VI SA/Wa 266/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2022-05-13
NSAubezpieczenia społeczneWysokawsa
ubezpieczenie zdrowotneumowa o dziełoumowa zlecenieświadczenie usługNFZradcowie prawniaplikancikwalifikacja umowyrezultatstaranność

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję Prezesa NFZ, uznając umowę o przygotowanie i wygłoszenie wykładu za umowę o świadczenie usług, a nie umowę o dzieło, co skutkowało obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego.

Sprawa dotyczyła charakteru prawnego umowy zawartej między Okręgową Izbą Radców Prawnych a wykładowcą, która została nazwana umową o dzieło. Skarżąca kwestionowała decyzję Prezesa NFZ o objęciu wykładowcy obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, twierdząc, że umowa miała charakter umowy o dzieło. Sąd uznał jednak, że umowa ta, mimo nazwy, miała cechy umowy o świadczenie usług (zlecenie), ponieważ nie doprowadziła do powstania konkretnego, samoistnego rezultatu podlegającego ocenie pod kątem wad, a jedynie wymagała starannego działania. W związku z tym, wykładowca podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpatrzył skargę Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, która utrzymała w mocy decyzję Dyrektora Oddziału Wojewódzkiego NFZ ustalającą, że J. K. podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, na rzecz skarżącej w okresie od 7 do 13 stycznia 2014 r. Spór dotyczył kwalifikacji prawnej umowy zawartej między Izbą a J. K., nazwanej umową o dzieło, której przedmiotem było przygotowanie i wygłoszenie wykładu dla aplikantów radcowskich. Skarżąca argumentowała, że umowa ta miała charakter umowy o dzieło, ponieważ wykłady miały autorski i indywidualny charakter, a także istniała odpowiedzialność za końcowy wynik. Sąd administracyjny, analizując treść umowy i utrwalone orzecznictwo, uznał, że umowa ta nie spełniała kryteriów umowy o dzieło. Podkreślono, że umowa o dzieło wymaga osiągnięcia konkretnego, samoistnego rezultatu, podczas gdy w tym przypadku przedmiotem były czynności wymagające starannego działania, a nie wytworzenie materialnego lub niematerialnego dzieła podlegającego ocenie pod kątem wad. Sąd stwierdził, że przygotowanie i wygłoszenie standardowego wykładu edukacyjnego, nawet z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb słuchaczy, nie stanowi dzieła w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego. W związku z tym, umowa została prawidłowo zakwalifikowana jako umowa o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu, co skutkowało obowiązkiem objęcia wykładowcy ubezpieczeniem zdrowotnym. Sąd oddalił skargę, nie dopatrując się naruszeń prawa materialnego ani procesowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Umowa ta powinna być kwalifikowana jako umowa o świadczenie usług (zlecenie), a nie umowa o dzieło.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że umowa o przygotowanie i wygłoszenie wykładu nie prowadzi do powstania samoistnego rezultatu podlegającego ocenie pod kątem wad, a jedynie wymaga starannego działania. Brak jest cech umowy o dzieło, takich jak osiągnięcie konkretnego, obiektywnie pewnego rezultatu materialnego lub niematerialnego. Wykłady miały charakter edukacyjny i standardowy, a nie twórczy czy naukowy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (36)

Główne

u.ś.o.f.ś.p. art. 66 § ust. 1 pkt 1 lit. e

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Osoby wykonujące pracę na podstawie umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

k.c. art. 627

Kodeks cywilny

Definicja umowy o dzieło.

k.c. art. 750

Kodeks cywilny

Do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu.

Dz.U. 2021 poz 1285 art. 66 § ust. 1 pkt 1 lit. e

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Dz.U. 2022 poz 329 art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 art. 750

Kodeks cywilny

Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 art. 627

Kodeks cywilny

Dz.U. 2021 poz 1285 art. 66 § ust. 1 pkt 1 lit. e

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Dz.U. 2021 poz 1285 art. 69 § ust. 1

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Dz. U. z 2019 r., poz. 300 art. 13 § pkt 2

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a lub c

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy do uchylenia zaskarżonego aktu.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do oddalenia skargi.

u.ś.o.f.ś.p. art. 85 § ust. 4

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Obowiązek zamawiającego do obliczania, pobierania i odprowadzania składek od dochodu ubezpieczonego wykonującego pracę na podstawie umowy zlecenia lub podobnej.

u.ś.o.f.ś.p. art. 69 § ust. 1

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych.

u.s.u.s. art. 6 § ust. 1 pkt 4

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

k.c. art. 734 § § 1

Kodeks cywilny

Definicja umowy zlecenia.

k.c. art. 355 § § 1

Kodeks cywilny

Zobowiązanie dłużnika do działania ze starannością wymaganą od dłużników tego rodzaju zobowiązań.

k.c. art. 353[1]

Kodeks cywilny

Zasada swobody umów.

u.r.p. art. 41 § pkt 4

Ustawa o radcach prawnych

Zadania samorządu radcowskiego obejmują przygotowanie aplikantów do wykonywania zawodu.

u.r.p. art. 32 § ust. 1

Ustawa o radcach prawnych

Cel aplikacji radcowskiej.

Dz.U. 2021 poz 1285 art. 102 § ust. 5 pkt 24

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Dz.U. 2021 poz 1285 art. 109 § ust. 5

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Dz. U. poz. 1493 art. 40 § ust. 1

Ustawa o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Dz. U. z 2021 r. poz. 1062 art. 1 § ust. 1

Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych

Dz. U. z 2021 r. poz. 1062 art. 55 § ust. 1

Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych

Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 art. 628

Kodeks cywilny

Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 art. 632 § § 1

Kodeks cywilny

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 136 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 78 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 109 § § 6

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Umowa o przygotowanie i wygłoszenie wykładu dla aplikantów radcowskich nie stanowi umowy o dzieło, lecz umowę o świadczenie usług (zlecenie), ponieważ nie prowadzi do powstania samoistnego rezultatu podlegającego ocenie pod kątem wad, a jedynie wymaga starannego działania. Wykłady o charakterze edukacyjnym i standardowym, nawet jeśli uwzględniają indywidualne potrzeby słuchaczy, nie spełniają kryteriów twórczego i indywidualnego dzieła naukowego.

