VI SA/Wa 2353/20

VI SA/Wa 2353/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-02-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-11-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Grzegorz Nowecki
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz /przewodniczący/
Joanna Wegner /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Sygn. powiązane
II GSK 1854/21 - Wyrok NSA z 2024-10-01
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 23
art. 31 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Sędzia WSA Joanna Wegner (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 lutego 2021 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi S. z siedzibą w L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz S. z siedzibą w L. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] września 2020 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256), zwanej dalej "k.p.a.", po rozpatrzeniu odwołania S. w L. od decyzji Marszałka Województwa [...] z [...] maja 2020 r. zezwalającej na wykonywanie regularnych przewozów osób w krajowym transporcie drogowym na linii regularnej G. –T. – Ł. – K. przez G. – S.– G. – T. – Ł. – K. umorzyło postępowanie odwoławcze.
Decyzja zapadła w następujących okolicznościach sprawy.
Postanowieniem z [...] lutego 2019 r. Marszałka Województwa [...] skarżący, jako organizacja społeczna, w trybie art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a., został dopuszczony do udziału w postępowaniu wszczętym z wniosku F. Sp.
z o.o. o udzielenie zezwolenia na wykonywanie krajowych regularnych przewozów drogowych osób na linii G. – T. – Ł. – K.. Organ ocenił wówczas, że spełnione zostały uregulowane w art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. przesłanki, a to dlatego że wykazany został interes społeczny, rozumiany jako zwalczanie nieuczciwej konkurencji, a także potrzeba podwyższania jakości obsługi pasażerów, które to działania należą do celów statutowych Stowarzyszenia.
Decyzją z [...] maja 2020 r. Marszałek Województwa [...] udzielił wnioskodawcy zezwolenia na wykonywanie przewozów regularnych na wspomnianej linii. W wyniku wniesionego przez Stowarzyszenie od tej decyzji odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o umorzeniu postępowania odwoławczego. W motywach tej decyzji wskazano, że postanowienie o dopuszczeniu organizacji społecznej może podlegać kontroli instancyjnej w postępowaniu odwoławczym, uruchomionym wniesieniem odwołania od decyzji kończącej postępowanie w pierwszej instancji. W ocenie organu postanowienie Marszałka Województwa [...] o dopuszczeniu organizacji społecznej do udziału w postępowaniu w tej sprawie było nieprawidłowe. Uznano bowiem, że Stowarzyszenie wpisane jest nie tylko do Rejestru Stowarzyszeń, ale również Rejestru Przedsiębiorców. Jako przedmiot deklarowanej działalności widnieją tam oznaczone kodem Polskiej Klasyfikacji Działalności 49.39.Z. – pozostały transport pasażerski, gdzie indziej niesklasyfikowany, 49.31.Z – transport lądowy pasażerski, miejski i podmiejski, 49 – transport lądowy i rurociągowy. W ocenie organu oznacza to, że Stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą, występować na rynku jako przedsiębiorca konkurujący z wnioskodawcą. Organ odwołał się także do § 10 ust. 1 statutu Stowarzyszenia, przewidującego że jego członkiem może być tylko przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą w zakresie transportu drogowego lub wspólnik spółki prowadzący działalność gospodarczą w zakresie transportu drogowego osób. Zdaniem Kolegium, Stowarzyszenie podało jedynie ogólnikowe stwierdzenia oraz orzecznictwo sądowe, nie podając konkretnych sytuacji niebezpiecznych na drodze lub istniejących linii, którym wydanie zezwolenia na rzecz wnioskodawcy mogłoby zagrozić. Nie wystąpiła zatem w ocenie organu również przesłanka interesu społecznego w dopuszczeniu organizacji społecznej do udziału w postępowaniu. Z tych przyczyn organ ocenił, że Stowarzyszenie występuje w postępowaniu w interesie jego członków, a nie społecznym, czego wymaga art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a.
