VI SA/WA 2362/21

VI SA/Wa 2362/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-02-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Dziedzic-Chojnacka /sprawozdawca/
Magdalena Maliszewska
Urszula Wilk /przewodniczący/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenia
Sygn. powiązane
II GSK 1130/22 - Wyrok NSA z 2025-06-05
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1373
art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 85 ust. 4, art. 69 ust. 1, art. 109 ust. 3
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - t.j.
Dz.U. 2019 poz 300
art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 13 pkt 2
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
Dz.U. 2020 poz 1740
art. 750, art. 627, art. 628, art. 734, art. 355 par. 1
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 75 par. 1, art. 6, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3, art. 108 par. 1, art. 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 374
art. 15 zzs in. 4 ust. 3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Dz.U. 2020 poz 875
art. 46 pkt 21
Ustawa z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS- CoV-2
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Wilk Sędziowie Sędzia WSA Dorota Dziedzic-Chojnacka (spr.) Sędzia WSA Magdalena Maliszewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 lutego 2022 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2021 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ"), działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 i 6 oraz na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1373 ze zm., dalej: "ustawa o świadczeniach") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej "kpa"), w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935), po rozpatrzeniu odwołania E. B. (dalej: "płatnik", "strona" lub "skarżący"), utrzymał w mocy decyzję dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Dyrektor OW NFZ") z [...] marca 2017 r. ustalającą, że S.B. (dalej: "zainteresowany" lub "uczestnik") podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba wykonująca umowy o świadczenie usług w rozumieniu art. 750 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2019 r., poz. 1145 ze zm., dalej "kc"), zawarte z płatnikiem składek w okresie od 1 listopada 2014 r. do 30 listopada 2014 r.
Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym:
Pismem z 19 grudnia 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] (dalej: "ZUS") zwrócił się do Dyrektora OW NFZ z wnioskiem o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym zainteresowanego z tytułu wykonywania pracy na postawie umowy cywilnoprawnej zawartej z płatnikiem składek w okresie wskazanym w zaskarżonej decyzji.
Decyzją z [...] marca 2017 r. Dyrektor OW NFZ stwierdził, że zainteresowany podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, jako osoba wykonująca w okresie wskazanym w decyzji umowy o świadczenie usług w rozumieniu art. 750 kc zawarte z płatnikiem składek.
Prezes NFZ decyzją z [...] czerwca 2021 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji tej Prezes NFZ podniósł, że z analizy materiału dowodowego przekazanego przez wnioskodawcę wynika, iż płatnik składek zawierał z 54. osobami cykliczne umowy nazwane "umowami o dzieło", na zmontowywanie elementów złączy meblowych. Gotowe elementy złączy meblowych osoby pobierały od płatnika, a następnie je montowały.
W trakcie postępowania kontrolnego wykazano, że pomiędzy zainteresowanym a płatnikiem składek zawarto "umowę o dzieło" z 1 listopada 2014 r. zgodnie z którą Wykonawca zobowiązuje się do wykonania pracy pt. "zmontowanie elementów złączy meblowych" w terminie do dnia 30.11.2014 r. Zgodnie z przedmiotową umową Wykonawcy za wykonanie "dzieła" przysługuje wynagrodzenie w wysokości 64,64 zł brutto.
Z postanowień tej umowy wynika ponadto, iż odbiór dzieła odbywał się w siedzibie Zamawiającego.
Jak wynika z informacji przekazanych we wniosku wszczynającym niniejsze postępowanie, płatnik składek nie zgłosił do ubezpieczenia zdrowotnego zainteresowanego w związku w wykonywaniem przedmiotowej umowy.
Skarżący nie złożył żadnych dokumentów i wyjaśnień.
Organ podkreślił, że nazwa umowy nie przesądza o jej rodzaju. Jeśli bowiem nazwa nie odpowiada istocie umowy, należy badać samą treść umowy.