Odrzucone argumenty

Umowa nazwana umową o dzieło, której przedmiotem jest przygotowanie i wygłoszenie wykładu, powinna być kwalifikowana jako umowa o dzieło, ponieważ wykłady miały autorski i indywidualny charakter, a także istniała odpowiedzialność za końcowy wynik. Organ administracji jest związany orzeczeniami sądów powszechnych w sprawach dotyczących kwalifikacji analogicznych umów jako umów o dzieło. Odmowa przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron przez organ administracji narusza prawo strony do czynnego udziału w postępowaniu.

Godne uwagi sformułowania

Umowa o dzieło jest umową o 'rezultat usługi'. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zlecenie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. O prawidłowym zakwalifikowaniu umowy cywilnoprawnej nie decyduje nazwa umowy czy jej stylistyka, lecz rzeczywisty przedmiot umowy, okoliczności jej zawarcia oraz sposób i okoliczności jej wykonywania.

Skład orzekający

Urszula Wilk

przewodniczący

Agnieszka Jendrzejewska

sprawozdawca

Grzegorz Nowecki

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Kwalifikacja prawna umów o przygotowanie i wygłoszenie wykładów, szkoleń, czy innych form przekazywania wiedzy w kontekście podlegania obowiązkowi ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego kontekstu umów zawieranych przez samorządy zawodowe dla celów edukacyjnych aplikantów. Interpretacja może być odmienna dla umów o charakterze czysto naukowym lub artystycznym.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu rozróżnienia między umową o dzieło a umową zlecenia, co ma bezpośrednie przełożenie na obowiązki składkowe. Interpretacja sądu w kontekście wykładów edukacyjnych jest istotna dla wielu instytucji szkoleniowych.

