VI SA/Wa 2300/18

VI SA/Wa 2300/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-12-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Grzegorz Nowecki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6461 Wynalazki
Hasła tematyczne
Działalność gospodarcza
Sygn. powiązane
II GSK 1203/19 - Wyrok NSA z 2023-02-15
Skarżony organ
Urząd Patentowy RP
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2003 nr 119 poz 1117
art.24, art.27, art.89 ust.1 i 2, art.256 ust.2, art.63 ust.2
Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej
Dz.U. 2018 poz 1302
art.151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Grzegorz Nowecki (spr.) Protokolant ref.staż. Agata Rosiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2019 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek oddala skargę
Uzasadnienie
Urząd Patentowy RP (dalej "organ"), działając w trybie postępowania spornego, decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2018 r., wniosku S. sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej "wnioskodawca") o unieważnienie patentu na wynalazek pt.; "Lecznicza kompozycja ziołowo-mineralna" nr [...] udzielonego na rzecz J. K. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą A. z siedzibą w B. (dalej "uprawniony" lub "skarżący"), na podstawie art. 24 i art. 27 w związku art. 89 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (t.j. Dz. U. z 2003 nr 119 poz. 1117 ze zm., dalej: "pwp") oraz art. 98 kpc w związku z art. 256 ust. 2 pwp unieważnił patent na wynalazek pt.: "Lecznicza kompozycja ziołowo-mineralna" nr [...].
Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym oraz prawnym.
W dniu 27 lutego 2018 r. do Urzędu Patentowego wpłynął wniosek S. sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej także "wnioskodawca") o unieważnienie patentu nr [...] udzielonego na wynalazek pt. "Lecznicza kompozycja ziołowo-mineralna" na rzecz J. K. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą A.. Wnioskodawca podkreślił, że wytwarza i wprowadza do obrotu produkt pt. "KWAŚNA WODA", zawierający kompozycję ziołowo-mineralną, która ma wszystkie cechy przewidziane w zastrzeżeniu patentu [...].
Wnioskodawca wskazał, że przedmiotem spornego wynalazku jest:
1. Lecznicza kompozycja ziołowo - mineralna do leczenia stanów zapalnych, o działaniu ściągającym, przeciwbólowym i przeciwobrzękowym, zawierająca sole glinu oraz mentol, znamienna tym, że stanowi ją mieszanina składająca się z:
- nagietka w ilości od 0,2 do 5% wagowych,
- arniki w ilości od 0,2% do 5% wagowych, przy czym arnika zawiera laktony seskwiterpenowe oraz frakcję flawonoidową arniki,
- soli glinu w ilości od 0,5% do 10,00% wagowych, i
- mentolu w ilości od 0,1% do 1% wagowych.
2. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że nagietek w kompozycji stanowi całe ziele lub sam kwiat, zbierany w całości lub jako kwiaty języczkowe.
3. Kompozycja według zastrz. 2, znamienna tym, że nagietek używany jest jako ekstrakt z surowca świeżego lub suszonego przy użyciu farmaceutycznie dopuszczalnego czynnika ekstrahującego jak woda, alkohole jedno i wielowodorotlenowe, tłuszcze węglowodory, uzyskiwany w procesie maceracji.
4. Kompozycja według zastrz. 2, znamienna tym, że nagietek używany jest jako ekstrakt z surowca świeżego lub suszonego przy użyciu farmaceutycznie dopuszczalnego czynnika ekstrahującego jak woda, alkohole jedno i wielo wodorotlenowe, tłuszcze lub węglowodory, uzyskiwany w procesie perkolacji.
5. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że nagietek w kompozycji stanowi olejek eteryczny z nagietka.
6. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że arnikę w kompozycji stanowi całe ziele arniki.
7. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że arnikę w kompozycji stanowi kwiat arniki.
8. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że arnikę w kompozycji stanowi korzeń arniki.
9. Kompozycja według jednego spośród zastrz. 6-8, znamienna tym, że arnika używana jest jako wyciąg z surowca świeżego lub suszonego przy użyciu farmaceutycznie dopuszczalnego czynnika ekstrahującego uzyskiwany w procesie maceracji.