Prezes NFZ podzielił stanowisko Dyrektora OW NFZ w zakresie tego, że w świetle ustalonego stanu faktycznego i obowiązujących przepisów prawa przedstawioną umowę należy uznać za umowę o świadczenie usług, do której odpowiednie zastosowanie mają przepisy o zleceniu. Wykonawca ma bowiem wykonać określone czynności z zachowaniem należytej staranności, a zatem przy realizacji umowy mamy do czynienia z wykonywaniem czynności faktycznych polegających na zmontowaniu elementów złączy meblowych. W ocenie organu konkretyzacja rezultatu w tego rodzaju umowach nie jest możliwa. Wykonawca mógł jedynie podjąć czynności faktyczne w celu osiągnięcia skutku, a nie rezultatu.
Prezes NFZ podkreślił, że w orzecznictwie podkreśla się, iż dzieło powinno mieć byt samoistny, niezależny od działania wykonawcy oraz cechować się możliwością uzyskania samodzielnej wartości w obrocie. Organ nie zgodził się zatem ze stanowiskiem płatnika składek prezentowanym w odwołaniu, jakoby umowa zawarte pomiędzy stronami miała charakter umowy o dzieło.
Jak wynika z dostępnych informacji "zmontowanie elementów złączy meblowych" stanowią jeden z elementów prac, zmierzających do powstania danej rzeczy. Montaż polegał na wkręceniu śrubki, wciśnięciu sztyftu i mimośrodu. Na skutek działania zainteresowanego nie powstała zatem nowa rzecz, która uprzednio nie istniała (dzieło), ale złożony został utworzony jedynie element.
Organ wskazał, że czynności wykonywane przez zainteresowanego nie mają cech szczególnych, związanych z osobistymi właściwościami wykonawcy, nie wymagają od wykonawcy posiadania specyficznych cech czy umiejętności, poza umiejętnościami zawodowymi, wyuczonymi. Praca ta zasadniczo mogła zostać wykonana przez każdą osobę, która nabędzie odpowiednie przygotowanie zawodowe, praktyczne. Tymczasem wkład w postaci wykorzystanych umiejętności praktycznych wykonawcy, wynikających z jego doświadczenia zawodowego w zakresie wykonywanej pracy, jest elementem obowiązku starannego działania. Prezes NFZ nie kwestionował posiadania przez zainteresowanego wiedzy praktycznej i wyuczonych umiejętności w zakresie wykonywanych w oparciu o zawartą umowę prac/robót.
Organ podkreślił, że w niniejszej sprawie prace wykonywane w ramach przedmiotowej umowy były ściśle związane z zakresem działalności firmy lub były niezbędne dla prowadzenia przez firmę działalności o wskazanym profilu. Prace były wykonywane przy użyciu komponentów pochodzących od płatnika składek. Prace wykonywane w ramach zawartej umowy stanowiły część większej całości prac akordowych w zorganizowanej produkcji. Zatem zainteresowany nie wykonywał żadnego dzieła, a jedynie uczestniczył/współuczestniczył w jednym z procesów zmierzających do powstania złączy meblowych. Prace te należy traktować jako realizowanie jakiegoś etapu procesu. Charakter czynności nie stanowił wykonywania określonego dzieła, a jedynie staranne działania poprzez świadczenie określonych powtarzalnych czynności na rzecz zamawiającego, według z góry określonych norm, instrukcji, wytycznych nałożonych przez obowiązujące przepisy lub zamawiającego, poprzez co nie zmierzały one do osiągnięcia konkretnego rezultatu charakterystycznego dla umowy o dzieło. Są to elementy charakterystyczne dla umowy zlecenia, gdzie zlecone czynności faktyczne często wymagają ich powtarzalności. Z uwagi na powyższe trudno również byłoby wskazać, że zainteresowanemu towarzyszyła swoboda w wykonywaniu przedmiotowej umowy.
Organ podniósł, że w analizowanej sprawie, poza ogólnym wskazaniem czynności, tj. "Zmontowanie elementów złączy meblowych" przedmiot umowy nie został określony w sposób charakterystyczny dla umowy o dzieło. Taki brak kryteriów określających pożądany przez zamawiającego wynik (rezultat) umowy prowadzi do wniosku, że przedmiotem zainteresowania zamawiającego jest wykonanie określonych czynności, a nie ich rezultat. W analizowanej sprawie, jak już wyżej zwrócono uwagę, przedmiot umowy został określony w sposób zbyt ogólny, generalny. Strony nie wskazały cech charakterystycznych mającego powstać dzieła, dzięki którym płatnik składek mógłby - dokonując odbioru - sprawdzić poprawność ich
wykonania. W związku z powyższym, przedmiot spornej umowy nie jest poddawany sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych według kryteriów obiektywnych i powszechnie sprawdzalnych.
