VI SA/Wa 2318/22

VI SA/Wa 2318/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-11-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jendrzejewska /sprawozdawca/
Aneta Lemiesz
Pamela Kuraś-Dębecka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6460 Znaki towarowe
Hasła tematyczne
Własność przemysłowa
Skarżony organ
Urząd Patentowy RP
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2013 poz 1410
art. 129 ust. 1 pkt 2, art. 129 ust. 2 pkt 2, art. 145 ust. 1, art. 252
Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej - tekst jednolity
Dz.U. 2017 poz 1257
art. 7, art. 77 § 1, art. 80 , art. 8 § 1, art. 11 i 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 § 2 i art. 209
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz Asesor WSA Agnieszka Jendrzejewska (spr.) Protokolant spec. Jarosław Kielczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2022 r. sprawy ze skargi Y. Sp. j. z siedzibą w W. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lutego 2017 r.; 2. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz skarżącej J. Sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 2217 (dwa tysiące dwieście siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] listopada 2017 r. nr [...] Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej utrzymał w mocy decyzję własną z [...] lutego 2017 r. nr [...] o odmowie udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy słowny "nanodysk" zgłoszony 27 kwietnia 2015 r. pod nr (...) przez Y. sp. j. z siedzibą w W. (następca prawny: J. sp. z o.o. z siedzibą w W.). Podstawą prawną rozstrzygnięcia były przepisy art. 245 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 129 ust. 1 pkt 2, art. 129 ust. 2 pkt 2 i art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 1410 ze zm.; dalej: p.w.p.) oraz art. 2 ust. 1 ustawy z 11 września 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1615).
Zgłoszony znak był przeznaczony do oznaczania towarów i usług w następujących klasach klasyfikacji nicejskiej: klasa 3: środki wybielające i inne substancje stosowane w praniu; środki do czyszczenia, polerowania, szorowania i ścierania; mydła; środki perfumeryjne, olejki eteryczne, kosmetyki, płyny do pielęgnacji włosów; środki do czyszczenia zębów; klasa 5: produkty farmaceutyczne i weterynaryjne; środki sanitarne do celów medycznych; dietetyczna żywność i substancje do celów leczniczych lub weterynaryjnych; żywność dla niemowląt; suplementy diety dla ludzi i zwierząt; plastry, opatrunki gipsowe, materiały opatrunkowe; materiały do plombowania zębów, woski dentystyczne; środki odkażające; środki do zwalczania robactwa; fungicydy, herbicydy.
Urząd Patentowy pismem z 28 października 2016 r. poinformował zgłaszającą o przeszkodach w rejestracji znaku i wyznaczył jej termin do zajęcia stanowiska w sprawie. Następnie decyzją z [...] lutego 2017 r. odmówił w całości udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy. Organ stwierdził, że oznaczenie "nanodysk" w stosunku do zgłoszonych towarów zawiera jedynie określenie informacyjne, które wskazuje na właściwości i przeznaczenie wszystkich zgłoszonych towarów, względem których nie można przyznać wyłączności jednemu podmiotowi, ponieważ wszyscy uczestnicy obrotu gospodarczego muszą mieć swobodny dostęp do określeń służących jedynie do wskazania charakteru swoich towarów i usług. Zgłoszony znak ma charakter opisowy i nie indywidualizuje źródła pochodzenia towarów, dla których został zgłoszony.
Zdaniem Urzędu Patentowego, oznaczenie nadające się do odróżniania towarów powinno mieć charakter abstrakcyjny, fantazyjny, niezależny w stosunku do towarów, które oznacza. Sporne oznaczenie składa się natomiast z wyrażenia, które ma konkretne znaczenie w języku polskim (system syntetycznej membrany). Oznaczenie "nanodysk" nie będzie odróżniało zgłoszonych towarów w obrocie, gdyż nie ma cech umożliwiających odróżnienie zgłoszonych towarów, nie jest zdolne do wykonywania podstawowych funkcji znaku towarowego. Oznaczenie to mogłoby być chronione wspólnie z dodatkowymi elementami odróżniającymi jak fantazyjne, abstrakcyjne słowa lub elementy graficzne niosące charakter dystynktywności. Organ zwrócił uwagę, że dopuszczenie do udzielenia prawa ochronnego na tego typu określenie prowadziłoby do niebezpieczeństwa zawłaszczenia go przez jedną firmę, a przecież oznaczenie "nanodysk" może być używane powszechnie przez wiele podmiotów gospodarczych. Określenie "nanodysk" wskazuje bezpośrednio na właściwości i przeznaczenie zgłoszonych towarów, a ten typ towarów może być oferowany przez wielu producentów.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy na wniosek spółki Urząd Patentowy decyzją z [...] listopada 2017 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję. W uzasadnieniu ostateczniej decyzji organ ponownie zaprezentował stanowisko, że zgłoszone oznaczenie nie posiada dostatecznych znamion odróżniających w zwykłych warunkach obrotu gospodarczego, ma charakter informacyjny, wskazujący na skład, właściwości towarów objętych zgłoszeniem i ich przeznaczenie.