10. Kompozycja według jednego spośród zastrz. 6-8, znamienna tym, że arnika używana jest jako wyciąg z surowca świeżego lub suszonego przy użyciu farmaceutycznie dopuszczalnego czynnika ekstrahującego uzyskiwany w procesie perkolacji.
11. Kompozycja według jednego spośród zastrz. 6-8, znamienna tym, że arnika pochodzi z dowolnego gatunku roślin rodzaju Arnica.
12. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że jako arnikę zawiera wyizolowane laktony seskwiterpenowe arniki, którą stanowią helenalina i dihydrohelenalina i ich pochodne.
13. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że jako arnikę zawiera wyizolowaną frakcję fiawonoidową arniki, którą stanowi izokwercytryna, kaempferol i astragalina.
14. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że arnikę stanowi eteryczny olejek arnikowy.
15. Kompozycja według zastrz. 1, znamienna tym, że sól glinu została wybrana z grupy obejmującej: octanowinian glinu, octan glinu, mleczan glinu, siarczan glinowopotasowy, siarczan glinu, siarczan glinowo sod owy, siarczan glinowoamonowy, tanino-boran glinu, tanino-octan glinu, mieszanina rozpuszczalnej w wodzie soli glinu z kwasem karboksylowym.
Zdaniem wnioskodawcy przedmiotowy wynalazek nie spełnia ustawowych warunków wymaganych do uzyskania ochrony patentowej, mianowicie nie posiada poziomu wynalazczego oraz przemysłowej stosowalności. Wskazał, że uprawniony nie wykazał, jaki efekt wynika z połączenia substancji znanych ze stanu techniki (arnika, nagietek, mentol, sole glinowe). Kierując się zasadą problem - rozwiązanie, uprawniony podniósł, że nowa ulepszona kompozycja stosowana w produkcie "KWAŚNA WODA" do stosowania zewnętrznego o działaniu ściągającym, przeciwbólowym i przeciwobrzękowym, w zestawieniu roślin z olejkiem eterycznym i w połączeniu z solą glinu, wykazuje spotęgowane działanie lecznicze prowadząc do szybkiego wyleczenia stanów zapalnych, wybroczyn i obrzęków. Wnioskodawca podniósł, że w treści opisu wynalazku nie znajdują się żadne informacje porównawcze, z których wynikałoby jakiekolwiek udokumentowanie, iż zastrzeżona kompozycja wykazuje jakąkolwiek przewagę nad kompozycjami zawierającymi arnikę czy nagietek, zaś stosowanie soli glinowych i mentolu w tego typu kompozycjach znane było ze stanu techniki.
W zakresie zarzutu braku przemysłowej stosowalności wnioskodawca powołał się na brak należytego ujawnienia oraz brak wymogu powtarzalności stosowania wynalazku. Wskazał, że zastrzeżenia zależne 2 i 6 definiują zioła mające postać całej rośliny, co wprowadza wątpliwość, jaką postać ma ta kompozycja. Analogicznie zastrz.9 zastrzegające wyciąg arniki uzyskiwany w procesie maceracji ze świeżego lub suszonego surowca przy użyciu farmaceutycznie dopuszczalnego czynnika ekstrahującego, nie pozwala na powtórzenie rezultatu z powodu zbyt ogólnego określenia ekstrahenta. Przy czym przykłady wykonania zawierające nieprawidłowe dane nie pomagają, a wręcz uniemożliwiają zrozumienie, jaki zakres ochrony został uzyskany. W ocenie wnioskodawcy niezrozumiała jest ponadto jednostka, w której podaje się ilości składników (% części wagowych - przykład V).
W uzasadnieniu interesu prawnego wnioskodawca powołał się na list ostrzegawczy (pismo z 24.01.2018 r.) skierowany do niego przez uprawnionego, zawierający żądanie zaniechania naruszenia spornego patentu.
W piśmie z dnia 12 czerwca 2018 r. uprawniony wystąpił o oddalenie przez organ wniosku o unieważnienie spornego patentu. W jego opinii, wnioskodawca nie wskazał żadnej konkretnej normy prawnej stanowiącej źródło interesu prawnego wymaganego dla skutecznego wszczęcia postępowania o unieważnienie patentu. Interes prawny jest kategorią normatywną z zakresu prawa materialnego, a jego źródłem jest norma prawa materialnego, na podstawie, której podmiot postępowania administracyjnego może dochodzić konkretyzacji jego uprawnień i obowiązków bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu lub czynności przed sądem administracyjnym w celu ochrony przed naruszeniem dokonanym tym aktem i jego doprowadzeniem do stanu zgodnego z prawem.