Możliwość poddania umówionego rezultatu (dzieła) sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych w przypadku spornej umowy nie istnieje również choćby z tego względu, iż nie precyzuje ona, na czym miałaby polegać weryfikacja "dzieła" i do czego konkretnie miał doprowadzić ich wykonawca.
Z samej umowy nie wynika ponadto, iż to zainteresowany, jak w przypadku umów o dzieło - w przeciwieństwie do płatnika składek miał brać na siebie odpowiedzialność wobec osób trzecich za prawidłowe wykonanie dzieła. Wobec powyższego, za skutki czynności wykonywanych przez zainteresowanego odpowiedzialność wobec osób trzecich musiał ponosić zamawiający. Zatem to płatnik składek, a nie zainteresowany w rzeczywistości podlegał odpowiedzialności za wady dzieła. Natomiast zainteresowany zobowiązany był wykonać swoją pracę sumiennie według swojej najlepszej wiedzy, ze starannością, jakiej wymaga zakres i charakter pracy. Tymczasem, możliwość stosowania przepisów o odpowiedzialności za wady jest elementem konstytutywnym umowy o dzieło.
Zważywszy powyższe, organ nie znalazł podstaw prawnych do uchylenia decyzji z [...] marca 2017 r.
W skardze na powyższą decyzję Prezesa NFZ, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący zarzucił naruszenie:
1. zaniechanie należytego zgromadzenia materiału dowodowego w sprawie, w tym pominięcie bądź to zignorowanie zgłaszanych wniosków dowodowych na etapie postępowań przed NFZ. zarówno z dokumentów jak i z osobowych źródeł dowodowych, wskutek czego w sprawie pominięto wszelką inicjatywę dowodową skarżącego, z góry i arbitralnie przyjmując, że dowody te nie mają rzekomo żadnego znaczenia w sprawie. Ponadto zarzucił wadliwą ocenę zgromadzonych dowodów; w wyniku powyższego nastąpiło naruszenie przez organ administracji I instancji przepisów art. 75 § 1 kpa w zw. z art. 78 § 1 i § 2 kpa,
2. w ramach powyższego zarzutu, podnoszę również zarzut nierozpoznanie względnie nieuzasadnionego pominięcia zgłoszonego do sprawy wniosku dowodowych zawartych w odwołaniu od decyzji Dyrektora OW NFZ,
3. rażące naruszenie art. 77 § 1 kpa, poprzez wydanie decyzji przez organy obu instancji bez zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie, a w szczególności w sytuacji zaniechania przesłuchania skarżącego,
4. naruszenie podstawowych zasad procedury administracyjnej określonych w art. 6, art. 8, art. 9, art. 11 kpa skutkujące ostatecznie naruszeniem prawą do obrony interesu skarżącego oraz naruszeniem prawa do wypowiedzenia się w sprawie,
5. naruszenie "art. 108 § 1 kpa, poprzez wadliwe i niepełne uzasadnienie zaskarżonej decyzji",
6. mające wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 80 kpa poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny materiału dowodowego w sprawie i poczynienie wadliwych ustaleń w sprawie;
7. naruszenie prawa formalnego,
- w tym niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności,
- zaniechanie obowiązku zgromadzenia i przeprowadzenia materiału dowodowego na istotne dla sprawy okoliczności,
- oparcie decyzji na niepełnym materiale dowodowym, w tym wyłącznie na treści umów o dzieło i rachunków (których zresztą ocena w świetle treści umów i zasady swobody zawierania umów powinna była prowadzić do wniosku, że skarżący zawarł z zainteresowanym umowy o dzieło jako umowy rezultatu),
8. a nadto naruszenie prawa materialnego, w tym:
- art. 627 KC poprzez jego niezastosowanie,
- art. 734 KC poprzez jego niesłuszne i błędne zastosowanie,
- art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach
- oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych finansowanych ze środków publicznych oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez przyjęcie, że skarżący zawarł z zainteresowanym umowę o świadczenie usług, która podlegać powinna oskładkowaniu składkami na ubezpieczenie zdrowotne, podczas gdy osoba ta zawarła i wykonywała na rzecz skarżącego umowy o dzieło, w ramach których uzyskiwała rezultat materialny, za który była odpowiedzialna i z którego to rezultatu była rozliczana strona
