VI SA/Wa 2394/24

VI SA/Wa 2394/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-11-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Barbara Kołodziejczak-Osetek
Danuta Szydłowska /przewodniczący/
Sławomir Kozik /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędziowie Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 listopada 2024 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. S. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania wniosku o dopuszczenie do egzaminu adwokackiego oddala skargę
Uzasadnienie
Minister Sprawiedliwości (dalej: "MS", "Minister", "organ") postanowieniem z 19 kwietnia 2024 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej" "K.p.a.") oraz art. 75c ust. 5 w zw. z art. 78a ust. 4 pkt 7 i ust. 5 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2022 r. poz. 1184 z późn. zm., dalej: "P.a."), po rozpatrzeniu zażalenia M. A.(dalej: "Strona", "Skarżąca"), utrzymał w mocy postanowienie Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w Warszawie z 5 kwietnia 2024 r. w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania wniosku o dopuszczenie do egzaminu adwokackiego.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia MS wyjaśnił, że 28 lutego 2024 r. Strona złożyła do Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w W. wniosek o dopuszczenie do egzaminu adwokackiego na podstawie art. 66 ust. 2 pkt 3 i 4 ustawy. Do wniosku dołączyła m.in.: odpis uchwały z [...] listopada 2021 r. Okręgowej Rady Adwokackiej w W. o wpisie na listę aplikantów adwokackich Izby Adwokackiej w W., świadectwo pracy z 31 grudnia 2020 r. oraz zaświadczenie z 5 lutego 2024 r. wystawione przez Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich potwierdzające zatrudnienie w dniach od 7 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2020 r. w wymiarze pełnego etatu na stanowiskach referenta prawnego i starszego radcy oraz zakres obowiązków, umowę o pracę z posłanką do Parlamentu Europejskiego S. S. na czas określony od 4 stycznia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. w wymiarze 100 % etatu na stanowisku krajowej asystentki parlamentarnej, świadectwo pracy z 31 grudnia 2021 r. oraz zaświadczenie z 7 lutego 2024 r. wystawione przez dyrektora biura, umowę o pracę z Kancelarią Adwokacką adwokat A. M. z 1 lutego 2022 r. na czas nieokreślony na stanowisku aplikantki adwokackiej, w wymiarze czasu pracy 3/5 etatu z aneksem z 1 października 2022 r. w zakresie zwiększenia wymiaru pracy do 4/5 etatu oraz zaświadczenie z 6 lutego 2024 r. adwokat A. M. potwierdzające ww. zatrudnienie oraz zakres obowiązków.
Minister wskazał, że Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej pismem z 22 marca 2024 r., doręczonym Stronie 3 kwietnia 2024 r., wezwał Ją do uzupełnienia braków wniosku w terminie 7 dni, poprzez złożenie dokumentów zaświadczających co najmniej 4-letni okres zatrudnienia, o którym mowa w art. 66 ust. 2 P.a, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W odpowiedzi z 5 kwietnia 2024 r. Strona podniosła, że zatrudnienie w biurze posłanki do Parlamentu Europejskiego jest zatrudnieniem, o którym mowa w art. 66 ust. 2 pkt 4 P.a., ze względu na formę i miejsce zatrudnienia - w urzędzie organu władzy publicznej - oraz ze względu na zakres wykonywanych obowiązków, bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej. Odwołująca podniosła, że posiada roczny okres zatrudnienia przez posłankę do Parlamentu Europejskiego oraz doświadczenie zawodowe zdobyte w kancelarii adwokackiej i Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich.
Postanowieniem z 5 kwietnia 2024 r. Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej, na podstawie art. 78a ust. 4 w zw. z art. 66 ust. 2 oraz art. 75c ust. 5 P.a., pozostawił bez rozpoznania wniosek Strony o dopuszczenie do egzaminu adwokackiego. W uzasadnieniu postanowienia Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej stwierdził, że dokumenty złożone przez Stronę nie stanowią uzupełnienia brakującego wymaganego 4- letniego okresu zatrudnienia, gdyż praca w biurze posłanki do Parlamentu Europejskiego nie spełnia wymagań przepisów art. 66 ust. 2, w szczególności pkt. 4 P.a. Postanowienie wraz z pouczeniem doręczono Stronie 10 kwietnia 2024 r., 11 kwietnia 2024 r. Strona złożyła zażalenie na to postanowienie, które wpłynęło do organu odwoławczego wraz z aktami sprawy 12 kwietnia 2024 r.