Ponadto w ocenie uprawnionego we wniosku o unieważnienie patentu brak jest dowodów na istnienie interesu prawnego. Ocena interesu prawnego wymaga bowiem ustalenia czy sporny patent rzeczywiście ogranicza swobodę prowadzenia działalności gospodarczej przez wnioskodawcę w świetle twierdzeń i dowodów przedstawionych we wniosku o unieważnienie. Poza wskazaniem, że interes prawny wywodzony jest z pisma skierowanego przez uprawnionego do wnioskodawcy, we wniosku nie ma jakichkolwiek materiałów nie wspominając już o dowodach potwierdzających istnienie interesu prawnego wnioskodawcy. Oficjalnie dostępne źródła, takie jak baza produktów leczniczych na stronie URPL, przeczą sugestiom wnioskodawcy o dopuszczeniu do obrotu produktu leczniczego o nazwie "Kwaśna woda". Wnioskodawca nie dostarczył też żadnego innego dowodu potwierdzającego wprowadzenie do obrotu produktu "Kwaśna woda"; nie wykazał również jaki jest jego skład i w jaki sposób wiąże się on z zakresem patentu [...]. Z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika że dokładne i rzeczywiste zbadanie występowania interesu prawnego jest jednym z najważniejszych zadań Urzędu Patentowego. Interes prawny wnioskodawcy powinien być bezpośredni, realny i konkretny.
Na rozprawie w dniu 25 lipca 2018 r. uprawniony podtrzymał wcześniejszą argumentację oraz stwierdził, że wnioskodawca nie przedstawił żadnych dowodów na brak poziomu wynalazczego, co czyni ten zarzut gołosłownym. Wskazał, że nieoczekiwane efekty techniczne są zawarte w opisie patentowym (str.3, po każdym
przykładzie realizacji). Natomiast zarzut braku nadawania się do stosowania, jest logicznie sprzeczny z twierdzeniem wnioskodawcy dotyczącym interesu prawnego. Natomiast wnioskodawca podtrzymał wniosek o unieważnienie spornego patentu. Powołał się na poglądy doktryny i orzecznictwa dotyczące interesu prawnego. Ponadto złożył wydruk ze strony internetowej z 17 stycznia 2017 r. wskazujący na wytwarzanie i wprowadzenie do obrotu produktu "Kwaśna woda" wraz z jej składem oraz pismo od strony przeciwnej, nawiązujące do propozycji negocjacji zawartych w piśmie z 24.01.2018 r.
Decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. organ unieważnił patent na wynalazek. W uzasadnieniu ww. decyzji organ wskazał, że interes wnioskodawcy nie budzi wątpliwości. Przesądza o tym okoliczność, iż strony są konkurentami, zaś uprawniony w oparciu o sporne prawo wystąpił przeciwko wnioskodawcy z listem ostrzegawczym z dnia 24 stycznia 2018 r. (akta sporne k. 12). W tej sytuacji uzasadnione jest stanowisko wnioskodawcy, że sporne prawo ogranicza jego swobodę działalności gospodarczej, dlatego ma on prawo żądać ustalenia czy przedmiotowy patent został udzielony z zachowaniem ustawowych warunków wymaganych do udzielenia ochrony.
Jednocześnie organ uznał, że wynalazek nie spełnia warunku przemysłowej stosowalności. W związku z powyższym drugi zarzut, tj. brak poziomu wynalazczego, organ pozostawił bez rozpoznania. Organ powołał się na orzecznictwo i wskazał, że wynalazek można uznać za mogący nadawać się do stosowania, gdy konkretne rozwiązanie techniczne jest a/ zupełne, b/ należycie ujawnione, c/ użyteczne społecznie i gwarantuje ono d/ powtarzalność rezultatu. Dodatkowo powołał wyrok z 30 października 2012 r. (sygn. akt VI SA/Wa 982/12) w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że na stosowalność przemysłową składają się cztery zasadnicze wymogi cząstkowe:
1. wymóg zupełności (kompletności),
2. wymóg nadawania się do użytku,
3. wymóg powtarzalności rezultatu stosowania wynalazku i
4. wymóg należytego ujawnienia wynalazku.