W skardze na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucono naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 138 § 1 pkt 3, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez bezpodstawne umorzenie postępowania odwoławczego i uznanie, że skarżący prawidłowo nie został dopuszczony do udziału w postępowaniu, mimo wykazania przesłanek warunkujących uwzględnienie zgłoszonego żądania. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja narusza art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. a także art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325).
W świetle art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. dopuszczenie organizacji społecznej do postępowania, jakie toczy się przed organem administracji w sprawie dotyczącej innej osoby, może nastąpić w przypadku spełnienia kumulatywnie dwóch przesłanek, które obejmują cele statutowe organizacji uzasadniające dopuszczenie jej do udziału w sprawie i interes społeczny, który także za tym dopuszczeniem przemawia. Spełnienie powyższych warunków podlega ocenie właściwego organu administracji. Niespełnienie chociażby jednej przesłanki skutkuje tym, że organ administracji winien odmówić dopuszczenia organizacji udziału w postępowaniu.
Zgodzić się należy z organem, że udział organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym na prawach strony nie może służyć partykularnym celom samej organizacji społecznej, lecz musi odpowiadać wymaganiom racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem administracyjnym w sprawach indywidualnych i działaniem w nim organów administracji (zob. J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 257). Jednakże w tej sprawie przeszkody tego rodzaju nie zachodzą. Nie można przecież uznać, że sam wpis do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego świadczy o tym, że stowarzyszenie określoną działalność prowadzi, ani tym bardziej, że jest realnym konkurentem na rynku w stosunku do wnioskodawcy. Zgłoszenie zamiaru wykonywania określonej działalności nie stanowi samoistnego dowodu jej rzeczywistego podjęcia. Wnioskowaniu przeciwnemu stoi na przeszkodzie doświadczenie życiowe, a także przepisy prawa. Rejestracja działalności nie kreuje obowiązku jej wykonywania. Nawet jednak gdyby stowarzyszenie taką działalność podjęło, nie oznacza to że automatycznie nie mogłoby brać udziału w postępowaniu na prawach strony, o ile wylegitymowałoby się reprezentacją interesu społecznego. Fakt podjęcia, dozwolonej przecież, przez organizację społeczną działalności gospodarczej nie może samo w sobie uszczuplać jej ustawowych praw procesowych. Co więcej, jako niezrozumiała jawi się ocena organu, iż rejestracja działalności gospodarczej przez Stowarzyszenie niweczy reprezentowanie interesu społecznego, dlatego że wówczas Stowarzyszenie działałoby w interesie jego członków. Jeżeli w ogóle posługiwać się taką argumentacją, to można byłoby się jedynie zastanawiać nad tym, czy Stowarzyszenie może wciąż reprezentować interes społeczny, skoro działałoby ewidentnie także w interesie własnym, nie zaś członków organizacji. Na pewno jednak nie ma prostej zależności pomiędzy prowadzeniem przez organizację społeczną działalności konkurencyjnej wobec wnioskodawcy, a możliwością dopuszczenia takiej organizacji do udziału w postępowaniu administracyjnym.
Rozważania te pozostają na obecnym etapie sprawy bezprzedmiotowe, bo z zaskarżonej decyzji nie wynika, że Stowarzyszenie działalność transportową faktycznie prowadzi. Sugestie, iż taka działalność ma miejsce jest stanowczo przez skarżącego kwestionowana, a organ nie podjął żadnych kroków mających na celu ustalenie faktów w tym zakresie.
Za przeszkodę w reprezentowaniu przez Stowarzyszenie interesu społecznego nie można traktować postanowień § 10 statutu, określającego przymioty podmiotowe członków Stowarzyszenia. Rzeczywiście, zdarza się i tak, że interes społeczny należy utożsamiać z interesem publicznym, jak postuluje A. Choduń (zob. A. Choduń [w:] A. Choduń, A. Gomułowicz, A. Skoczylas, Klauzule generalne i zwroty niedookreślone w prawie podatkowym i administracyjnym. Wybrane zagadnienia teoretyczne i orzecznicze, Warszawa 2013, s. 136). Nie jest to jednak regułą, bo w określonym bowiem kontekście normatywnym kategorie te będą wymagać rozróżnienia. Niekiedy interes społeczny można utożsamiać z interesem publicznym (celami polityki państwa) albo interesem określonej zbiorowości, na co wskazuje już kodeksowa definicja organizacji społecznej. W świetle art. 5 § 2 pkt 5 k.p.a. pojęcie organizacji społecznej jest pojemne i wewnętrznie zróżnicowane, obejmujące między innymi organizacje zawodowe, reprezentujące przecież interesy określonej społeczności, skupionej wokół pewnej działalności zawodowej. Analogicznie oceniać można funkcje organizacji zrzeszającej przedsiębiorców. Ujęcie to zresztą wydaje się bliskie koncepcji interesów zbiorowości utrwalonej w wielu systemach prawnych (zob. Z. Kmieciak, Zarys teorii postępowania administracyjnego, Warszawa 2014, s. 178–179).
W określonym kontekście normatywnym dopuszczalne jest nawet takie rozumienie interesu społecznego, które niekoniecznie wiąże się z interesem zbiorowości czy też szerzej pojętym interesem publicznym, lecz wynika z potrzeby ochrony określonych, wspólnie wyznawanych w społeczeństwie wartości. Przymiotnik "społeczny" poddaje się wykładni dynamicznej i jego rozumienie może w odniesieniu do chronionego w postępowaniu administracyjnym interesu być różne (zob. M. Wyrzykowski, Pojęcie interesu społecznego w prawie administracyjnym, Warszawa 1986, s. 209, L. Leszczyński, Legalność i praworządność a elastyczność stosowania prawa. Uwagi o wzajemnych relacjach [w:] H. Groszyk, J. Kostrubiec, M. Grochowski (red.), Pro scientia et disciplina. Księga Jubileuszowa z okazji 50-lecia Studenckiego Koła Naukowego Prawników Uniwersytetu Marii Curie‑Skłodowskiej, Warszawa 2009, s. 186–187). Bezsprzecznie interes społeczny może wyrażać się w ochronie takich dóbr, jak uczciwa konkurencja oraz należyta obsługa i bezpieczeństwo konsumentów.
Czyni to uzasadnionym udział organizacji społecznej w postępowaniach dotyczących zezwolenia na wykonywanie transportu drogowego, rzecz jasna przy założeniu wykazania przesłanki odnoszącej się do celu statutowego takiego podmiotu. Troska o zachowanie wspomnianych wartości stanowić może – w myśl art. 22a ust. 1 pkt 2 lit. a) ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, Dz. U. z 2019 r., poz. 2140 ze zm. – przeszkodę w wydaniu nowego zezwolenia. Przepis ten blokuje jego wydanie wówczas, gdy "zostanie wykazane, że projektowana linia regularna stanowić będzie zagrożenie dla już istniejących linii regularnych, z wyjątkiem sytuacji, kiedy linie te są obsługiwane tylko przez jednego przewoźnika lub przez jedną grupę przewoźników" (zob. na ten temat wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 maja 2018 r. sygn. akt II GSK 1500/16, LEX nr 2517576).
A zatem organizacja społeczna zajmująca się – w świetle postanowień statutu – dbałością o uczciwe wykonywanie transportu drogowego i odpowiedni poziom usług świadczonych na rzecz pasażerów powinna zostać dopuszczona do udziału w postępowaniu toczącym się z wniosku o wydanie zezwolenia na wykonywanie przewozów regularnych. Oczywistym jest to, że liczba przewoźników prowadzących swoją działalność na konkretnej trasie ma bezpośredni wpływ na ceny biletów komunikacyjnych, zatem dopuszczenie Stowarzyszenia do postępowania powinno mieć pozytywny wpływ także na ten aspekt analizy. Innymi słowy, organy będą mogły oprzeć się także na wiedzy Stowarzyszenia odnośnie cen biletów, jakości świadczonych usług, a w konsekwencji poziomu zaspokojenia potrzeb konsumenckich.