Rozpoznając zażalenie od postanowienia I instancji Minister, po przytoczeniu mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa wskazał, że Strona przedłożyła umowę o pracę oraz świadectwo pracy, potwierdzające zatrudnienie w biurze posłanki do Parlamentu Europejskiego S. S. od 4 stycznia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. w wymiarze 1/1 etatu na stanowisku krajowej asystentki parlamentarnej ds. praw człowieka i praworządności i stwierdził, że jakkolwiek bez wątpienia Parlament Europejski jest organem władzy publicznej pełniącym funkcję prawodawczą, to z załączonych dokumentów wynika bezspornie, że w okresie 11 miesięcy i 28 dni Strona wykonywała ww. pracę na postawie umowy zawartej z posłanką do Parlamentu Europejskiego. Stronami umowy były posłanka i Strona, zatem to posłanka - a nie Parlament Europejski - była pracodawcą Strony, co wprost wynika z zapisów części III art. 1.1 umowy. Zdaniem MS, twierdzenie, że każda umowa zawarta przez posła jest w pewnym sensie umową zawartą z Parlamentem Europejskim nie zasługuje na aprobatę. Istotna jest bowiem treść załączonej do wniosku umowy, z której wynika, że Strona była pracownicą biura posłanki, co stwierdza również przedstawione zaświadczenie dyrektora biura. Nie zmienia tej oceny akcentowane przez Stronę zawarcie umowy przy wykorzystaniu wzorcowego formularza, bowiem dla oceny stron tego stosunku prawnego rozstrzygające znaczenie ma treść umowy, a nie jej forma w znaczeniu technicznym.
Organ podkreślił, że biuro posła do Parlamentu Europejskiego jest jednostką organizacyjną tworzoną w celu obsługi działalności poselskiej. Biura spełniają funkcje pomocnicze dla działalności posłów, stanowiąc ich zaplecze techniczno-organizacyjne, nie realizują zadań z zakresu administracji publicznej, a jedynie zadania zlecone przez posła, na co wskazuje m.in. fakt zatrudniania przez posła pracowników we własnym imieniu. Biura poselskie nie są częścią Parlamentu Europejskiego, jak również nie stanowią organów władzy i nie mają statusu urzędu.
W świetle powyższego, w ocenie organu, biura posłanki do Parlamentu Europejskiego nie sposób uznać za urząd organu władzy publicznej, o którym mowa w art. 66 ust. 2 pkt 4 P.a., zarówno w znaczeniu ustrojowym, jak i funkcjonalnym, skoro ustawa nie przyznaje mu kompetencji o charakterze władczym (imperium).
Minister stwierdził również, że Rzecznik Praw Obywatelskich niewątpliwie stanowi konstytucyjny organ władzy publicznej, zaś rodzaj wykonywanych przez Stronę czynności na stanowiskach referenta prawnego i starszego radcy, opisanych w załączonym zaświadczeniu, spełnia wymogi wskazane w art. 66 ust. 2 pkt 4 P.a. Organ jednak zauważył, że czasokres zatrudnienia Strony w tym urzędzie wyniósł 1 rok, 11 miesięcy i 25 dni (od 7 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2020 r.), co nie pozwala na przyjęcie, że warunek ustawowy wykonywania czynności związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez wymagany okres został spełniony.
Odnośnie zaś do okresu zatrudnienia Strony w kancelarii adwokackiej w charakterze aplikantki adwokackiej MS wskazał, że w art. 77b P.a., prawodawca wyraźnie przewidział dwie odrębne drogi, uprawniające do przystąpienia do egzaminu adwokackiego - ukończenie aplikacji adwokackiej i uzyskanie zaświadczenia o jej odbyciu oraz dodatkową, poza aplikacyjną dla osób, które legitymują się określonym rodzajem doświadczenia zawodowego, wyliczonym enumeratywnie w art. 66 ust. 2 P.a. Inne są ustawowe warunki, które muszą być spełnione dla dopuszczenia do egzaminu i wykazania swego tytułu dla obu tych grup uprawnionych, odrębnie została również określona właściwość miejscowa komisji na potrzeby złożenia wniosku, co wynika z treści art. 78a ust.2-4 P.a. W ocenie Ministra tych dwóch dróg nie należy zatem łączyć. Nie można więc utożsamiać zatrudnienia w czasie odbywania aplikacji adwokackiej na stanowisku aplikanta z zatrudnieniem osoby, która swe uprawnienie do przystąpienia do egzaminu wywodzi z innego tytułu, niż ukończenie aplikacji, tj. z tytułu zdobycia określonej praktyki prawniczej.
