VI SA/Wa 2531/24

VI SA/Wa 2531/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-11-21
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-08-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Justyna Żurawska
Sławomir Kozik /przewodniczący/
Tomasz Sałek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Sygn. powiązane
II GSK 790/25 - Wyrok NSA z 2025-12-16
Skarżony organ
Rada Adwokacka
Treść wyniku
Uchylono uchwałę I  i II  instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Sałek (spr.) Asesor WSA Justyna Żurawska Protokolant ref. Robert Mirończyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2024 r. sprawy ze skargi J. L. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę aplikantów adwokackich 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w P. z dnia [...] listopada 2023 r.; 2. zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz skarżącego J. L. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
J. L. (dalej też w skrócie jako "Skarżący" lub "Strona") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (dalej też jako "Prezydium NRA", "organ II instancji" lub "organ odwoławczy") z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...]. Podstawę prawną wspomnianej uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej stanowi art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej też jako "k.p.a.") w zw. z art. 65 pkt 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 1564, dalej też w skrócie jako "p.o.a."). Zaskarżoną uchwałą Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w P. (dalej też w skrócie jako "ORA" lub "organ pierwszej instancji") z dnia [...] listopada 2023 r., odmawiającą wpisania Skarżącego na listę aplikantów adwokackich.
Okręgowa Rada Adwokacka w P. podkreśliła w swym rozstrzygnięciu, że Skarżący, po uzyskaniu pozytywnego wyniku z egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką, zwrócił się do ORA w P. z wnioskiem o wpis na listę aplikantów adwokackich. Organ pierwszej instancji zaznaczył przy tym, że Skarżący nie przedłożył oświadczenia, z którego jednoznacznie wynikałoby, iż nie toczy się przeciwko niemu postępowanie karne i (lub) dyscyplinarne.
W konsekwencji Okręgowa Rada Adwokacka w P. pismem z dnia 27 października 2023 r. wezwała Skarżącego do przedłożenia oświadczenia, że nie toczyło i nie toczy się przeciwko niemu postępowanie karne i (lub) dyscyplinarne. Finalnie Okręgowa Rada Adwokacka w P. uznała, że Skarżący nie przedstawił wymaganych dokumentów, które oddawałyby rzeczywisty stan rzeczy w tym zakresie. Tym samym, w ocenie organu I instancji, Skarżący nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego, co skutkowało decyzją odmowie wpisu Skarżącego na listę aplikantów adwokackich, na podstawie art. 65 pkt. 1 do 3, art. 68 ust. 1 i ust. 3 pkt 1 oraz ust. 4 w zw. z art. 75 ust 2, 3 i 5 ustawy – Prawo o adwokaturze.
Skarżący w dniu 29 grudnia 2023 roku wniósł odwołanie od uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w P. z dnia [...] listopada 2023 r. (uzupełniając je następnie kolejnym pismem z dnia 5 stycznia 2024 roku), podnosząc zarzut naruszenia art. 75 ust. 6 p.o.a. poprzez przekroczenie terminu trzydziestu dni na podjęcie uchwały, brak ustawowej podstawy dla żądania oświadczenia o braku toczących się postępowań karnych i dyscyplinarnych przeciwko kandydatowi, naruszenie zasady domniemania niewinności a także naruszenie art. 65 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie prawa do wyboru zawodu i miejsca pracy.
Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wspomnianą na wstępie uchwałą z dnia [...] lutego 2024 r. utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w P. z dnia [...] listopada 2023 r. Organ odwoławczy podkreślił, że co prawda, wymóg złożenia oświadczenia o prowadzonych przeciwko kandydatowi postępowaniach karnych lub dyscyplinarnych istotnie nie figuruje expressis verbis wśród ustawowych warunków z art. 68 ust. 3 p.o.a., jednak niewątpliwie organ samorządu adwokackiego ma nie tylko prawo, ale i obowiązek zbadania wszystkich okoliczności, mogących mieć wpływ na ocenę rękojmi z art. 65 pkt. 1 p.o.a. Żądanie złożenia stosownego oświadczenia w tym zakresie było więc całkowicie uprawnione, jako że dokument taki dostarcza podstawowej informacji o kandydacie, eliminując (w razie treści negatywnej) konieczność dalszego badania sprawy w zakresie okoliczności zdarzeń leżących u podstaw toczących się postępowań. Brak oświadczenia lub oświadczenie pozbawione merytorycznej treści, tak jak w przypadku Skarżącego, dają asumpt do uruchomienia dalszych czynności dowodowych, zmierzających do ustaleń dotyczących kwestii rękojmi.