Organ ponownie podkreślił, że sporne oznaczenie składa się z wyrażenia, które ma konkretne znaczenie w języku polskim. Słowo "nanodysk" jest określeniem systemu syntetycznej membrany w postaci dysków, która pomaga w badaniach nad białkami błonowymi (źródło: http://www.cube-biotech.com/background-tips-and-tricks/what-are-nanodiscsy). Specjalna konfiguracja nanodysków zapewnia, że są one dobrze rozpuszczalne w roztworach wodnych i umożliwiają stabilizację białek błonowych, przez co mogą znaleźć korzystne zastosowanie w wielu branżach, w tym w kosmetycznej i farmaceutycznej. Tym samym jest to określenie, które wskazuje na wykorzystanie konkretnej techniki, metody w kosmetyce, w tym w różnego rodzaju produktach kosmetycznych i medycznych. Pospolitość użytego w znaku określenia powoduje niemożność przypisania go, w charakterze znaku towarowego, do konkretnych towarów związanych z branżą kosmetyczną, w szczególności ogólnie pojętych kosmetyków (kl. 03), w tym do celów medycznych (kl. 05), do oznaczania których został przeznaczony znak "nanodysk". Dlatego w całościowym odbiorze oznaczenie to będzie przez konsumentów odbierane przede wszystkim jako informacja o właściwościach towarów i ich przeznaczeniu, nie zaś jako wyróżnik podmiotu je oferującego.
Zdaniem organu, dla stwierdzenia czy znak zgłoszony do ochrony posiada dostateczne znamiona odróżniające, konieczne jest dokonanie oceny, czy dla przeciętnego, należycie poinformowanego, dobrze zorientowanego i rozsądnego konsumenta mógłby on stanowić dostateczną podstawę dla zidentyfikowania towarów jako pochodzących od jednego, stałego i zawsze od tego samego producenta. Organ przyjął, że krąg odbiorców w niniejszej sprawie stanowią konsumenci nabywający kosmetyki. Uznał, że oznaczenie "nanodysk" bezpośrednio odnosi się do prezentowanych towarów i tak też będzie odbierane przez odbiorców, do których jest ono skierowane. Jako pojęcie występujące w kosmetyce jest ono wykorzystywane w celu określania odpowiednich cech towarów nim znakowanych, tym samym został spełniony warunek bezpośredniej, aktualnej i konkretnej opisowości.
W ocenie organu, analiza zebranych materiałów prowadzi do wniosku, że oznaczenie "nanodysk" pozbawione jest jakichkolwiek cech, które mogłyby utkwić w świadomości przeciętnego odbiorcy jako wskazanie, że tak oznaczony towar pochodzi z jednego, konkretnego źródła. Fakt ten potwierdza dość powszechna praktyka wykorzystywania takich elementów jak: "nano", "dysk", jak również "nanodysk".
Odnosząc się do udzielonego wcześniej na rzecz strony prawa ochronnego na znak towarowy "nanodisc" (...) organ wyjaśnił, że każde zgłoszone oznaczenie rozpatrywane jest indywidualnie i w poprzedniej sprawie ekspert udzielający prawa mógł kierować się dodatkowymi okolicznościami, które w jego ocenie zadecydowały o udzieleniu prawa (np. wykazano wtórną zdolność odróżniającą). Wskazał, że dla oceny zdolności odróżniającej znaku towarowego jest relewantnych wiele czynników, które składają się na ocenę postrzegania znaku towarowego przez przeciętnego konsumenta na rynku towarów i usług. Z uwagi na ciągłe zmiany sytuacji rynkowej i będące ich konsekwencją zmiany zachowań i świadomości rynkowej potencjalnych nabywców, ekspert skupia swoją uwagę na ocenie sytuacji w dniu dokonania zgłoszenia znaku towarowego. Dlatego wcześniejsze oceny zdolności odróżniającej znaków towarowych są adekwatne do panujących w dniu dokonania zgłoszenia realiów rynkowych, a także potencjalnych, prawdopodobnych zachowań konsumentów z uwagi na ocenę znaku towarowego także w ramach jego potencjalnej przydatności do opisu. Przemysł farmaceutyczny i kosmetyczny prężnie się rozwija i ciągle wykorzystywane są nowe składniki, substancje, czy też odkrywane są ich nowe właściwości i możliwe nowe zastosowania, tak jest w przypadku nanodysku, który znalazł zastosowanie w kosmetyce i jego znaczenie jest znane odbiorcom, do których jest ono skierowane.
Zdaniem Urzędu Patentowego, odbiorcy znaku "nanodysk" bez problemu są w stanie rozpoznać w nim opisowe oraz rodzajowe cechy i wobec tego nie można się zgodzić z twierdzeniem, że określenie to znane jest wyłącznie wąskiej grupie specjalistów, np. naukowców - biologów czy chemików. Nie mniej należy mieć na uwadze krąg odbiorców, na który składają się również profesjonaliści. Sam wnioskodawca potwierdza, że zgłoszone oznaczenie posiada opisowy i rodzajowy charakter, który znany jest co najmniej grupie profesjonalistów.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie spółka zaskarżyła w całości powyższą decyzję, wniosła o jej uchylenie oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła organowi:
I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
1) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257; dalej: k.p.a.) w związku z art. 129 ust. 1 pkt 2 p.w.p. oraz art. 129 ust. 2 pkt 1 i 2 p.w.p. poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy w zakresie ustalenia, czy znak towarowy słowny "nanodysk" nadaje się do odróżniania towarów skarżącej, a w konsekwencji błędne uznanie, że nie posiada on konkretnej zdolności odróżniającej w odniesieniu do towarów, dla jakich znak został zgłoszony do ochrony, podczas gdy w dacie zgłoszenia posiadał on co najmniej dostateczną zdolność odróżniającą oraz spełniał bezwzględne przesłanki rejestracji w stosunku do sygnowanych towarów, postrzeganych przez pryzmat przeciętnego odbiorcy tych produktów;
2) art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. oraz art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w niej zbyt ogólnych, a także wewnętrznie sprzecznych twierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, a tym samym niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji o odmowie udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy słowny "nanodysk", w szczególności niewyjaśnianie dlaczego Urząd nie dokonał analizy oznaczenia w kontekście poszczególnych towarów z klas 3 i 5 klasyfikacji nicejskiej i uznał, że znak ten jest opisowy dla ogólnie pojętych "produktów kosmetycznych" oraz wskazał, że nazwa ta jest pospolita, nie przytaczając żadnych przykładów, które by to potwierdziły, pomijając także niemal tożsamą sprawę rejestracji w Urzędzie Patentowym RP znaku towarowego słownego "nanodisc" (...), podczas, gdy oceniając całościowo niniejszą sprawę, odnosząc się do poszczególnych towarów wskazanych w zgłoszeniu, ich odbiorców oraz postępowanie Urzędu w analogicznych sprawach należało przyznać prawo ochronne na ww. znak towarowy;
II. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 129 ust. 1 pkt 2 p.w.p. oraz art. 129 ust. 2 pkt 1 i 2 p.w.p. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe uznanie przez Urząd Patentowy RP, że zachodzą wszystkie przesłanki wskazane w tych przepisach do odmowy udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy "nanodysk" (...), podczas gdy wskazany znak towarowy postrzegany całościowo posiada zdolność odróżniającą i nadaje się do oznaczania w obrocie towarów, dla których został przeznaczony.
Motywując zarzuty skargi strona podniosła m. in. że dla przyjęcia opisowego (informacyjnego) charakteru oznaczenia musi zachodzić sytuacja, w której pomiędzy oznaczeniem a towarami występuje związek o charakterze bezpośrednim i rzeczywistym. Taki związek będzie istniał wtedy, jeżeli właściwy krąg odbiorców natychmiast i bez namysłu rozpoznaje w takim oznaczeniu opis towarów lub ich cech. W opinii skarżącej nie wystarczy teoretycznie wskazać, bez odniesienia tego do wyznaczonych w zgłoszeniu towarów, że opisowy charakter znaku może wyrażać się w tym, że oznaczenie wskazuje wyłącznie na skład, właściwości towarów i ich przeznaczenie. Tym samym w niniejszej sprawie Urząd zaniechał przeprowadzenia ww. badania in concreto.
Skarżąca nie zgodziła się z przyjętą przez organ definicją "nanodysku" opartą wyłącznie na analizie jednego znalezionego w Internecie znaczenia spornego wyrażenia z języka angielskiego, nie opierając się na innych, bardziej wiarygodnych, albo też obowiązujących aktualnie na danym rynku na terenie Polski źródłach.
Ponadto skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem, że przeciętny nabywca kosmetyku, plastra, czy mydła dysponuje wiedzą, czym jest "specjalna konfiguracja nanodysków, czy też system syntetycznej membrany w postaci dysków, która pomaga w badaniach nad białkami błonowymi". Powołała się również na fakt rejestracji przez Urząd Patentowy RP znaku "nanodisc" (...) tożsamego ze spornym znakiem dla takich samych towarów
W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 9 maja 2018 r. sygn. VI SA/Wa 2635/17 oddalił skargę.
Na skutek rozpoznania skargi kasacyjnej spółki Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 29 marca 2022 r. sygn. II GSK 1712/18 uchylił wyrok Sądu pierwszej instancji ze względu na stwierdzone naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a.
NSA wskazał, że Sąd pierwszej instancji bez wyjątku zaakceptował ustalenia Urzędu Patentowego, nie tylko uznając je za prawidłowe, ale i w całości przyjmując argumentację organu. Pomimo zarzutu skargi co do nienależytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie ustalenia, czy znak towarowy słowny "nanodysk" nadaje się do odróżniania towarów skarżącej, a nadto błędnego uznania, że nie posiada on konkretnej zdolności odróżniającej w odniesieniu do towarów, dla jakich znak został zgłoszony do ochrony - na skutek niewykazania, aby sporne oznaczenie mogło być uznane za niezbędne dla opisu jakiejkolwiek konkretnej cechy któregoś ze wskazanych w wykazie towarów - WSA w całym zakresie jedynie powtórzył stanowisko organu. Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił również z jakiego powodu pominął twierdzenie skarżącej o dokonaniu oceny istnienia znamion odróżniających znaku w sposób abstrakcyjny, nieodnoszący się do poszczególnych towarów, dla których znak został zgłoszony. Zdaniem NSA, wady tej nie niweczy stwierdzenie Sądu pierwszej instancji, że znak towarowy przeznaczony został do oznaczania "towarów z klasy 3 i 5, a zatem oznaczenie przeznaczone jest do oznaczania towarów ogólnie dostępnych i powszechnie nabywanych", bowiem nie sposób wywieść z niego jakiejkolwiek rzeczowej argumentacji. Nie wiadomo więc czym kierował się Sąd uznając, że np. ogół produktów farmaceutycznych i weterynaryjnych, środki sanitarne do celów medycznych, opatrunki gipsowe, materiały do plombowania zębów, czy też fungicydy i herbicydy, kwalifikują się do "towarów ogólnie dostępnych i powszechnie nabywanych".
Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Sąd pierwszej instancji nie przedstawił też argumentacji na poparcie tezy, że sporne oznaczenie rozumiane jest natychmiastowo i bezpośrednio jako towary odznaczające się określonymi właściwościami - z uwagi na wykorzystanie nanodysków. Nie wyjaśnił także dlaczego uznał, że oznaczenie "nanodysk" składa się w całości z elementów niewyróżniających, mogących służyć w obrocie do wskazania rodzaju i przeznaczenia towarów ujętych w zgłoszeniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym jak i prawem procesowym.
Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej: p.p.s.a.).
W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.
Rozpoznając sprawę ponownie - przy uwzględnieniu oceny wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2022 r. sygn. II GSK 1712/18 oraz w świetle powołanych wyżej kryteriów - Sąd uznał, że skarga jest zasadna, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się usprawiedliwione.
W punkcie wyjścia do dalszych rozważań przypomnienia wymaga, że należąca do zadań Urzędu Patentowego RP ochrona rynku przed monopolizacją i domeny publicznej przed komercjalizacją może być przez ten organ realizowana wyłącznie na podstawie i w granicach prawa, stosownie do zasady ustrojowej przyjętej w art. 7 Konstytucji RP.
W stanie prawnym rozpatrywanej sprawy, poprzedzającym wejście w życie ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. poz. 1615), art. 145 ust. 1 p.w.p. stanowił, że jeżeli Urząd Patentowy stwierdzi brak ustawowych warunków do uzyskania prawa ochronnego na znak towarowy, wydaje - z zastrzeżeniem ust. 2 tj. po wyznaczeniu zgłaszającemu terminu do zajęcia stanowiska w sprawie - decyzję o odmowie jego udzielenia. Warunki do uzyskania prawa ochronnego, o których mowa w tym przepisie określał m.in. powołany w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji art. 129 ust. 1 pkt 2 p.w.p. Zgodnie tym przepisem nie udziela się praw ochronnych na oznaczenia, które nie mają dostatecznych znamion odróżniających. Regulację tę uszczegóławiał art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p. stanowiąc, że - z zastrzeżeniem art. 130 dotyczącego przypadków uzyskania tzw. wtórnej zdolności odróżniającej - nie mają dostatecznych znamion odróżniających oznaczenia, które składają się wyłącznie z elementów mogących służyć w obrocie do wskazania w szczególności rodzaju towaru, jego pochodzenia, jakości, ilości, wartości, przeznaczenia, sposobu wytwarzania, składu, funkcji lub przydatności.
Powołane w tych przepisach przesłanki wyłączające możliwość udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy nie powinny być interpretowane w sposób rozszerzający – tak by nie wykluczyć udzielenia prawnej ochrony własności przemysłowej w sytuacji, gdy nie wynika to z obowiązujących przepisów prawa. Ponadto, pozostawiona organowi sfera uznania w ocenie przesłanek ustawowych nie może być utożsamiana z dowolnością działania organu. Odmowę udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy organ powinien poprzedzić dokładnym zbadaniem i wyjaśnieniem konkretnej sprawy, a decyzje uzasadnić w sposób odpowiadający wymaganiom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Prawidłowe sporządzenie uzasadnienia decyzji administracyjnej przyczynia się do realizacji zasad przekonywania i pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, a przede wszystkim pozwala na przeprowadzenie sądowej kontroli zgodności z prawem decyzji.
Rację ma organ twierdząc, że każdy wniosek o udzielenie prawa ochronnego na znak towarowy należy rozpatrywać indywidualnie, odnosząc się do konkretnych warunków sprawy i zebranego materiału dowodowego. Żadne wcześniejsze postępowanie nie może być automatycznie uznane za wyznacznik rozstrzygnięcia jakie winno zapaść w tym postępowaniu. Każde oznaczenie należy rozpatrywać i oceniać w konkretnych uwarunkowaniach i odniesieniach, a wcześniejsze orzeczenia nie zwalniają Urzędu Patentowego oraz Sądu od dokonania własnej oceny w okolicznościach konkretnej sprawy.
Przenosząc te uwagi natury ogólnej na grunt rozpatrywanej sprawy zauważyć należy, że Urząd Patentowy RP w sprawie tej nie sprostał powołanym, podstawowym standardom procedury administracyjnej, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ odmówił skarżącej udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy z powodu braku dostatecznych znamion odróżniających oznaczenia "nanodysk", wynikającego z jego wyłącznie opisowego charakteru (art. 129 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 p.w.p.). Ocenę tę organ odniósł łącznie do wszystkich kategorii towarów objętych wnioskiem o udzielenie prawa ochronnego. Skutkowało to odmową udzielenia ochrony na znak towarowy bez dokładnego wyjaśnienia przyczyn tego rozstrzygnięcia.
W świetle bogatego orzecznictwa i dorobku doktryny prawa nie powinno budzić żadnych wątpliwości, że przeszkoda udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy wynikająca z art. 129 ust. 1 pkt 2 p.w.p., określana mianem konkretnej zdolności odróżniającej, badana jest w odniesieniu do konkretnych towarów, dla jakich znak został zgłoszony do ochrony (zob. np. R. Skubisz, Zdolność odróżniająca znaku towarowego w orzecznictwie..., s. 115-117; K. Szczepanowska-Kozłowska (w:) System Prawa Prywatnego, t. 14B, s. 576; wyrok NSA z 9 września 2008 r. sygn. II GSK 334/08). Przyjmuje się, że dostateczne znamiona odróżniające oznaczenia rozumiane w sensie konkretnym pozwalają na to, by właściwy krąg odbiorców, składający się z przeciętnych, właściwie poinformowanych, dostatecznie uważnych i rozsądnych konsumentów towarów (usług) oznaczonych danym znakiem, postrzegał wskazany towar jako pochodzący z konkretnego przedsiębiorstwa (zob. wyrok ETS z 22 czerwca 2006 r. w sprawie A.KG przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM), [...] , [...], pkt 23). Tym samym charakter odróżniający znaku towarowego należy oceniać, biorąc pod uwagę konkretne towary lub usługi, dla których oznaczania znak został zgłoszony, oraz sposób postrzegania go przez istotny z tego punktu widzenia krąg odbiorców (wyrok ETS z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie P. przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory) (OHIM), [...] i [...], [...], pkt 32 i 33, oraz wyrok ETS z 7 października 2004 r. w sprawie Mag Instrument Inc. przeciwko Urzędowi Harmonizacji w ramach Rynku Wewnętrznego (znaki towarowe i wzory), C-136/02, EU:C:2004:592, pkt 19 i powołane tam orzecznictwo).
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ stwierdził, że sporne oznaczenie nie ma dostatecznych znamion odróżniających w rozumieniu omawianej regulacji, w wyniku pobieżnej tylko analizy towarów, do oznaczenia których sporny znak ma być przeznaczony, kręgu odbiorców tych towarów i ich percepcji w warunkach rynkowych. Organ potraktował towary w klasie 3 i 5 wskazane w wykazie spornego znaku jako jednorodzajowe z punktu widzenia powołanych podstaw odmowy rejestracji. Tok rozumowania organu i przedstawione argumenty odnoszą się wyłącznie do kosmetyków. Stanowi to o wadliwości zaskarżonej decyzji.
W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę, że znak sporny przeznaczony jest do oznaczania istotnie różniących się grup towarów, wśród których są nie tylko kosmetyki, ale również m.in. środki wybielające i inne substancje stosowane w praniu, mydła, produkty farmaceutyczne i weterynaryjne, żywność dla niemowląt opatrunki gipsowe i środki do zwalczania robactwa, poziom uwagi odbiorców towarów i sposobu postrzegania przez nich oznaczeń towarów nie może być oceniany jako taki sam.
W okolicznościach rozpatrywanej sprawy przedstawione przez organ zbiorcze ujęcie towarów świadczy o niedostatecznym wyjaśnieniu sprawy i prowadzi do konstatacji, że organ w sposób nieuprawniony uchylił się od konieczności uzasadnienia rozstrzygnięcia w odniesieniu do każdego z towarów ujętych we wniosku o udzielenie prawa ochronnego na znak towarowy.
Naruszenie to ma o tyle istotne z znaczenie z punktu widzenia wyniku sprawy, że w przypadku gdyby brak ustawowych warunków wymaganych do uzyskania prawa ochronnego na znak towarowy dotyczył tylko niektórych towarów, Urząd Patentowy zobligowany był w pierwszej kolejności odmówić udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy dla tych towarów, a po uprawomocnieniu się decyzji w tej sprawie udzielić prawa ochronnego na znak towarowy dla towarów, dla których może być ono udzielone (zob. art. 145 ust. 3 p.w.p. w brzmieniu poprzedzającym nowelizację wprowadzoną ustawą z dnia 20 lutego 2019 r. o zmianie ustawy - Prawo własności przemysłowej - Dz. U. poz. 501).
Z tych względów zarzuty sformułowane w punkcie I. ppkt 1 i 2 skargi okazały się zasadne w części obejmującej twierdzenie, że organ w ramach oceny istnienia znamion odróżniających spornego oznaczenia nie odniósł się do poszczególnych towarów - poza kosmetykami. W tym zakresie doszło do naruszenia przez organ obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., a także do naruszenia przepisów art. 8 § 1, art. 11 i 107 § 3 k.p.a., stosowanych odpowiednio na podstawie art. 252 p.w.p., tj. z uwzględnieniem istoty i specyfiki postępowania przed Urzędem Patentowym RP. Naruszenia te skutkowały uchyleniem zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podziela natomiast stanowiska strony skarżącej, co do tego, że - w odniesieniu do towarów określonych w wykazie spornego oznaczenia jako "kosmetyki" - organ nie wyjaśnił stanu faktycznego, dokonał błędnej wykładni prawa materialnego i jego niewłaściwego zastosowania w okolicznościach rozpatrywanej sprawy. W tym bowiem zakresie, organ dokonał prawidłowej oceny przesłanek przewidzianych w art. 129 ust. 1 pkt 2 p.w.p. i art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p. i w rezultacie doszedł do prawidłowego wniosku, że sporne oznaczenie - w odniesieniu do wskazanej grupy towarów - nie ma dostatecznych znamion odróżniających, ani zdolności odróżniającej nawet w najmniejszym stopniu.
Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że oznaczenia, o których mowa w art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p. określane są mianem opisowych, czyli takich, które składają się wyłącznie z elementów opisowych lub ich bezpośrednią i jedyną funkcją jest przekazywanie informacji o towarze, a nie o jego pochodzeniu z określonego przedsiębiorstwa. W literaturze przedmiotu, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych uznaje się, że znakiem opisowym jest znak, który ma cechy aktualnej, konkretnej i bezpośredniej opisowości. Aktualność znaczeń podlega ocenie obiektywnej i sprowadza się do ustalenia, czy z punktu widzenia aktualnych warunków rynku oznaczenie jest przydatne do opisu towaru i jako takie powinno być dostępne dla wszystkich jego uczestników. Reguła konkretnej opisowości wskazuje, że wyłączony z rejestracji jako opisowy może być tylko taki znak, który wskazuje na konkretne cechy tego towaru, dla którego oznaczania jest przeznaczony. Bezpośredniość opisu ma zaś miejsce wtedy, gdy znak opisowy przekazuje informację o cechach konkretnego towaru wprost, wyraźnie i jednoznacznie, tak że może być ona również do odczytania wprost, a nie drogą skojarzeń (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2011 r. sygn. II GSK 1346/10; wyrok ten i pozostałe powołane orzeczenia NSA dostępne w bazie pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeżeli zatem znak wskazuje jedynie pośrednio na przeznaczenie towaru, który jest nim opatrzony, należy uznać, że co do zasady nie jest on pozbawiony zdolności odróżniającej. Wyłączenie z rejestracji nie dotyczy oznaczeń podobnych do znaków informacyjnych, a oznaczenia nie mogą być uznane za niedystyngtywne tylko dlatego, że sugerują określone cechy zgłoszonych towarów lub usług (znaki towarowe sugerujące) albo stanowią aluzję do tych cech (znaki towarowe aluzyjne) (zob. Sitko J.: [w:] Domendecki T., Niewęgłowski A., Szczotka J., Tylec G.: Prawo własności przemysłowej. Komentarz, LEX 2015 i wskazana tam literatura przedmiotu np. Skubisz R: Prawo znaków towarowych. Komentarz, Warszawa 1997, s. 58; Włodarczyk W.: Zdolność odróżniająca znaku towarowego, Lublin 2001, s. 81).
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, również, że na gruncie art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p. terminy obcojęzyczne podlegają tym samym regułom, co oznaczenia krajowe, przy czym w doktrynie podkreśla się, że: "Ocena zdolności odróżniającej znaku zawierającego słowa z języków obcych powinna być dokonywana w oparciu o znajomość danego zwrotu (słowa) przez przeciętnego odbiorcę danych towarów w Polsce. (...). Należy zwrócić uwagę, że dla dokonania oceny znajomości słowa pochodzącego z języka obcego Trybunał w sprawie M. [wyrok Trybunału I Izba z dnia 9 marca 2006 r., nr C-421/04 M. C. AG przeciwko H. S.A. – dopow. NSA] nakazał odnieść się ogólnie do zainteresowanych odbiorców w państwie członkowskim" (tamże), natomiast w wyroku z 20 marca 2003 r. sygn. II SA 92/02 Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że ocena ma być dokonana z perspektywy znaczącej części krajowych nabywców towarów oznaczonych znakiem zawierającym element obcojęzyczny (zob. wyroki NSA z 9 grudnia 2011 r. sygn. II GSK 1346/10 i z 13 listopada 2019 r. sygn. II GSK 3103/17 II GSK 2988/17).
Poglądy te podziela Sąd w składzie orzekającym. Zasadniczo odpowiada im również stanowisko organu zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Z tej perspektywy zgodzić należy się z organem, że sporne oznaczenie - w odniesieniu do kosmetyków - jest oznaczeniem opisowym, gdyż spełnia ono warunki aktualnej, konkretnej i bezpośredniej opisowości.
Oznaczenie to rozumiane jest natychmiastowo i bezpośrednio, nie oddziaływuje na odbiorców na zasadzie sugestii, nie wymaga też pośredniego wnioskowania. Pojęcie "nanodysk" ma bowiem konkretne znaczenie i zgodnie z tym znaczeniem pojęcie to może służyć do określenia cech kosmetyków, w szczególności ich składu i właściwości.
Stanowiska organu w tej materii nie mogły podważyć argumenty, że organ ustalił znaczenie pojęcia "nanodysk" na podstawie jednego tylko źródła (strony internetowej związanej z branżą chemiczną i biotechnologiczną) nie poszukując źródeł bardziej wiarygodnych i aktualnych, oraz że skoro pojęcie wywodzi się z języka angielskiego to niemożliwe jest by wprost informowało polskiego konsumenta o rodzaju, przeznaczeniu czy cechach towarów.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona sama przyznała, że pojęcie "nanodysk" wiąże się znaczeniowo z nośnikami substancji aktywnych jakimi są dyski, nośniki w postaci płaskich krążków, wypełnionych substancjami aktywnymi. Wskazała również, że nanodyski są nowatorskimi nośnikami substancji aktywnych, które nawilżają oraz odmładzają od środka, a dzięki temu ujędrniają, pełnią rolę ochronną, upiększają, itp. Określeniem tym posługują się specjaliści np. naukowcy - biolodzy, chemicy. Strona potwierdziła w ten sposób, że pojęcie użyte w spornym oznaczeniu ma konkretne znaczenie, co pozwala przyjąć, że okoliczność ta w istocie pozostaje niekwestionowana. Prawidłowość tego rozumowania nie budzi zastrzeżeń, zwłaszcza w świetle faktów powszechnie znanych, że w praktyce obrotu gospodarczego skarżąca również w opisie cech produktów kosmetycznych używa pojęcia "nanodysk" wskazując m.in., że nanodyski pokonują aż 14 warstw komórek naskórka, jest to przełomowy sposób wspomagania przenikania składników w skórę, chroniony światowym patentem farmaceutycznym i kosmetycznym z 2010 r
W zaistniałej sytuacji nie można skutecznie czynić organowi zarzutu, że nie kontynuował w tym kierunku postępowania wyjaśniającego, nie gromadził kolejnych dowodów i nie sięgał do innych źródeł w celu dokładnego ustalenia wszystkich możliwych znaczeń pojęcia "nanodysk".
W ocenie Sądu, zgodzić należy się ze stanowiskiem organu, że istnienie wielu znaczeń tego samego pojęcia użytego do oznaczenia kategorycznie nie przekreśla jego opisowego charakteru w odniesieniu do konkretnych towarów. Do odmowy udzielenia prawa ochronnego na takie oznaczenie wystarczy, gdy tylko jedno z możliwych znaczeń zgłaszanego jako znak towarowy oznaczenia, opisuje charakterystykę towarów lub usług – zob. np. wyrok TS WE z 22 czerwca 2005 r. w sprawie T-19/04 P. na który trafnie powołał się Urząd Patentowy RP.
Zaprezentowanego przez organ stanowiska nie mógł skutecznie podważyć powołany w skardze wyrok Sądu (dawniej: Sądu Pierwszej Instancji) z 31 stycznia 2001 r. [...] W v. URZĄD HARMONIZACJI RYNKU WEWNĘTRZNEGO, ECR 2001, nr 1-2, poz. II-417 odnoszący się do oznaczenia "otwartego na różne interpretacje", co do którego uznano, że nie może być zakwalifikowane jako opisujące w sposób bezpośredni cechy towarów. Judykat ten dotyczył specyficznej sytuacji, gdy "wielość możliwych kombinacji semantycznych nie pozwala konsumentowi zapamiętać w sposób szczególny jednej z nich". Sytuacja taka nie występuje w niniejszej sprawie.
Jak zasadnie zauważył organ, sporne oznaczenie "nanodysk", nie zawiera żadnych elementów, które przeciętnemu odbiorcy towarów nim oznaczonych - kosmetyków, tj. konsumentowi właściwie poinformowanemu, dostatecznie uważnemu i rozsądnemu pozwoliłyby na asocjację tych towarów z konkretnym przedsiębiorcą.
Oznaczenie to zgłoszono do ochrony jako znak słowny, jednowyrazowy. Nie można więc uznać - jak przyjmuje się w skardze - że składa się ono z dwóch oddzielnych elementów i z tego wywodzić, że przesłanka bezpośredniej opisowości w odniesieniu do kosmetyków nie została spełniona, gdyż elementy składowe nie mają konkretnego znaczenia, a jedynie kojarzą się z branżą informatyczną. Argumentacja ta jest całkowicie chybiona, gdyż została oparta na błędnym założeniu. Weryfikacji co do zdolności odróżniającej podlegało oznaczenie w formie objętej wnioskiem, było to jedno słowo o konkretnym znaczeniu, a nie dwa abstrakcyjne elementy.
Organ nie popełnił też błędu określając krąg odbiorców towarów będący punktem odniesienia oceny opisowości oznaczenia. Prawidłowo uznał, że nabywcy kosmetyków – w tym również, choć nie wyłącznie biolodzy i chemicy, w każdym razie osoby w miarę uważne i rozważne oraz w miarę dobrze poinformowane nie dostrzegą w oznaczeniu "nanodysk" elementu identyfikującego konkretnego przedsiębiorcę, lecz informację o produkcie nim oznaczonym. Realnej przeszkody do bezpośredniego odczytania znaczenia tego słowa nie może przy tym stanowić jego anglojęzyczna etymologia. Nabywcy takiemu z pewnością będzie wiadome, że w składzie kosmetyku wykorzystano nanodysk i jego właściwości. Realia rynku nie uzasadniają przyjęcia odmiennych założeń, skoro powszechną praktyką producentów kosmetyków jest oznaczanie ich nazwą składników np. retinol, koenzym Q10, kwas hialuronowy, peptydy, komórki macierzyste. Dla oceny opisowości oznaczenia bez znaczenia pozostaje przy tym, że nie każdy z odbiorców będzie miał wiedzę co do znaczenia użytych do oznaczenia kosmetyków pojęć na tym samym poziomie szczegółowości.
Przeprowadzona analiza daje więc powody by twierdzić, że sporne oznaczenie w odniesieniu do omawianej grupy towarów (kosmetyków) nie posiada dostatecznych znamion odróżniających, które dla przeciętnego, należycie poinformowanego, dobrze zorientowanego i rozsądnego konsumenta stanowiłyby podstawę do zidentyfikowania tych towarów jako pochodzących od jednego, stałego i zawsze od tego samego producenta.
Z omówionych względów organ prawidłowo uznał, że dla wskazanej grupy towarów sporny znak ma charakter opisowy dyskwalifikujący go jako przedmiot ochrony w świetle art. 129 ust. 1 pkt 2 p.w.p. w związku z art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p.
Udzielenie prawa ochronnego na oznaczenie, które będzie jedynie przekazywało informacje o samym towarze czy usłudze, nie wskazując na pochodzenie sygnowanego nim towaru czy usługi od konkretnego przedsiębiorcy ograniczałoby nadmiernie swobodę działania innych uczestników obrotu gospodarczego i uniemożliwiałoby normalne funkcjonowanie rynku, zamykając innym podmiotom możliwość informowania klientów o rodzaju, przeznaczeniu towaru lub usługi, właściwościach i przeznaczeniu towarów, poprzez zmonopolizowanie używania takiego oznaczenia na rzecz jednego przedsiębiorcy.
Reasumując, objęte sądową kontrolą decyzje podlegały uchyleniu z powodu wadliwości dokonanej przez Urząd Patentowy RP oceny zdolności odróżniającej znaku w stosunku do towarów z klasy 3 - poza kosmetykami, oraz do wszystkich towarów z klasy 5 objętych wnioskiem o udzielenie prawa ochronnego.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zobowiązany będzie uwzględnić przedstawione wskazania Sądu. Kierując się nimi zbada i oceni czy w przypadku spornego oznaczenia spełnione zostały ustawowe warunki do uzyskania prawa ochronnego na znak towarowy. Motywy rozstrzygnięcia organ przedstawi w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu decyzji.
Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. w związku z § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 kwietnia 2017 r. w sprawie opłat za czynności rzeczników patentowych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 1431) zasądzając od organu na rzecz skarżącej kwotę 2217 zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, na które złożyły się wpis sądowy w wysokości 1000 zł., wynagrodzenie pełnomocnika będącego rzecznikiem patentowym 1200 zł. oraz opłata skarbowa od złożonego pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.