Umowa o dzieło czy zlecenie? Sąd rozstrzyga o ubezpieczeniu zdrowotnym wykładowcy.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
VI SA/Wa 266/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-05-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-02-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jendrzejewska /sprawozdawca/
Grzegorz Nowecki
Urszula Wilk /przewodniczący/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenia
Sygn. powiązane
II GSK 1700/22 - Wyrok NSA z 2026-02-10
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1285
art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Wilk Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Jendrzejewska (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Protokolant st. ref. Magdalena Koseła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2022 r. sprawy ze skargi Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z "(...)" grudnia 2021 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ lub organ), działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 1285 ze zm.; dalej: ustawa o świadczeniach), w związku z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz. U. poz. 1493) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez płatnika składek - "(...)"w K. (dalej: skarżąca, płatnik składek) utrzymał w mocy decyzję Dyrektora "(...)"Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z "(...)" czerwca 2019 r. nr "(...)"ustalającą, że J. K.(dalej: Zainteresowana lub Uczestnik) jest objęta obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, na rzecz płatnika składek - "(...)" w K. w okresie od 7 do 13 stycznia 2014 r.
Decyzję wydano w następujących okolicznościach faktycznych sprawy.
W wyniku kontroli m. in. zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, przeprowadzonej u płatnika, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) zwrócił się do "(...)"Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym Zainteresowanej, z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, na rzecz płatnika składek w okresie od 7 do 13 stycznia 2014 r.
We wniosku wykazano, że pomiędzy Zainteresowaną a płatnikiem składek zawarto umowę na okres: od 7 stycznia 2014 r. do 23 stycznia 2014 r. Jak wynika z załączonego do wniosku wyciągu z protokołu kontroli, ZUS ustalił, że płatnik składek w okresie od 7 stycznia 2014 r. do 13 stycznia 2014 r. nie zgłosił do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego Zainteresowanej na podstawie zawartej umowy.
Do wniosku zostały załączone: wyciąg z protokołu kontroli ZUS z 5 kwietnia 2018 r., zastrzeżenia wniesione przez płatnika składek do protokołu kontroli ZUS, informacja ZUS o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu kontroli, zawarta przez strony umowa wraz z rachunkiem wystawionym przez Zainteresowaną.
Zgodnie z zawartą umową nazwaną "umowa o dzieło", Zamawiający powierzył, a Wykonawca zobowiązał się do osobistego wykonania dzieła (utworu w rozumieniu ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 1062), dla zrealizowania celów dydaktycznych na aplikacji prowadzonej przez Zamawiającego, którego przedmiotem jest przygotowanie i wygłoszenie wykładu autorskiego wraz z konspektem na temat: "Prawo spółek handlowych'' dla aplikantów II roku aplikacji w dniach 7, 9, 21 i 23 stycznia 2014 r.
Z treści ww. umowy wynika, że strony ustaliły termin rozpoczęcia "dzieła" na 7 stycznia 2014 r. a termin ukończenia "dzieła" na 23 stycznia 2014 r., określono umowne wynagrodzenie ryczałtowe obejmujące wynagrodzenie z tytułu wykonania dzieła oraz przeniesienia praw autorskich, miejscem wykonania dzieła było wskazane przez Zamawiającego miejsce przeprowadzenia wykładów, odpowiedzialność za końcowy wynik umowy obciąża Zamawiającego, Zamawiający decyduje o realizacji umowy. Ponadto zgodnie z pkt 7 ww. umowy, jakiekolwiek zmiany w umowie mogły być dokonane tylko za pisemną zgodą stron. Strony nie mogły powoływać się na ustalenia pozaumowne.
Dyrektor "(...)"Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia zawiadomieniem z 20 września 2018 r. poinformował Zainteresowaną oraz płatnika składek o wszczętym na wniosek organu rentowego postępowaniu w przedmiocie ustalenia obowiązku podlegania przez Zainteresowaną obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania umowy zlecenia na rzecz płatnika składek. Zawiadomiono także o możliwości zapoznania się oraz wypowiedzenia, co do zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji. Strony zostały wezwane również do zajęcia stanowiska w sprawie.
Zainteresowana nie udzieliła odpowiedzi na ww. korespondencję.
Natomiast płatnik w piśmie z 1 października 2018 r. podtrzymał swoje stanowisko w zakresie kwalifikacji umowy zawartej z Zainteresowaną jako umowy o dzieło, oraz wniósł o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania przedstawicieli płatnika i wykonawcy dzieła.
Zdaniem płatnika zakwestionowana przez ZUS umowa jest w istocie zobowiązaniem rezultatu, co do którego nie istnieje obowiązek objęcia ubezpieczeniem społecznym, ani zdrowotnym.
Płatnik ponadto wskazał, że wykłady będące przedmiotem ww. umowy miały charakter autorski, z uwagi na wiedzę i doświadczenie zawodowe wykładowcy.
Pismem z 23 października 2018 r. Dyrektor "(...)"Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia poinformował płatnika, że prowadzi własne postępowanie wyjaśniające i nie jest zobligowany do przyjęcia a priori stanowiska Wnioskodawcy odnośnie charakteru spornych umów. Ustalenie ich charakteru jest w ocenie organu możliwe na podstawie analizy treści złożonych dokumentów.
Rozstrzygając sprawę Oddział NFZ każdorazowo - odrębnie dla każdej umowy - poddaje ocenie jej charakter prawny z uwzględnieniem różnic pomiędzy umową o dzieło, a umową o świadczenie usług, w oparciu o przepisy ustawy Kodeks cywilny, oraz z uwzględnieniem linii orzeczniczej w zakresie przedmiotu danej umowy.
Odnośnie kwestii "przeprowadzenia przez NFZ szerokiego postępowania dowodowego" celem właściwego rozstrzygnięcia przedmiotowych spraw, z uwagi na przedmiot spornych umów, dotyczący wykonania "dzieła" w postaci wykładów (szkoleń) autorskich, organ zwrócił się z prośbą o przedstawienie dowodów na te okoliczności, które są istotne dla rozstrzygnięcia, wskazując jako istotne w szczególności: istnienie materialnego lub niematerialnego wytworu, istnienie norm lub parametrów dla wytworu określonych przez strony lub prawo, przeprowadzanie przez zlecającego odbiorów warunkujących wypłatę wynagrodzenia, istnienie oraz egzekwowanie odpowiedzialności z tytułu rękojmi za wady lub z tytułu gwarancji jakości, wykonywanie czynności poza organizacją zamawiającego i bez konieczności osobistego wykonywania czynności przez przyjmującego.