Zdaniem Prezydium NRA postępowanie Skarżącego w toku ubiegania się o wpis na listę aplikantów czyni bezzasadnym zarzut przewlekłości postępowania (przy czym ORA w P. rozstrzygnęła wniosek po 36 dniach od jego wpłynięcia), jako że nie złożył on wymaganego dokumentu, nie ujawniając faktu postępowania karnego w toku. Wezwanie do uzupełnienia tego braku zostało do niego wystosowane przed upływem 30-dniowego terminu z art. 75 ust. 6 p.o.a., a uchwała - podjęta niezwłocznie po wpłynięciu nadesłanej informacji. W ocenie organu II instancji nieznaczne i usprawiedliwione przebiegiem postępowania przekroczenie przez organ ustawowego terminu ma charakter wyłącznie formalny i nie wywarło żadnego wpływu na treść rozstrzygnięcia.
Organ odwoławczy uznał, że Skarżący nie ma racji, zarzucając uchwale naruszenie zasady domniemania niewinności. Fakt wszczęcia przeciwko kandydatowi postępowania karnego nie czyni go winnym, ale stwarza uzasadnione wątpliwości co do legitymowania się przez niego cechą nieskazitelności charakteru i dawania rękojmi właściwego wykonywania zawodu, opartej o dotychczasowe postępowanie (art. 65 pkt. 1 p.o.a.). Jednocześnie organ II instancji zwrócił uwagę na okoliczność, że ORA w P., jako podstawę dla swego rozstrzygnięcia wskazała brak przedstawienia wymaganego dokumentu, nie zaś okoliczności podważające istnienie po stronie kandydata rękojmi z uwagi na toczące się postępowanie karne. Oceniając zachowanie Skarżącego w trakcie procedury wpisowej, Prezydium NRA uznało, że cechuje je zamierzona przez kandydata nielojalność i próba ukrycia istotnej okoliczności.
Zdaniem organu odwoławczego wykreślenie z formularza najważniejszej części oświadczenia i pozbawienie go jakiejkolwiek treści świadczy jednoznacznie o intencji Skarżącego i jego dążeniu do uzyskania wpisu z założeniem, że organ przez nieuwagę pominie brak dokumentu i nie będzie dalej badał sprawy. Ten aspekt postępowania Skarżącego zbyt ogólnikowo potraktowany przez ORA w P., w ocenie organu II instancji, odebrał mu możliwość powoływania się na nieskazitelność charakteru, niezależnie od przyszłych ostatecznych efektów postępowania karnego.
We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lutego 2024 r., Skarżący zarzucił naruszenie:
1. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, skutkujących przyjęciem, iż Skarżący nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego,
2. przepisu prawa materialnego tj. ar. 65 pkt. 1) ustawy - Prawo o adwokaturze, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż Skarżący nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego.
Mając na uwadze powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zarówno zaskarżonej uchwały, jak i poprzedzającej ją uchwały ORA w P. z dnia [...] listopada 2023 r. Nadto na rozprawie w dniu 21 listopada 2024 roku, na której stawił się Skarżący osobiście wraz z aplikantem radcowskim B. A., działającym z upoważnienia ustanowionego w sprawie pełnomocnika r. pr. J. G., pełnomocnik Skarżącego wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na skargę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej uchwale. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej podkreśliło, że brak przedstawienia przez Skarżącego w terminie dokumentów oraz jego zachowanie związane z całą procedurą składania takowych, wskazuje na zamierzoną przez kandydata nielojalność, próbę ukrycia istotnej okoliczności oraz świadczy jednoznacznie o intencji skarżącego, dlatego też organ II instancji podzielił zdanie ORA w P., że nie spełnia on przesłanek rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 roku, poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.
W ramach tej kontroli sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej zwana "p.p.s.a.").