Zdaniem organu, Strona nie wykazała zatem wymaganego art. 66 ust. 2 pkt 3 i 4 P.a., zatrudnienia uprawniającego do przystąpienia do egzaminu adwokackiego bez odbycia aplikacji.
Pismem z 6 czerwca 2024 r. Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie MS z 19 kwietnia 2024 r., zaskarżając je w całości, wnosząc o jego uchylenie, zobowiązanie organu do wydania postanowienia o dopuszczeniu do egzaminu adwokackiego bez wymogu odbycia aplikacji adwokackiej w 2025 r. oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.
Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 144 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7 i art. 77 §1 K.p.a., poprzez niewyczerpujące, niewszechstronne i wybiórcze rozpatrzenie materiału dowodowego polegające na zupełnym pominięciu treści załączonych do podania zaświadczeń, wskazujących na wykonywane w okresie zatrudnienia zadania, a w konsekwencji błędne ustalenie, iż załączone do podania dokumenty oraz wyjaśnienia złożone w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia braków podania nie pozwalały stwierdzić, że zostały spełnione warunki dopuszczenia do egzaminu adwokackiego bez ukończenia aplikacji adwokackiej,
2) art. 144 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 9 w zw. z art. 64 § 2 K.p.a. w zw. z art. 75c ust. 4 w zw. z art. 78a ust. 5 P.a., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji, mimo iż zostało wydane z naruszeniem ww. zasad i przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. sformułowanie wezwania do uzupełnienia braków podania w sposób ogólny, niewyczerpujący, a w konsekwencji uniemożliwiający ustalenie bez żadnych wątpliwości jakie było oczekiwanie organu, w wyniku czego niemożliwe było uzupełnienie wniosku w sposób, który pozwoliłby organowi wydać postanowienie pozytywne,
3) art. 144 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 8, w zw. z art. 12 § 1 i 2 w zw. z art. 35 § 2 K.p.a. w zw. z art. 6 Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (dalej: "EKPC"), poprzez naruszenie obowiązku rozpoznania sprawy niezwłocznie, tj. wydanie przez organ I instancji postanowienia po 37 dniach od wniesienia podania, podczas gdy charakter sprawy dotyczącej dopuszczenia do egzaminu adwokackiego, w tym zwłaszcza zbliżający się wówczas wyznaczony termin tego egzaminu, a także fakt złożenia wraz z podaniem obszernej dokumentacji stanowiącej materiał dowodowy i zgodnej z wymogami art. 78a ust. 4 P.a., wskazywały na możliwość i konieczność rozpoznania sprawy szybciej, co postawiło Skarżącą w utrzymującej się do dnia egzaminu sytuacji niepewności co do sytuacji prawnej, a także pozbawiło Skarżącą prawa do rzetelnego procesu, tj. sądowej kontroli działań administracji publicznej w tej sprawie, w terminie, który umożliwiłby rozpoznanie jej przed egzaminem adwokackim w 2024 r.,
4) art. art. 66 ust. 2 pkt 4 P.a., poprzez jego błędną wykładnię, polegająca na uznaniu, że zatrudnienie jako asystentka krajowa ds. praworządności i praw człowieka przez Posłankę do Parlamentu Europejskiego nie spełnia wymogów, o których mowa w tym przepisie, a w konsekwencji uznanie, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki dopuszczenia do egzaminu adwokackiego bez ukończenia aplikacji adwokackiej,
5) art. 66 ust. 2 pkt 3 P.a., poprzez jego błędną wykładnię, polegająca na uznaniu, że zatrudnienie w kancelarii adwokackiej na stanowisku aplikantki adwokackiej wyklucza możliwość spełnienia warunku wykonywania na podstawie umowy o pracę czynności wymagających wiedzy prawniczej bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca podniosła m.in., że wniosek złożyła w pierwszym możliwym terminie, 28 lutego 2024 r., tj. dzień po tym, kiedy na stronie internetowej Okręgowej Rady Adwokackiej w W. pojawił się aktualny formularz oraz wzory innych dokumentów koniecznych do załączenia do wniosku. Skarżąca wskazała, że 3 kwietnia br., a zatem 35 dni po złożeniu wniosku, zostało Skarżącej doręczone wezwanie do uzupełnienia braków podania w trybie art.64 § 2 K.p.a. w zw. z art. 75c ust. 4 w zw. z art. 78a ust. 5 P.a.. W odpowiedzi na wezwanie niezwłocznie - 5 kwietnia 2024 r., Skarżąca złożyła uzupełnienie wniosku, zawierające wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych zatrudnienia przez Posłankę do Parlamentu Europejskiego. Postanowieniem z 5 kwietnia 2024 r. (doręczonym 10 kwietnia 2024 r.) organ pozostawił zgłoszenie Skarżącej bez rozpoznania. Skarżąca podkreśliła, że organ I instancji rozstrzygnął sprawę po 37 dniach od zgłoszenia podania, przekraczając tym samym termin ustawowy, co ze względu na szczególne okoliczności sprawy należy uznać za niedopuszczalne.