Ponadto poinformowano płatnika, że ostateczna decyzja odnośnie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron, zostanie podjęta po uprzednim uzupełnieniu wyjaśnień co do przedmiotu umów oraz materiału dowodowego dotyczącego przeprowadzonych wykładów (np. konspektów, sylabusów, materiałów pomocniczych) w postaci i w zakresie, jaki płatnik uzna za niezbędny.
Pismem z 29 listopada 2018 r. pełnomocnik płatnika podtrzymał dotychczasowe stanowisko oraz nadesłał wydrukowane zdjęcia jednostronnych dokumentów nazwanych przez pełnomocnika płatnika "dziennik zajęć".
Dyrektor "(...)"Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia postanowieniem z "(...)"stycznia 2019 r. odmówił przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków i z przesłuchania strony. Uznał, że wnioskowany dowód jest nieistotny dla sprawy, ponieważ dotyczy okoliczności stwierdzonych innymi dowodami.
Pismem z 29 stycznia 2019 r. organ poinformował Zainteresowaną i płatnika o zakończeniu postępowania dowodowego oraz o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów w sprawie przed wydaniem decyzji administracyjnej.
Zarówno strona, jak również płatnik nie skorzystali z tego uprawnienia.
Dyrektor "(...)"Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia po analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego decyzją z "(...)" czerwca 2019 r. stwierdził, że Zainteresowana podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, na rzecz płatnika składek w okresie 7 - 13 stycznia 2014 r.
Od ww. decyzji płatnik składek wniósł 8 lipca 2019 r. odwołanie w którym wskazał, że niezależnie od uznania czy przedmiot umów stanowiły utwory w rozumieniu prawa autorskiego czy też nie, to przez wzgląd na indywidualny charakter wykładów należy uznać, że płatnik zawarł z ubezpieczonym umowy o dzieło.
Strona wniosła o przeprowadzenie dowodu z: przesłuchania przedstawiciela płatnika składek oraz Zainteresowanej m.in. na okoliczność autorskiego charakteru szkolenia; harmonogramu zajęć na 2014 r. na okoliczność oznaczenia przez płatnika składek przedmiotu umowy o dzieło a także poza samą umową, wyroków Sądu Okręgowego w K. z 13 czerwca 2019 r. sygn. "(...)" oraz 14 czerwca 2019 r. sygn. "(...)"na okoliczność kwalifikowania przez Sądy analogicznych umów zawieranych przez płatnika składek jako umów o dzieło nie objętych obowiązkowym ubezpieczeniem.
Wspomnianą na wstępie decyzją z "(...)" grudnia 2021 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu wskazał, że umowa o dzieło co do zasady nie powinna przewidywać wykonywania pracy w czasie i miejscu narzuconym przez zamawiającego pracę ani też pod jego kierownictwem. Warunkiem poprawnego zawarcia takiej umowy jest brak jakiejkolwiek ingerencji zlecającego w proces jej realizacji oraz pełna samodzielność i autonomia w realizacji umowy przez jej wykonawcę.
Podkreślił, że w przypadku spornej umowy Zainteresowana nie posiadała swobody w zakresie realizacji zadania czy zakresu tematycznego objętego ww. umową, zaś Okręgowe Izby Radców Prawnych, w tym także "(...)"w K., są zobowiązane do przystosowania prowadzonych przez siebie szkoleń do ramowego programu szkolenia aplikantów radcowskich, uchwalanego przez Krajową Izbę Radców Prawnych, który zawiera szczegółową tematykę oraz wskazania co do sposobu realizacji. Zainteresowana prowadząc wykład dla aplikantów wykonywała zadania niemające autonomicznego charakteru twórczego, a będące realizacją jednego z celów aplikacji radcowskiej, zgodnie z wytycznymi oraz regulaminem Krajowej Izby Radców Prawnych.
Organ rozpatrujący odwołanie płatnika składek stwierdził, że w jego ocenie umowa polegająca na przygotowaniu i wygłoszeniu wykładu dla aplikantów radcowskich, nie stanowi umowy o dzieło, ponieważ nie występuje tu żaden rezultat ucieleśniony w jakiejkolwiek postaci. Jest to wyłącznie staranne działanie wykonawcy umowy, który stosownie do posiadanej wiedzy, ma ją przekazać aplikantom.
Organ wskazał, że czynnością początkową procesu, w którym uczestniczyła Zainteresowana w ramach umowy zawartej z płatnikiem składek, było przygotowanie wykładu, a końcową jego przeprowadzenie. Zatem samo poprowadzenie wykładu jest bez wątpienia czynnością lub szeregiem czynności realizowanych ze starannością, z kolei jego przygotowanie jest jedynie "środkiem do celu", który pozwala "lepiej" i "efektywniej" realizować określony wykład.
Organ odwoławczy podkreślił, że kwestią typową dla każdego projektu zmierzającego do realizacji wykładów, zajęć dydaktycznych, szkolenia, kursu czy też warsztatu, jest przygotowanie programu, konspektu, materiałów, koncepcji, w oparciu o które wykłady są realizowane oraz w efekcie przeprowadzenie tych wykładów. Czynności zmierzające do ich powstania, nawet jeśli zostaną zmaterializowane na piśmie w formie dokumentu, czy na nośniku elektronicznym nie mogą być utożsamiane z dziełem. Organ nie zgodził się ze stanowiskiem odwołującego, że wykonywane czynności w ramach analizowanej umowy oraz powstałe w jej wyniku skutki, stanowią dzieło. Stwierdził, że nie powstał rezultat (materialny bądź niematerialny), który mógłby zostać poddany sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych. Wykonywanie umowy polegało w istocie na podejmowaniu szeregu czynności faktycznych, mających na celu staranne działanie.
Ustosunkowując się do zarzutu odwołania, że w niniejszej sprawie sporna umowa stanowiła nie tylko umowę o dzieło, ale także jej rezultat podlega ochronie prawnoautorskiej, bowiem należy ją uznać za utwór w rozumieniu ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1062), zwanej dalej "ustawą prawo autorskie", organ wskazał, że jest on chybiony, ponieważ utwór autorski nie jest dziełem w myśl umowy o dzieło w rozumieniu przepisów k.c.
Organ zauważył, że zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 ustawy prawo autorskie, przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia. Na gruncie obowiązujących przepisów ustawy prawo autorskie, wygłoszenie wykładów czy prowadzenie zajęć bywa zakwalifikowane jako dzieło o charakterze niematerialnym. Umowy o dzieło autorskie nie są jednak tożsame z umowami o dzieło w ujęciu przepisów prawa cywilnego. Przedmiotem umów o dzieło autorskie jest dzieło oznaczone jako utwór w rozumieniu prawa autorskiego, które zawiera inne uregulowania np. w przedmiocie odpowiedzialności, zawarte w art. 55 ust. 1 ustawy prawo autorskie, który zawiera regulacje dotyczące usterek utworu, a nie wad, jak przy umowie o dzieło w rozumieniu prawa cywilnego.
