VI SA/Wa 2930/23

VI SA/Wa 2930/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-10-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Aneta Lemiesz /sprawozdawca/
Grażyna Śliwińska /przewodniczący/
Szczepan Borowski
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenia
Sygn. powiązane
II GSK 856/24 - Wyrok NSA z 2024-09-12
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 28 poz 153
art. 8 pkt 1 lit. c; art. 11 ust. 1;
Ustawa z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym.
Dz.U. 2003 nr 45 poz 391
art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c; art. 12 ust. 1;
Ustawa z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia.
Dz.U. 2021 poz 1285
art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c;art. 5 pkt 21; art. 69 ust. 1;
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - t.j.
Dz.U. 2021 poz 423
art. 8 ust. 6; art. 13 pkt 4, 4a i 4b; art. 6 ust. 1 pkt 5;
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Dz.U. 2021 poz 112
art. 4 ust. 4aa
Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym - t..j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7; art. 77 par 1; art. 80; art. 107 par 3;
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz (spr.) Asesor WSA Szczepan Borowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 października 2023 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 26 września 2022 r. nr 475/12/2022/Ub w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją nr [...] z dnia [...] września 2022 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia ("Prezes NFZ", "Organ"), działając m.in. na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 1289 ze zm., dalej "ustawa o świadczeniach"), stwierdził objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym A. K. "Skarżący") z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej jako wspólnik spółki jawnej "E." (poprzednio "E.") nr KRS [..], NIP [...] w okresie od dnia 17 marca 2003 r. do dnia 4 lipca 2022 r.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że w ww. okresie A. K. posiadał status wspólnika spółki jawnej, a następnie spółki jawnej w likwidacji. W konsekwencji zgodnie z art. 8 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. Nr 28, poz. 153 ze zm.) obowiązującym do dnia 31 marca 2003 r., art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu zdrowia (Dz. u. Nr 45, poz. 391 ze zm.), obowiązującym od dnia 1 kwietnia 2003 r. do dnia 30 września 2004 r. oraz art. 66 ust 1 pkt 1 lit c) ustawy o świadczeniach obowiązującym od dnia 1 października 2004 r., A. K. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej w okresie wskazanym w sentencji niniejszej decyzji.
Skarżący zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ww. decyzję Prezesa NFZ, wnosząc o jej uchylenie, względnie o stwierdzenie jej nieważności oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.
Skarżący zarzucił Organowi naruszenie:
1) art. 6 i art. 107 § 1 pkt. 4 k.p.a. w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez wydanie decyzji bez podstawy prawnej,
2) art. 2 i 8 ust. 2 Konstytucji RP i wyrażonej w nim zasady demokratycznego państwa prawnego, której elementami są zasady niedziałania prawa wstecz oraz zaufania obywatela do państwa i prawa, w związku z art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej "ustawa systemowa"), poprzez przyjęcie z mocą wsteczną, na podstawie przepisu art. 13 pkt 4b ustawy systemowej, który wszedł w życie z dniem 18 września 2021 r., że Skarżący był objęty obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia działalności w spółce jawnej do dnia wykreślenia jej z KRS, mimo że spółka ta zakończyła działalność z dniem 31 lipca 2009 r., co zgodnie z obowiązującym w tej dacie przepisem art. 13 pkt. 4 ustawy systemowej skutkowało wygaśnięciem obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności w spółce jawnej;
3) art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach w związku z art. 13 pkt 4b ustawy systemowej, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że Skarżący był objęty obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia działalności w spółce jawnej do dnia jej wykreślenia z KRS, a nie do dnia zakończenia prowadzenia przez nią działalności;
4) art. 13 pkt 4 ustawy systemowej w brzmieniu obowiązującym na dzień 31 lipca 2009 r. poprzez jego niezastosowanie.
W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał m.in., że w sprawie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji wobec jej wydania bez podstawy prawnej. Żaden ze wskazanych przez Organ przepisów stanowiących materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji nie daje podstaw do ustalenia objęcia Skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia działalności w E. sp.j. w okresie od dnia 17 marca 2003 r. do dnia 4 lipca 2022 r.
Po pierwsze, ustawa z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym utraciła moc z dniem 1 kwietnia 2003 r. wskutek wejścia w życie ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia.
Po drugie, ustawa z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia została uchylona z dniem 30 września 2004 r. na mocy art. 251 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
W konsekwencji żadna z ww. ustaw, uchylonych odpowiednio w 2003 i 2004 r., nie może stanowić podstawy objęcia Skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym w okresie do dnia 4 lipca 2022 r.
Po trzecie, dopiero z dniem 18 września 2021 r. wszedł w życie przepis, który jako koniec okresu podlegania ubezpieczeniu społecznemu wspólnika spółki jawnej określał moment wykreślenia spółki z KRS. Do tego czasu obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu podlegał wspólnik spółki jawnej tylko w okresie prowadzenia tej działalności, tj. do dnia jej zaprzestania (art. 13 pkt 4 ustawy systemowej w brzmieniu obowiązującym do dnia 17 września 2021 r.).
Skarżący wskazał, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika tymczasem (s. 5), że Organ oparł się na przepisie art. 13 pkt 4b ustawy systemowej - który to przepis wszedł w życie z dniem 18 września 2021 r. - do oceny sytuacji prawnej Skarżącego w zakresie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu na przestrzeni całego wskazanego w decyzji okresu, tj. od dnia 17 marca 2003 r. do dnia 4 lipca 2022 r. Taka interpretacja ww. przepisu stanowi nie tylko jego naruszenie oraz naruszenie art. 13 pkt 4 ustawy systemowej w brzmieniu obowiązującym na dzień 31 lipca 2009 r., ale narusza także podstawowe zasady porządku prawnego, w tym zasadę niedziałania prawa wstecz oraz zasadę zaufania obywatela do państwa i prawa.
Niezależnie od ww. zarzutów, zdaniem Skarżącego zaskarżona decyzja jest wadliwa w zakresie, w jakim stwierdza objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia działalności w E. sp.j. w okresie od dnia 1 sierpnia 2009 r. do dnia 4 lipca 2022 r. Skarżący wskazał ww. spółka została zawiązana i zarejestrowana w KRS w dniu 17 marca 2003 r., natomiast w lipcu 2009 r. zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej, wskutek czego Skarżący został wyrejestrowany z ubezpieczeń z dniem 1 sierpnia 2009 r., a spółka - uchwałą wspólników z dnia 9 kwietnia 2010 r. - została rozwiązana i postawiona w stan likwidacji. Na dzień otwarcia likwidacji spółka nie posiadała żadnych zobowiązań ani wierzytelności, jak też od miesięcy nie prowadziła już działalności. Jedynym składnikiem majątku spółki był samochód osobowy, który został sprzedany, a pochodzące z tej sprzedaży środki, po odprowadzeniu należnych podatków, zostały przeznaczone na pokrycie opłat sądowych niezbędnych do wniesienia wniosku o wykreślenie spółki z rejestru przedsiębiorców. Żadnych innych czynności spółka nie dokonywała. Z dniem 10 grudnia 2010 r. spółka została wykreślona z ewidencji czynnych podatników VAT. Na dzień 30 kwietnia 2011 r. sporządzono bilans zamknięcia likwidacji E. sp.j. Ostatecznie spółka została wykreślona z KRS postanowieniem Sądu Rejonowego K. w K. z dnia 5 lipca 2022 r., przy czym sąd przyjął bilans sporządzony na dzień 30 kwietnia 2011 r., jako bilans zamknięcia likwidacji.
W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, kontrola ta, stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed Sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634; dalej zwanej "p.p.s.a."). Stosownie do ww. przepisów Sąd nie bada zatem zaskarżonej decyzji pod względem jej celowości ani słuszności.
W świetle ww. kryteriów skarga podlegała oddaleniu. Zaskarżona decyzja odpowiada bowiem prawu.
W tej sprawie Prezes NFZ uznał, że Skarżący podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność, będąca wspólnikiem spółki jawnej (a nie jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, jak błędnie przyjmuje to Skarżący).
W okresie objętym decyzją w ww. zakresie miały zastosowanie przepisy trzech kolejnych ustaw, tj. art. 8 pkt 1 lit. c) i art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. Nr 28, poz. 153 ze zm.), obowiązującej do dnia 31 marca 2003 r., art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c) i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 ze zm.), obowiązującej do dnia 30 września 2004 r. oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach w brzmieniu obowiązującym do i od 20 września 2008 r.
Zgodnie z definicją zawartą w art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach, osoba prowadząca działalność pozarolniczą to osoba, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy systemowej. Z kolei w art. 8 ust. 6 ustawy systemowej wskazano, że za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się nie tylko osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą (art. 8 ust. 6 pkt 1), ale również "wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej" (art. 8 ust. 6 pkt 4).
Tak więc o ile do dnia 31 grudnia 2002 r. wspólnicy spółek osobowych traktowani byli dla potrzeb podlegania ubezpieczeniom społecznym, jak osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą w rozumieniu art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej, to od dnia 1 stycznia 2003 r. nie mogą już być tak traktowani, ponieważ z tego kręgu zostali wyłączeni przez wyraźne uznanie ich za osoby prowadzące pozarolniczą działalność (art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy), ale niebędące osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność gospodarczą.
Kategoria "osób prowadzących działalność pozarolniczą" jest zatem szersza niż "osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą", gdyż obejmuje również inne kategorie podmiotów, w tym wspólników spółki jawnej.
Z art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach wynika, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c), powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych.
Z kolei z art. 13 pkt 4 ustawy systemowej (niezależnie od zmian wprowadzanych do tego przepisu przed 18 września 2021 r.) wynika zasadniczo, że osoby prowadzące działalność pozarolniczą podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, przy czym od dnia 20 września 2008 r. z okresu tego wyłączony jest okres, w którym wykonywanie działalności było zawieszone.
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 marca 2020 r., II UK 295/18, OSNP 2021 Nr 4, poz. 43 (wydanym pod rządami art. 13 pkt 4 sprzed nowelizacji) przyjął, że wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością podlega ubezpieczeniom społecznym, choćby spółka nie prowadziła działalności gospodarczej (art. 8 ust. 6 pkt 4 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej). O objęciu ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi wspólników spółek osobowych: spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej tworzonych na podstawie Kodeksu spółek handlowych - oraz wspólników jednej tylko ze spółek kapitałowych, to jest jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, o których stanowi art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej, decyduje zatem prowadzenie przez nich działalności pozarolniczej, której zakres pojęciowy nie pokrywa się ściśle z definicjami działalności gospodarczej. Jedyny wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym na podstawie tytułu określonego w art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej. Z treści tego przepisu wynika, że samo posiadanie statusu wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością decyduje o podleganiu przez niego ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej (zob. również wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 2021 r., I USKP 1/21, OSNP 2021 Nr 12, poz. 136). Ponieważ ubezpieczeniowy status wszystkich wspólników spółek, w tym wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, regulują te same przepisy, nie ma wątpliwości, że przywołane stanowisko jest również adekwatne w odniesieniu do wspólników spółki jawnej - tym bardziej, że wynika ono wprost z brzmienia art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej. Stanowisko to znajduje potwierdzenie m.in. w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2020 r., I UK 337/19, LEX nr 3054462.
Od dnia 18 września 2021 r. ww. wykładnia została potwierdzona przez ustawodawcę przez dodanie art. 13 pkt 4a i 4b do ustawy systemowej (w art. 13 pkt 4b ustawy systemowej jednoznacznie doprecyzowano - zob. uzasadnienie projektu ustawy, którą wprowadzono ten przepis - druk sejmowy nr 1188, Sejm IX kadencji - że wspólnicy spółki jawnej, partnerskiej lub komandytowej - od dnia wpisania spółki do Krajowego Rejestru Sądowego albo od dnia nabycia ogółu praw i obowiązków w spółce do dnia wykreślenia spółki z Krajowego Rejestru Sądowego albo zbycia ogółu praw i obowiązków w spółce, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności przez spółkę zostało zawieszone na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców).
Tak więc w tej sprawie Prezes NFZ prawidłowo uznał, że Skarżący podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność będąca wspólnikiem spółki jawnej (a nie jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą). Także zdaniem Sądu, podstawą podlegania Skarżącego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jest sam fakt posiadania statusu wspólnika spółki jawnej. Okoliczności zaś w tym zakresie wynikają jednoznacznie ze znajdujących się w aktach administracyjnych wydruków informacji odpowiadających odpisowi pełnemu z Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pobranych w trybie art. 4 ust. 4aa ustawy z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym, dotyczących wskazanych spółek. Z wpisów zawartych w dziale 1 w rubryce 7 odpisów z Rejestru Przedsiębiorców jednoznacznie wynika, że od momentu wpisu spółki jawnej do Krajowego Rejestru Sądowego Skarżący pozostawał jej wspólnikiem. W dziale 6 w rubryce 7 brak zaś wpisów o zawieszeniu działalności gospodarczej.
W związku z powyższym stanowiskiem, nie było konieczne, ani przydatne dla rozpoznania sprawy uwzględnienie przez organ okoliczności powołanych przez Skarżącego w skardze (wcześniej - w piśmie z dnia 9 maja 2022 r.) a dotyczących wyrejestrowania go z ubezpieczeń z dniem 1 sierpnia 2009 r., czy podjęcia przez spółkę uchwały z dnia 9 kwietnia 2010 r. o jej rozwiązaniu i postawieniu w stan likwidacji. Podkreślić należy, że podjęcie uchwały o likwidacji spółki nie powoduje utraty bytu prawnego przez spółkę, a jedynie rozpoczyna procedurę jej likwidacji. Spółka w okresie likwidacji dalej istnieje w obrocie prawnym z dodatkowym zapisem "w likwidacji". Zatem status wspólnika spółki jawnej przysługiwał Skarżącemu aż do chwili jej wykreślenia z KRS.
Stan faktyczny został w tej sprawie ustalony prawidłowo, na podstawie zgromadzonych zgodnie z przepisami prawa dowodów i ich rzetelnej oceny. Nie można Organowi przypisać naruszenia art. 7, art. 77 § 1 czy art. 80 k.p.a. Decyzja została należycie i przekonująco uzasadniona, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.
Ustalony zaś w toku postępowania administracyjnego stan faktyczny wypełnia dyspozycję normy prawa materialnego rekonstruowanej początkowo na podstawie art. 8 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. Nr 28, poz. 153 ze zm.), następnie na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu zdrowia (Dz.U. Nr 45, poz. 391 ze zm.), i w końcu - na podstawie art. 66 ust 1 pkt 1 lit c) ustawy o świadczeniach.
W konsekwencji, prawidłowo Prezes NFZ uznał, że Skarżący podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w charakterze wspólnika spółki jawnej w okresie od dnia 17 marca 2003 r. do dnia 4 lipca 2022 r.
Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.