Skarżąca wskazał następnie, że Przewodniczący Komisji wezwał Skarżącą do uzupełnienia braków formalnych podania, wskazując na konieczność złożenia dokumentów - które w ocenie Skarżącej zostały już załączone na etapie składania wniosku, a nadto zobowiązał do wykazania, że zatrudnienie przez Posłankę do Parlamentu Europejskiego spełnia kryteria ustawowe. Również tę okoliczność wszystkie załączone do wniosku dokumenty już w ocenie Skarżącej wykazywały, a w wezwaniu nie wskazano co do których konkretnie okoliczności organ ma wątpliwości lub jakie dokumenty powinny być złożone, aby te wątpliwości wyjaśnić. Zdaniem Skarżącej, nie sposób więc stwierdzić, że ww. wezwanie do uzupełnienia braków podania spełniało wymogi wynikające z art. 64 § 2 K.p.a. oraz z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, zwłaszcza art. 9 K.p.a.
Skarżąca podkreśliła, że gdyby Przewodniczący wskazał szczegółowo i jasno gdzie i dlaczego dostrzega braki podania, Skarżąca mogłaby uzyskać możliwość uzupełnienia wniosku w sposób skutkujący pozytywnym rozstrzygnięciem sprawy przez organ I instancji - na przykład pozyskując i składając dodatkowe dokumenty dotyczące zatrudnienia przez Posłankę do Parlamentu Europejskiego. Złożenie zupełnie innych dokumentów, dotyczących zatrudnienia w innym miejscu i innym czasie niewskazanym wcześniej w podaniu (czego - jak się wydaje - oczekiwał organ w wezwaniu), nie było możliwe do zrealizowania, gdyż oczywiście wszystkie dotychczasowe miejsca i okoliczności zatrudnienia Skarżąca wykazała już w podaniu. Takie żądanie było więc de facto niemożliwe do zrealizowania.
Skarżąca dodała, że w uzasadnieniu postanowienia organu I instancji nie sprecyzowano z jakich przyczyn w ocenie organu wymogi ustawowe nie zostały spełnione, a tym samym trudno stwierdzić, czy i jak oceniono zgromadzone w sprawie dowody. Ogólne stwierdzenie, iż “Biuro Posłanki do Parlamentu Europejskiego nie spełnia wymagań przepisów art. 66 ust. 2, w szczególności pkt 4" pozwala natomiast przypuszczać, zdaniem Skarżącej, że organ w ogóle nie wziął pod uwagę wyjaśnień przedstawionych w piśmie Skarżącej z 5 kwietnia 2024 r. a tym samym ocenił dowody w sposób wybiórczy i niewszechstronny.
Skarżąca stwierdziła również, że argumentacja organu, iż okres zatrudnienia w kancelarii adwokackiej w charakterze aplikantki nie spełnia wymogu samodzielności, zupełnie pomija opisane w zaświadczeniu dotyczącym okresu zatrudnienia wykonywane przez Skarżącą zadania.
