VI SA/Wa 2516/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego odmawiającą stwierdzenia nieważności kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym, uznając, że wyrok TSUE w sprawie C-127/17 wskazuje na niezgodność polskich przepisów z prawem UE.
Sprawa dotyczyła wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji nakładającej karę pieniężną za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. Skarżąca powołała się na wyrok TSUE C-127/17, który stwierdził naruszenie przez Polskę dyrektywy 96/53/WE. Główny Inspektor Transportu Drogowego odmówił stwierdzenia nieważności, argumentując, że decyzja była ostateczna i wydana zgodnie z ówcześnie obowiązującym prawem. WSA uchylił decyzję GITD, uznając, że wyrok TSUE stanowi podstawę do wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej, nawet jeśli polskie prawo nie przewiduje wprost takiej procedury dla wyroków TSUE.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę spółki U. z Litwy na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego (GITD), która odmówiła stwierdzenia nieważności decyzji z 2014 r. nakładającej na spółkę karę pieniężną w wysokości 2000 zł za przejazd pojazdem nienormatywnym bez wymaganego zezwolenia. Kara została nałożona za przekroczenie dopuszczalnego nacisku na oś napędową o 1,6 tony na drodze, gdzie obowiązywał limit 10 ton. Spółka wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji, powołując się na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z dnia 21 marca 2019 r. w sprawie C-127/17, w którym TSUE orzekł, że Polska naruszyła dyrektywę 96/53/WE, wprowadzając ograniczenia dla pojazdów o nacisku osi napędowej 11,5 tony. GITD odmówił stwierdzenia nieważności, podkreślając zasadę trwałości decyzji ostatecznych i brak przesłanek rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 Kpa. WSA uchylił zaskarżoną decyzję GITD, uznając, że wyrok TSUE stanowi podstawę do wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej. Sąd wskazał, że choć polskie prawo nie przewiduje wprost mechanizmu wznowienia postępowania w związku z wyrokiem TSUE, to zasada lojalnej współpracy z UE oraz orzecznictwo TSUE (np. wyrok Kühne & Heitz) nakazują zapewnienie możliwości ponownego zbadania sprawy w świetle prawa unijnego. Sąd uznał, że instytucja stwierdzenia nieważności decyzji nie jest adekwatna w tej sytuacji, a właściwszym trybem byłoby wznowienie postępowania, które jednak nie zostało wprost przewidziane w Kpa dla takich przypadków. Mimo to, sąd uchylił decyzję GITD, wskazując na naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w tym naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa i art. 145 § 1 pkt 7 Kpa.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, wyrok TSUE stwierdzający naruszenie prawa UE może stanowić podstawę do wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej, nawet jeśli polskie prawo nie przewiduje wprost takiej procedury dla wyroków TSUE. Sąd uznał, że zasada lojalnej współpracy z UE oraz orzecznictwo TSUE nakazują zapewnienie możliwości ponownego zbadania sprawy.
Uzasadnienie
Sąd odwołał się do zasady lojalnej współpracy z UE (art. 4 ust. 3 TFUE) oraz do orzecznictwa TSUE (m.in. wyrok Kühne & Heitz), które nakazuje państwom członkowskim zapewnienie możliwości ponownego zbadania ostatecznych decyzji administracyjnych w świetle późniejszej wykładni prawa unijnego przez TSUE. Sąd uznał, że choć instytucja stwierdzenia nieważności nie jest adekwatna, to właściwym trybem byłoby wznowienie postępowania, które powinno być możliwe do zastosowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 7 Kpa.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (11)
Główne
k.p.a. art. 156 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji z powodu wydania jej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.
k.p.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawa wznowienia postępowania, w tym pkt 7 dotyczący kwestii wstępnej, która została rozstrzygnięta przez TSUE.
u.p.r.d. art. 64 § 1
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym
Podstawa nałożenia kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia.
u.p.r.d. art. 140aa § 1
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym
Sankcja w postaci kary pieniężnej za przejazd pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia.
u.d.p. art. 41 § 1
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych
Dopuszczalny nacisk pojedynczej osi napędowej na drogach publicznych.
TFUE art. 260 § 1
Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Obowiązek wykonania wyroku TSUE.
TFUE art. 4 § 3
Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Zasada lojalnej współpracy.
Pomocnicze
k.p.a. art. 157 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Określa organ właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji.
k.p.a. art. 158 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Rozstrzygnięcie w sprawie stwierdzenia nieważności następuje w drodze decyzji.
k.p.a. art. 16 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada trwałości decyzji ostatecznej.
k.p.a. art. 97 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Przesłanka zawieszenia postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wyrok TSUE C-127/17 stwierdzający naruszenie przez Polskę dyrektywy 96/53/WE stanowi podstawę do wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej. Zasada lojalnej współpracy z UE oraz orzecznictwo TSUE nakazują zapewnienie możliwości ponownego zbadania sprawy w świetle prawa unijnego.
Odrzucone argumenty
Decyzja ostateczna nie może być wzruszona w trybie stwierdzenia nieważności, gdyż nie doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Organ administracji działał na podstawie przepisów obowiązujących w dacie wydania decyzji, a późniejsza zmiana orzecznictwa TSUE nie wpływa na ważność decyzji wydanej zgodnie z ówczesnym prawem.
Godne uwagi sformułowania
"Nakładając na przedsiębiorstwa transportowe wymóg posiadania specjalnych zezwoleń umożliwiających poruszenie się po niektórych drogach publicznych, Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na podstawie art. 3 i 7 dyrektywy (...) w związku z pkt 3.1 i 3.4 załącznika I do tej dyrektywy (...)." "W kodeksie postępowania administracyjnego brak jest uregulowania podobnego do art. 240 § 1 pkt 11 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (...) bądź art. 273 § 2 p.p.s.a., statuujących podstawę wznowienia postępowań podatkowego i przed sądem administracyjnym w związku z wydaniem wyroku TSUE." "Nie ulega wątpliwości, że w świetle zasady równoważności nie można orzeczenia TSUE wyposażać w słabsze instrumenty jego wykonania, niż ma to miejsce w przypadku wyroku rodzimego Trybunału Konstytucyjnego." "Powinność tę TSUE obarczył czterema warunkami: 1. organ ten posiada zgodnie z prawem krajowym uprawnienie do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej tą decyzją; 2. rozpatrywana decyzja administracyjna stała się ostateczna na skutek wyroku sądu krajowego orzekającego w ostatniej instancji; 3. wyrok taki, w świetle późniejszego orzeczenia Trybunału, został oparty na błędnej interpretacji prawa wspólnotowego (...) 4. zainteresowana osoba zwróciła się do organu administracyjnego niezwłocznie po uzyskaniu informacji o wspomnianym wyżej orzeczeniu Trybunału." "W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, o kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych."