Powyższe zdaniem organu prowadzi do wniosku, że przedmiotowa kompozycja nie została należycie ujawniona. Z redakcji zastrzeżeń patentowych nie wynika jaką postać ma mieć kompozycja, tzn. czy ma to być wyciąg (zgodnie z zastrz. 9) czy mieszanina całych ziół (w myśl z zastrz. 1, 2 i 6). Ponadto wg zastrz. 9 kompozycja zawiera arnikę używaną jako wyciąg z surowca świeżego lub suszonego przy użyciu farmaceutycznie dopuszczalnego czynnika ekstrahującego uzyskiwanego w procesie maceracji. W ocenie organu określenie "czynnik ekstrahujący" jest niejasne, gdyż do ekstrakcji roślin stosowane są różne związki organiczne, a także woda. W zależności od użytego ekstrahentu produkty ekstrakcji są inne (różne). W rezultacie nie gwarantuje to uzyskania powtarzalnego efektu, który jest zależny od zastosowanego ekstrahentu.
W dalszej części uzasadnienia organ powołując się na orzecznictwo NSA (przykładowo wyrok o sygn. akt II GSK 411/07) wskazał, że za niezbędny warunek rejestracji patentu trzeba traktować takie określenie zastrzeżeń patentowych, aby stanowiły precyzyjną instrukcję wskazującą na konkretne środki techniczne, niezbędne do osiągnięcia założonego powtarzalnego rezultatu w dowolnych (nie zaś wyjątkowych) warunkach. Instrukcja procesu technicznego musi zatem obejmować nie tylko opis celu tego procesu, ale również opis przedmiotu działania technicznego, a także pełen opis czynności składających się na proces techniczny - ich rozkładu w czasie i warunków, w których powinny przebiegać oraz opis środków działania technicznego. Rozwiązanie musi być powiązane z określonymi środkami technicznymi w zakresie sposobu działania. Konieczność ochrony swobody działań naukowych przemawia za każdorazową odmową udzielania patentu w sytuacji, gdy nieprecyzyjne określenia w zastrzeżeniach patentowych sposobu działania wynalazku pozwalałoby wpisać do tejże metody jeszcze inne technologie i w ten sposób pośrednio ograniczyć postęp techniczny.
Następnie organ wskazał, że na str. 3 opisu spornego patentu występuje stwierdzenie: "Nieoczekiwanie okazało się, że zestawienie roślin z olejkiem eterycznym powoduje, że ziołowe substancje czynne w połączeniu z solą glinu wykazuje spotęgowane działanie lecznicze prowadząc do szybkiego wyleczenia stanów zapalnych, wybroczyn i obrzęków", co wskazuje na wystąpienie synergizmu zastosowanych składników. W opisie zgłoszenia powinny zatem znaleźć się dane dokumentujące ten synergizm, zaś w spornym patencie takich danych nie ma.
Organ podkreślił, że wynalazek z dziedziny związku (środka, zestawu farmaceutycznego) musi zawierać materiał doświadczalny dokumentujący odkryte właściwości związane z przewidywanym stosowaniem. Tymczasem w spornym wynalazku niejasna i niezrozumiała jest jednostka, w której zastrzega się ilości użytych składników. Organ podzielił stanowisko wnioskodawcy, że procent części wagowych nie występuje przy określaniu składu kompozycji, gdyż skład może być określony zawartością procentową (%) albo częściami wagowymi.
Tymczasem w złożonym na rozprawie w dniu 25 lipca 2018 r. piśmie uprawniony odnosząc się do zarzutu braku nadawania się do przemysłowego stosowania stwierdził, że niejasność definicji zastrzeganej kompozycji jest pozorna i opiera się na błędnej interpretacji sformułowania "składająca się z". Zaznaczył, że otwarty zbiór cech technicznych niezbędny dla uzyskania pożądanego efektu technicznego to ilości i rodzaje składników aktywnych, a nie nośniki farmaceutyczne, zaś obszerne instrukcje dotyczące sposobów pozyskiwania i zawartości składników ziołowych podane zostały w opisie na str.3.