Odnosząc się do przedstawionych przez płatnika składek kopii wyroków: Sądu Okręgowego w K. z 1 marca 2020 r. sygn. "(...)", z 13 czerwca 2019 r. sygn. "(...)" oraz z 14 czerwca 2019 r. sygn. "(...)", a także Sądu Apelacyjnego w K. "(...)" sygn. "(...)"z 18 stycznia 2021 r. organ wskazał, że nie mają znaczenia w rozpatrywanej sprawie bowiem odnoszą się do ubezpieczeń społecznych, a rozstrzygnięcia dotyczą innych Zainteresowanych.
W odniesieniu do wniosku dowodowego organ wskazał, że nie było konieczności przeprowadzenia dowodu z przesłuchania Zainteresowanej oraz płatnika składek bowiem organ posiadał wystarczające środki dowodowe dla uznania, że wskazaną umowę należy uznać za umowę zlecenia.
Powyższa decyzja została w całości zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, której zarzucono:
1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 750 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r.- Kodeks cywilny (powoływany jako: k.c.) w związku z art. 734 § 1 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie skutkujące przyjęciem, że umowa zawarta pomiędzy skarżącą a Uczestnikiem jest umową o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o umowie zlecenia, podczas gdy charakter zawartej umowy, a także okoliczności jej wykonywania przemawiają za przyjęciem, że strony łączyła umowa o dzieło, a nie umowa o świadczenie usług, co doprowadziło do błędnego niezastosowania art. 627 k.c.;
2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 628 k.c. w zw. z art 632 § 1. k.c., poprzez błędne przywołanie poglądu, że określenie wynagrodzenia w jednostkach czasowych dowodzi, że umowa Skarżącej z Uczestnikiem była umową o świadczenie usług, podczas gdy wynagrodzenie w umowie o dzieło może przybrać charakter wynagrodzenia ryczałtowego, a art. 632 § 1. k.c. dopuszcza określenie wysokości wynagrodzenia wykonawcy dzieła poprzez wskazanie podstaw do jego ustalenia w postaci wartości godzinowej stawki pracy;
3. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e ustawy o świadczeniach poprzez niewłaściwe zastosowanie skutkujące przyjęciem, że Uczestnik podlega obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu z uwagi na to, że spełnia warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, ponieważ świadczył pracę na podstawie umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy k.c. dotyczące zlecenia, podczas gdy charakter prawny umowy zawartej pomiędzy Skarżącą a Uczestnikiem wskazuje, że zawarta umowa była umową o dzieło;
4. naruszenie prawa materialnego, tj. art 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e tej ustawy i art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. poprzez stwierdzenie, że Uczestnik jest objęty obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, na rzecz Skarżącej w okresie 7 -13 stycznia 2014 r., przy jednoczesnym prawidłowym ustaleniu faktycznymi, że terminy wykonania dzieła przypadały na następujące dni: 7, 9, 21 oraz 23 stycznia 2014 r. (str. 4 uzasadnienia zaskarżonej decyzji), a więc w powyższych czterech datach organ powinien ewentualnie orzec o rzekomym podleganiu przez Uczestnika obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu
5. naruszenie prawa procesowego mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy tj. art. 78 §2 k.p.a. w związku z art. 109 § 6 ustawy o świadczeniach i art. 86 k.p.a. w związku z art. 109 § 6 ustawy o świadczeniach poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Dyrektora "(...)"Oddziału Wojewódzkiego NFZ nr "(...)" z "(...)" stycznia 2019 r. o odmowie przeprowadzenia dowodów osobowych i błędne uznanie przez organ, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające ich przeprowadzenie, podczas gdy w niniejszej sprawie: 1) nie jest możliwe wydanie władczego rozstrzygnięcia bez przeprowadzenia dowodów osobowych, gdyż a dokumentów zgromadzonych w postępowaniu nie wynikają w szczególności zwyczaje ukształtowane w krakowskiej OIRP, czy sposób wykonania konkretnej umowy; 2) nie zostały wyjaśnione fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia co aktualizuje potrzebę przeprowadzenia tego dowodu, tj. wyjaśnienia wymaga w szczególności zgodny zamiar Stron umowy oraz cel umowy, a zwłaszcza: sposób oznaczenia parametrów dzieła, sposób wykonania dzieła, możliwość poddania dzieła sprawdzianowi na istnienie wad, przebieg kontroli dzieła przez Skarżącą, odpowiedzialność Uczestnika za wykonanie umowy, sposób zapłaty wynagrodzenia;
6. naruszenie prawa procesowego mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. art. 7 k.p.a., 8 § 1 k.p.a., 77 § 1 k.p.a. oraz 80 k.p.a. w zw. z art. 109 § 6 ustawy o świadczeniach poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz art. 136 § 1 k.p.a. w zw. z art. 109 § 6 ustawy o świadczeniach poprzez brak przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego w drugiej instancji, skutkujące przyjęciem, że w przedmiotowej sprawie umowa łącząca Skarżącą z Uczestnikiem była umową o świadczenie usług, podczas gdy prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego powinno prowadzić do wniosku, że strony łączyła umowa o dzieło, a w konsekwencji na Skarżącej nie spoczywał obowiązek zgłoszenia Uczestnika do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego - zdaniem strony, brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego wynikał przede wszystkim z:
a) pominięcia, że Uczestnik miał uwzględnić plan szkolenia tworząc wykład jako dzieło (co wynika z Regulaminu odbywania aplikacji radcowskiej regulującego umowę zgodnie z pkt 8 umowy Stron);
b) pominięcia, że analizowana umowa wprost zastrzega, że Uczestnik ponosi odpowiedzialność za końcowy wynik umowy [pkt. 9 umowy Stron);
c) przeprowadzenia dowodów osobowych, co skutkowało błędnym ustaleniem przez organ zasad odpowiedzialności, zakresu swobody Uczestnika, zgodnego zamiaru stron umowy, co skutkowało błędnym przypisaniem kwalifikacji prawnej do umowy i bezzasadnym objęciem Uczestnika ubezpieczeniem zdrowotnym;
d) pominięcia w ocenie prawnej dowodów w postaci wyciągu z harmonogramu (załączonego do odwołania), podczas gdy dowód ten potwierdza dokonanie przez Skarżącą oznaczenia parametrów dzieła;
e) pominięcia szczególnych kwalifikacji i doświadczenia w pracy zawodowej Uczestnika, tj. czynników nadającym wykładom niepowtarzalny charakter;