9. oparcie decyzji, w sposób bezkrytyczny na wadliwych i bezzasadnych ustaleniach z protokołu z kontroli ZUS w w/w sprawie, które to ustalenia z kontroli ZUS okazały się wadliwe i sprzeczne ze stanem faktycznym, w tym w szczególności z zeznaniami zainteresowanych, które to zostały przedstawione organowi na piśmie tj. na następujących dokumentach:
1) protokół z przesłuchania przed ZUS L. B.;
2) protokół z przesłuchania przed ZUS D. M.;
3) porozumienie zwarte pomiędzy E. B. a D. M.:
4) porozumienie zwarte pomiędzy E. B. a U. C.;
5) porozumienie zwarte pomiędzy E. B. a D. J.;
6) porozumienie zwarte pomiędzy E. B. a W. K.;
7) porozumienie zwarte pomiędzy E. B. a L. B.;
8) porozumienie zwarte pomiędzy E. B. a A. G.;
9) porozumienie zwarte pomiędzy E. B. a B.P.;
10) porozumienie zwarte pomiędzy E. B. a S. K.;
11) porozumienie zwarte pomiędzy E. B. a M. K.
12) porozumienie zwarte pomiędzy E. B. a M. K..
Zdaniem skarżącego, z powyższych dokumentów jednoznacznie wynika, iż zgodnym celem i zamiarem stron było zawarcie umowy o dzieło, gdyż w szczególności:
- rezultat umów był doprecyzowany na podstawie rysunków technicznych;
- wynagrodzenie było uzależnione od osiągnięcia rezultatu wykonawcy i osiągnięcia go w wyznaczonym terminie;
- wykonawca odpowiadał z tytułu rękojmi np. w przypadku wykonania dzieła niezgodnie z umową musiał poprawić dzieło - za poprawę nie otrzymywał dodatkowego wynagrodzenia;
- umowy cechowały się brakiem stosunku zależności, podporządkowania wykonawcy, nie były wykonywane w miejscu i czasie wskazanym przez zamawiającego, a wykonawca samodzielnie organizował sobie warunki wykonywania umowy o dzieło, ponosząc samodzielnie koszty z tym związane, a nadto mógł dobierać sobie według własnego uznania osoby do pomocy w wykonywaniu umowy;
- wynagrodzenie było określane ryczałtowo przy pomocy cennika, który to określał cenę jednostkową;
- każde wykonane dzieło danego wykonawcy było indywidualnie oznaczane celem ustalenia wykonawcy i dochodzenia ewentualnej odpowiedzialności za wady dzieła.
Podnosząc powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Uczestnik nie zajął stanowiska w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji nie naruszają prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia.
W działaniu organów wydających decyzje Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i zastosowania do jego oceny przepisów prawa. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest wyczerpująca.
Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest charakter prawny zawartej przez zainteresowanego ze skarżącym - jako płatnikiem składek – umowy w okresie wskazanym w decyzji, która to umowa, w ocenie skarżącego, stanowi umowę o dzieło, a w ocenie organu - umowę o świadczenie usług.
Podstawę prawną rozstrzygnięć wydanych w obu instancjach stanowił przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które zostały wymienione w tym przepisie. Należą do nich m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy kc dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące (lit. e). Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdza wprost w art. 6 ust. 1 pkt 4 rozdziału 2, regulującego "Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym", że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m. in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kc stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o tę samą kategorię osób, podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający.
W świetle art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Stosownie natomiast do art. 13 pkt 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300 ze zm.), obowiązkowo ubezpieczeniom tym (społecznym) podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy - od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.
Uznanie zatem, że sporna umowa nie stanowi umowy o dzieło, uregulowanej w art. 627 i nast. kc, lecz umowę świadczenia usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 kc), oznacza, że skarżący jako płatnik składek był zobowiązany do obliczania i pobierania składek z dochodu zainteresowanego oraz ich odprowadzania – na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach.
Zgodnie z art. 627 kc, przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w związku z art. 627 kc, wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski [w:] J. Rajski (red.), System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, Warszawa 2011, s. 390-391).
Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 kc, do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu.
W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 kc, a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, że subsumcja zawartej umowy pod przepis art. 750 kc nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 kc (por. L. Ogiegło [w:] J. Rajski (red.), System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, Warszawa 2011, s. 573 i nast.).
Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 kc i nast., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu - dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania (tak m.in. K. Kołakowski [w:] G. Bieniek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, Warszawa 2006, s. 387). Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił, czy nie.
Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wady (por. wyrok SN z 4 lipca 2013 r., II UK 402/12, LEX nr 1350308, wyrok SN z 3 listopada 1999 r., IV CKN 152/00, OSNC 2001 Nr 4, poz. 63). Poza rezultatami materialnymi istnieją także rezultaty niematerialne, które mogą, ale nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym. W każdym razie takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie jej wynik, dzieło bowiem musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Pomijając wątpliwości odnośnie do uznawania za dzieło rezultatów niematerialnych nieucieleśnionych w rzeczy (por. np. K. Zagrobelny [w:] E. Gniewek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2006, s. 1039; A. Brzozowski (w:) System prawa prywatnego, t. 7, 2004, s. 329-332; J. Szczerski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 1972, s. 1371), wskazać należy, że takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie wynik tej czynności. W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 kc), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat. W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. postanowienie SN z 3 lipca 2012 r., II UK 60/12 - niepublikowane).
Istotnym jest, że kryterium odróżnienia umowy o dzieło od umowy o świadczenie usług stanowi także możliwość poddania umówionego rezultatu (dzieła) sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych (por. wyrok SN z 3 listopada 2000 r., IV CKN 152/00, OSNC 2001, Nr 4, poz. 63 i z 14 listopada 2013 r., II UK 115/13). Sprawdzian taki jest zaś niemożliwy do przeprowadzenia, jeśli strony nie określiły w umowie cech i parametrów indywidualizujących dzieło. Taki brak kryteriów określających pożądany przez zamawiającego wynik (rezultat) umowy prowadzi do wniosku, że przedmiotem zainteresowania zamawiającego jest wykonanie określonych czynności, a nie ich rezultat.
Przedmiotem spornej umowy, nazwanej umową o dzieło było zmontowanie elementów złączy meblowych.
Z treści spornej umowy wynika, że zamawiający (płatnik składek) powierza wykonawcy a ten przyjmuje do wykonania prace, zwane dziełem wymienione w treści umowy (patrz wyżej). Do wykonania dzieła zamawiający miał wydać wykonawcy na jego żądanie wszelkie niezbędne materiały i narzędzia. W ocenie Sądu, tak opisane świadczenia prawidłowo zostały uznane przez organ za nieposiadające charakteru dzieła, którego warunkiem - zgodnie z art. 627 kc - jest osiągnięcie indywidualnie oznaczonego rezultatu, a nie tylko wskazanie czynności do wykonania, bez sprecyzowanego ich konkretnego efektu. Ewidentnie bowiem przedmiot umowy obejmował wyłącznie obowiązek wykonywania określonych czynności, bez sprecyzowania jej finalnej postaci, do której ta czynność miała zmierzać, ani też określenia parametrów powstałego w wyniku jej wykonania rezultatu. Jak podkreślił Sąd Najwyższy w wyroku z 2 czerwca 2017 r., III UK 147/16 "ułomna konstrukcja przedmiotu umowy nie rodzi domniemania (faktycznego ani prawnego), że chodzi o uzyskanie konkretnego rezultatu". Tym samym, już na poziomie analizy spornej umowy w żaden sposób nie można było wywieść z ich treści skonkretyzowanego dzieła, do wykonania którego zobowiązał się uczestnik. Nie jest zatem zasadny sformułowany w skardze zarzut braku dokonania przez organy analizy treści umowy. Prawidłowa jest przy tym konkluzja organów, że od uczestnika wymagano wykonania powtarzalnych czynności wymagających jedynie starannego działania, stanowiących jedynie fragment szerszego procesu produkcyjnego.
Sąd zaznacza, że nie można za dzieło uznać czegoś, co nie odróżnia się w żaden sposób od innych występujących na danym rynku rezultatów pracy, gdyż wówczas zatraciłby się indywidualny charakter dzieła.
Uwzględniając poczynione w toku postępowania ustalenia, stanowiące podstawę faktyczną zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd uznał, że zebrany materiał dowodowy przesądza, że czynności uczestnika nie prowadziły do powstania indywidualnego, niepowtarzalnego dzieła. W sprawie nie wykazano, aby umowa zmierzała do osiągnięcia indywidualnego rezultatu. Już samo określenie przedmiotu umowy eksponuje wyraźnie, że znaczenie miało samo staranne wykonanie określonych elementów, według udostępnionego uczestnikowi wzorca. Zdaniem Sądu, strony umówiły się zatem na wykonanie szeregu powtarzających się czynności na podstawie przepisów prawa. Takie czynności nie posiadały cech oryginalności. Uczestnik wykonywał szereg jednorodzajowych czynności, powtarzających się, co nie może być rozumiane jako jednostkowy rezultat charakterystyczny dla wykonania dzieła.
Za niezasadne Sąd uznał zarzuty skargi, w których skarżący stara się wykazać, że na podstawie zapisów umowy uczestnik był odpowiedzialny za wady wykonanego przez siebie dzieła. Nie sposób z treści umowy zawieranej z uczestnikiem wywieść ciążącej na nim odpowiedzialności z tytułu rękojmi za wady działa. Nie jest wiadomym, jakie parametry winny charakteryzować efekt pracy uczestnika, tak aby zarówno zamawiający, jak i wykonawca, mógł określić właściwość, którą dzieło tego rodzaju powinno mieć. Zważyć przy tym należy, że kontrola jakości pracy jest bowiem właściwa wszystkim formom świadczenia pracy i jako taka nie przesądza o charakterze stosunku prawnego łączącego wykonawcę ze zlecającym pracę. Nie ma zatem znaczenia prawnego okoliczność, że wykonane elementy były odbierane przez płatnika składek i sprawdzane pod kątem "ilościowo- jakościowym" (podobnie wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] czerwca 2019 roku, sygn. akt [...]). Nie ma znaczenia także fakt, że wykonawca odpowiadał z tytułu rękojmi, np. w przypadku wykonania dzieła niezgodnie z umową musiał poprawić dzieło - za poprawę nie otrzymywał dodatkowego wynagrodzenia. W ramach umowy o świadczenie usług również zleceniobiorca może zwracać uwagę zleceniodawcy na nieprawidłowe świadczenie usług. Nie zmienia to jednak kwalifikacji prawnej umowy.
Podkreślić należy, że szereg powtarzalnych czynności, nawet gdy prowadzi do wymiernego efektu, nie może być rozumiany jako jednorazowy rezultat i kwalifikowany jako realizacja umowy o dzieło. Przedmiotem umowy o dzieło nie może być bowiem osiąganie kolejnych, bieżąco wyznaczanych rezultatów. Tego rodzaju czynności są natomiast charakterystyczne dla umowy o świadczenie usług, którą definiuje obowiązek starannego działania - starannego i cyklicznego wykonywania umówionych czynności.
Odnosząc się z kolei do zarzutów prawa procesowego, Sąd wskazuje, że są one bezzasadne. Skarżący nie wykazał skutecznie przed sądem niekompletności ustaleń faktycznych, mimo iż zarzuca organowi nieprzeprowadzenie szeregu dowodów w toku postępowania administracyjnego. Podobnie należy odnieść się do kwestii oceny dowodów, w zakresie której skarżący nie wykazał organowi przy tym arbitralności, sprzeczności z zasadami logiki czy doświadczenia życiowego.
W skardze skarżący sformułował zarzut nieuwzględnienia przez organ szeregu wniosków dowodowych, wskazując dwa środki dowodowe: dowody z dokumentów oraz dowód z przesłuchania strony. Konkludując, strona zarzuciła oparcie się na protokole kontroli ZUS i brak samodzielnych ustaleń Prezesa NFZ.
Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie nie było konieczne przesłuchanie skarżącego. Skarżący jako strona postępowania mógł swoje twierdzenia zawrzeć w pismach procesowych, o których organ zobligowany byłby się ustosunkować.
Odnośnie zaś dowodów załączonych do pism składanych w toku postępowania, należy wskazać, iż skarżący nie wykazał, stosownie do art. 78 kpa, iż przedmiotem ww. dowodów są okoliczności mające znaczenie dla sprawy. Treść załączonych pism nie ujawniała nowych okoliczności, ale zmierzała do polemiki z oceną prawną organu stosunku prawnego łączącego skarżącego z uczestnikiem. Nie były to zatem dowody na okoliczności faktyczne, ale rozwinięcie prawnej argumentacji strony. Dowody te także nie dotyczyły wprost okoliczności świadczenia usług przez uczestnika, ale inne osoby zatrudnione przez skarżącego. Nie miały one zatem znaczenia w tej sprawie.
Skarżący nie wykazał także, jakie okoliczności faktyczne miałyby zostać wykazane w drodze dalszego postępowania dowodowego, a które miałyby istotny wpływ na wynik sprawy. Z całą pewnością takimi okolicznościami nie mogą być przekonania o kwalifikacji prawnej stron i osób trzecich, albowiem subsumpcja stanu faktycznego do normy prawnej należy do kompetencji organu, a kontrola tej subsumpcji – do sądu administracyjnego.
Wobec powyższego wnioskowane dowody załączone przez stronę do jej odwołania nie są - w rozumieniu art. 7 kpa – niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, albowiem okolicznościami niezbędnymi do ustalenia kwalifikacji prawnej umowy są jej elementy przedmiotowo istotne, tzw. essentialia negotii. Te zaś zostały wyczerpująco i bezspornie ustalone przez Prezesa NFZ.
Odnosząc się do zarzutu nieprzeprowadzenia przez organy NFZ własnego postępowania kontrolnego oraz oparcia stanu faktycznego na dowodach dostarczonych przez organ rentowy, wskazać należy, że w charakterze dowodów nieosobowych ZUS załączył liczne dokumenty, w tym
- kserokopię umowy o dzieło zawartej pomiędzy stronami wraz z rachunkiem;
- kserokopię protokołu kontroli;
- kserokopię zastrzeżeń do protokołu kontroli;
- kserokopia informacji o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń.
Jak stanowi art. 75 § 1 kpa, jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.
W świetle z art. 109 ust. 3 zdanie 3 ustawy o świadczeniach w przypadku gdy wnioskodawcą jest ZUS, do wniosku, o którym mowa w ust. 3, wnioskodawca dołącza kopie posiadanych dokumentów i informacje uzasadniające treść żądania.
Przepis ten ma na celu zapobieżeniu przewlekaniu postępowania poprzez powtarzanie tych samych czynności procesowych przez różne organy administracji publicznej. Dopuszczenie w charakterze dowodów dokumentów przedstawionych przez organ rentowy jest zatem zgodne z przepisami kpa i ratio legis ustawy o świadczeniach.
Niezależnie od tego należy wskazać, iż organy obydwu instancji kierowały do strony i uczestnika pisma informujące o prawie do złożenia wniosków dowodowych. Prawa skarżącego nie zostały zatem naruszone, w tym także powoływane przez stronę w skardze "prawo do obrony".
Organ wydał decyzję na podstawie obowiązujących przepisów prawa, a zatem nie naruszono art. 6 kpa.
W niniejszej sprawie organy obu instancji dokonały zatem prawidłowej kwalifikacji prawnej spornej umowy, opierając się na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, z uwzględnieniem nie tylko treści umowy, ale i wyjaśnień skarżącego. Wyczerpująco zbadały wszystkie istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 kpa), a podjęte w tym zakresie rozstrzygnięcia zostały w sposób należyty uzasadnione. Organ nie naruszył także art. 80 kpa, w myśl którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Prezes NFZ dokonał bowiem w sprawie swobodnej, ale nie dowolnej oceny wszystkich dowodów w sprawie.
Nie został również naruszony art. 107 § 3 (a nie – jak błędnie wskazał skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – radcę prawnego – art. 108 § 1) kpa, określający wymogi konstrukcyjne decyzji administracyjnej, z tego tylko powodu, że nie uwzględnia poglądów przedstawionych przez skarżącą. Sąd podkreśla, że uzasadnienie decyzji z punktu widzenia zasady praworządności (art. 6 kpa), ale i zasady pogłębiania zaufania (art. 8 kpa) oraz zasady informowania (art. 9 kpa), pełni bardzo istotną rolę, bowiem – w najprostszym ujęciu – tłumaczy stronie motywy rozstrzygnięcia. W związku z powyższym Sąd stwierdza, że skarżona decyzja zawiera wszystkie wymagane prawem elementy, a organ w jej uzasadnieniu szczegółowo odniósł się do wszelkich zarzutów wnioskodawcy. Tylko na marginesie Sąd wskazuje, że naruszenie art. 107 § 3 kpa może tylko w wyjątkowych sytuacjach skutkować uchyleniem skarżonej decyzji. Decyzja może być bowiem uchylona w przypadku takich naruszeń prawa procesowego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. Ewentualne braki w uzasadnieniu decyzji zasadniczo nie mają wpływu na wynik sprawy. Sąd podziela pogląd, że nawet ewentualne naruszenie przepisu art. 107 § 3 kpa, polegające nie tyle na braku uzasadnienia co do spornych kwestii, ile na jego lakoniczności przy prawidłowym ustaleniu stanu faktycznego, nie stanowi przesłanki do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. (vide wyrok NSA z 13 lipca 2006 r. sygn. I OSK 1087/05). Ponadto zarzut naruszenia art. 107 § 3 kpa nie może być skuteczny w sytuacji, gdy z treści uzasadnienia samo przez się wynika, że dotyczy ono materii podnoszonych przez stronę (vide wyrok NSA z 25 listopada 2016 r., sygn. II OSK 1462/15).
Podsumowując, zasadniczo naruszenie art. 107 § 3 kpa może być skuteczne wówczas, jeżeli uzasadnienie uniemożliwia prześledzenie toku rozumowania organu, ustalonego przez niego stanu faktycznego. Nie można zwalczać na podstawie art. 107 § 3 kpa ustaleń faktycznych poczynionych przez organ, z którymi skarżący się nie zgadza, tym bardziej, że w niniejszej sprawie ustalenia te są prawidłowe. Zarzut naruszenia art. 107 § 3 kpa uznać zatem należy za bezzasadny. Organ wyjaśnił zasadność swojego rozstrzygnięcia, nie naruszając zasady przekonywania z art. 11 kpa. To, że skarżący nie podziela poglądu organu, nie stanowi o naruszeniu przez Prezesa NFZ art. 107 § 3 kpa czy wspomnianych wcześniej przepisów kpa.
Tym samym Sąd nie podzielił sformułowanych w skardze zastrzeżeń strony dotyczących sposobu prowadzenia postępowania dowodowego oraz jego wyników. Postępowanie dowodowe nie jest bowiem celem samym w sobie. Przedmiotem dowodzenia i ustalania mogą być jedynie okoliczności istotne dla sprawy, a nie wszystkie okoliczności, które w sposób pośredni lub bezpośredni się z nią w jakikolwiek sposób wiążą. Organy zaś ustaliły okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy niezbędne do wydania zaskarżonej decyzji. Fakt zaś, że materiał dowodowy zebrany w sprawie został odmiennie od woli skarżącej i inaczej oceniony przez organy, nie świadczy o naruszeniu zasad postępowania zawartych w kpa.
Powyższe prowadzi do wniosku, że w sprawie nie doszło także do naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa cywilnego odnoszących się do umowy o dzieło, zlecenia ani też przepisów regulujących umowę o świadczeniu usług czy przepisów ustawy o świadczeniach. Skoro umowa stanowiła umowę o świadczenie usług, organy obu instancji słusznie uznały, że uczestnik podlegał, w świetle art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Sąd nie dopatrzył się także żadnych innych istotnych dla wyniku postępowania naruszeń w obrębie prawa materialnego.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.
Niniejszy wyrok został wydany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz związanych z nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374, ze zm.), dodanego na podstawie art. 46 pkt 21 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. poz. 875), zmieniającej wyżej wymieniona ustawę z dniem 16 maja 2020 r.