Skarżąca wyjaśniła, że w świetle postanowień Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej i Traktatu o Unii Europejskiej nie ulega wątpliwości, że Parlament Europejski jest organem władzy publicznej, a jedną z jego głównych funkcji jest funkcja prawodawcza. Posłowie i Posłanki do Parlamentu Europejskiego, jako przedstawiciele i przedstawicielki obywateli i obywatelek Unii, tworzą Parlament, pełnią więc funkcję publiczną w ramach działalności organu, do którego zostali wybrani. Odnosząc więc to do przywołanej powyżej definicji urzędu, można stwierdzić, że aparat pomocniczy umożliwiający sprawowanie władzy publicznej przez Posła lub Posłankę do PE jest urzędem organu władzy publicznej, nawet gdyby w wielkości, formie czy strukturze odbiegał np. od urzędów organów administracji rządowej czy samorządowej szczebla krajowego. Zatrudnienie w celu pomocy bezpośrednio związanej z pełnieniem mandatu poselskiego przez europosła (a więc sprawowania przez niego funkcji publicznej) następuje w każdym wypadku w oparciu o przepisy Decyzji ustanawiającej przepisy wykonawcze do Statutu Posła do Parlamentu Europejskiego (z dnia 19 maja i 9 lipca 2008 r., 2009/C159/01, Dz.U.UE.C.2009.159.1). W zasadach ogólnych zdefiniowanych w art. 30 tej decyzji sprecyzowano m.in., iż Poseł lub Posłanka mogą korzystać z usług (lub zatrudniać) akredytowanych asystentów parlamentarnych lub asystentów krajowych, w każdym wypadku na warunkach wskazanych w ww. Decyzji, a w przypadku asystentów krajowych z dodatkowym uwzględnieniem przepisów prawa krajowego. Obowiązek uwzględnienia krajowego prawa pracy materializuje się np. w konieczności regulowania stosownych składek lub wystawienia świadectwa pracy, co krajowe Biuro Posłanki realizuje pełniąc w tym kontekście wyłącznie funkcje administracyjne. Pracodawcą jest bowiem Poseł lub Posłanka, działając w granicach swojego mandatu, koszty zatrudnienia ponosi Parlament Europejski, a celem zatrudnienia jest wsparcie bezpośrednio związane ze sprawowaniem przez Posła lub Posłankę mandatu poselskiego. Odnosząc powyższe do kwestii zatrudnienia Skarżąca podkreśliła, że umowa o pracę załączona do wniosku z 28 lutego 2024 r. została sporządzona na wzorze Parlamentu Europejskiego, w oparciu o ww. przepisy wykonawcze do Statutu Posła, a zgodnie z jej art. 1 pkt 2, w celu bezpośredniego wsparcia wykonywania przez Posłankę S. S. mandatu poselskiego - innymi słowy, w celu pomocy prawnej na rzecz wykonywania przez Posłankę funkcji publicznych w ramach organu władzy publicznej jakim jest Parlament Europejski.
Zdaniem Skarżącej, nie ma racji organ twierdząc, iż biuro Posłanki stanowi wyłącznie wsparcie organizacyjno-techniczne, a Posłanka zatrudnia we własnym imieniu. Stanowisko organu wydaje się sugerować, iż jest to zatrudnienie o charakterze prywatno-prawnym - co świadczy o wybiórczej analizie materiału dowodowego. Podczas gdy osoby zatrudnione w celu np. wsparcia administracyjnego czy organizacyjnego faktycznie mogą być postrzegane jako realizujące zadania na rzecz prywatnych aktywności Posła, analiza załączonego do zgłoszenia Skarżącej zaświadczenia oraz umowy o pracę wskazywały już na realizację zadań związanych ze świadczeniem pomocy prawnej związanej ściśle z procesem ustawodawczym Parlamentu Europejskiego.
Zdaniem Skarżącej organ zupełnie pominął, że realizowane przez Skarżącą w ramach zatrudnienia obowiązki koncentrowały się na zadaniach ściśle prawniczych. Należało do nich przygotowywanie analiz prawnych (np. w przedmiocie skuteczności ochrony przed przemocą ze względu na płeć w prawie Unii Europejskiej), opinii prawnych (np. w przedmiocie możliwości nowelizacji Kodeksu karnego pod kątem zwiększenia ochrony przed przemocą domową), a także projektów dokumentów związanych z procesem legislacyjnym Parlamentu Europejskiego, w tym zwłaszcza poprawek do procedowanych projektów aktów prawnych oraz komentarzy do poprawek proponowanych przez inne organy lub instytucje.
Zdaniem Skarżącej, za zupełnie nieuzasadnioną należy uznać przedstawioną przez organ wykładnię art. 66 ust. 2 pkt 3 P.a., z której wynika, iż zatrudnienie w kancelarii adwokackiej patronki w czasie aplikacji adwokackiej wyklucza możliwość spełnienia kryterium zdobycia doświadczenia zawodowego, o którym mowa w tym przepisie.
W odpowiedzi na skargę MS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskrzonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza przepisy prawa w sposób uzasadniający jego uchylenie.
W niniejszej sprawie organ I instancji pozostawił bez rozpoznania wniosek Skarżącej o dopuszczenie do egzaminu adwokackiego bez ukończenia aplikacji, na podstawie art. 66 ust. 2 pkt 3 i pkt 4 P.a. Organy obu instancji uznały, że Skarżąca nie przedstawiła dokumentów potwierdzających spełnienie przesłanek z art. 66 ust. 2 pkt 3 i pkt 4 P.a., stwierdzając, że zatrudnienie przez europosłankę w biurze posłanki do Parlamentu Europejskiego nie stanowi zatrudnienia, o którym mowa w art. 66 ust. 2 pkt 4 P.a. Minister ponadto uznał, że zatrudnienie przez kancelarią adwokacką na stanowisku aplikantki adwokackiej nie stanowi zatrudnienia, o którym mowa w art. 66 ust. 2 pkt 3 P.a.