Zgodnie z § 6 pkt 4 statutu celem stowarzyszenia jest m. in. zwalczanie nieuczciwej konkurencji w środowisku świadczącym usługi transportu drogowego osób. Nie ulega wątpliwości, że powyższy cel statutowy pozostaje w związku z toczącym się postępowaniem, co oznacza spełnienie przesłanki dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji.
Sąd podkreśla, że za przychyleniem się do stanowiska na rzecz dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu administracyjnym na prawach strony, przemawiają także poglądy doktryny, w której przeważa pogląd o konieczności niejako "życzliwego", tj. rozszerzającego interpretowania pojęć "organizacja społeczna" i "interes społeczny" (zob. M. Szubiakowski, Strona i podmioty na prawach strony (w:) Postępowanie administracyjne – ogólne, podatkowe, egzekucyjne i przed sądami administracyjnymi, red. M. Wierzbowski, Warszawa 2017, s. 60). W tym zakresie można mówić już nawet o swoistym trendzie "uspołeczniania" interesu prawnego oraz promowania szerokiej partycypacji w postępowaniu (zob. Z. Kmieciak, Problemy i wyzwania partycypacji w postępowaniu administracyjnym [w:] Z. Kmieciak (red.) Partycypacja w postępowaniu administracyjnym. W kierunku uspołecznienia interesu prawnego, Warszawa 2017, s. 17 - 45).
W tej sprawie organ uchylił się od rzetelnej oceny materiału dowodowego, bowiem pochopnie oceniły skarżącego za konkurenta wnioskodawcy w postępowaniu administracyjnym. Pobieżnie odniósł się do kwestii interesu społecznego, wskazując na niemający oparcia w przepisach ustawy ciężar dowodu skarżącego wykazania konkretnej potrzeby wzięcia udziału w postępowaniu. Dlatego Sąd uznał, że doszło do naruszenia art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Na marginesie jednak zaakcentować należy, że udział organizacji społecznej może okazać się przydatny dla zbadania tego, czy wydanie zezwolenia spowoduje zagrożenie dla już istniejących linii regularnych. Stowarzyszenia przewoźników mogą bowiem dysponować danymi dotyczącymi sytuacji na rynku, chociażby kondycji finansowej poszczególnych przedsiębiorców, a zatem materiałami koniecznymi do oceny okoliczności, o których stanowi art. 22a ust. 1 pkt 2 lit. b) ustawy o transporcie drogowym.
Obowiązkiem organu ponownie rozpoznającego sprawę będzie zastosowanie się do stanowiska wyrażonego w niniejszym wyroku i rozważenie zasadności dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w prowadzonym postępowaniu z uwzględnieniem wykładni celów statutowych oraz pojęcia interesu społecznego zaprezentowanego przez Sąd. Należy zbadać czy istotnie na linii, na której wnioskodawca planuje uruchomić przewozy regularne istnieją już stosunki konkurencyjne i potencjalni pasażerowie, których bezpieczeństwo i poziom obsługi materializowałby pojęcie interesu społecznego w postępowaniu. Należy także zweryfikować twierdzenie skarżącego co do jego statusu jako przedsiębiorcy i zakresu faktycznie wykonywanej działalności oraz wpływu tych okoliczności na możność równoległej realizacji interesu społecznego.
Już tylko końcowo Sąd wyjaśnia, że sprawa niniejsza została rozpoznana na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.). Aktualnie w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie nie ma możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość, co czyniło uzasadnionym procedowanie na posiedzeniu niejawnym.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.
O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 200 w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października
2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 265), na które złożyły się: 100 złotych tytułem wpisu sądowego, 480 złotych tytułem wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym oraz 17 złotych tytułem opłaty od udzielonego pełnomocnictwa.