f) braku uwzględnienia dowodów z maili ZUS z 4 kwietnia 2019 r. oraz 13 listopada 2019 r. potwierdzających zawieranie umów na wykłady w celach szkoleniowych w roku 2014 przez ZUS, co skutkuje nierównym traktowaniem podmiotów prawa i przyzwoleniem zawierania takich umów przez podmiot publicznoprawny przy jednoczesnym pozbawianiu takiego prawa Skarżącej, co skutkuje naruszeniem art. 8 k.p.a. jako naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej wyrażonej w tej regulacji;
g) braku uwzględnienia przez Organ kopii wyroków przedłożonych przez Skarżącą w toku postępowania (wyrok SA w K. z 18 stycznia 2021r. sygn. "(...)", prawomocne wyroki SO w K.: z 13 czerwca 2019 r. sygn. "(...)"oraz z 14 czerwca 2019 r. sygn. "(...)"), zapadłych w sprawach Skarżącej i wydanych na jej korzyść, w których Sądy uznały, że umowy zawarte przez Skarżącą z innymi osobami na przygotowanie i wygłoszenie wykładów są umowami o dzieło - ww. wyroki zapadały w analogicznych stanach faktycznych jak niniejszy, co mając na uwadze brak przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów osobowych na etapie postępowania administracyjnego pozwala poznać specyfikę zawierania i realizowania umów o dzieło przez Skarżącą i przemawia za wnioskiem, że również w niniejszej sprawie umowa powinna zostać uznana za umowę o dzieło.;
7. naruszenie prawa procesowego mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. art. 8 § 1 k.p.a. w związku z art. 109 § 6 ustawy o świadczeniach poprzez działanie Organu w sposób podważający zaufanie do Organu i naruszenie przez Organ zasady równego traktowania, ponieważ Organ nie traktuje podmiotów prawa jednakowo doprowadzając do sytuacji, w której zawieranie umów o dzieło na wykłady szkoleniowe przez podmioty publicznoprawne (ZUS) jest dozwolone, przy jednoczesnej odmowie takiego prawa Skarżącej;
8. naruszenie prawa procesowego mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. art. 8 § 2 k.p.a. w związku z art. 109 § 6 ustawy o świadczeniach poprzez odstąpienie bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw o tożsamym stanie faktycznym i prawnym, tj. uznaniu, że umowa w niniejszej sprawie nie jest umową o dzieło, podczas gdy utrwalona praktyka sądów powszechnych w sprawach Skarżącej wskazuje, że w analogicznych stanach faktycznych i prawnych umowy zawierane przez Skarżącą, których przedmiotami były wykłady, są uznawane za umowy o dzieło niestanowiące tytułu do ubezpieczeń społecznych, a także ubezpieczenia zdrowotnego;
9. naruszenie prawa procesowego mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 109 § 6 ustawy o świadczeniach poprzez utrzymanie w mocy decyzji nr "(...)"wydanej przez dyrektora "(...)"Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w dniu "(...)" czerwca 2019 r., podczas gdy Organ powinien uchylić powyższą decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdyż decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.
W związku z powyższymi zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, uchylenie postanowienia Dyrektora "(...)"Oddziału Wojewódzkiego NFZ nr "(...)"z "(...)" stycznia 2019 r. o odmowie przeprowadzenia dowodów osobowych oraz uchylenie decyzji Dyrektora "(...)"Oddziału Wojewódzkiego NFZ nr "(...)" z "(...)" czerwca 2019 r.
Ponadto wniosła o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z następujących dokumentów:
a) Uchwały Nr "(...)"z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie Planu szkolenia I roku aplikacji radcowskiej w OIRP w K. w roku szkoleniowym 2014 na okoliczność, że plan szkolenia, który miał uwzględnić Uczestnik tworząc dzieło (co wynika z Regulaminu odbywania aplikacji radcowskiej regulującego umowę zgodnie z pkt 8 umowy Stron), to tak naprawdę harmonogram, z którego wyciąg przedłożyła Skarżąca załączając go do odwołania, określający parametry dzieł wyznaczone przez Skarżącą Uczestnikowi.
b) wyciągu z uwag metodycznych przekazanych wykładowcy na okoliczność sprecyzowania tematyki wykładów poza treścią umowy oraz podkreślania praktycznego aspektu wykładów.
W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Sąd na rozprawie 13 maja 2022 r. postanowił oddalić zawarty w skardze wniosek dowodowy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ w zaskarżonej decyzji nie można dopatrzyć się naruszenia prawa, które zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U z 2022 r. poz. 329;dalej: p.p.s.a.) obligowałoby Sąd do uchylenia tego aktu. Nie zachodzą także w kontrolowanym postępowaniu wady kwalifikowane, uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji ani podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego.
Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest charakter prawny umowy zawartej przez Zainteresowaną ze Skarżącą.
Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które zostały wymienione w tym przepisie. Należą do nich m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące (lit. e). Ustawa z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300 z późn. zm., zwanej dalej: "u.s.u.s.") stwierdza wprost w art. 6 ust. 1 pkt 4 rozdziału 2, regulującego "Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym", że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m. in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.
Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o tę samą kategorię osób, podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający.
W świetle art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Stosownie natomiast do art. 13 pkt 2 ustawy o świadczeniach obowiązkowo ubezpieczeniom tym (społecznym) podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy - od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.
Uznanie, że sporna umowa nie stanowiła umowy o dzieło, uregulowanej w art. 627 i nast. k.c., lecz umowę świadczenia usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.) oznacza, że Skarżąca, jako płatnik składek, była zobowiązana do obliczania i pobierania składek z dochodu ubezpieczonego oraz ich odprowadzania – na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach.
Zgodnie z art. 627 k.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w związku z art. 627 k.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski [w:] J. Rajski (red.), System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, Warszawa 2011, s. 390-391).
Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 k.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 k.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, że subsumcja zawartej umowy pod przepis art. 750 k.c. nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 k.c. (por. L. Ogiegło [w:] J. Rajski (red.), System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, Warszawa 2011, s. 573 i nast.).
Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 k.c. i nast., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu - dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania (tak m.in. K. Kołakowski [w:] G. Bieniek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, Warszawa 2006, s. 387). Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił czy nie.
Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wady (por. wyroki Sądu Najwyższego z 4 lipca 2013 r. sygn. II UK 402/12 i z 3 listopada 1999 r. sygn. IV CKN 152/00, OSNC 2001 Nr 4, poz. 63). Poza rezultatami materialnymi istnieją także rezultaty niematerialne, które mogą, ale nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym. W każdym razie takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie jej wynik, dzieło bowiem musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 k.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat. W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 3 lipca 2012 r. sygn. II UK 60/12, LEX nr 1647032).
Należy również podkreślić, że o prawidłowym zakwalifikowaniu umowy cywilnoprawnej nie decyduje nazwa umowy czy jej stylistyka, lecz rzeczywisty przedmiot umowy, okoliczności jej zawarcia oraz sposób i okoliczności jej wykonywania, w tym realizowanie przez strony, nawet wbrew postanowieniom umowy, cechy charakterystyczne dla danego stosunku prawnego, które odróżniają zawartą i realizowaną umowę od innych umów cywilnoprawnych. Wola stron umowy nie może zmieniać ustawy, co wprost wynika z art. 58 § 1 k.c. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie wskazuje w swym orzecznictwie, że niezależnie od deklaracji stron co do nazwy zawieranej przez nie umowy, postanowienia umowy, jak i okoliczności związane z jej wykonywaniem pozwalają na ocenę, czy strony, zawierając danego rodzaju umowę, nie wykroczyły poza granice swobody kontraktowej wyznaczone w art. 3531 k. c. (tak np. w wyrokach z 8 listopada 2016 r. sygn. II GSK 3171/15, z 6 sierpnia 2018 r. sygn. II GSK 1630/17, wyrok z 26 kwietnia 2022 r. sygn. II GSK 359/22; te i pozostałe powołane orzeczenia sądów administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W rozpoznawanej sprawie, zgodnie z zawartą umową nazwaną "umowa o dzieło" Zamawiający powierzył, a Wykonawca zobowiązał się do osobistego wykonania dzieła dla zrealizowania celów szkoleniowych określonych w ustawie z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, którego przedmiotem jest przygotowanie i wygłoszenie wykładu dla aplikantów radcowskich na temat: "Prawo spółek handlowych".
Z treści ww. umowy wynika, że strony ustaliły początkowy i końcowy termin wykonania umowy, wynagrodzenie ryczałtowe brutto, miejscem odbioru dzieła była siedziba Zamawiającego. Odpowiedzialność za końcowy wynik umowy obciąża Zamawiającego. Zamawiający miał prawo decydowania o realizacji umowy (ust. 9 umowy). Wobec jednoznacznego brzmienia powołanego ust. 9 umowy zarzut pominięcia przez organ, że analizowana umowa wprost zastrzega, że Uczestnik ponosi odpowiedzialność za końcowy wynik umowy (pkt 6 lit. b petitum skargi) okazał się całkowicie chybiony.
Analizując treść ww. umowy - mając na względzie utrwalone orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym przedmiocie - Sąd doszedł do wniosku, że organ prawidłowo zakwalifikował ją do umów o świadczenie usług, do których zastosowanie mają przepisy dotyczące zlecenia. Brak jest bowiem podstaw do przyjęcia, że w wyniku wykonania umowy powstał rezultat poddający się ocenie z uwzględnieniem odpowiedzialności za wady dzieła.
Sąd w składzie obecnym w pełni podziela pogląd ugruntowany w orzecznictwie, zgodnie z którym przygotowanie wykładu - co zasady - nawet gdy polega na samodzielnym opracowaniu a przekazywana w nim wiedza wykracza poza zwykły poziom i granice programowe oraz jest w sposób indywidualny dostosowywana do potrzeb słuchaczy, nie może stanowić podstawy do przyjęcia, że w takim wypadku mamy do czynienia z dziełem. Jedynie wyjątkowo wygłoszenie wykładu można zakwalifikować jako dzieło, o ile wykładowi można przypisać cechy utworu, a ten warunek spełnia tylko wykład naukowy o charakterze niestandardowym, niepowtarzalnym, wypełniający kryteria twórczego i indywidualnego dzieła naukowego, a nie posiadania charakteru odtwórczego, polegającego jedynie na wykonywaniu czynności wymagających określonej wiedzy i zdolności do jej przekazania (por. wyroki NSA z: 20 listopada 2018 r. sygn. II GSK 846/17, 6 sierpnia 2019 r. sygn. akt II GSK 2313/17; 24 października 2019 r. sygn. akt II GSK 2369/17 i II GSK 2962/17; 18 grudnia 2019 r. sygn. akt II GSK 2964/17; 27 lipca 2020 r. sygn. akt II GSK 487/20; 11 września 2020 r. sygn. akt II GSK 923/18; 22 października 2020 r. sygn. akt II GSK 3939/17; 13 listopada 2020 r., sygn. akt II GSK 26/18 oraz cytowane w nich orzecznictwo). Taki stan rzeczy w rozpoznawanej sprawie miejsca nie ma.
Sąd zgadza się ze stanowiskiem organu, że temat wykładów "Prawo spółek handlowych", stanowiących przedmiot spornej umowy pozostawał określony wyłącznie przez wskazanie gałęzi prawa (w tym przypadku prawa ubezpieczeń społecznych). Żaden z paragrafów umowy nie pozwala na potwierdzenie tezy, jakoby wykład miał mieć charakter niestandardowy, niepowtarzalny, wypełniający kryteria twórczego i indywidualnego dzieła naukowego.
Z treści objętej analizą umowy wynika, że jedynym elementem na jakim zależało Skarżącej, było poprowadzenie standardowego wykładu z danej dziedziny prawa, zgodnie z ustawowym i statutowym celem działalności Skarżącej (edukacja aplikantów). Taką tezę (o nie naukowym, a edukacyjnym charakterze wykładu) potwierdzają okoliczności zawarcia spornej umowy. Celem jej zawarcia było bowiem wypełnienie zadania ustawowego, zgodnie z dyspozycją art. 41 pkt 4 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, zgodnie z którym do zadań samorządu radcowskiego należy przygotowywanie aplikantów radcowskich do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. W myśl art. 32 ust. 1 ww. ustawy, celem aplikacji radcowskiej jest przygotowanie aplikanta do należytego i samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego, w szczególności wykształcenie umiejętności z zakresu zastępstwa procesowego, sporządzania pism, umów i opinii prawnych oraz przyswojenie zasad wykonywania zawodu. Istotą edukacji prawniczej jest rozpowszechnianie dobrze ugruntowanej i standardowej wiedzy.