Organ nie podzielił powyższego stanowiska. Wskazał, że zgodnie z art. 63 ust. 2 p.w.p. zakres przedmiotowy patentu określają zastrzeżenia patentowe. Wszystkie cechy wynalazku, które stanowią istotę wynalazku i które uprawniony pragnie objąć ochroną patentową powinny być wskazane w zastrzeżeniu patentowym. Cechy techniczne wynalazku niepodane w zastrzeżeniu patentowym, nawet jeśli zostały ujawnione w opisie wynalazku, nie są zatem objęte ochroną patentową. W tej sytuacji sporne rozwiązanie podlega ocenie w świetle zastrzeżeń patentowych wynalazku.
Odnosząc się do opinii uprawnionego, iż w opisie patentowym nie pojawia się słowo "synergizm" (akta sporne k. 66) i dlatego nie wiadomo, z czego wywodzi się taka interpretacja istoty wynalazku organ stwierdził, że z treści opisu zgłoszenia na str. 3 piąty akapit od góry znajduje się stwierdzenie, iż zestawienie roślin z olejkiem eterycznym powoduje, że ziołowe substancje czynne w połączeniu z solą glinu wykazują spotęgowane działanie lecznicze prowadząc do szybkiego wyleczenia stanów zapalnych, wybroczyn i obrzęków. W ocenie organu spotęgowane działanie lecznicze to nic innego jak synonim synergizmu.
Mając na względzie przedstawione okoliczności organ uznał, że sporny wynalazek nie spełnia warunku przemysłowej stosowalności, co czyni bezprzedmiotowym drugi z podnoszonych zarzutów, odnoszący się do braku poziomu wynalazczego, dlatego nie był on przedmiotem merytorycznych rozważań w tej sprawie.
Na powyższe rozstrzygnięcie uprawniony wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na:
a) naruszeniu art. 7 i 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 nr 98, poz. 1071 z późn. zm.; dalej "kpa") wobec niepodjęcia działań niezbędnych do wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, co miało wpływ na jej wynik skutkując błędnym przyjęciem, że rozwiązanie stanowiące przedmiot patentu nie zostało należycie ujawnione;
b) naruszeniu art. 80 kpa polegające na przekroczeniu zasady swobodnej oceny dowodów przez:
- uznanie, że synergizm zastosowanych w rozwiązaniu składników odnosi się do jego przemysłowej stosowalności,
- uznanie, że dane zawarte w treści opisu patentowego nie pozwalają na odtworzenie wynalazku.
2. Naruszenie prawa materialnego polegające na błędnej wykładni:
a) art. 27 pwp przez przyjęcie, że sporny wynalazek nie spełnia warunku przemysłowej stosowalności;
b) art. 63 ust. 2 pwp przez brak jego zastosowania w całości w niniejszej sprawie;
c) art. 89 ust. 1 pkt 1 pwp przez unieważnienie patentu [...] w sytuacji, gdy nie zostało wykazane, że ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu nie zostały spełnione.
W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie ww. decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Urzędowi Patentowemu RP. W uzasadnieniu przedstawił argumentację na poparcie przedstawionych wyżej zarzutów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Postępowanie przed sądami administracyjnymi prowadzone jest w oparciu o przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej "ppsa"). Zgodnie z art. 134 § 1 tej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Badając skargę uprawnionego według powyższych kryteriów, Sąd uznał, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób uzasadniający jej uchylenie.
Zgodnie z art. 89 ust. 1 pwp patent może być unieważniony w całości lub w części, na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny, jeżeli wykaże ona, że nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu. Z treści ww. przepisu wynika, iż wstępnym warunkiem badania zasadności wniosku o unieważnienie patentu na wynalazek jest ustalenie czy wniosek ten pochodzi od osoby uprawnionej do jego złożenia.
Sąd podziela stanowisko organu, iż interes prawny wnioskodawcy w tej sprawie nie budzi wątpliwości. W orzecznictwie sądów administracyjnych pojęcie interesu prawnego na gruncie przepisów ustawy prawo własności przemysłowej interpretowane jest bardzo szeroko i wywodzone jest z przepisów Konstytucji RP odnoszących się do prawa prowadzenia działalności gospodarczej oraz przepisów ustawy regulującej zasady prowadzenia tej działalności. Sąd uznał, że wnioskodawca interes taki posiada, gdyż strony są konkurentami na rynku, zaś uprawniony w oparciu o sporne prawo wystąpił przeciwko wnioskodawcy z listem ostrzegawczym z dnia 24 stycznia 2018 r. (akta sporne k. 12). W tej sytuacji uzasadnione jest stanowisko wnioskodawcy, że sporne prawo ogranicza jego swobodę działalności gospodarczej, dlatego ma on prawo żądać ustalenia przez organ, czy przedmiotowy patent został udzielony z zachowaniem ustawowych warunków wymaganych do udzielenia ochrony. Interes prawny w unieważnieniu prawa ochronnego mają bowiem w szczególności konkurenci uprawnionego z patentu, jak również pozwani w sprawach o naruszenie tego prawa. Co więcej, za osobę mającą interes prawny w żądaniu eliminacji prawa ochronnego uważa się nie tylko osobę, wobec której uprawniony z patentu dochodzi już roszczeń o naruszenie, ale także osobę, w stosunku do której wprawdzie jeszcze nie dochodzi roszczeń, ale wysłał jej tzw. pismo ostrzegawcze.
Wskazać należy, że co do zasady, unieważnienie prawa wyłącznego, w tym patentu, udzielonego stronie postępowania zgłoszeniowego, służy skorygowaniu błędu popełnionego przy jego udzieleniu, polegającego na przyznaniu tego prawa, mimo braku ustawowych warunków jego udzielenia. Jednakże, uwzględniając niewątpliwie zasadę trwałości decyzji administracyjnych, ustawodawca zastrzegł w art. 89 ust. 1 pwp, kiedy patent może być unieważniony w całości lub w części.
Przechodząc do kolejnych zarzutów skargi Sąd zauważa, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, iż zasada działania organu z urzędu w postępowaniu spornym w kwestiach ustalania stanu faktycznego sprawy i jej wszechstronnego wyjaśnienia, zawarta w przepisach art. 7, art. 75, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., podlega odpowiedniej modyfikacji, stosownie do istoty i specyfiki tego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r., sygn. akt II GSK 849/09, opubl. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W wyroku z dnia 18 kwietnia 2007 r., sygn. akt II GSK 350/06, Lex nr 322819 NSA zaakcentował, że w postępowaniu spornym Urząd Patentowy nie może wyjść poza granice wniosku i wskazaną przez wnioskodawcę podstawę prawną, określające na tym etapie sprawę administracyjną. Przy takim unormowaniu nie można przenosić do postępowania spornego przez art. 256 ust. 1 pwp, wynikających z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., obowiązków Urzędu Patentowego w zakresie zbierania dowodów oraz załatwiania spraw z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, ponieważ art. 255 ust. 4 pwp jest przepisem zawierającym objętą nim pełną regulację wykluczającą możliwość uzupełniającego zastosowania w tym zakresie przepisów k.p.a.
Ponadto w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 lipca 2006 r., sygn. akt II GSK 82/06 (LEX nr 308131) NSA stwierdził, że w treści art. 256 ust. 1 pwp odesłano w zakresie postępowania spornego do przepisów kpa, stosowanych jednak odpowiednio, gdyż: "Już sama natura postępowania spornego, w którym Urząd Patentowy rozstrzyga spór pomiędzy stronami o przeciwstawnych interesach, bliższa pod wieloma względami kontradyktoryjnemu postępowaniu cywilnemu niż administracyjnemu, nakazuje daleko idącą ostrożność w przenoszeniu zasad określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego do regulowania przebiegu postępowania spornego.".
Z kolei w wyroku z dnia z dnia 21 czerwca 2016 r., sygn. akt II GSK 508/15 (LEX nr 2083286) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że postępowanie sporne nie stanowi nadzwyczajnego trybu, którego celem jest weryfikacja zgodności z prawem (materialnym i przepisami postępowania, które w sprawie o udzieleniu prawa miały zastosowanie) decyzji o udzieleniu prawa z rejestracji, lecz jest postępowaniem, w którym organ ocenia na podstawie dowodów przedłożonych przez strony tego postępowania czy zaistniała konkretna, wskazana we wniosku przesłanka unieważnienia tego prawa. Stanowisko powyższe uzasadnione jest także treścią art. 89 ust. 1 w zw. z art. 100 ust. 1 pwp, zgodnie z którym to na osobie żądającej unieważnienia prawa ochronnego spoczywa ciężar wykazania, że nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania tego prawa.
Jak stanowi art. 24 pwp, patenty są udzielane - bez względu na dziedzinę techniki - na wynalazki, które są nowe, posiadają poziom wynalazczy i nadają się do przemysłowego stosowania. Przepis ten definiuje zatem cztery podstawowe wymogi stawiane rozwiązaniom, którym może zostać przyznana ochrona patentowa, tj. techniczny charakter rozwiązania, nowość, poziom wynalazczy oraz przemysłowe stosowanie. Wszystkie spośród wskazanych w tym przepisie wymogów są odrębne i niezależne oraz muszą być spełnione łącznie, by dane rozwiązanie mogło uzyskać ochronę patentową.
W teorii prawa patentowego przyjmuje się, że wynalazek to rozwiązanie o charakterze technicznym ukierunkowane na zaspokojenie praktycznych potrzeb za pomocą nowych sposobów oddziaływania na materię lub wykorzystania jej właściwości, podające w sposób zupełny i kompletny reguły postępowania, które gwarantują osiągnięcie zamierzonego rezultatu (S. Sołtysiński, w: J. Szwaja, A. Szajkowski (red.), System prawa własności intelektualnej, t. 3, s. 29–32). Rozwiązanie oznacza, że wynalazek jest swoistą receptą określającą poszczególne kroki, które muszą być zrealizowane w celu osiągnięcia danego efektu technicznego. Wynalazek nie jest zatem ideą, lecz instrukcją osiągnięcia określonego rezultatu. W związku z tym nie będzie wynalazkiem sama idea wynalazcza ani wskazanie jedynie efektu technicznego, bez określenia, jak ten efekt techniczny jest osiągany. Owo konkretne rozwiązanie musi mieć charakter techniczny, który to uznaje się powszechnie za konstytutywną cechę wynalazku, której bezwzględne spełnienie warunkuje dalszą analizę ustawowych warunków ochrony. Jak stwierdził NSA w wyroku z 16 marca 2011 r. (II GSK 374/10, Legalis) "zasadnicze znaczenie w ocenie zdolności patentowej ma kryterium technicznego charakteru wynalazku, bowiem niestwierdzenie przez Urząd Patentowy tej przesłanki skutkuje uznaniem braku zdolności patentowej zgłoszonego wynalazku i powoduje, iż dalszego badania nie prowadzi się, a ochrona patentowa jest wykluczona".
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie istotą sporu pozostawały zagadnienia dotyczące należytego poziomu wynalazczości oraz stosowalności przemysłowej zastrzeganego rozwiązania, gdyż takie zarzuty zawierał wniosek o unieważnienie spornego patentu, stanowiąc ramy postępowania spornego i związania Urzędu Patentowego oceną przedmiotowego wniosku. W tych też granicach organ analizował przedstawiony materiał dowodowy sprawy oraz argumenty stron postępowania.
W zakresie zarzutu braku przemysłowej stosowalności organ podzielił zarzut wnioskodawcy, który powołał się na brak należytego ujawnienia oraz brak wymogu powtarzalności stosowania wynalazku znając, że w istocie zastrzeżenia zależne, przy użyciu farmaceutycznie dopuszczalnego czynnika ekstrahującego, nie pozwalają na powtórzenie rezultatu, z powodu zbyt ogólnego określenia użytego ekstrahentu.