Skład orzekający
Danuta Szydłowska
sprawozdawca
Jakub Linkowski
członek
Joanna Wegner
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie możliwości wzruszenia ostatecznych decyzji administracyjnych w świetle późniejszych wyroków TSUE, nawet przy braku bezpośrednich przepisów krajowych."
Ograniczenia: Sąd wskazał, że właściwszym trybem byłoby wznowienie postępowania, a nie stwierdzenie nieważności. Sprawa podkreśla potrzebę uregulowania przez polskiego ustawodawcę procedury implementacji wyroków TSUE.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy konfliktu między zasadą trwałości decyzji administracyjnych a koniecznością dostosowania polskiego prawa do prawa unijnego po wyroku TSUE. Pokazuje, jak orzecznictwo unijne może wpływać na krajowe postępowania administracyjne.
“Wyrok TSUE uchyla polską karę administracyjną – jak prawo unijne zmienia zasady gry w krajowych postępowaniach?”
Sektor
transport
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyVI SA/Wa 2516/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-07-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2019-12-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Danuta Szydłowska /sprawozdawca/
Jakub Linkowski
Joanna Wegner /przewodniczący/
Symbol z opisem
6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Transport
Sygn. powiązane
II GSK 1044/20 - Wyrok NSA z 2023-11-28
Skarżony organ
Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 156 par. 1, art.157 par. 1, art. 158 par. 1, art. 16 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 7, art. 97 par. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2004 nr 90 poz 864
art. 4 ust. 3, art. 260 ust. 1
Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Dz.U. 2012 poz 1137
art. 2 ust. 35a, art. 64, art. 140aa ust. 1 i 2, art. 140ab ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wegner Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Protokolant spec. Marcin Just po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2020 r. sprawy ze skargi U. z siedzibą w S., Litwa na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz U. z siedzibą w S., Litwa kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
1 Sygn. akt VI SA/Wa 2516/19
UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2019 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego na podstawie art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 oraz art. 157 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku U. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w zakresie nałożenia kary pieniężnej w wysokości 2000 (słownie: dwa tysiące) złotych.
W uzasadnieniu swojego stanowiska organ wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...][...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego nałożył na U.karę pieniężną w wysokości 2000 zł za brak zezwolenia kategorii VII, gdy nacisk jednej lub wielu osi, rzeczywista masa całkowita lub wymiary pojazdu przekraczają dopuszczalne wartości o więcej niż 10 % i nie więcej niż 20%. Powyższe naruszenie stwierdzone zostało na skutek kontroli drogowej, która miała miejsce w dniu [...] października 2014 r. i została udokumentowana protokołem kontroli nr [...]. Decyzja organu I instancji stała się ostateczna.
Pismem z dnia 23 kwietnia 2019 r. pełnomocnik strony złożył wniosek
o stwierdzenie nieważności decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. W treści wniosku pełnomocnik strony wskazał, że w dniu 21 marca 2019 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydal wyrok w sprawie C-127/17 i orzekł, że Polska naruszyła unijną dyrektywę 96/53/WE z dnia 25 lipca 1996 r. W ocenie pełnomocnika strony, skoro TSUE stwierdził naruszenie przepisów unijnych, to skarżąca powinna mieć możliwość wzruszenia decyzji ostatecznej, która wydana została w oparciu o przepisy krajowe niezgodne
z przepisami unijnymi.
Główny Inspektor Transportu Drogowego wyjaśnił, że podstawową zasadą Kodeksu postępowania administracyjnego jest określona w art. 16 § 1 Kpa jest zasada trwałości decyzji ostatecznej. Jedną z możliwości uchylenia decyzji jest przewidziana w przepisie art. 156 § 1 Kpa instytucja stwierdzenia nieważności decyzji dotkniętych kwalifikowanymi wadami prawnymi takimi jak:
1) wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości;
2) wydanie decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa:
3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco;
4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie;
5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały;
6) wydanie decyzji, która w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą;
7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.
Reasumując organ wskazał, że instytucja stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej służyć powinna jedynie eliminacji z obrotu prawnego takich rozstrzygnięć, które ze względu na ich kwalifikowane wady pozostają w oczywistej sprzeczności z podstawowymi zasadami państwa prawnego i obowiązującego systemu prawnego. Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji stanowi przy tym wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych wynikającej z art. 16 § 1 Kpa, natomiast jej przesłanki zostały wyczerpująco określone w art. 156 § 1 Kpa.
GITD stwierdził, że treść pojęcia "rażące naruszenie prawa" ukształtowana została przez orzecznictwo i doktrynę. W orzecznictwie podkreśla się, że z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia wtedy, gdy treść decyzji jest jednoznacznie sprzeczna z treścią określonego przepisu prawa i gdy rodzaj tego naruszenia powoduje, iż decyzja taka nie może być akceptowana jako rozstrzygnięcie wydane przez organy praworządnego państwa
Kodeks postępowania administracyjnego mówi natomiast oddzielnie "o naruszeniu prawa" i oddzielnie "o rażącym naruszeniu prawa". Jeśli chodzi o "naruszenie prawa", to powszechnie przyjmuje się, że może ono polegać na błędnej wykładni lub na nienależytym zastosowaniu prawa. Organ podkreślił, że nie każde "naruszenie prawa" wywołuje skutki prawne. Mając na względzie, że "rażące naruszenie prawa" stanowi kwalifikowaną ("rażące") formę "naruszenia prawa", uznać należy, że utożsamianie tego pojęcia z każdym "naruszeniem prawa" jest oczywiście niesłuszne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 września 2010 r., sygn. akt 11 GSK 465/09). O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2010r., sygn. akt I OSK 170/10).
W myśl art. 157 § 1 Kpa, właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 Kpa jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ.
Zgodnie z art. 158 § 1 Kpa, rozstrzygnięcie w sprawie stwierdzenia nieważności następuje w drodze decyzji.
Organ zauważył, że działanie w trybie nadzoru na podstawie art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego polega na innym podejściu do sprawy niż w I instancji lub przed organem odwoławczym, czy też w innych trybach nadzwyczajnych. Organ administracyjny staje wobec kwestii czysto prawnych, które winny być rozstrzygnięte wedle zasad stosowania kasacji. Uprawnienia organu stosującego art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego są węższe niż uprawnienia organu odwoławczego. Organ odwoławczy rozstrzyga bowiem ponownie sprawę pod względem merytorycznym, przeprowadzając w miarę potrzeby dalsze postępowanie wyjaśniające. Organ odwoławczy może korygować zarówno wady prawne decyzji, jak i wady polegające na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych lub powodujące inne nieprawidłowości.
Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności polega na sprawdzeniu, czy w sprawie nie zaistniała którakolwiek z przesłanek stwierdzenia nieważności, określona w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. W zakresie działania organu nie znajduje się natomiast ponownie badanie sprawy pod względem faktycznym i prawnym. Jak bowiem stanowi art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa wskazanym w ww. przepisie można mówić w sytuacji naruszenia przepisu prawnego, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu. Powyższe oznacza, że cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią takiego właśnie przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą. Dodatkowo należy wskazać, że wynikiem rażącego naruszenia prawa jest powstanie skutków niemożliwych do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności, czy też niemożności akceptacji zaskarżonego orzeczenia, jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa.
Istnienie przesłanek z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa musi być oczywiste, a nie być kwestią przypuszczeń czy dociekań i nie mogą występować przy tym przesłanki negatywne stwierdzenia nieważności określone w art. 156 § 2 Kpa.
Na poparcie swojego stanowiska organ powołał się na stanowisko doktryny i orzecznictwa.
W ocenie organu zarzuty podniesione przez pełnomocnika strony w złożonym wniosku nie znajdują uzasadnienia i nie mogą stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...]. Strona wskazała jako podstawę wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji - art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, natomiast tutejszy organ nie dopatrzył się zaistnienia ww. przesłanki, gdyż [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego wydając ww. decyzję w żaden sposób nie naruszył regulacji prawnych.
Organ wskazał, że podstawę prawną kwestionowanej decyzji ostatecznej stanowił art. 2 ust. 35a, art. 64, art. 140aa ust. 1 i 2 i art. 140ab ust. 1 i 2 ustawy
z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1137) oraz art. 41 ustawy z dnia 21 marca 1985 o drogach publicznych (tj. Dz. U. z 2015 r. poz. 460). Zgodnie z ustalonym stanem faktycznym strona w przedmiotowej sprawie występowała jako przewoźnik i została ukarana karą pieniężną w wysokości 2000 złotych, gdyż dopuściła się przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym (z przekroczeniem dopuszczalnego nacisku na pojedynczej osi napędowej pojazdu), bez wymaganego zezwolenia. Protokół z ważenia kontrolowanego pojazdu zawierał informacje, że na drodze krajowej nr [...] obowiązywał nacisk do 10 t, a w wyniku pomiarów kontrolowanego pojazdu członowego stwierdzono nacisk pojedynczej osi napędowej pojazdu 11,6 t (przekroczenie o 1,6 t). Następnie organ 1 instancji nałożył na stronę karę pieniężną w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, które w dniu wydawania decyzji obowiązywały i które nie zostały uchylone.
Zgodnie z obowiązującym w chwili wydawania rozstrzygnięcia art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 o drogach publicznych (tj. Dz. U. z 2015 r. poz. 460), po drogach publicznych dopuszcza się ruch pojazdów o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5t, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3 tejże ustawy.
W przepisie art. 41 ust. 1 udp znalazła się delegacja ustawowa dla Ministra właściwego do spraw transportu, do ustalenia w drodze rozporządzenia, wykazu:
1) dróg krajowych oraz dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t,
2) dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t,
- mając na uwadze potrzebę ochrony dróg oraz zapewnienia ruchu tranzytowego.
Na podstawie powyżej delegacji ustawowej, wykaz dróg krajowych i dróg wojewódzkich, na których obowiązuje nacisk osi do 8t i 10 t został określony rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 13 maja 2015 r. w sprawie wykazu dróg krajowych oraz dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t, oraz wykazu dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t (Dz. U. z 2015 r. poz. 802). Droga krajowa nr [...] została wymieniona w załączniku do ww. rozporządzenia i tym samym została zaliczona do kategorii dróg po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 10 t.
W złożonym wniosku pełnomocnik strony powołał się na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 21 marca 2019 r. w którym ww. Sąd stwierdził, iż Polska naruszyła prawo unijne wprowadzając ograniczenia dla swobodnego ruchu pojazdów o maksymalnym nacisku osi napędowej wynoszącym 11,5 tony.
Zdaniem organu dokonano prawidłowej subsumpcji przepisów prawa materialnego, co do ustalonego stanu faktycznego. Mianowicie zgodnie z art. 140aa ustawy Prawo o ruchu drogowym, za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, o których mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1 lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia nakłada się sankcję w postaci kary pieniężnej w drodze decyzji administracyjnej. Zaskarżona decyzja została zatem prawidłowo wydana na podstawie art. 64 i 140 ust. 1-3 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Co do tych przepisów nie istniały wątpliwości interpretacyjne.
W ocenie organu orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 21 marca 2019 r. sygn. C-127/17 nie może stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji w oparciu o przepis art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. W chwili wydawania decyzji przez [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego brak było jakichkolwiek wątpliwości, czy też rozbieżności co do normy prawnej, będącej podstawą nałożenia na stronę kary pieniężnej za stwierdzone naruszenia. Zasadniczo decyzje organu I instancji w zakresie naruszeń dotyczących nacisku powyżej 8 albo 10 ton były niejednokrotnie analizowane w postępowaniach przed Wojewódzkim i Naczelnym Sądem Administracyjnym jeszcze przed wydaniem orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i zdecydowanie ww. Sądy uznawały stanowisko tutejszego organu w przedmiotowym zagadnieniu. Tym samym jakakolwiek zmiana orzecznictwa co do określonej normy prawnej, wyrażona po uprawomocnieniu się dotychczasowej decyzji nie oznacza, że stanowisko organów wyrażone w chwili wydawania ww. rozstrzygnięć należy uznawać za wydane
z rażącym naruszeniem prawa.
Organ podkreślił, że organy administracji publicznej nie są uprawnione ani do oceny zgodności stosowanego przepisu prawa z przepisami regulującymi zasady
i tryb stanowienia prawa, ani do odmowy zastosowania przepisu uznanego za niezgodny z aktem normatywnym wyższego rzędu. Podstawowe znaczenie ma natomiast fakt, że organ administracji publicznej działa na podstawie przepisów prawa obowiązujących w dniu wydania decyzji administracyjnej. W konsekwencji
w ocenie organu zarzut przedstawiony we wniosku nie może stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji w oparciu o przepis art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, gdyż organ tutejszy działał na podstawie przepisów powszechnie obowiązującego prawa jeszcze przed wskazanym we wniosku strony orzeczeniem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Zasadniczy zatem dla oceny, czy zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności z powodu rażącego naruszenia, jest stan prawny z dnia wydania decyzji. Na taką ocenę nie może mieć wpływu ani późniejsza zmiana prawa, ani tym bardziej zmiana interpretacji prawa.
Reasumując, organ stwierdził brak podstaw do uwzględnienia żądania strony i zastosowania art. 156 § 1 pkt 2 Kpa w zakresie decyzji organu I instancji, gdyż w dniu jej wydania orzekał on na podstawie przepisów prawa. Ponadto w sprawie nie zaistniała także żadna inna z pozostałych przestanek wymienionych w art. 156 § 1 Kodeksu Postępowania administracyjnego, która mogłyby skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...]. A więc decyzja [...]Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego została wydana przez właściwy organ w sprawie, zdolny do władczego orzekania w tego rodzaju naruszeniach i wobec tego nie zaistniała przesłanka określona w art. 156 § 1 pkt 1 Kpa. Przedmiotowa sprawa administracyjna nie została uprzednio rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną i nie wydano w niej nowej decyzji załatwiającej sprawę co do istoty (art. 156 § 1 pkt 3 Kpa). W sprawie nie doszło również do błędnego skierowania decyzji, o czym mowa w art. 156 § 1 pkt 4 Kpa, bowiem organ I instancji prawidłowo skierował i wysłał zaskarżoną decyzję do osoby będącej stroną w sprawie. Decyzja w dniu jej wydania była jak najbardziej wykonalna, tym samym nie wystąpiła w sprawie przyczyna nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 5 Kpa. Co do przesłanki określonej w art. 156 § 1 pkt 6 Kpa organ wskazał, że jest ona bezprzedmiotowa w niniejszej sprawie, gdyż w każdym przypadku, gdy strona dokonuje uiszczenia nałożonej na nią kary pieniężnej to nie wywołuje to czynu zagrożonego karą, a wypełnienie obowiązku, który został na nią nałożony. Stosownie zaś do art. 156 § 1 pkt 7 Kpa, organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że przepis ten stanowi odesłanie do pozakodeksowych przepisów, które przewidują sankcję nieważności decyzji. Przepisy materialne muszą jednak w sposób wyraźny przewidywać w tej sytuacji sankcję nieważności. Taka sytuacja również nie zaistniała w przedmiotowej sprawie. Co więcej w decyzji ostatecznej [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego odniósł się do wszystkich merytorycznych zarzutów strony i szeroko uzasadnił swoje rozstrzygnięcie.
W konsekwencji mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy oraz biorąc pod uwagę jak należy rozumieć pojęcie rażącego naruszenia prawa, Główny Inspektor Transportu Drogowego uznał wniosek strony za niezasadny i nie do uwzględnienia. W sprawie nie zostało bowiem wykazane, że decyzja ostateczna z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] rażąco narusza prawo, czy też zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. W sprawie nie wystąpiły także pozostałe enumeratywne przesłanki nieważności decyzji o których mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.
W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie U. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.
Skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 Kpa oraz art 19 ust 1 TUE w zw. z art 46 Karty Praw Podstawowych UE, art 10 WE. poprzez bezzasadne przyjęcie iż przy wydaniu decyzji nie doszło do rażącego naruszenia przepisów podczas, gdy kara pieniężna została nałożona wbrew przepisom art. 3 i 7 dyrektywy Rady 96/53/WE z dnia 25 lipca 1996 r. ustanawiającej dla niektórych pojazdów drogowych poruszających się na terytorium Wspólnoty maksymalne dopuszczalne wymiary w ruchu krajowym i międzynarodowym oraz maksymalne dopuszczalne obciążenia w ruchu międzynarodowym (Dz.U. 1996, L 235, s 59) zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/719 z dnia 29 kwietnia 2015 r (Dz. U. 2015, L 115, s. 1) w związku z pkt 3.1 i 3.4 załącznika I do dyrektywy 96/53.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skargę należało uwzględnić, ponieważ zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) tj. art. 156 § 1 pkt 2 Kpa i art. 145 § 1 pkt 7 Kpa i art. 9 Kpa.
Nie ulega wątpliwości, że wyrokiem z 21 marca 2019 r., w sprawie o sygn. akt C-127/17 TSUE stwierdził, że "Nakładając na przedsiębiorstwa transportowe wymóg posiadania specjalnych zezwoleń umożliwiających poruszenie się po niektórych drogach publicznych, Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom ciążących naniej na podstawie art. 3 i 7 dyrektywy (...) w związku z pkt 3.1 i 3.4 załącznika I do tej dyrektywy (...).".