Tymczasem w orzecznictwie zasadnie podkreśla się, że wykłady posiadają walory twórcze, ale będą mogły stanowić dzieło tylko wtedy, gdy ich "twórca" będzie przekazywał nową wiedzę w zakresie pewnego przedmiotu/tematu, tzn. będzie wykładał coś, co wcześniej nie było przedmiotem jakichkolwiek rozważań i badań. Natomiast - jak wspomniano - samo przygotowanie wykładu, nawet gdy przekazywana w nim wiedza wykracza poza zwykły poziom i granice programowe oraz jest w sposób indywidualny dostosowywana do potrzeb słuchaczy, nie może stanowić podstawy do przyjęcia, że w takim wypadku mamy do czynienia z oryginalnym dziełem.
W konsekwencji uznać należało, że przedmiotem spornej umowy były określone czynności, a nie jej wynik, co przesądzało o jej kwalifikacji jako umowy starannego działania, tj. umowy o świadczenie usług.
Powyższe prowadzi do wniosku, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa cywilnego odnoszących się do umowy o dzieło, zlecenia ani też przepisów regulujących umowę o świadczeniu usług czy przepisów o oświadczeniach woli i zobowiązaniach i przepisów ustawy o świadczeniach. Skoro sporna umowa stanowiła umowę o świadczenie usług, zasadnie uznano, że Uczestnik podlegał, w świetle art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
W rozpoznawanej sprawie Sąd nie dopatrzył się także żadnych innych, istotnych dla wyniku postępowania naruszeń w obrębie prawa materialnego, w tym art. 66 ust.1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej.
W rozpatrywanej sprawie organ administracji nie był związany powołanymi przez skarżącą orzeczeniami sądów powszechnych wydanymi w innych sprawach, ani poczynionymi przez te sądy ustaleniami, a tym samym nie był zwolniony z obowiązku samodzielnej oceny spełnienia przesłanek podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego wynikającymi z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach w okolicznościach tej konkretnej sprawy.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, orzekające w tej sprawie organy prawidłowo, w oparciu o całokształt wystarczająco zebranego i rozpatrzonego materiału dowodowego, jak również w oparciu o dokładnie wyjaśniony stan faktyczny, zakwalifikowały sporną umowę do umów o świadczenie usług, w konsekwencji uznając podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego Uczestnika z tytułu wykonywanej na podstawie spornej umowy pracy. Zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do prawidłowej kwalifikacji spornej umowy, w związku z czym organy obu instancji miały podstawy faktyczne i prawne do odmowy przeprowadzenia wnioskowanych przez Stronę dodatkowych dowodów, w tym z przesłuchania stron. Nie występuje bowiem w niniejszej sprawie żaden element stanu faktycznego, który poprzez przesłuchanie stron (art. 86 k.p.a.), miałby zostać ujawniony. Skarżąca nie sprecyzowała przy tym, jakiego elementu stanu faktycznego organ nie ustalił, a które to okoliczności zostałyby udowodnione poprzez przeprowadzenie fakultatywnego dowodu z przesłuchania stron.
W kwestii przyjętego w zaskarżonej decyzji okresu podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego należy zwrócić uwagę, że z treści wskazanej umowy wynika, że została ona zawarta na okres od 7 stycznia 2014 r. do 23 stycznia 2014 r. Natomiast - zgodnie z wnioskiem ZUS - wydana została decyzja dotyczącą objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym Zainteresowanej z tytułu wykonywania przedmiotowej umowy w okresie: od 7 stycznia 2014 r. do 13 stycznia 2014 r. Tego też okresu dotyczył brak zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego Zainteresowanej stwierdzony protokołem kontroli przeprowadzonej u płatnika składek. Z ustaleniem tym koresponduje stanowisko organu, że wykonanie spornej umowy polegało na szeregu czynności starannego działania. Czynnością początkową procesu, w którym uczestniczyła Zainteresowana w ramach umowy zawartej z płatnikiem składek, było przygotowanie wykładu, a końcową jego przeprowadzenie.
W rozpoznawanej sprawie strony postępowania administracyjnego miały zapewnione prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu administracyjnym na każdym jego etapie i przedstawiały pisemnie swoje stanowisko w sprawie. Nie doszło zatem do zarzucanego przez Skarżącą naruszenia art. 7, art. 8 § 1, 77 § 1, art. 78 § 2 i art. 80 k.p.a., w zw. z art. 109 § 6 ustawy o świadczeniach, poprzez odmowę dopuszczenia dodatkowych dowodów. Stan faktyczny w niniejszej sprawie został bowiem ustalony na podstawie m.in. treści umowy, protokołu kontroli ZUS, zastrzeżenia do protokołu kontroli, informacji o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu kontroli oraz oświadczeń stron, przedstawionych w pismach przedłożonych w postępowaniu administracyjnym i kontrolnym (przed organem rentowym), w tym pisma pt. wyjaśnienia płatnika z 1 października 2018 r.; pisma pt. wniosek dowodowy z 29 listopada 2018 r. wraz z załączonymi dokumentami; odwołania wraz z załączonym dokumentem harmonogramu zajęć na rok 2014. Organ rozpatrzył cały zgromadzony materiał dowodowy a wyciągnięte na tej podstawie wnioski są logiczne i zasługują na akceptację.
Sąd, kontrolując zgodność z prawem zaskarżonej decyzji nie stwierdził uchybień w zakresie stosowania przez organ przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, na które wskazuje skarżąca lub których istnienie powinien uwzględnić z urzędu. W szczególności nie można uznać za zasadne zarzutów nieprawidłowości postępowania dowodowego, gdyż nie znajdują one oparcia w stanie faktycznym sprawy.
Zdaniem Sądu, organ rozstrzygając o kwalifikacji prawnej spornej umowy oparł się na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, z uwzględnieniem w szczególności jej treści. Na tej podstawie oraz innych wskazanych okoliczności sprawy organ dokonał merytorycznej oceny, a podjęte w tym zakresie rozstrzygniecie zostało w sposób należyty uzasadnione.
Zawarty w skardze wniosek o dopuszczenie dowodów w postępowaniu sądowym nie został przez Sąd uwzględniony. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Uwzględnienie wniosku dowodowego Skarżącej, nie było niezbędne dla końcowego rozstrzygnięcia sprawy, albowiem dotychczas zgromadzony materiał dowodowy stwarzał możliwość dokonania oceny legalności zaskarżonej decyzji.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI