VIII SA/Wa 656/23

VIII SA/Wa 656/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-04-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Szymanowicz-Nowak /sprawozdawca/
Leszek Kobylski
Renata Nawrot /przewodniczący/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Kara administracyjna
Sygn. powiązane
II GZ 500/23 - Postanowienie NSA z 2024-01-23
Skarżony organ
Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2492
art, 1 par. 1 i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 134 par. 1 i art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1047
art. 2 pkt 33
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 645
art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13k ust. 1 pkt 2 oraz art. 13l ust. 1
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak (sprawozdawca), , Protokolant starszy specjalista Ilona Obara, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2024 r. w Radomiu sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 1 sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w transporcie drogowym oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 1 sierpnia 2023 r. znak: [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej: organ, GITD), działając na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy
z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej k.p.a.), art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r.
o drogach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 645 ze zm., dalej: u.d.p.) oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. 2022 r. poz. 2539, dalej: rozporządzenie w sprawie dróg), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r.
o transporcie drogowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 2201 ze zm., dalej: u.t.d.), po rozP. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez [...]Sp. [...] z siedzibą w K. (dalej: skarżąca, strona, spółka), orzekł o utrzymaniu
w mocy decyzji własnej z 19 października 2022 r. nr [...]
o nałożeniu na spółkę kary pieniężnej w wysokości 1.500 zł.
Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie sprawy:
W dniu 2 października 2021 r. o godzinie 18:19 System Poboru Opłaty Elektronicznej KAS (dalej: SPOE KAS) zarejestrował przejazd pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] (rodzaj: ciągnik samochodowy) przez urządzenie kontrolne o numerze identyfikacyjnym [...], znajdujące się na odcinku drogi krajowej nr A2_1 M. (skrzyżowanie z drogą gminną nr [...]) - węzeł K..
Powyższe zostało odnotowane pod numerem ewidencyjnym [...]. W toku kontroli ustalono, że ww. pojazd samochodowy nie został zarejestrowany
w SPOE KAS oraz nie uiszczał opłaty z wykorzystaniem usługi EETS, w związku
z czym za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata elektroniczna. Z danych uzyskanych z Centralnej Ewidencji Pojazdów wynikało, że dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego pojazdu przekraczała 18.000 kg. W oparciu o dane zawarte w rejestrze uiszczających opłatę elektroniczną ustalono natomiast, że w dniu odnotowania naruszenia właścicielem przedmiotowego pojazdu była spółka. Odcinek drogi krajowej nr A2 M. (skrzyżowanie z drogą gminną nr [...]) - węzeł K. został wyszczególniony w załączniku nr 1 pkt 2 lit. a) do rozporządzenia w sprawie dróg.
Pismem z 21 czerwca 2022 r. GITD zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzonego naruszenia oraz pouczył ją
o treści art. 10 § 1 k.p.a. Zawiadomienie doręczono stronie w trybie art. 45 k.p.a.
w dacie 24 czerwca 2022 r.
Decyzją z 19 października 2022 r., nr [...], GITD nałożył na spółkę karę pieniężną w wysokości 1.500 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że okolicznością bezsporną w sprawie jest to, że pojazd, którego dopuszczalna masa całkowita przekraczała 3,5 t, poruszał się 2 października 2021 r. po płatnym odcinku drogi krajowej. Z poczynionych ustaleń jednoznacznie wynika, że za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata elektroniczna, ponieważ pojazd nie został zarejestrowany w SPOE KAS i nie uiszczał opłaty z wykorzystaniem usługi EETS. Tym samym doszło do naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Organ podkreślił również, iż nie znalazł przesłanek do zastosowania art. 189f k.p.a. oraz art. 189e k.p.a.
Od powyższej decyzji pełnomocnik strony złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając organowi naruszenie:
a) prawa materialnego, tj. art. 8 § 1 k.p.a. oraz art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. art. 13k ust. 1 pkt 2 oraz art. 131 ust. 1 u.d.p. poprzez nałożenie na stronę kary pieniężnej,
w sytuacji kiedy spółka z odpowiednim wyprzedzeniem złożyła wniosek o rejestrację pojazdu w systemie e-TOLL. Brak rejestracji pojazdu w SPOE KAS oraz brak uiszczenia opłaty elektronicznej na dzień wykonania przejazdu nastąpił z powodów technicznych, wynikających z nieprawidłowości w funkcjonowaniu na początku października 2021 r. systemu teleinformatycznego do wymiany danych pomiędzy nowym systemem poboru opłat drogowych e-TOLL a operatorami/wystawcami kart flotowych,
b) przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik postępowania: art. 7 w zw.
z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy
i pominięcie okoliczności zarejestrowania pojazdu w systemie e-TOLL przed
1 października 2021 r.; art. 189f § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia w zaskarżonej decyzji procesu weryfikacji przesłanek przemawiających za ewentualnym zastosowaniem jednego ze środków prawnych, określonych w art. 189f
§ 1 k.p.a. lub art. 189e k.p.a., z ograniczeniem się do arbitralnego stwierdzenia, iż organ nie znalazł przesłanek do zastosowania tych przepisów; art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez brak zastosowania środka prawnego wynikającego z tego przepisu, gdy tymczasem waga stwierdzonego naruszenia w zaskarżonej decyzji jest znikoma,
a strona zaprzestała dalszego naruszenia prawa.
Ponadto pełnomocnik skarżącego wniósł o wystąpienie do spółki [...] Sp. [...] w W. z zapytaniem:
- kiedy pojazd o numerze rejestracyjnym [...] został zgłoszony do systemu
e-TOLL,
- kiedy w systemie e-Toll została aktywowana usługa dla pojazdu o numerze rejestracyjnym [...],
- czy do konta w systemie SPOE KAS prowadzonego dla pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] przypisano urządzenie umożliwiające pobór opłaty elektronicznej, a w przypadku odpowiedzi twierdzącej - kiedy to nastąpiło.
Pełnomocnik skarżącej, stawiając powyższe zarzuty, wniósł o:
1. uchylenie zaskarżonej decyzji oraz umorzenie postępowania pierwszej instancji
w całości, ewentualnie:
2. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i wydanie na postawie art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. decyzji o odstąpieniu od nałożenia kary pieniężnej i poprzestanie na pouczeniu, ewentualnie:
3. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu pełnomocnik strony wskazał, iż strona dokonała przed
1 października 2021 r. wszystkich czynności niezbędnych do aktywowania usługi do uiszczenia opłaty elektronicznej w systemie e-TOLL dla pojazdu o numerze rejestracyjnym [...]. Natomiast w dniu kontrolowanego przejazdu ww. pojazdem rejestracja była nadal w procesie przetwarzania, co wynika z informacji przekazanych przez [...] Sp. [...], odpowiedzialną za zgłoszenie pojazdów spółki do systemu
e-TOLL, a także właściwego przypisania urządzenia umożliwiającego pobór opłaty. Strona nie ponosi winy za przedłużający się proces aktywowania usługi, który powstał
z przyczyn technicznych i wynikał z braku prawidłowego połączenia systemu e-TOLL,
a nie błędów formalnych popełnionych przez stronę, bądź operatora [...] Sp. [...] Strona dochowała należytej staranności w zakresie spełnienia wymogów dotyczących uiszczenia opłaty elektronicznej za pomocą systemu e-TOLL, ponieważ zaopatrzyła przedmiotowy pojazd we właściwe urządzenie oraz aktywowała usługę
z wyprzedzeniem. Operator PolCam/HILLTECH, wybrany na wykonawcę platformy integracyjnej do wymiany danych, nie wywiązał się z terminowego zgłoszenia danych do systemu e-TOLL w celu pełnej aktywacji. Spółka próbowała posiłkować się aplikacją mobilną, jednak ona nie zadziałała. Strona nie mogła wstrzymać przejazdu w dniu naruszenia, gdyż był on wykonywany na rzecz swojego kontrahenta i wiązałby się
z powstaniem szkody po stronie spółki związanej z koniecznością uiszczenie kary umownej i ryzykiem utraty kolejnych zleceń. Wskazał, że waga naruszenia prawa jest znikoma, ponieważ nie wynika z zawinionego działania lub zaniechania spółki, a jest związana z przyczynami, na które spółka nie miała wpływu. Poza tym spółka obecnie prawidłowo korzysta i uiszcza opłaty, co oznacza, że trwale zaprzestała naruszania prawa. Ponadto na oficjalnej stronie etoll.gov.pl widniała informacja, że w początkowym okresie po wygaszeniu viaTOLL, będzie stosowane przede wszystkim pouczanie, a nie karanie, co jest efektem wniosków wyciągniętych z przebiegu wdrożenia systemu viaTOLL.
Wskazując powyższe, pełnomocnik wnosił o odstąpienie od dalszego postępowania w sprawie i uchylenie decyzji oraz umorzenie postępowania.
Na podstawie pisma Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział
w P. z 4 listopada 2019 r. organ ustalił, że odcinek autostrady A2 M. (skrzyżowanie z drogą gminną nr [...]) - węzeł K. był oznakowany tabliczkami T-34. Znaki informujące o konieczności uiszczania opłaty elektronicznej były umieszczone prawidłowo.
Ponownie rozpoznając sprawę, GITD stwierdził, że w decyzji z 19 października 2022 r. prawidłowo ustalono stan faktyczny. W ocenie organu z materiału dowodowego wynika, że pojazd o numerze rejestracyjnym [...] poruszał się 2 października 2021 r. o godzinie 18:19 po odcinku autostrady A2 i za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata elektroniczna. Pojazd nie został zarejestrowany w systemie poboru opłaty elektronicznej KAS, a ponadto nie uiszczał opłaty z wykorzystaniem usługi EETS. Z danych znajdujących się w systemie e-TOLL wynika natomiast, że ww. pojazd został zarejestrowany w systemie dopiero 12 października 2021 r., czyli już po stwierdzonym naruszeniu. Do ww. pojazdu nie przypisano urządzenia umożliwiającego naliczenie i pobranie opłaty za przejazdy po płatnych odcinkach dróg krajowych. Ponadto nie odnotowano na koncie użytkownika żadnej transakcji poboru opłaty dla pojazdu o ww. numerze podczas naruszenia, tj. 2 października 2021 r.
Po przytoczeniu mających zastosowanie w sprawie przepisów organ wskazał, że nie zwalnia strony z odpowiedzialności za popełnione naruszenie okoliczność, że zleciła rejestrację spółce [...]. To strona jako użytkownik systemu winna znać zasady uiszczania opłaty elektronicznej w systemie e-TOLL i zdawać sobie sprawę
z konieczności zarejestrowania pojazdu przed rozpoczęciem korzystania z płatnych dróg w Elektronicznym Systemie Poboru Opłat KAS. Jednocześnie, aby umożliwić naliczanie opłaty elektronicznej za przejazd, należało wybrać jeden z możliwych sposobów udostępnionych przez operatora, tj. wyposażyć pojazd w urządzenie OBU lub zewnętrzny System Lokalizacyjny (ZSL), ewentualnie pobrać aplikację e-TOOL PL. Zdaniem GITD zachowaniu strony należy przypisać znamię nienależytej staranności
w przygotowaniu przejazdu, albowiem poruszała się po płatnych odcinkach dróg krajowych, nie rejestrując kontrolowanego przejazdu w SPOE KAS i nie przypisując do niego urządzenia pokładowego, czego skutkiem było naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych przez pełnomocnika strony organ podkreślił, że ewentualne trudności z zarejestrowaniem pojazdu nie usprawiedliwiają zachowania polegającego na naruszeniu obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Wskazał przy tym, że rejestracja w systemie e-TOLL była możliwa już od 24 maja 2021 r. Proces rejestracji użytkownika w systemie odbywa się poprzez stronę internetową operatora poboru opłat (etoll.gov.pl) lub osobiście przez użytkownika w Miejscach Obsługi Klientów. Użytkownik ma także możliwość zarejestrowania się za pośrednictwem wybranego operatora kart flotowych. Strona miała zatem do wyboru trzy różne możliwości wnoszenia opłaty elektronicznej (urządzenia typu ZSL lub OBU oraz aplikacja mobilna), a zatem rejestracja pojazdu w systemie nie była niemożliwa,
a strona miała wystarczająco dużo czasu na jej dokonanie. Organ zaznaczył, że do czasu zarejestrowania pojazdu strona nie powinna korzystać z dróg płatnych objętych systemem e-TOLL.
Odnosząc się do informacji widniejącej na stronie etoll.gov.pl, GITD wyjaśnił, że informacja ta nie stanowi podstawy do zastosowania w przedmiotowej sprawie wobec strony instytucji odstąpienia lub uchylenia decyzji i umorzenia postępowania. Wskazano tam, że w sprawach, w których ustawa przewiduje nakładanie mandatów na kierujących, w początkowym okresie po wygaszeniu viaToll nakładane będą pouczenia, zamiast kar. Natomiast w sprawach kar pieniężnych nakładanych przez GITD,
z wyłączeniem braku rejestracji w e-TOLL, w pierwszej kolejności inspektorzy mieli korzystać z przewidzianej w przepisach prawa instytucji "odstąpienia" od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej. Pozostałe przypadki traktowane miały być indywidualnie.
W ocenie organu wobec braku rejestracji przedmiotowego pojazdu w systemie
e-TOLL w dniu naruszenia, zalecenia Ministra Finansów, wynikające z pisma z 30 września 2021 r., nie mogą mieć zastosowania w przedmiotowej sprawie. Organ wskazywał, że zgodnie z zasadą praworządności zobowiązany jest do wydawania rozstrzygnięć na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów prawa, tym samym był zobligowany do wszczęcia postępowania i nałożenia kary pieniężnej w wysokości 1.500 zł, zgodnie z treścią art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p.
Odnośnie do wniosku o wystąpienie do spółki [...], organ wskazał, że zbadał wszystkie istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz przeprowadził dowody służące ustaleniu stanu faktycznego, zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej. Przeprowadzanie kolejnych dowodów miałoby na celu jedynie przedłużanie postępowania.
Podsumowując, GITD stwierdził, że okoliczności podniesione przez pełnomocnika strony nie mogą stanowić podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Okoliczności te nie wypełniają bowiem przesłanek pozwalających na wyłączenie możliwości ukarania strony w sytuacji, gdy do naruszenia prawa doszło wskutek działania siły wyższej (art. 189e k.p.a.) lub odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej
i zastosowaniu pouczenia (art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a.), gdy waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa.
GITD zaznaczył, że na podstawie ww. przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego co prawda istnieje możliwość odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej wobec strony, jednak po dokonaniu analizy przedmiotowej sprawy nie znalazł podstaw do zastosowania ww. instytucji. Organ podkreślił, że strona uchybiła podstawowemu obowiązkowi korzystającego z drogi publicznej, a obowiązkiem tym jest uiszczenie opłaty elektronicznej za przejazd. Obowiązek ten dotyczy wszystkich użytkowników publicznych dróg płatnych, w żadnym razie nie można więc mówić
o znikomej szkodliwości czynu w rozumieniu art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. Ponadto przedmiotowe naruszenie nie zostało spowodowane działaniem siły wyższej. W sprawie nie ma zatem podstaw do zastosowania art. 189e k.p.a. Podniósł, że wobec strony stwierdzono wielokrotne naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej i nie jest to jedyna kara pieniężna nałożona na stronę za powstałe naruszenia, zatem strona w sposób znaczący naruszyła dobro chronione prawem, co wyklucza możliwość zastosowania wobec niej instytucji odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej. Organ podkreślił, że strona była świadoma, że kontrolowany pojazd nie został zarejestrowany w systemie elektronicznego poboru opłat i tym samym jej pobór jest niemożliwy, więc świadomie narażała się na sankcje, a takiego postępowania nie można usprawiedliwić i rozważać w kontekście odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca zaskarżyła decyzję GITD z 1 sierpnia 2023 r., zarzucając naruszenie:
1. przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy:
a) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i 78 § 1 k.p.a. poprzez brak przeprowadzenia wniosku dowodowego zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, bowiem jego przedmiotem są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego;
b) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy i pominięcie okoliczności zgłoszenia pojazdu będącego przedmiotem zaskarżonej decyzji do systemu e-TOLL przed 1 października 2021 r.;
c) art. 189f § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieprawidłowe przyjęcie
w zaskarżonej decyzji, że powodem braku możliwości zastosowania wobec skarżącej jednego ze środków prawnych określonych w art. 189f § 1 k.p.a. lub art. 189e k.p.a. jest rzekome dopuszczanie się przez skarżącą wielokrotnego naruszania obowiązku uiszczania opłaty elektronicznej, które to stwierdzenie jest konsekwencją nieprawidłowo ustalonego stanu faktycznego w zakresie przyczyn braku prawidłowej rejestracji pojazdów strony w e-TOLL w okresie wrzesień-październik 2021 r.;
d) art. 189f § 1 pkt 1) k.p.a. poprzez brak zastosowania środka prawnego wynikającego z tego przepisu, gdy tymczasem waga stwierdzonego w zaskarżonej decyzji naruszenia prawa jest znikoma, a skarżąca zaprzestała dalszego naruszania prawa;
2) prawa materialnego:
a) art. 8 § 1 k.p.a. oraz art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2 oraz art. 13l ust. 1 u.d.p. poprzez wymierzenie spółce kary pieniężnej w sytuacji, kiedy z odpowiednim wyprzedzeniem złożyła wniosek o rejestrację pojazdu w systemie e-TOLL, a brak rejestracji pojazdu w SPOE KAS oraz brak uiszczenia opłaty elektronicznej na dzień wykonania przejazdu będącego przedmiotem zaskarżonej decyzji nastąpił z powodów technicznych wynikających z nieprawidłowości w funkcjonowaniu na początku października 2021 r. systemu teleinformatycznego do wymiany danych pomiędzy nowym systemem poboru opłat drogowych e-TOLL a operatorami/wystawcami kart flotowych (FCI).
Stawiając powyższe zarzuty, pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, uchylenie decyzji organu I instancji w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Ponadto pełnomocnik skarżącej wniósł na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U.
z 2023 r. poz. 259, dalej: p.p.s.a.) o przeprowadzenie dowodu ze wskazanych wydruków ze stron internetowych dla stwierdzenia faktu występowania w okresie przejściowym trudności oraz problemów technicznych w rejestracji oraz korzystaniu
z systemu e-TOLL oraz przygotowanego przez [...] sp. [...] zestawienia zgłoszeń pojazdów do systemu e-TOLL dla stwierdzenia daty przesłania do systemu e-TOLL zgłoszenia przedmiotowego pojazdu.
W uzupełnieniu skargi (pismo procesowe z 7 września 2023 r.) pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o przeprowadzenie dowodu z pisma sporządzonego przez spółkę [...] 6 września 2023 r., w którym szczegółowo oznaczyła daty: 1) zlecenia przez skarżącą aktywacji pojazdów w systemie e-Toll, 2) przekazania przez [...] spółka [...] żądania dokonania przez Krajową Administrację Skarbową aktywacji urządzeń dla poszczególnych pojazdów w systemie e-Toll, 3) dokonania przez Krajową Administrację Skarbową w systemie e-Toll aktywacji urządzeń zamontowanych
w poszczególnych pojazdach.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarz[...]mi i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Zdaniem Sądu powyższą skargę należało oddalić, gdyż zaskarżona decyzja
i utrzymana nią w mocy decyzja pierwszoinstancyjna nie naruszają prawa. W działaniu organu Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno kiedy mówimy o ustaleniu stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowaniu do jego oceny przepisów prawa materialnego. Wnikliwie wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia,
a argumentacja przytoczona na ten temat jest wyczerpująca.
Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja GITD z 1 sierpnia 2023 r. o nałożeniu na skarżącą kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu po drodze krajowej
z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty.
Na wstępie podkreślić należy, że odpowiedzialność administracyjna związana
z brakiem uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd po drodze krajowej ma charakter obiektywny i jest następstwem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem. Powyższe nie oznacza jednak automatyzmu w działaniu organu i nie zwalnia go z obowiązku prawidłowego, tj. zgodnego z zasadą prawdy obiektywnej ustalenia stanu faktycznego sprawy i dokonania jego kompleksowej oceny. Stosowanie przepisów o nałożeniu kary pieniężnej nie może prowadzić do rezultatu, który byłby niezgodny z prawem. Odrzucenie a priori możliwości zwolnienia podmiotu od odpowiedzialności administracyjnej byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi, wywodzonymi z klauzuli demokratycznego państwa prawnego – zasadą bezpieczeństwa prawnego i zasadą zaufania obywateli do państwa i prawa, znajdującymi swój wyraz również w art. 8 § 1 k.p.a.
Podstawę materialnoprawną nałożenia na stronę kary pieniężnej za przejazd odcinkiem płatnym drogi krajowej nr A2 M. (skrzyżowanie z drogą gminną nr [...]) - węzeł K. bez uiszczenia wymaganej opłaty elektronicznej stanowił art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p., zgodnie z którym za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., wymierza się karę pieniężną w wysokości 1.500 zł. Jak wynika z treści art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1047, dalej: P.r.d.), za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej (dmc) powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej.
Wynikającą z przywołanego przepisu prawną przesłanką wymierzenia kary pieniężnej jest przejazd określonym pojazdem samochodowym, określoną drogą krajową lub jej odcinkiem bez uiszczenia wymaganej opłaty. Wykonywanie przejazdu
w tak określonych warunkach, a więc z naruszeniem obowiązku uiszczenia za ten przejazd wymaganej opłaty, stanowi czyn podlegający karze administracyjnej.
Z przywołanego przepisu, ani też z innych przepisów u.d.p. w brzmieniu mającym zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, nie wynika, aby ustawodawca uzależnił możliwość i dopuszczalność nałożenia omawianej kary od potrzeby wykazania przez organ innych jeszcze okoliczności, niż okoliczność przejazdu bez uiszczenia opłaty, co stanowi fakt główny w sprawie o nałożenia kary pieniężnej. Czynienie dodatkowych ustaleń co do prawidłowości działania systemu poboru opłat, przy jednoznacznym, wynikającym z akt sprawy, ustaleniu, że pojazd nie został zarejestrowany w systemie poboru opłaty elektronicznej KAS oraz nie uiszczał opłaty z wykorzystaniem usługi EETS, zdaniem Sądu, w realiach niniejszej sprawy byłoby niezasadne.
Zważywszy powyższe stwierdzić należy, że skoro to normy prawa materialnego decydują o tym, jakie fakty mają znaczenie dla sprawy, to za oczywiste uznać należy, że to one właśnie wyznaczają zakres ustaleń faktycznych koniecznych do jej załatwienia. Realizacja wskazanego wymogu przez organ administracji publicznej orzekający w sprawie o nałożenie kary pieniężnej na podstawie określonej w art. 13k ust. 1 u.d.p. stanowi tym samym podstawowe kryterium oceny zgodności z prawem decyzji o wymierzeniu tej kary. W omawianej kategorii spraw nałożenie na podstawie wymienionego przepisu u.d.p. kary pieniężnej mogą więc uzasadniać tylko i wyłącznie takie ustalenia, które znajdując odzwierciedlenie w okolicznościach sprawy i zebranych w niej dowodach jednoznacznie wskazują, że dany podmiot zrealizował swoim działaniem/zaniechaniem znamiona deliktu administracyjnego, polegającego na wykonywaniu przejazdu pojazdem samochodowym po drodze krajowej lub jej odcinku, za który pobierana jest opłata elektroniczna, bez uiszczenia tej opłaty.
Zdaniem Sądu na gruncie niniejszej sprawy GITD prawidłowo ustalił okoliczności faktyczne sprawy oraz dokonał prawidłowej subsumpcji stanu faktycznego pod znajdujące zastosowanie w sprawie przepisy prawa. Z materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że pojazd o numerze rejestracyjnym [...] poruszał się
2 października 2021 r. o godzinie 18:19 po odcinku drogi krajowej A2, za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata elektroniczna, pojazd nie został zarejestrowany
w systemie poboru opłaty elektronicznej KAS oraz nie uiszczał opłaty
z wykorzystaniem usługi EETS. Z danych znajdujących się w systemie e-TOLL wynika natomiast, że wskazany pojazd został zarejestrowany w systemie dopiero 12 października 2021 r., czyli już po stwierdzeniu naruszenia. W sprawie nie jest sporne, że dopuszczalna masa całkowita, należącego do spółki pojazdu, przekraczała 3,5 tony.
Powyższe pozwala przyjąć, że przesłanki wymierzenia kary pieniężnej zostały
w niniejszej sprawie spełnione. Wykonywanie przejazdu z naruszeniem obowiązku uiszczenia wymaganej opłaty stanowi czyn podlegający karze administracyjnej
w wysokości określonej treścią art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p., a to czyni niezasadnym zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 13k ust. 1 pkt 2 oraz art. 13l ust. 1 u.d.p.
W świetle powyższego Sąd nie znalazł również podstaw do uwzględnienia zarzutów dotyczących naruszenia przepisów proceduralnych (tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.), w tym zasady pogłębiania zaufania do organów państwa (art. 8 k.p.a.). Zdaniem Sądu materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania jest kompletny oraz został prawidłowo oceniony przez organ na potrzeby zaskarżonej decyzji. Zatem niezasadne było czynienie dodatkowych ustaleń co do prawidłowości działania systemu poboru opłat, przy jednoznacznym, wynikającym z akt sprawy, ustaleniu, że pojazd nie został zarejestrowany w systemie poboru opłaty elektronicznej KAS oraz nie uiszczał opłaty z wykorzystaniem usługi EETS. Stąd wnioski dowodowe zawarte w skardze oraz jej uzupełnieniu Sąd oddalił, działając na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a.
Podobnie ocenić należy okoliczność, kiedy przedmiotowy pojazd został zgłoszony przez spółkę do systemu e-TOLL. Jak już wskazywano przepisy u.d.p.
w brzmieniu mającym zastosowanie w rozpatrywanej sprawie nie uzależniają możliwości i dopuszczalności nałożenia kary pieniężnej za brak opłaty elektronicznej od potrzeby wykazania przez organ innych jeszcze okoliczności, niż okoliczność przejazdu bez uiszczenia opłaty, co stanowi fakt główny w sprawie o nałożenia kary pieniężnej. Ewentualne problemy techniczne związane z funkcjonowaniem sytemu nie mogą stanowić podstawy do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. Napotykając na takie problemy, mając świadomość nieaktywowania systemu e-TOLL strona nie powinna korzystać z dróg płatnych objętych systemem e-TOLL. Decydując się na przejazd po płatnym odcinku drogi bez uiszczenia opłaty elektronicznej, strona uchybiła podstawowemu obowiązkowi korzystającego z drogi publicznej, z obowiązku tego nie zwalniała strony informacja internetowa umieszczona na stronie etoll.gov.pl.
Zdaniem Sądu dokonane przez skarżącą zgłoszenie rejestracyjne za pośrednictwem zewnętrznej firmy nie oznacza zarejestrowania pojazdu w SPOE KAS. Skarżąca, jako właściciel pojazdu zlecający czynność zarejestrowania pojazdu
w systemie innemu podmiotowi, powinna przed rozpoczęciem przejazdu upewnić się, czy proces rejestracji zakończył się prawidłowo. Skarżąca mogła oczywiście zawrzeć umowę z podmiotem zewnętrznym w kwestii dokonania rejestracji spornego pojazdu
w SPOE KAS, ale nie oznacza to przeniesienia na inny podmiot odpowiedzialności za administracyjne obowiązki ciążące na stronie. Odpowiedzialność tę bowiem regulują cytowane wyżej przepisy u.d.p. Skarżąca zatem, nie upewniając się, czy proces rejestracji spornego pojazdu w SPOE KAS został dokonany, dopuściła do tego, że jej pojazd bez zarejestrowania w systemie, a w konsekwencji bez uiszczenia należnej opłaty elektronicznej, poruszał się po płatnym odcinku drogi publicznej. Strona, będąc podmiotem profesjonalnym, dokonującym przejazdów, za które należna jest opłata elektroniczna w ramach zawodowej działalności, nie dopilnowała wypełnienia ciążących na niej ustawowych obowiązków związanych z uiszczaniem opłaty elektronicznej. Trudno zatem uznać, że waga powyższego naruszenia była znikoma.
Na marginesie można dodać, że niedopilnowanie wypełnienia ciążących na skarżącej ustawowych obowiązków związanych z uiszczaniem opłaty elektronicznej skutkowało dodatkowymi przypadkami nieuiszczenia należnej opłaty elektronicznej za przejazd po płatnym odcinku drogi publicznej, o czym Sąd wie z urzędu (sprawy o sygn. akt: VIII SA/Wa 1357/23, VIII SA/Wa 1406/23, VIII SA/Wa 1360/23, VIII SA/Wa 1358/23, VIII SA/Wa 1384/23, VIII SA/Wa 1359/23).
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., podkreślenia wymaga, że o ile wskazany przepis obliguje organ do odstąpienia od nałożenia kary
i poprzestania na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa, to powyższe nie zmienia samej zasady zastosowania przez organ prawem przewidzianych dolegliwości wobec podmiotów wykonujących przejazd po drogach publicznych bez dopełnienia stosownego obowiązku opłaty, jako konsekwencji samego faktu naruszenia obowiązującego prawa. Fakt naruszenia prawa jest w takim stanie rzeczy podstawą zastosowania sankcji, jako skutku zaistnienia stanu niezgodnego z prawem, ale przy równoczesnym rozważeniu wystąpienia szczególnych sytuacji, o których mowa w przepisach k.p.a., i ich wpływu na odpowiedzialność strony. Organy obowiązane są zatem w toku postępowania administracyjnego zbadać okoliczności, które takie sytuacje kreują i ocenić ich konsekwencje dla odpowiedzialności strony w kwestii ustalonego naruszenia.
W przedmiotowej sprawie obowiązek ten został wykonany. W ocenie Sądu organ zasadnie przyjął, że wskazane przez skarżącą okoliczności związane z problemami technicznymi, pojawiającymi się po wdrożeniu nowego systemu opłat drogowych (eTOLL), nie wypełniają przesłanek pozwalających na wyłączenie możliwości ukarania strony, w sytuacji gdy do naruszenia prawa doszło wskutek siły wyższej (art. 189e k.p.a.) lub odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i zastosowania pouczenia (art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a.), gdy waga naruszenia prawa jest znikoma,
a strona zaprzestała naruszenia prawa. Zdaniem Sądu okoliczności podnoszone przez skarżącą nie prowadzą do zakwestionowania stanowiska organu, który nie podzielił argumentacji strony o znikomej wadze naruszenia i nie zdecydował się na odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej, skoro skarżąca, decydując się na przejazd po płatnym odcinku drogi i mając świadomość niemożności uiszczenia opłaty wobec braku rejestracji, nie dopełniła obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.
Organ prawidłowo również wskazał, że na tle unormowania przepisu art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. waga naruszenia nie była znikoma, gdyż dotyczyła podstawowego obowiązku w zakresie korzystania z drogi publicznej. Brak staranności w tym względzie nie może prowadzić do nadania przedmiotowemu naruszeniu charakteru naruszenia znikomej wagi, gdyż prowadziłoby to do wyłączenia stosowania przepisów, które
z brakiem uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd pojazdem o wskazanych parametrach po płatnych odcinkach dróg łączą konsekwencję nałożenia kary pieniężnej.
Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie popiera ponadto prezentowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym z konwencji językowej, którą ustawodawca operuje na gruncie przywołanego przepisu art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. – "jeżeli waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa" – wynika, że wobec użycia funktora koniunkcji, warunkiem jego zastosowania
w okolicznościach danej sprawy jest kumulatywne zaktualizowanie się obydwu określonych nim przesłanek. Dlatego nawet przy założeniu znikomej wagi naruszenia prawa działaniom przypisanym skarżącej (a Sąd uznaje, że przedmiotowe naruszenie nie było znikome), zastosowaniu w sprawie przepisu art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. sprzeciwia się brak zaktualizowania się drugiej koniecznej przesłanki, o której mowa w tym przepisie prawa, a mianowicie "zaprzestania naruszania prawa", na co zasadnie wskazał organ w odpowiedzi na skargę.
W judykaturze podkreśla się, że przesłanka zaprzestania naruszania prawa odnosi się wyłącznie do tzw. deliktów wieloczynowych, deliktów trwałych oraz deliktów popełnianych z zaniechania, co siłą rzeczy prowadzi do wniosku, że ocena zaistnienia tej przesłanki nie może odnosić się do tzw. deliktów jednoczynowych zwykłych oraz skutkowych. W związku z tym bowiem, że naruszenie prawa już wystąpiło, już zaistniał skutek jego naruszenia, nie jest możliwe zamanifestowanie zmiany stosunku sprawcy wobec tego naruszenia poprzez zmianę jego (dotychczasowego) zachowania – a to poprzez zaprzestanie naruszania porządku prawnego. A skoro tak, to siłą rzeczy nie jest możliwe przeprowadzenie oceny zachowania mającego przekonywać o zmianie postawy sprawcy. W relacji do treści sankcjonowanego w sprawie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 2 pkt 1 u.d.p, sprzeczne z nim zachowanie ma z całą pewnością charakter jednoczynowy oraz jednocześnie skutkowy. Polega ono bowiem na braku uiszczenia opłaty elektronicznej (w wysokości odpowiedniej dla kategorii pojazdu) za przejazd, wraz z którym dochodzi do zaistnienia stanu niezgodnego z prawem, zatem
w odniesieniu do tego rodzaju deliktu przesłanka "zaprzestania naruszania prawa" nie ma zastosowania, co skutkuje brakiem podstaw, a zarazem możliwości stosowania przepisu art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. w sprawie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej za ten przejazd. Określone nim przesłanki muszą bowiem ziścić się łącznie (por. wyroki NSA: z 30 listopada 2022 r., sygn. akt II GSK 1091/19; z 10 lutego 2023 r., sygn. akt II GSK 249/20, dostępne w CBOSA).
Podsumowując, wbrew zarzutom skargi, Sąd nie dopatrzył się w sprawie naruszenia przez organ żadnego z wymienionych w niej przepisów w stopniu mogącym zaważyć na treści podjętego rozstrzygnięcia i jego ocenie przez Sąd. Dlatego, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.