W kodeksie postępowania administracyjnego brak jest uregulowania podobnego do art. 240 § 1 pkt 11 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900) bądź art. 273 § 2 p.p.s.a., statuujących podstawę wznowienia postępowań podatkowego i przed sądem administracyjnym w związku z wydaniem wyroku TSUE. Wprawdzie wyrok taki ma zasadniczo charakter interpretacyjny, niemniej ustawodawca uznał, że należy w tym przypadku zapewnić możliwość jego wdrożenia w krajowym porządku prawnym z wykorzystaniem instytucji wznowienia postępowania. Propozycja analogicznego, do powyższych, unormowania kodeksowego przewidziana była w przygotowanym przez kierowany przez prof. Z. Kmieciaka, a powołany decyzją Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego nr 8 z 12 października 2012 r. Zespół projekcie nowelizacji tego aktu. Zgodnie z przygotowanym art. 145 § 1 pkt 10 Kpa podstawą wznowienia postępowania miało być ujawnienie niezgodności decyzji z orzeczeniem TSUE (zob. R. Hauser, J. Drachal, Tryby nadzwyczajne (art. 145-152, 154-157, 159, 161-162) [w:] Z. Kmieciak (red.) Raport zespołu eksperckiego z prac w latach 2012-2016. Reforma prawa o postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2017, s. 32 i s.168). Ostatecznie jednak skierowany pod obrady Sejmu, zawarty w druku 1183 Sejmu VIII kadencji projekt nie uwzględnił tej propozycji Zespołu. Kwestia skutków orzeczenia TSUE dla postępowania typu jurysdykcyjnego, prowadzonego na podstawie przepisów kodeksu nie została – jak dotąd – w przepisach prawa krajowego jednoznacznie uregulowana. Z podobną, pod względem systemowym, sytuacją orzecznictwo sądowe mierzyło się już w przeszłości, a to w okresie po wejściu w życie Konstytucji RP, której art. 190 ust. 4 przewiduje podstawę wznowienia postępowania m. in. administracyjnego, w przypadku zakończenia go wydaniem decyzji na podstawie przepisu, który został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z prawem hierarchicznie wyższym. Niedostatki regulacji procesowej, początkowo nieprzewidującej w sprawach podatkowych możliwości wzruszenia decyzji ostatecznej, wydanej na podstawie ocenionego przez Trybunał za niezgodny z Konstytucją przepisu, rekompensowano wówczas bezpośrednim stosowaniem art. 190 ust. 4 Konstytucji, wywodząc zeń podstawę żądania m. in. wznowienia postępowania podatkowego. Mechanizm ten zyska umocowanie w utrwalonym orzecznictwie NSA, zapoczątkowanym serią dotyczących zakładów pracy chronionej orzeczeń wydanychw Izbie Finansowej w kwietniu 2004 roku (zob. np. wyrok NSA
z 7 kwietnia 2004 r.,sygn. akt FSK 29/04, LEX nr 799017). Stanowisko to zostało rozwinięte w uchwale NSA z 4 marca 2005 r., sygn. akt FPS 4/04, ONSAiWSA 2005/3/50, w której znalazło się stwierdzenie "(...) orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana między innymi ostateczna decyzja administracyjna (...) stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji (...) na zasadach i w trybie określonym w przepisach właściwych dla danego postępowania.". Pogląd ten już wówczas od lat uchodził w piśmiennictwie za niekwestionowany (zob. np. Z.Czeszejko-Sochacki, Wznowienie postępowania jako skutek pośredni orzeczeniaTrybunału Konstytucyjnego, Państwo i Prawo 2000 z. 2 str. 22 i n., J. Trzciński [w:] Z.Czeszejko-Sochacki, L. Garlicki, J. Trzciński, Komentarz do ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, Warszawa 1999, s. 213). Z kolei w uchwale 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 grudnia2009 r., sygn. akt I OPS 9/09, ONSAiWSA 2010/2/16 przesądzono nie tylko bezpośrednią stosowalność art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji, ale i z urzędu uwzględnienia skargi kasacyjnej, poza granicami jej zarzutów "w sytuacji wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego na etapie rozpoznawania skargi kasacyjnej zawierającej
w podstawach zaskarżenia przepisów, co do których Trybunał usunął domniemanie ich konstytucyjności.".
Skonstruowanej wówczas normie orzeczniczej nadano następującą treść:
"w toku postępowania sądy (w tym sądy administracyjne) związane są powszechną mocą obowiązującą orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, które są elementem kształtującym stan prawny oceniany przez sąd, i określa kolejną, niewymienioną
w ustawowych przepisach postępowania podstawę badania sprawy przez sąd drugiej instancji (kasacyjny)." Należy jednak od razu dodać, że we wspomnianej uchwale odwołano się także do poglądu, zakładającego, że właściwą podstawę procesową stanowi w takiej sytuacji art. 183 § 1 pkt 5 p.p.s.a., którego tradycyjne, ograniczone do pogwałcenia wąsko rozumianych praw procesowych jednostki, znaczenie rozszerzano wówczas o przypadek niemożności wcześniejszego (przed wydaniem wyroku przez TK) powołania zarzutu niezgodności hierarchicznej stosowanej
w postępowaniu normy prawnej.
Warto też przypomnieć, że przed wejściem w życie Konstytucji z 1997 r. możliwość podważenia decyzji administracyjnych wydanych na podstawie wyeliminowanych mocą orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z obrotu przepisów była zagwarantowana w ustawie. W art. 28, a następnie 31 ust. 1 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 1991, Nr 109, poz. 470 ze zm.) przypadek taki był kwalifikowany jako podstawa stwierdzenia nieważności decyzji. Ogólnikowość tego unormowania stwarzała pewne wątpliwości interpretacyjne, które rozwiane zostały w orzecznictwie NSA. W wyroku NSA z 19 lipca 1996 r., sygn. akt I SA 643/95 (niepubl.) wyrażono pogląd, zgodnie z którym "wprawdzie przepis art. 31 ust. 3 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. traktują o uznaniu decyzji za nieważną, a art. 156 § 1 kpa odnosi się do stwierdzenia nieważności decyzji, lecz odesłanie zawarte w art. 31 ust. 3 do zasad określonych w kodeksie postępowania administracyjnego oraz treść końcowej części powoływanego przepisu przemawiają, iż chodzi tu o stwierdzenie nieważności decyzji przewidziane w art. 156§ 1 Kpa.". Jeszcze precyzyjnej problem ten ujęto w tezie wyroku NSA/OZ
w Krakowie z 22 lutego 1995 r., sygn. akt SA/Kr 2201/94 (Lex nr 1689162), stwierdzając, że "Zgodnie z art. 31 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r.
o Trybunale Konstytucyjnym ostateczne decyzje wydane w ogólnym postępowaniu administracyjnym z zastosowaniem przepisu prawnego, który w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jako sprzeczny z Konstytucją lub aktem ustawodawczym został zmieniony lub uchylony, lub utracił moc, uznaje się za nieważne na podstawie art. 156 § 1 pkt 7 kpa w związku z art. 31 ust. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym." Polska Konstytucja nie reguluje skutków orzeczenia TSUE tak, jak czyni to
w stosunku do orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Niemniej powinność wykonania takiego wyroku nie może budzić najmniejszych wątpliwości. Ten, wynikający z art. 260 ust. 1, sporządzonego w Rzymie 25 marca 1957 r. o Traktatu z Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r., Nr 90, poz. 864/2), obowiązek skonstruowany jest jednak o wiele mniej precyzyjnie niż ten, wywodzony z art. 190 ust. 4 Konstytucji. Jest to zresztą w pełni zrozumiałe, jeżeli uwzględnimy różnorodność porządków prawnych panujących równolegle na terenie Unii Europejskiej. Adresatami powinności zdefiniowanej we wspomnianym przepisie traktatowym są państwa członkowskie, a jej przedmiot obejmuje wykonanie wyroku pełną i niezwłoczną realizację stanowiska trybunalskiego we wszystkich, składających się na multipłaszczyznowy system unijny porządkach prawnych (D. Strzelec, Wznowienie postępowania podatkowego w przypadku nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, Warszawa 2020, s. 148). Nie ulega wątpliwości, że w świetle zasady równoważności nie można orzeczenia TSUE wyposażać w słabsze instrumenty jego wykonania, niż ma to miejsce w przypadku wyroku rodzimego Trybunału Konstytucyjnego. Stwierdzenie przez TSUE naruszenia prawa unijnego nie może więc stwarzać słabszych gwarancji proceduralnych niż wówczas, gdy naruszenie polega na zachwianiu hierarchicznej zgodności norm krajowych.
W poszczególnych systemach prawnych przyjmowane są różne rozwiązania w tym zakresie. Wykorzystywane są zarówno mechanizmy pozwalające na wzruszenie decyzji w trybie nieważności, czego przykładem jest art. 168 ust. 7 portugalskiego kodeksu postępowania administracyjnego z 2015 r., stanowiący załącznik do dekretu-ustawy nr 4 z 7 stycznia 2015 r. (Decreto-Lei nº 4/2015, de 7 de janeiro), czy uchylenia decyzji ostatecznej, o którym mowa w § 48 ustawy z 25 maja 1976 r. niemieckiej ustawy o postępowaniu administracyjnym (Bundesgesetzblatt 2003,
I S.10). Należy jednak dodać, że stosowanie podanych tu przykładowo środków prawnych wypracowane zostało w praktyce, przy niemałej aktywności TSUE (zob. S.Perez Fernandes, The Khüne obligation under the Portuguese Code of7 Administrative Procedure – In search of a Euro-compatible solution, UNIO - EU LawJournal, Vol. 3, No. 2, July 2017, s. 86-87). Prawodawca unijny nie narzuca
w tym zakresie konkretnych rozwiązań, nie ingerując tym razem w swobodę proceduralną państw członkowskich. Niemniej – jak przyjmuje się to w orzecznictwie TSUE – tego rodzaju narzędzia procesowe powinny być jednostce zapewnione.
W wyroku z 13 stycznia 2004 r., sygn. akt C-453/00Kühne & Heitz NV vs. Productschap voor Pluimvee en Eieren (ECR 2004/1B/I-837,LEX nr 197199) TSUE wywiódł z unormowanej w art. 10 WE (obecnie art. 4 ust. 3TFUE) zasady lojalnej współpracy obowiązek organów administracji ponownego zbadania ostatecznej decyzji administracyjnej w celu uwzględnienia wykładni przepisu istotnego dla sprawy dokonanej w międzyczasie przez Trybunał.
Powinność tę TSUE obarczył czterema warunkami:
1. organ ten posiada zgodnie z prawem krajowym uprawnienie do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej tą decyzją;
2. rozpatrywana decyzja administracyjna stała się ostateczna na skutek wyroku sądu krajowego orzekającego w ostatniej instancji;
3. wyrok taki, w świetle późniejszego orzeczenia Trybunału, został oparty na błędnej interpretacji prawa wspólnotowego przyjętej w okolicznościach innych niż w związku z zapytaniem prejudycjalnym skierowanym do Trybunału w trybie, o którym mowa w art. 234 akapit trzeci WE;
4. zainteresowana osoba zwróciła się do organu administracyjnego niezwłocznie po uzyskaniu informacji o wspomnianym wyżej orzeczeniu Trybunału.
W piśmiennictwie przyjmuje się, że powyższy wyrok, którego tezy powtórzone zostały w późniejszym orzecznictwie TSUE (choćby w wyroku z 16 marca
2006 r., sygn. akt C-234/04 w sprawie Rosmarie Kapferer vs. Schlank & Schick GmbH (ECR2006/3A/I-2585, LEX nr 226389) wytyczył rozumienie relacji pomiędzy wyrokiem TSUE a ostateczną decyzją administracyjną, która dodatkowo – posługując się rodzimą terminologią – na skutek oddalenia skargi zyskała przymiot prawomocności. Wprawdzie, użyte przez TSUE sformułowanie ponownego zbadania sprawy, może być rozumiane rozmaicie, a to ze względu na właściwości konkretnego systemu prawnego, nie ulega jednak wątpliwości, że stronie postępowania powinna być zapewniona możność otwarcia procesu na nowo (zob. M. Taborowski, Wznowienie postępowania cywilnego ze względu na sprzeczność prawomocnego wyroku sądu krajowego z prawem wspólnotowym. Glosa do wyroku TS z dnia 16 marca 2006 r.,C-234/04, EPS 2007/3/44-59, K. Lenearts, I. Maselis, K. Gutman [w:] J. T. Nowak(red.), EU Procedural Law, Oxford 2014, s. 146 – 147). Jeszcze bardziej kategoryczne stanowisko zaprezentował TSUE w wyroku z 4 października 2012 r., sygn. akt C-249/11, Christo Bjankow vs. Gławen sekretar naMinisterstwo na wytresznite raboti, ZOTSiS 2012/10/I-608, LEX nr 1219337). W orzeczeniu tym TSUE sprzeciwił się takiemu unormowaniu instytucji wznowienia postępowania
w stosunku do aktu sprzecznego z prawem unijnym, które obarczone jest nadmiernymi ograniczeniami. W tezie nr 2 tego wyroku stwierdzono, że "Prawo Unii stoi na przeszkodzie normie państwa członkowskiego, zgodnie z którą postępowanie administracyjne, które doprowadziło do wydania prawomocnego aktu, który nie był przedmiotem skargi sądowej, może zostać wznowione, w przypadku gdy wspomniany akt jest sprzeczny z prawem Unii wyłącznie w terminie jednego miesiąca, licząc od wydania tego aktu, i z wyłącznej inicjatywy organu, który wydał akt, prokuratora lub rzecznika, czyniąc w ten sposób nadmiernie utrudnionym lub praktycznie niemożliwym wykonywanie uprawnień wynikających z prawa Unii." (zob.A. Kaczorowska-Ireland, European Union Law, London and New York 2016,
s. 290). Z kolei w wyroku z 19 września 2006 r. wydanym w połączonych sprawach o sygn. akt C-392/04 i 422/04 i-21 Germany GmbH (C-392/04), Arcor AG & Co. KG (C-422/04), dawniej ISIS Multimedia Net GmbH & Co. KG (ECR 2006/8-9B/I-8559, LEXnr 226923) TSUE zaakcentował obowiązek respektowania zasady równoważności, ograniczającej ewidentnie zasadę autonomii proceduralnej państw członkowskich. Wyraża się ona w sferze procesowej w możności korzystania przez stronę z funkcjonujących w prawie krajowym środków podważenia ostatecznej decyzji administracyjnej w celu dostosowania decyzji administracyjnej do prawa wspólnotowego, zgodnie z warunkami określonymi w.w. wyroku Kühne & Heitz,
i zasadą lojalnej współpracy. Wskazano wówczas, że "zasada równoważności wymaga, by całość uregulowań dotyczących środka prawnego (...) znajdowała zastosowanie jednakowo do środków prawnych opartych na naruszeniu prawa wspólnotowego oraz tych opartych na naruszeniu prawa wewnętrznego. Wynika
z tego, że jeśli przepisy krajowe, dotyczące środka prawnego przewidują obowiązek uchylenia aktu administracyjnego sprzecznego z prawem wewnętrznym, nawet jeśli stał się on ostateczny, w sytuacji gdy utrzymywanie go w mocy jest 'zwyczajnie nie do zaakceptowania', ten sam obowiązek uchylenia powinien istnieć w takich samych okolicznościach w odniesieniu do aktu administracyjnego niezgodnego z prawem wspólnotowym. W ten sposób, jeśli zgodnie z prawem krajowym organ administracji ma obowiązek uchylić ostateczną decyzję administracyjną, która jest oczywiście niezgodna z prawem krajowym, taki sam obowiązek powinien dotyczyć sytuacji, gdy decyzja ta jest oczywiście niezgodna z prawem wspólnotowym.".
W punktach 79-81 sporządzonej do tego wyroku opinii rzecznika generalnego odwołano się do pojęcia "zgodności z prawem nadrzędnym" ('supralegality'), kojarzonej z fundamentalnymi dla unijnego porządku prawnego, wspólnymi dla państw członkowskich wartościami, której naruszenie przez decyzję administracyjną zmusza do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Stać temu nie może na przeszkodzie odwoływanie się do zasady bezpieczeństwa prawnego; ta bowiem musi nastąpić musi przed obowiązkiem zachowania strukturalnych zasad wspólnotowego porządku prawnego, skuteczności i realizacji celów traktatowych. Jedynym ograniczeniem jest potrzeba ochrony uzasadnionych uprawnień osób trzecich. Kierując się wynikającym z art. 4 ust. 3 TFUE obowiązkiem lojalnej współpracy, ustanowioną w art. 260 ust. 1 TFUE powinnością wykonania wyroku TSUE oraz powyższymi poglądami orzecznictwa TSUE przyjąć należy po pierwsze, że wykonanie wyroku TSUE może polegać m. in. na uruchomieniu w stosunku do decyzji ostatecznej dostępnych w postępowaniu administracyjnym trybów nadzwyczajnych, nawet jeżeli pierwotny akt stosowania prawa poddany był już sądowej kontroli i sąd administracyjny nie dopatrzył się żadnych w nim uchybień. Po drugie – skoro w orzecznictwie TSUE mowa jest o "ponownym zbadaniu decyzji administracyjnej" adekwatnym w systemie rodzimym trybem postępowania jest jego wznowienie. Dochodzi wówczas do ponownego załatwienia sprawy, bez stosowania podważonej przez Trybunał normy prawnej, co samo w sobie przecież nie oznacza, że określony stosunek prawny nie może zostać skonkretyzowany w odmienny sposób, czy też na innej podstawie. Posługując się narzędziami wykładni dynamicznej uchwalonych przecież już blisko 60 lat temu przepisów, a więc uwzględniającej aktualne potrzeby systemu prawnego powiedzieć należy, że pojęciem zagadnienia wstępnego z art. 145 § 1 pkt 7 Kpa rozumieć także należy kwestię zgodności prawa krajowego z prawem unijnym, która następnie została rozstrzygnięta przez TSUE w wyroku stwierdzającym niezgodność pomiędzy tymi uregulowaniami. W ten sposób wskazany przepis bywa rozumiany w nauce prawa (M. P. Kaszubski, Możliwość wznowienia postępowania administracyjnego z uwagi na późniejsze orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości – w świetle sprawy Kuehne, KPPubl. 2004/2, s. 281 i n., P. Florjanowicz-Błachut, Wpływ zasady lojalnej współpracy państw członkowskich UE na zasadę trwałości decyzji administracyjnej i powagę rzeczy osądzonej orzeczeń sądowych w świetle orzecznictwa ETS, ZNSA 2006/4–5, s. 52, M. Górski, Glosa do wyroku TS z 6.10.2015 r., C 69/14, LEX/el. 2016, teza 2).
Kwestię wstępną rozumieć w tym przypadku należy w znaczeniu materialnym, a więc jako generującą potrzebę wypowiedzi TSUE, bądź odmowy zastosowania przepisu krajowego sprzeczność, która na etapie postępowania administracyjnego bądź nawet następującego po nim postępowania sądowego została rozwikłana samodzielnie przez organ lub sąd, ale negatywnie dla przepisu unijnego. Późniejsza odmienna ocena TSUE stanowi w tym przypadku wypowiedź "innego organu lub sądu", o której mowa w art. 145 § 1 pkt 7 Kpa. Nie można się zgodzić, że zostaje
w tym przypadku naruszony bezwzględny zakaz rozszerzającej wykładni wyjątków
o zasady trwałości decyzji ostatecznej. Jak już bowiem zaznaczono, obowiązek wykonania wyroku TSUE traktować należy jako podstawową powinność państwa członkowskiego służącą realizacji strukturalnych podstaw porządku unijnego. Przed tym traktatowym zobowiązaniem ustąpić musi nie tylko zasada trwałości decyzji ostatecznej, ale nawet ochrona powagi rzeczy osądzonej. Z kolei do sądu krajowego należy poszukiwanie w przepisach procesowych takich narzędzi, które służyć będą należytej, pełnej i niezwłocznej realizacji wymienionego obowiązku. Takim mechanizmem proceduralnym jest w ocenie Sądu instytucja wznowienia postępowania, oparta na podstawie uregulowanej w art. 145 § 1 pkt 7 Kpa
W świetle powyższego wywodu za nieadekwatną w tego rodzaju przypadku uznać należy polską instytucję stwierdzenia nieważności decyzji. Po pierwsze – jak już wyjaśniono, ustawodawca konstytucyjny w 1997 r. opowiedział się za korzystaniem, w przypadku będących wynikiem ingerencji Trybunału Konstytucyjnego, zmian
w systemie prawnym instytucji wznowienia postępowania. Zrezygnował zatem
z przyjmowanej wcześniej konstrukcji nieważności postępowania. Po drugie –
w trybie wznowienia postępowania dochodzi do ponownego rozpoznania sprawy bez stosowania zakwestionowanej normy prawnej, co samo w sobie nie oznacza, że decyzja powinna nosić inną treść. Tryb stwierdzenia nieważności natomiast zakłada wyeliminowanie aktu stosowania prawa z obrotu automatycznie, ex tunc, bez różnicowania ani stopnia naruszenia ani jego wpływu na wynik sprawy. Wreszcie, skoro ustawodawca w postępowaniach podatkowym i przed sądem administracyjnym wprowadził – po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej – do systemu dodatkową przesłankę wznowienia postępowania, dążenie do zachowania spójności systemowej skłania do korzystania z niej także w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów kodeksu. Za taką potrzebą opowiedziała się zresztą doktryna, czego dowodem jest wspomniany projekt przygotowany przez Zespół ekspercki pod kierunkiem prof. Z. Kmieciaka. Wreszcie – w orzecznictwie NSA – na kanwie wydawanych zresztą w związku z analizowanym wyrokiem TSUE z 21 marca 2019 r. wydawano orzeczenia o uchyleniu decyzji zapadłych na podstawie zakwestionowanego przez TSUE uregulowania (zob. np. wyroki NSA z 4 grudnia 2019 r., sygn. akt II GSK 673/19 i z10 grudnia 2019 r., sygn. akt II GSK 3543/17, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym w orzecznictwie NSA opowiedziano się za tym, że decyzje te dotknięte są naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, nie zaś rażącym naruszeniem prawa. To przecież skutkowałoby stwierdzeniem nieważności zaskarżonych decyzji. Podobnie rozstrzygane są sprawy w trybie wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym (zob. np. wyrok WSA w Warszawie z 14 listopada 2019 r., sygn. akt VI SA/Wa 1283/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Gdyby opowiedzieć się za instytucją stwierdzenia nieważności, doszłoby do niczym nieuzasadnianego zróżnicowania jednostek, które pierwotnych decyzji do sądu nie zaskarżyły i tych, które to uczyniły. Podobne zróżnicowanie przebiegałoby pomiędzy tymi podmiotami, które doprowadziły do wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym i tych, które ubiegają się o udzielenie ochrony tylko
w postępowaniu administracyjnym.
Sąd ocenił zatem, że za przyjętym rozwiązaniem przemawiają nie tylko względy wykładni systemowej, ale i potrzeba zachowania spójności porządku prawnego i pewności obrotu. Pomimo to nie można przyjąć, że zaskarżona decyzja została wydana prawidłowo. Skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2014 r. oraz o wznowienie postępowania zakończonego w/w decyzją. W ocenie Sądu w tej konkretnej sprawie organ winien wyjaśnić, który z wniosków strona podtrzymuje i rozważyć, czy nie zachodzi przesłanka zawieszenia postępowania
o której mowa w art. 97 § 1 pkt 4 Kpa.
W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, o kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2018 poz.265 ze zm.).Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI