie do starannego przeprowadzenia wszystkich niezbędnych czynności według swojej najlepszej wiedzy fachowej, nie przyjmując na siebie odpowiedzialności za ich efekt (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2019 r., VI SA/Wa 396/19, dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zdaniem Sądu, słusznie zatem sporne w niniejszej sprawie umowy zostały zakwalifikowane przez organy administracji, jako umowy o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Zainteresowany nie została zobowiązana do wykonania oznaczonego, oryginalnego czy nowatorskiego dzieła, a jedynie do starannego działania w ramach dokonywanego tłumaczenia z uwzględnieniem jego fachowej wiedzy w tym zakresie (znajomości jężyka obcego) i dołożeniu należytej staranności, nie przyjmując przy tym odpowiedzialności za powstały efekt. Umowy o wykonanie tłumaczenia oparte są na zaufaniu zamawiającego w stosunku do wykonawcy i wykonawca osobiście świadczy usługę. Cechy tego rodzaju umów są charakterystyczne dla umowy zlecenia. Nie ulega więc wątpliwości, że tłumaczenie określonego tekstu nie może zostać uznane za dzieło, a umowa o wykonanie tłumaczenia za umowę o dzieło. Natomiast zamiar stron zawierających umowę nie może sprzeciwiać się właściwości (naturze) danego stosunku prawnego, a co za tym idzie być czynnikiem decydującym o kwalifikacji danej umowy, jako umowy o dzieło albo umowy o świadczenie usług.
Tym samym, za niezasadne należy uznać zarzuty płatnika składek podniesione w skardze co do naruszenia przez organ art. 750 w zw. z art. 734 i nast. k.c. oraz art. 627 w zw. z art. 65 § 2 k.c., a także art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e u.ś.o.z.
Uznanie zaś, że sporna umowa nie stanowiła umowy o dzieło, lecz umowę świadczenia usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.) oznacza, że płatnik składek był zobowiązany do obliczania i pobierania składek z dochodu zainteresowanej oraz ich odprowadzania, na podstawie art. 85 ust. 4 u.ś.o.z.
Sąd nie stwierdził w niniejszej sprawie także uchybień procesowych. Organy w uzasadnieniach decyzji obu instancji, dokładnie wyjaśniły podstawy faktyczne i prawne swoich rozstrzygnięć stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem Sądu nie można też organowi przypisać zarzuconego w skardze naruszenia art. 7, 8 i 77 § 1 i 80 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.