Z kolei zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 p.p.s.a.). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach, Sąd stwierdził, że skarga J. L. zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie zarówno Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, wydając zaskarżoną uchwałę, jak i Okręgowa Rada Adwokacka w P., wydając swą uchwałę w dniu [...] listopada 2023 r., dopuściły się, po pierwsze, obrazy przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., jak i naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 75 ust. 2 p.o.a. w związku z art. 65 pkt 1) p.o.a., w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do oceny sposobu rozumienia pojęcia rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego. Zgodnie bowiem z art. 75 ust. 2 p.o.a., aplikantem adwokackim może być osoba, która spełnia warunki określone w art. 65 pkt 1-3 i uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu wstępnego. Z kolei stosownie do dyspozycji art. 65 pkt 1 p.o.a., na listę adwokatów może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. W istocie przesłanki nieskazitelnego charakteru oraz rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków przez aplikanta adwokackiego, warunkujące wpis na listę tychże aplikantów, sformułowane są w sposób nieostry. Oba elementy warunkujące wpis na listę adwokatów, o których stanowi art. 65 pkt 1 p.o.a., i, na mocy odesłania z art. 72 ust. 2 wspomnianej ustawy, także aplikantów adwokackich, a więc nieskazitelny charakter i rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu, należy traktować jako elementy ze sobą powiązane. Przez rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata (analogicznie realizowania obowiązków przez aplikanta adwokackiego) należy rozumieć zespół cech charakteru i zachowań w sferze zawodowej i prywatnej składających się na etyczno-moralny wizerunek osoby zaufania publicznego, które gwarantują, że z racji posiadanych cech i dotychczasowych zachowań zawód zaufania publicznego będzie wykonywany prawidłowo (por. wyroki NSA z: 17 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 447/16, 2 września 2015 r. sygn. akt II GSK 1840/14). O nieskazitelności charakteru świadczą takie przymioty osobiste jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem. Są to cechy wartościujące konkretną osobę w sferze etyczno-moralnej. Sformułowanie "dotychczasowe zachowanie" oznacza zachowanie osoby ubiegającej się o wpis do czasu wpisania na listę i to takie zachowanie, odpowiadające ocenom moralnym i etycznym, gwarantujące właściwe wykonywanie zawodu zaufania publicznego (wyrok NSA z 5 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA 725/00, Lex nr 53476). O posiadaniu tych przymiotów może świadczyć postępowanie i zachowanie danej osoby zarówno w sferze zawodowej, jak i prywatnej, również w dłuższym okresie czasu. Niewątpliwie ocena ta dokonuje się na przestrzeni czasowej dotychczasowego życia kandydata aż do dnia złożenia przez niego wniosku o wpis (np. wyrok NSA z 20 stycznia 2010 r., sygn. akt II GSK 324/09). Jednocześnie, jak podkreślił przy tym Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 października 2023 r. sygn. akt II GSK 690/23, postępowanie w sprawie odmowy wpisu na listę adwokatów (zatem i aplikantów adwokackich w świetle dyspozycji art. 72 ust. 2 p.o.a.) powinno być prowadzone zgodnie z zasadami określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego a w jego trakcie organy samorządu adwokackiego mają obowiązek dokonania oceny, czy spełnione zostały warunki określone w art. 65 pkt 1 p.o.a., co wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego, przy uwzględnieniu wszelkich dostępnych danych dotyczących osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów (a więc i aplikantów adwokackich), co oznacza, że ocenie powinien podlegać cały dotychczasowy okres życia tej osoby.
W świetle powyższych wywodów Sąd uznał, że zarówno Prezydium NRA, jak i ORA w P. dopuściły się naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, art. 8 § 1 , art. 77 § 1, art. 75 § 1 i art. 80 k.p.a. Zgodnie bowiem z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (zasada prawdy obiektywnej). Realizację tej zasady zapewniają przede wszystkim przepisy regulujące postępowanie dowodowe. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać materiał dowodowy. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego obowiązkiem organu administracji publicznej jest jego rozpatrzenie. Obowiązek ten jest ściśle związany z przyjętą w k.p.a. zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Stosownie do art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Z przytoczonych przepisów wynika, że na organie administracji ciąży powinność udowodnienia naruszenia prawa przez stronę, stwarzającego podstawę do uruchomienia odpowiedniej sankcji. Nie oznacza to jednak, że strona nie może wykazywać korzystnych dla siebie okoliczności, a także ujawniać tych dowodów bądź informacji o dowodach, które pozostają niedostępne dla organu. Tym samym postępowanie wyjaśniające w tego rodzaju sprawach będzie toczyć się wedle podobnych reguł, jak w przypadku postępowania karnego opartego na zasadzie domniemania niewinności (J. Wegner, Art. 77, [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. W. Chróścielewski, Z. Kmieciak, Wolters Kluwer Polska, 2019). Innymi słowy, organ samorządu adwokackiego, poza ustaleniami własnymi powinien wziąć pod uwagę i ocenić, co nie jest oczywiście równoznaczne z ich uwzględnieniem, również twierdzenia i dowody zgłaszane przez stronę postępowania. Wydane w sprawie uchwały nie spełniają natomiast, w ocenie Sądu, wskazanych wyżej kryteriów.
Po pierwsze, z samej treści obu uchwał nie sposób dowiedzieć się, na czym w istocie polegały mankamenty złożonego przez Skarżącego oświadczenia, odnośnie toczących się wobec niego postępowań karnych i(lub) dyscyplinarnych. Po drugie, Okręgowa Rada Adwokacka w P. w swej uchwale zwróciła uwagę na okoliczność, że pismem z dnia 27 października 2023 r. wezwała Skarżącego do przedłożenia oświadczenia, że nie toczyło i nie toczy się przeciwko niemu postępowanie karne i (lub) dyscyplinarne, pomijając już jednakże milczeniem kwestię udzielonej przez Skarżącego odpowiedzi na wspomniane wezwanie i przedłożonych przez niego wyjaśnień.
Tymczasem na złożonym przez Skarżącego w trakcie postępowania wpisowego oświadczeniu, które miało określoną formę tj.: - "oświadczam, że nie toczyło się i nie toczy się przeciwko mojej osobie postępowanie karne i/ lub dyscyplinarne" - Skarżący wyraźnie (używając niebieskiego długopisu) przekreślił fragment "nie toczyło się i nie toczy się". Powyższe dało asumpt do wystosowania przez Okręgową Radę Adwokacką w P. skierowanego do Skarżącego wezwania z dnia 27 października 2023 r. do przedłożenia oświadczenia, że nie toczyło i nie toczy się przeciwko Skarżącemu postępowanie karne i (lub) dyscyplinarne. Jednocześnie ORA w P. wyjaśniła, że okoliczność ta ze złożonego przez Skarżącego oświadczenia nie wynika. Nadto ORA w P. poinformowała Skarżącego, że w przypadku złożenia przez niego oświadczenia, że toczy się wobec niego postępowanie karne lub dyscyplinarne, zwraca się do niego o złożenie stosownych dokumentów potwierdzających ten fakt. I Skarżący w odpowiedzi złożył oświadczenie, że zdarzenie, w związku z którym jest uczestnikiem postępowania karnego odnosi się do wypożyczenia i zwrotu auta w 2014 roku a sprawa jest prowadzona przed Sądem Okręgowym w G. od 2017 roku pod sygnaturą akt [...]. W tymże oświadczeniu Skarżący wskazał, że postawione mu zarzuty pozostają bez związku z zarzutami wobec innych osób i mają charakter incydentalny. Do oświadczenia Skarżący załączył, jak należy domniemywać, fragment aktu oskarżenia go o dwa czyny, jeden z art. 273 a drugi z art. 291 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (tekst jednolity Dz. U. z 2024 roku, poz. 17, dalej też jako "k.k.").
Jednakże, pomimo, że Skarżący udzielił oczekiwanej przez Okręgową Radę Adwokacką w P. odpowiedzi, wyjaśniając swoją sytuację w kontekście toczących się wobec niego postępowań karnych, to Okręgowa Rada Adwokacka w P., okoliczność tą przy ocenie rękojmi kandydata w istocie zupełnie pominęła w swym rozstrzygnięciu. Co więcej ORA w P. skonstatowała, że Skarżący nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego, bowiem nie przedstawił wymaganych dokumentów, które oddawałyby rzeczywisty stan rzeczy w zakresie rękojmi. Tym samym ORA w P., z jednej strony uznała za zasadne zobowiązać Skarżącego do wyjaśnienia, w przypadku, w którym toczy się wobec niego postępowanie karne lub dyscyplinarne, do złożenia stosownych wyjaśnień i dokumentów a z drugiej, już przedstawionych przez Skarżącego wyjaśnień i dokumentów, nie wzięła w ogóle pod uwagę przy rozpatrywaniu sprawy. W ocenie Sądu nie sposób uznać, aby takie działanie organu pierwszej instancji czyniło zadość statuowanej w art. 8 k.p.a. zasadzie budzenia zaufania do władzy publicznej, abstrahując, że pominięcie przedłożonych przez Stronę dowodów, stanowi oczywiste naruszenie art. 77 § 1 k.p.a., w myśl którego to przepisu organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Co więcej, także organ odwoławczy zupełnie pominął podnoszone przez Skarżącego zarówno w toku postępowania przed organem I instancji, jak i już postępowania odwoławczego okoliczności, uznając, że zachowanie Skarżącego cechowała zamierzona nielojalność i próba ukrycia istotnej okoliczności. W ocenie Prezydium NRA intencją Skarżącego było uzyskanie wpisu z założeniem, że organ przez nieuwagę pominie brak dokumentu i nie będzie dalej badał sprawy. Co więcej, organ II instancji podkreślił, że ten aspekt postępowania Skarżącego odebrał mu możliwość powoływania się na nieskazitelność charakteru, niezależnie od przyszłych ostatecznych efektów postępowania karnego.
Tymczasem, na co nota bene zwróciło uwagę samo Prezydium NRA, w toku postępowania wpisowego na listę aplikantów adwokackich wymóg złożenia oświadczenia o prowadzonych przeciwko kandydatowi postępowaniach karnych lub dyscyplinarnych istotnie nie figuruje wśród ustawowych warunków ujętych w art. 68 ust. 3 p.o.a. Natomiast, w ocenie organu odwoławczego, organ samorządu adwokackiego ma nie tylko prawo, ale i obowiązek zbadania wszystkich okoliczności, mogących mieć wpływ na ocenę rękojmi z art. 65 pkt. 1 p.o.a., stąd też żądanie złożenia stosownego oświadczenia w tym zakresie jest więc całkowicie uprawnione, jako że dokument taki dostarcza podstawowej informacji o kandydacie, eliminując (w razie treści negatywnej) konieczność dalszego badania sprawy w zakresie okoliczności zdarzeń leżących u podstaw toczących się postępowań.
Jednakże, po pierwsze, co umknęło ocenie Prezydium NRA, skoro samo wymaganie przez organy samorządu adwokackiego złożenia przez kandydata na aplikanta adwokackiego oświadczenia o prowadzonych przeciwko niemu postępowaniach karnych lub dyscyplinarnych, jest jedynie środkiem pozwalającym tymże organom na dokonanie oceny kandydata, pod kątem spełniania przez niego statuowanych w art. 65 pkt 1 p.o.a., przesłanek nieskazitelnego charakteru oraz rękojmi prawidłowego wykonywania czynności aplikanta adwokackiego, to oceny w tym zakresie winno się dokonywać właśnie poprzez pryzmat całego postępowania kandydata zarówno w sferze zawodowej, jak i prywatnej, w pewnym reprezentatywnym dłuższym okresie czasu. Tymczasem takiej oceny ewidentnie zabrakło także na etapie rozstrzygania sprawy przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej. Z treści zaskarżonej uchwały jasno wynika bowiem, że organ odwoławczy uznał okoliczności podnoszone przez Skarżącego co do toczącego się w stosunku do niego postępowania karnego oraz przedłożone przez niego dokumenty za irrelewantne dla oceny jego rękojmi, z uwagi na przypisanie Skarżącemu zamierzonej nielojalności poprzez próbę ukrycia istotnej okoliczności przy składaniu oświadczenia o określonej treści. W ocenie Sądu jednakże stwierdzenie powyższe, poczynione przez organ odwoławczy, nie zostało w żaden sposób uzasadnione i w istocie ma charakter jedynie supozycji. Nie sposób bowiem z treści skarżonej uchwały wywnioskować, na podstawie jakich to przesłanek organ II instancji przypisał Skarżącemu intencję próby uzyskania wpisu w drodze oczekiwania na błąd organu wpisowego, w sytuacji, w której Skarżący, dysponując formularzem oświadczenia o z góry przyjętej treści tj.: - "oświadczam, że nie toczyło się i nie toczy się przeciwko mojej osobie postępowanie karne i/ lub dyscyplinarne" – wyraźnie i czytelnie przekreślił fragment "nie toczyło się i nie toczy się". Co istotne, sam formularz wspomnianego oświadczenia nie zawiera żadnych możliwości opcjonalnego ujęcia w nim informacji o aktualnie toczących się wobec kandydata (lub zakończonych) postępowaniach karnych lub dyscyplinarnych. Nie sposób w tej sytuacji z lakonicznie ujętego uzasadnienia skarżonej uchwały podjętej przez organ odwoławczy dowiedzieć się, jaki winien być, zdaniem Prezydium NRA, właściwy sposób wypełnienia oświadczenia przez kandydata, w stosunku do którego toczą się (lub toczyły) postępowania karne lub dyscyplinarne, skoro samo przekreślenie fragmentu "nie toczyło się i nie toczy się" nie jest, w ocenie tegoż organu, w takiej sytuacji prawidłowe. W istocie więc przychylenie się do stanowiska zaprezentowanego przez Prezydium NRA, skutkowałoby ograniczeniem oceny rękojmi kandydata na aplikanta adwokackiego tak naprawdę jedynie do konieczności złożenia przez niego oświadczania o określonej formule, z której wynika, że przeciwko temu kandydatowi nie toczyło się i nie toczy się postępowanie karne i (lub) dyscyplinarne. Każdy inny przypadek, w którym kandydat nie mógłby złożyć oświadczenia o tej właśnie treści skutkowałby uniemożliwieniem mu ubiegania się o wpis na listę aplikantów adwokackich. A taki wymóg byłby wprost wymogiem pozaustawowym, gdyż ustawa Prawo o adwokaturze mówi jedynie o ocenie rękojmi kandydata a nie wypowiada się na temat jego karalności tudzież zawisłych postępowań karnych lub dyscyplinarnych. Co istotne, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 października 2023 r. sygn. akt II GSK 690/23, obowiązujące przepisy w odniesieniu do adwokatów (w realiach niniejszej sprawy także do aplikantów adwokackich) nie przewidują automatyzmu utraty nieskazitelnego charakteru i w konsekwencji braku dawania rękojmi należytego wykonywania zawodu, w przypadku wszczęcia postępowania karnego albo jego prowadzenia w wobec osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokatów (lub aplikantów adwokackich). NSA wskazał przykładowo, że takie rozwiązanie tzn. automatyczne zawieszenie wykonywania zawodu przewiduje chociażby ustawa z 6 kwietnia 1990 r. o Policji, która w art. 39 ust. 2 stanowi, że policjanta można zawiesić w czynnościach służbowych w razie wszczęcia przeciwko niemu postępowania karnego w sprawie o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, nieumyślne, ścigane z oskarżenia publicznego lub postępowania dyscyplinarnego. Zgodnie zaś z ust. 2a tego przepisu policjanta zawiesza się również w przypadku wniesienia aktu oskarżenia. NSA zauważył także, że dalej idące konsekwencje przewidują chociażby regulacje ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia. Zgodnie bowiem z art. 29 ust. 6 ustawy pracownika ochrony skreśla się z listy kwalifikowanych pracowników ochrony fizycznej, w przypadku gdy został skazany prawomocnym wyrokiem sądu za popełnienie przestępstwa umyślnego lub wszczęto w stosunku do niego postępowanie karne o takie przestępstwo. I finalnie Naczelny Sąd Administracyjny skonkludował, że takich rozwiązań prawnych nie przewiduje ustawa Prawo o adwokaturze.
Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu, zarówno Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w zaskarżonej uchwale z dnia [...] lutego 2024 r., jak i Okręgowa Rada Adwokacka w P w swej uchwale z dnia [...] listopada 2023 r., pominęły kluczowe dla oceny rękojmi Skarżącego podnoszone przez niego okoliczności związane z toczącym się wobec niego postępowaniem karnym, w oczywisty sposób naruszając tym samym art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. Jednocześnie zauważyć należy, że do naruszenia przez organy obu instancji obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, doszło wskutek naruszenia przez nie art. 65 pkt 1) ustawy – Prawo o adwokaturze, poprzez błędną wykładnię tegoż przepisu, w myśl której to wykładni, przyjętej zarówno przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej jak też Okręgową Radę Adwokacką w P., ocena, czy kandydat na aplikanta adwokackiego swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania swych obowiązków, sprowadza się w istocie do przedłożenia przez niego oświadczenia o z góry przyjętej treści, potwierdzającego, że w stosunku do tegoż kandydata nie toczyło się i nie toczy się postępowanie karne i (lub) dyscyplinarne. Tymczasem, jak już wyżej Sąd wskazał, oświadczenie to stanowi jedynie środek służący możliwości dokonania przez organy samorządu adwokackiego oceny rękojmi kandydata do wpisu na listę aplikantów adwokackich. Zatem nawet w sytuacji, w której kandydat ten nie może złożyć wymaganego oświadczenia, gdyż toczyło się lub toczy się w stosunku do niego postępowanie karne i (lub) dyscyplinarne, a o tym fakcie poinformował organ wpisowy, to okoliczność ta per se nie wyklucza w żaden sposób konieczności dokonania poprzez organy samorządu adwokackiego całościowej oceny dotychczasowego zachowania kandydata w kontekście rękojmi prawidłowego wykonywania przez niego w przyszłości obowiązków aplikanta. A skoro w realiach niniejszej sprawy oceny takiej organy obu instancji nie dokonały, pomijając w swych rozważaniach przedłożone przez Skarżącego dokumenty, to ich ocena w przedmiocie rękojmi prawidłowego wykonywania przez Skarżącego czynności aplikanta w rozumieniu art. 65 pkt 1 p.o.a., jest niewystraczająca. Zdaniem Sądu, przedłożone przez skarżącego dokumenty i wyjaśnienia jak najbardziej mają wpływ na ocenę zachowania Skarżącego i powinny być wzięte pod uwagę przez organy przy ocenie spełniania przez niego przesłanki z art. 65 pkt 1 w zw. z art. 75 ust. 2 p.o.a. Należy podkreślić, że ocena zachowania osoby ubiegającej się o wpis na listę aplikantów adwokackich powinna mieć charakter oceny moralnej, etycznej, dokonanej w oparciu o ustawowe przesłanki i uwzględniającej cały dotychczasowy okres życia kandydata na aplikanta adwokackiego.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę organu pierwszej instancji. W sytuacji bowiem, w której wydanie uchwał w obu instancjach nastąpiło w istocie bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, nie jest możliwe sanowanie tego typu naruszenia jedynie w postępowaniu odwoławczym, ponieważ naruszałoby to zasadę dwuinstancyjności, której istota polega na dwukrotnym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy (p. wyrok NSA z 8.05.2007 r., I OSK 1859/06, LEX nr 338621).
W konsekwencji, ponownie rozpoznając sprawę, w pierwszej kolejności Okręgowa Rada Adwokacka w P., uwzględni wskazaną wyżej ocenę prawną i w tym kontekście odniesie się do wszystkich okoliczności faktycznych mających wpływ na ocenę Skarżącego pod kątem spełnienia przesłanki rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta adwokackiego, o której mowa w art. 65 pkt 1 p.o.a., uwzględniając także przedłożone przez Skarżącego dokumenty i wyjaśnienia.
O kosztach (punkt drugi sentencji) Sąd orzekł z kolei na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 1964). Zasądzona kwota obejmuje zwrot wynagrodzenia reprezentującego skarżącego pełnomocnika w wysokości 480 złotych, uiszczonej opłaty w wysokości 200 złotych tytułem wpisu sądowego oraz uiszczonej opłaty skarbowej w wysokości 17 złotych.