Zgodnie z art. 66 ust. 2 pkt 3 i pkt 4 P.a. do egzaminu adwokackiego składanego przed komisją, o której mowa w art. 78, bez odbycia aplikacji adwokackiej, mogą przystąpić: 3) osoby, które po ukończeniu wyższych studiów prawniczych przez okres co najmniej 4 lat w okresie nie dłuższym niż 6 lat przed złożeniem wniosku o dopuszczenie do egzaminu wykonywały na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 4a ust. 1, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych; 4) osoby, które po ukończeniu wyższych studiów prawniczych przez okres co najmniej 4 lat w okresie nie dłuższym niż 6 lat przed złożeniem wniosku o dopuszczenie do egzaminu były zatrudnione w urzędach organów władzy publicznej i wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów.
Odnosząc do zatrudnienia Skarżącej przez europosłankę w biurze posłanki do Parlamentu Europejskiego należy zauważyć, że z treści art. 66 ust. 2 pkt 4 P.a. wynika, że na podstawie tej przesłanki do egzaminu adwokackiego bez odbycia aplikacji adwokackiej mogą przystąpić osoby które spełniają kumulatywnie trzy wymogi: 1) ukończyły wyższe studia prawnicze oraz w terminie wskazanym w tym przepisie 2) były zatrudnione w urzędach organów władzy publicznej 3) i wykonywały na rzecz tych urzędów wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej.
Organy obu instancji uznały, że Skarżący nie spełniła drugiego z tych wymogów, a więc zatrudnienia w urzędach organów władzy publicznej. Organ pierwszej instancji stwierdził, że praca w biurze posłanki do Parlamentu Europejskiego nie spełnia wymagań art. 66 ust. 2 w szczególności pkt 4 P.a. MS stwierdził natomiast, że biura posłanki do Parlamentu Europejskiego nie sposób uznać za urząd organu władzy publicznej, o którym mowa w art. 66 ust. 2 pkt 4 P.a.
Sąd zgadza się z powyższym stanowiskiem organów. Należy stwierdzić, że Minister słusznie wskazał, że przez organy władzy publicznej należy rozumieć organy dysponujące z mocy ustawy kompetencjami władczymi (imperium), w szczególności związanymi z możliwością władczego kształtowania sytuacji jednostki. Organami władzy publicznej w znaczeniu ustrojowym są organy państwa i samorządu terytorialnego, w znaczeniu funkcjonalnym są to również inne organy, którym ustawa przekazała kompetencje o charakterze władczym. Należy również zgodzić się z Ministrem, że Parlament Europejski jako unijny organ prawodawczy jest organem władzy publicznej, jednak europosłowie, niewątpliwie pełniący funkcje publiczne, nie są organami władzy publicznej. Nie posiadają bowiem samodzielnie władczych kompetencji czy to prawodawczych, wykonawczych, czy też sądowniczych.
Skarżąca w niniejszej sprawie przedłożyła umowę o pracę z posłanką do Parlamentu Europejskiego na czas określony od 4 stycznia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. w wymiarze 100 % etatu na stanowisku krajowej asystentki parlamentarnej, świadectwo pracy z 31 grudnia 2021 r. oraz zaświadczenie z 7 lutego 2024 r. wystawione przez dyrektora biura. Dokumenty te jednak nie potwierdzają zatrudnienia Skarżącej w urzędzie organu władzy publicznej. W świetle tych dokumentów bowiem Skarżąca została zatrudniona w biurze posłanki do Parlamentu Europejskiego, nie w Parlamencie Europejskim i jej pracodawcą była posłanka do Parlamentu Europejskiego. Biuro posła do Parlamentu Europejskiego stanowiące, jak wskazuje organ, jednostkę organizacyjną tworzoną w celu obsługi działalności poselskiej pomaga posłowi w realizacji jego funkcji publicznych, jednak nie umożliwia posłowi sprawowanie władzy publicznej, której posłowie samodzielnie nie sprawują. Zatrudnienie zatem Skarżącej w oparciu o Decyzję ustanawiającą przepisy wykonawcze do Statutu Posła do Parlamentu Europejskiego (z dnia 19 maja i 9 lipca 2008 r., 2009/C 159/01, Dz.U.UE.C.2009.159.1), na podstawie umowy o pracę sporządzoną na wzorze Parlamentu Europejskiego w oparciu o przepisy wykonawcze do Statutu Posła do Parlamentu Europejskiego, nie oznacza, że biuro poselskie jest częścią Parlamentu Europejskiego i że jest ono urzędem organu władzy publicznej.
Podkreślenia również wymaga, że organy obu instancji nie zakwestionowały charakteru realizowanych przez Skarżącą zadań w ramach zawartej z europosłanką umową o pracę. Organy zatem nie stwierdziły, że wykonywane w ramach omawianej umowy o pracę przez Skarżącą zadania nie stanowiły wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej. Podstawą faktyczną stwierdzenia, iż Skarżąca nie przedłożyła dokumentów potwierdzających spełnienie przesłanki z art. 66 ust. 2 pkt 4 P.a., było brak przedstawienia dokumentów potwierdzających zatrudnienie Skarżącej w urzędzie organu władzy publicznej. Nie można zatem uznać za zasadny zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organ art. 144 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7 i art. 77 §1 K.p.a., poprzez niewyczerpujące, niewszechstronne i wybiórcze rozpatrzenie materiału dowodowego polegające na zupełnym pominięciu treści załączonych do podania zaświadczeń, wskazujących na wykonywane w okresie zatrudnienia zadania oraz wyjaśnień złożonych w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia braków podania.
W konsekwencji, z powyżej wskazanych względów, za niezasadny należy również uznać zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organ art. 66 ust. 2 pkt 4 P.a., poprzez jego błędną wykładnię, polegająca na uznaniu, że zatrudnienie jako asystentka krajowa ds. praworządności i praw człowieka przez posłankę do Parlamentu Europejskiego nie spełnia wymogów, o których mowa w tym przepisie. Skarżąca bowiem, jak zostało to powyżej wyjaśnione, nie została zatrudniona na tym stanowisku w urzędzie organu władzy publicznej.
Sąd stwierdza, że nie można uznać za skuteczny zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organ art. 144 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 9 w zw. z art. 64 § 2 K.p.a. w zw. z art. 75c ust. 4 w zw. z art. 78a ust. 5 P.a., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji, mimo iż zostało wydane z naruszeniem ww. zasad i przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. sformułowanie wezwania do uzupełnienia braków podania w sposób ogólny, niewyczerpujący, a w konsekwencji uniemożliwiający ustalenie bez żadnych wątpliwości jakie było oczekiwanie organu, w wyniku czego niemożliwe było uzupełnienie wniosku w sposób, który pozwoliłby organowi wydać postanowienie pozytywne.
Zgodnie z art. 78a ust. 4 pkt 6 i 7 P.a., osoby uprawnione do przystąpienia do egzaminu adwokackiego bez odbycia aplikacji dołączają do wniosku odpowiednio dokumenty wskazane w tym przepisie, w tym dokumenty zaświadczające co najmniej 4-letni okres wykonywania na podstawie umowy o pracę lub umów cywilnoprawnych wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 4a ust. 1, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych; dokumenty zaświadczające co najmniej 4-letni okres zatrudnienia w urzędach organów władzy publicznej i wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów.
Jak wynika z art. 78a ust. 5 pkt 2 P.a., osoby, o których mowa w ust. 4 - składają wniosek najpóźniej w terminie 45 dni - przed dniem rozpoczęcia egzaminu adwokackiego. Przepisy art. 75c ust. 4-9 stosuje się odpowiednio.
W świetle natomiast art. 75c ust. 5 P.a., jeżeli kandydat nie uzupełni braków formalnych zgłoszenia zgodnie z ust. 4 lub nie spełni warunku, o którym mowa w ust. 2a, zgłoszenie pozostawia się bez rozpoznania. O pozostawieniu zgłoszenia bez rozpoznania przewodniczący komisji kwalifikacyjnej orzeka postanowieniem i zawiadamia kandydata listem poleconym za poświadczeniem odbioru. Na postanowienie przysługuje zażalenie do Ministra Sprawiedliwości. Jeżeli zażalenie jest uzasadnione, przewodniczący komisji kwalifikacyjnej może, nie przesyłając akt Ministrowi Sprawiedliwości, uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę rozpoznać na nowo.
W niniejszej sprawie, Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej pismem z 22 marca 2024 r., wezwał Skarżącą do uzupełnienia braków wniosku o dopuszczenie Skarżącej do egzaminu adwokackiego bez odbycia aplikacji adwokackiej, w terminie 7 dni, poprzez złożenie dokumentów zaświadczających co najmniej 4-letni okres zatrudnienia, o którym mowa w art. 66 ust. 2 P.a, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie organu I instancji nie przedłożyła żadnych dodatkowych umów zatrudnienia niż przedłożone wraz z wnioskiem z 28 lutego 2024 r. Jednocześnie Skarżąca w skardze wyjaśniła, że złożenie zupełnie innych dokumentów, dotyczących zatrudnienia w innym miejscu i innym czasie niewskazanym wcześniej w podaniu (czego - jak się wydaje - oczekiwał organ w wezwaniu), nie było możliwe do zrealizowania, gdyż oczywiście wszystkie dotychczasowe miejsca i okoliczności zatrudnienia Skarżąca wykazała już w podaniu. W tej sytuacji zarzucane przez Skarżącą sformułowanie przez organ I instancji wezwania do uzupełnienia braków podania w sposób ogólny, niewyczerpujący, a w konsekwencji uniemożliwiający ustalenie bez żadnych wątpliwości jakie było oczekiwanie organu, nie miało istotnego wpływu na podjęte w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie. Skarżąca w istocie prawidłowo zrozumiała wezwanie organu I instancji do uzupełnienia braków Jej wniosku i nie mogła przedstawić, jak sama wyjaśniła, innych miejsc zatrudnienia niż wskazane we wniosku. Wszelkie natomiast dodatkowe wyjaśnienia w tym zakresie nie mogły wpłynąć na charakter jednostki w jakiej zatrudniona była Skarżącej (biuro poselskie posłanki do Parlamentu Europejskiego) na podstawie umowy z europosłanką.
W tych okolicznościach, w ocenie Sądu, Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej, zgodnie z procedurą uregulowaną w art. 75c ust. 5 w zw. z art. 78a ust. 4 i ust. 5 pkt 2 P.a., prawidłowo pozostawił postanowieniem z 5 kwietnia 2024 r., wniosek Skarżącej bez rozpoznania, a MS utrzymał je w mocy zaskarżonym postanowieniem.
Sąd stwierdza, że nieskuteczny jest zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organ art. 144 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 8, w zw. z art. 12 § 1 i 2 w zw. z art. 35 § 2 K.p.a. w zw. z art. 6 Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (dalej: "EKPC"), poprzez naruszenie obowiązku rozpoznania sprawy niezwłocznie. Niezależnie od okoliczności że postępowanie w niniejszej sprawie zakończyło się wydaniem zaskarżonego postanowienia z 19 kwietnia 2024 r., a więc przed terminem egzaminu aplikanckiego wyznaczonego na dni 23-26 kwietnia 2024 r., należy zauważyć, że ustawodawca uregulował w art. 37 K.p.a., odrębny tryb postępowania związany z bezczynnością organu w postępowaniu administracyjnym oraz przewlekłością postępowania, w którym zapadłe rozstrzygniecie podlega skardze do sądu administracyjnego. Dlatego podniesiony w skardze zarzut przewlekłości postępowania nie może stanowić skutecznej podstawy wzruszenia zaskarżonego postanowienia, tym bardziej, że podstawą uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcie z przyczyn proceduralnych może być naruszenie przepisów postępowania, które może mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Takiego charakteru nie ma natomiast przekroczenie ustawowego terminu załatwienia sprawy.
Sąd uznał, że niezasadny jest także zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organ art. 66 ust. 2 pkt 3 P.a., poprzez jego błędną wykładnię, polegająca na uznaniu, że zatrudnienie w kancelarii adwokackiej na stanowisku aplikantki adwokackiej wyklucza możliwość spełnienia warunku wykonywania na podstawie umowy o pracę czynności wymagających wiedzy prawniczej bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata, ponieważ przedstawiona przez Skarżącą dokumentacja – umowa o pracę z Kancelarią Adwokacką adwokat A.M. z 1 lutego 2022 r. na czas nieokreślony na stanowisku aplikantki adwokackiej, w wymiarze czasu pracy 3/5 etatu z aneksem z 1 października 2022 r. w zakresie zwiększenia wymiaru pracy do 4/5 etatu oraz zaświadczenie z 6 lutego 2024 r. adwokat A.M. potwierdzające ww. zatrudnienie oraz zakres obowiązków – nie wskazuje na spełnienie przez Skarżącą przesłanki z art. 66 ust. 2 pkt 3 P.a., ze względu na sam okres wykonywania pracy przez Skarżącą na podstawie tej umowy od 1 lutego 2022 r., do 6 lutego 2024 r.
W świetle powyższego Sąd oceniając zaskarżone postanowienie nie stwierdził uchybień w zakresie stosowania przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, także takich których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.
Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł jak w sentencji.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w myśl art. 119 pkt 2 tej ustawy.