VI SA/Wa 288/12

VI SA/Wa 288/12 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2012-04-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-02-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Danuta Szydłowska
Jolanta Królikowska-Przewłoka /sprawozdawca/
Małgorzata Grzelak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne
Zawody prawnicze
Sygn. powiązane
II GSK 1856/12 - Wyrok NSA z 2014-02-27
Skarżony organ
Rada Adwokacka
Treść wyniku
Uchylono uchwałę I  i II  instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2009 nr 146 poz 1188
art. 72 ust. 1 pkt 4, art. 4b ust. 1 pkt 1.
Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka (spr.) Sędzia WSA Danuta Szydłowska Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi J. D. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] września 2011 r.; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz skarżącej J. D. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną uchwałą Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] września 2011 r. o skreśleniu J. D., skarżącej w niniejszej sprawie, z listy adwokatów Izby Adwokackiej w [...].
Uchwała została podjęta w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Uchwałą z dnia [...] grudnia 2010 r. skarżąca została wpisana na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...]. W dacie wpisu zajmowała stanowisko sędziego w Sądzie Rejonowym w M. 22 sierpnia 2011 r. do ORA w [...] wpłynęło pismo skarżącej, że od dnia złożenia ślubowania tj. od [...] lutego 2011 r. nie wykonuje zawodu adwokata i nadal jest zatrudniana w Sądzie Rejonowym w M. na stanowisku asystenta sędziego.
Uchwałą z dnia [...] września 2011 r. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] na podstawie art. 44 ust. 1 i art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (tj. Dz. U. nr 146, 2009 r. skreśliła skarżącą z listy adwokatów Izby Adwokackiej w [...].
W uzasadnieniu podniesiono, że art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy nie precyzuje, czy dotyczy on ogółu adwokatów, czy też adwokatów wykonujących zawód w kancelarii lub w innej formie. Skarżąca nadal zatrudniona jest w organach wymiaru sprawiedliwości, a zdaniem ORA niedopuszczalnym jest, aby osoba zajmująca stanowisko asystenta sędziego mogła równocześnie figurować na liście adwokatów niezależnie od tego, czy jest to lista adwokatów wykonujących zawód, czy lista adwokatów, którzy zawodu nie wykonują.
W odwołaniu od tej uchwały skarżąca wniosła o jej uchylenie zarzucając: naruszenie art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 1 ust. 4 powołanej ustawy przez skreślenie z listy adwokatów, co stanowi naruszenie w zakresie ochrony praw nabytych na mocy prawomocnej uchwały organu w postaci tytułu zawodowego adwokata podlegającego ochronie prawnej przy jednoczesnym braku przesłanek faktycznych i prawnych umożliwiających pozbawienie skarżącej przedmiotowych kwalifikacji zawodowych; naruszenie art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 3 powołanej ustawy przez wydanie uchwały o skreśleniu z listy adwokatów z uwagi na zatrudnienie w organach wymiaru sprawiedliwości mimo, iż konstytucja, ustawa, umowa międzynarodowa, rozporządzenie ani akty prawa miejscowego stanowiące źródła powszechnie obowiązującego prawa w RP takiej przesłanki – jako podstawy do skreślenia z listy adwokackiej nie zawiera naruszenia art. 72 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 4b ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy przez ich błędną rozszerzającą wykładnię na niekorzyść skarżącej polegającą na przyjęciu, że kontynuacja zatrudnienia w Sądzie na stanowisku asystenta sędziego po uzyskaniu wpisu i złożeniu ślubowania stanowi przesłankę "objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości określoną w powołanym przepisie skutkującą skreśleniem adwokata z listy adwokatów i uniemożliwia figurowanie skarżącej na liście adwokatów niewykonujących zawodu.
Uchwałą z dnia [...] listopada 2011 r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej utrzymało zaskarżoną uchwałą w mocy.
Organ podzielił stanowisko ORA w [...] i podniósł, że wpis na listę adwokatów osoby uprzednio zatrudnionej np. jako asystentka sędziego ma charakter niejako "warunkowy", a jego trwałość uzależniona jest od niezwłocznego rozwiązania stosunku pracy. Samorząd adwokacki nie może tolerować sytuacji, w której na liście adwokatów figurują pracownicy sądu, uprawnieni do używania tytułu zawodowego. Ustawa nie czyni rozróżnienia między adwokatami wykonującymi i nie wykonującymi zawodu. Nie można przy tym przyjąć, iż sama tylko chronologia zdarzeń miałaby decydować o możliwości łączenia zawodu adwokata z zatrudnieniem w organach wymiaru sprawiedliwości. Jeśli zatem podstawą skreślenia z listy adwokatów stanowi objęcie odpowiedniego stanowiska to tym samym analogiczną podstawą jest zajmowanie tego stanowiska bez choćby deklaracji zrezygnowania z niego.
W skardze na ww. uchwałę skarżąca wniosła o jej uchylenie i uchylenie uchwały ORA z dnia [...] września 2011 r. bądź stwierdzenie ich nieważności. Skarżąca ponowiła zarzuty zawarte w odwołaniu a nadto zarzuciła naruszenie art. 7 kpa przez brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy przez organy przy podejmowaniu zaskarżonych uchwał w postaci rzetelnego ustalenia czy na dzień ich podjęcia skarżąca faktycznie pozostawała w stosunku pracy na stanowisku asystenta sędziego wobec braku stosownej dokumentacji w aktach osobowych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co nstępuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 z 2002 r. poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Sąd rozstrzyga przy tym nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a.
Badając skargę wg. powyższych kryteriów Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona uchwała oraz utrzymana nią w mocy uchwała z dnia [...] września 2011 r. naruszają bowiem prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Podstawą materialnoprawną zaskarżonych uchwał jest art. 72 ust. 1 pkt 4 powołanej ustawy, zgodnie z którym okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca została skreślona z listy adwokatów z uwagi na zajmowanie stanowiska asystenta sędziego. Organ odwoławczy podzielając stanowisko ORA w [...], iż niedopuszczalnym jest, aby osoba będąca asystentem sędziego równocześnie figurowała na liście adwokatów, uznał bowiem, iż samorząd adwokacki nie może tolerować sytuacji, gdy na liście adwokatów figurują pracownicy Sądu upoważnieni do używania tytułu zawodowego asystent sędziego – adwokat, a wpis osoby uprzednio zatrudnionej jako asystent sędziego ma charakter niejako warunkowy, bo jego trwałość uzależniona jest od niezwłocznego rozwiązania stosunku pracy.
Podnieść zatem należy, iż w sprawie nie chodzi o tolerancję samorządu adwokackiego zaistniałego stanu rzeczy i jej granice ani też kwestię jego niedopuszczalności w rozumieniu organów samorządu ale o obowiązujący w tym zakresie stan prawny określony w powołanym przepisie. Tylko bowiem ten przepis zawiera przesłanki obligujące właściwą okręgową radę adwokacką do skreślenia adwokata z listy adwokatów.
W świetle powołanego przepisu, jak i regulacji zawartych w pozostałych przepisach cyt. ustawy brak jest uzasadnienia dla twierdzeń organu odwoławczego, iż wpis osoby zajmującej stanowisko asystenta sędziego był wpisem warunkowym.
Jak wyżej wskazano decydującym dla rozstrzygnięcia w kwestii skreślenia z listy adwokatów jest art. 72 ust. 1 powołanej ustawy, a w tym przypadku pkt 4.
Treść obu uchwał wskazuje jednak na to, iż organy dokonały błędnej jego wykładni stosując przepis w sytuacji, która nie uprawniała w zaistniałym stanie faktycznym w istocie bezspornym do jego zastosowania i w konsekwencji skreślenia skarżącej z listy adwokatów Izby Adwokackiej w [...].
W pierwszej kolejności podnieść należy, iż charakter przepisu i skutki jego zastosowania wyłączają, zdaniem Sądu, możliwość stosowania wykładni rozszerzającej, uwzględniającej szerokie rozumienie wymiaru sprawiedliwości. Skoro bowiem powołany przepis prowadzi do skreślenia z listy adwokatów to jego zastosowanie łączyć się powinno przede wszystkim z uprzednią literalną wykładnią uwzględniającą przy tym, iż w powołanym przepisie nie chodzi o objęcie stanowiska w szeroko rozumianym wymiarze sprawiedliwości tylko w organach wymiaru sprawiedliwości.
Zgodnie z art. 175 ust. 1 Konstytucji RP wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne i sądy wojskowe, ale w świetle powołanego przepisu nie jest wystarczające stwierdzenie, że asystent sędziego jest pracownikiem któregokolwiek z tych sądów. Skoro bowiem jest w przepisie mowa o funkcji w organie wymiaru sprawiedliwości to przyjąć należy, iż powyższą regulacją są objęte osoby zatrudnione na stanowisku związanym z ustrojową funkcją organu, funkcją, z którą łączy się wykonywanie zadań orzeczniczych, a nie z zatrudnieniem w Sądzie jako jednostce organizacyjnej w ramach, której sędziowie wykonując funkcję orzecznicze stanowią wymiar sprawiedliwości.
W świetle powyższego brak jest podstaw do przyjęcia, by stanowisko asystenta sędziego mieściło się w rozumieniu powołanego przepisu w pojęciu stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości. Przepis jest na tyle jednoznaczny, a jego charakter szczególny, że w stosowaniu przyjętej przez organ wykładni celowościowej i systemowej winna obowiązywać daleko posunięta ostrożność, natomiast wykładnia historyczna (nawiązująca do wcześniejszych regulacji) jest nieuzasadniona.
Zastosowanie powołanego przepisu wymaga uprzedniej weryfikacji zadań i obowiązków asystenta sędziego. Asystent sędziego, stosownie do art. 155 § 1 usp wykonuje samodzielnie czynności administracji sądowej oraz czynności przygotowania spraw sądowych do ich rozpoznania, a jego obowiązki regulują przepisy rozdziału 4 działu IV usp oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 5 listopada 2002 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobu wykonywania czynności przez asystentów sędziów i chociaż charakter czynności wykonywanych przez asystenta sędziego, wymagania kwalifikacyjne, konkursowy tryb naboru, duże możliwości rozwoju zawodowego (możliwość przystąpienia do egzaminu sędziowskiego, adwokackiego bez odbycia aplikacji) wskazują na to, iż stanowisko asystenta jest stanowiskiem szczególnym to jednak jest to stanowisko szczególne, ale w strukturze urzędniczej a nie w strukturze związanej ściśle z wymiarem sprawiedliwości rozumianej jako działalność orzecznicza.
Z powołanych przepisów wynika bowiem, iż w istocie asystent sędziego jest (mimo, iż przygotowuje projekty uzasadnień, czy też zarządzeń dla sędziego, z którym współpracuje i w takim tylko rozumieniu jest pracownikiem merytorycznym) urzędnikiem państwowym niesprawującym wymiaru sprawiedliwości wykonującym pracę podporządkowaną w ramach obsługi administracyjno-technicznej sądu, i nie ma samodzielności orzeczniczej i nie wykonuje czynności bezpośrednio w stosunku do stron. Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, by powyższe stanowisko, z którym nie łączy się sprawowanie wymiaru sprawiedliwości w powyższym rozumieniu było objęte powołanym przepisem.
Należy przy tym podnieść, iż uzyskanie wpisu na listę adwokatów, jak w tym przypadku nie wykonujących zawodu stanowi jedynie o uzyskaniu prawa do wykonywania zawodu adwokata i nie jest równoznaczne z wykonywaniem zawodu adwokata, zatem kontynuowanie zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego nie stanowi o naruszeniu art. 4b ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze.
Podnieść przy tym należy, iż wprawdzie powołany przepis nie rozróżnia adwokata czynnego zawodowo i nie wykonującego zawodu to jednak rozważając, jak czyni organ, potencjalny konflikt interesów, należy uwzględnić to rozróżnienie. Nie analizując szczegółowo sytuacji prawnej osób wpisanych na listę adwokatów nie wykonujących zawodu stwierdzić trzeba, iż oczywistym jest, że osoba wpisana na taką listę nie świadczy (i nie może świadczyć) pomocy prawnej. Wszelkie zatem rozważania wspierające przyjętą przez organ wykładnię powołanego przepisu, co do występowania w dwóch rolach niedających się ze sobą pogodzić, są bezprzedmiotowe.
Skarżąca, co w sprawie bezsporne, nie wykonuje bowiem zawodu adwokata i jest wpisana na listę adwokatów nie wykonujących zawodu. Nie świadczy zatem pomocy prawnej i nie staje przed sądem jako pełnomocnik stron. W takim zatem przypadku o konflikcie, do którego odwołuje się organ w odpowiedzi na skargę mówić nie można.
Zgodnie z powołaną ustawą, co wymaga uwzględnienia przy wykładni art. 72 ust. 1 pkt 4, jak i art. 4b ust. 1 pkt 1, wpis na listę adwokatów nie stwarza obowiązku wykonywania zawodu adwokata. Ta kwestia pozostawiona jest przez wnioskodawcę woli adwokata, ale powołana ustawa przewiduje sytuacje, w którym adwokat nie wykonuje zawodu różnicując obowiązki. Nie można zatem powyższego aspektu sprawy pominąć analizując skutki przyjęcia wykładni zwężającej przepisu stanowiącego podstawę prawną zaskarżonych uchwał.
Przyznać przy tym należy, że sytuacja, w której asystent sędziego, pozostający na etacie w sądzie, wykonywałby zawód adwokata, jest nie do zaaprobowania. Przed jej powstaniem jednak zabezpiecza dostatecznie przepis art. 4b ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, bo ewentualne złamanie tego zakazu stanowiłoby działanie sprzeczne z prawem, prowadzące do zastosowania środków określonych w art. 81 Prawa o adwokaturze, włącznie z wydaleniem z adwokatury, a zatem umożliwiających wypełnienie w pełnym zakresie konstytucyjnego obowiązku sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu, a poza tym w sprawie taka sytuacja nie zachodzi, bo skarżąca zawodu adwokata nie wykonuje tylko pozostaje wpisana na listę adwokatów w Izbie Adwokackiej w [...], a ta okoliczność, wbrew twierdzeniom Prezydium NRA, ma istotne znaczenie przy ocenie legalności spornych uchwał.
Aby okręgowa rada adwokacka mogła skreślić daną osobę z listy adwokatów, musi działać w oparciu o wyraźną podstawę prawną.
Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, przewiduje podstawy do skreślenia adwokata z listy adwokatów, określając je szczegółowo i wyraźnie w przepisie art. 72 ust. 1 cyt. ustawy.
Organy samorządu zawodowego adwokatów, kierując się wyłącznie zasadami swoiście pojętej ratio legis danej normy prawnej zawartej w art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze, nie mogą podejmować uchwał, które nie znajdują jednoznacznej podstawy materialnoprawnej w aktach normatywnych o charakterze powszechnie obowiązującym.
Przy egzekwowaniu obowiązków określonych w prawie administracyjnym materialnym, za którymi stoi pozbawienie strony jej uprawnień (w tym zawodowych, służbowych, etc), bezwzględnie muszą być zachowane i przestrzegane przez organy zasady interpretacji i stosowania norm ustawowych, które ukształtowane są przede wszystkim w oparciu o zasadę prymatu wykładni językowej przed innymi rodzajami wykładni, a ta w omawianym przypadku wskazuje na to, iż w zaistniałym stanie faktycznym organ zastosował powołany przepis błędnie.
W tym stanie rzeczy Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa orzekł, jak w pkt 1 sentencji, w pkt 2 po myśli art. 152 ppsa, zaś o kosztach postępowania orzeczono mając na uwadze art. 200 ppsa.