Z takim stanowiskiem organu wypadało się zgodzić mając w szczególności na uwadze, że ekstrahent stanowi blisko 80% zawartości zastrzeganej kompozycji, w związku z czym jego właściwy dobór jest jednym z kluczowych elementów wynalazku. Brak w tym zakresie szczegółowych informacji w opisie patentu uniemożliwia w pełni odtworzenie wynalazku, a co najmniej nie gwarantuje uzyskania powtarzalności zakładanego efektu jego działania (w tym przypadku synergizmu użytych składników), co stanowi podstawę przemysłowej stosowalności wynalazku. Nie mogą o tym rozstrzygać zamieszczone w opisie przykłady wykonania, gdyż decydują o tym zastrzeżenia patentowe, ujawniające całkowicie (w pełni, a nie w mniej lub bardziej ograniczonym zakresie) istotę wynalazku. To na ich podstawie dokonuje się odtworzenie wynalazku, bez dodatkowego wkładu twórczego znawcy. Tymczasem skarżąca wywodzi to także z podanych przykładów wykonania chronionej substancji, co pozostaje sprzeczne z dyspozycją przepisu art. 63 ust. 2 pwp, którego rozszerzająca wykładnia jest zdaniem Sądu niedopuszczalna.
Także należy się zgodzić ze stwierdzeniem organu, iż dodatkowo utrudnia odtworzenie wynalazku przyjęta jednostka wagowa, w jakiej podaje się ilości stosowanych składników, tj. "% części wagowych", gdyż pozostawia to pole uznaniowości, ponieważ taka jednostka nie występuje w obrocie.
W tym miejscu wskazać trzeba, iż dane rozwiązanie nadaje się do przemysłowego stosowania, jeżeli w rozwiązaniu tym wskazano i uzasadniono działanie osiągane w wyniku zastosowania wynalazku i określono, przy użyciu jakich środków technicznych ono następuje oraz jakie są jego rezultaty. Zakwestionowanie zatem spełniania wymagania przemysłowej stosowalności danego wynalazku jest zatem prawidłowe, jeżeli w opisie wynalazku nie wykazano, że taki rezultat (w tym przypadku rezultat leczniczy) jest w pełni osiągalny. Jeżeli zatem opis wynalazku nie zawiera dostatecznego ujawnienia jego istoty (w przypadku produktu leczniczego skomponowanego ze znanych substancji ziołowych nie określa jego pełnego składu dla osiągnięcia skutków leczniczych), to takie uchybienie powinno być konsekwentnie brane pod uwagę przy ocenie spełniania przez wynalazek wymagań, o których mowa w art. 24 pwp oraz art. 27 pwp.
W przypadku rozpoznawanej sprawy taka sytuacja ma właśnie miejsce, gdyż w treści zastrzeżeń zależnych i niezależnych opisu spornego patentu nie zamieszczono jednoznacznych danych świadczących o oczekiwanym efekcie uzyskanym dzięki zastosowaniu wynalazku, sposobem według spornego patentu. Z
redakcji zastrzeżeń patentowych nie wynika bowiem jaką postać ma mieć chroniona kompozycja, tzn. czy ma to być wyciąg (zgodnie z zastrz. 9) czy mieszanina całych ziół (w myśl z zastrz. 1, 2 i 6). Ponadto określenie "czynnik ekstrahujący" nie zostało wystarczająco sprecyzowane, w sytuacji, gdy do ekstrakcji roślin stosowane są różne związki organiczne, a zwłaszcza woda. W zależności od użytego ekstrahentu produkty ekstrakcji mogą być zatem różne, co w istocie nie gwarantuje uzyskania powtarzalnego efektu, który jest zależny od zastosowanego ekstrahentu.
Zdaniem Sądu powyższe prowadzi do wniosku, że przedmiotowa kompozycja nie została należycie ujawniona i nie nadaje się do przemysłowej stosowalności. W przypadku tej przesłanki ocena organu w zakresie niespełnienia wymogu przemysłowej stosowalności przez przedmiotowy wynalazek jest prawidłowa i została dokonana w wyniku ustaleń faktycznych, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy sprawy. Każda z tych przesłanek samodzielnie stanowi podstawę unieważnienia prawa ze spornego patentu na zgłoszone do ochrony patentowej rozwiązanie.
Nie znajdując zasadnych podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, ani też nie dostrzegając takich podstaw, które Sąd byłby obowiązany wziąć pod uwagę z urzędu, na podstawie art. 151 ppsa skarga podlegała oddaleniu.