VI SA/Wa 2217/11

VI SA/Wa 2217/11 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2012-02-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-11-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Grażyna Śliwińska /przewodniczący/
Halina Emilia Święcicka
Małgorzata Grzelak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II GSK 1057/12 - Postanowienie NSA z 2013-10-08
V SA/Wa 2217/11 - Wyrok WSA w Warszawie z 2012-01-31
II GSK 1685/12 - Wyrok NSA z 2014-01-23
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
art. 109 ust. 1 i 4..
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 28.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Sędzia WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2012 r. sprawy ze skargi P. z siedzibą w L. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz P. z siedzibą w L. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Pismem z 16 czerwca 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. (nazywany dalej "ZUS"), na podstawie art. 109 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 z późn. zm., dalej: "ustawa o świadczeniach") zwrócił się do Dyrektora Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w L. (dalej: Dyrektor OWNFZ) z wnioskiem o ustalenie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego A. B. (dalej nazywanego "uczestnikiem") z tytułu pobierania przez uczestnika stypendium sportowego po ukończeniu 15 r. życia, niepodlegającego jednocześnie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu.
ZUS powołał się na ustalenia postępowania kontrolnego, które miało miejsce u płatnika składek Polskiego Związku T. w okresie od dnia 23 sierpnia 2010 r. do dnia 4 listopada 2010 r. w zakresie sprawdzenia prawidłowości i rzetelności obliczania, potrącania i opłacania składek na ubezpieczenia społeczne oraz inne składki i wpłaty, do których pobierania zobowiązany jest ZUS oraz zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego.
W wyniku kontroli stwierdzono, że uczestnik w okresie od dnia 1 lipca 2007 r. do dnia 31 grudnia 2009 r. miał przyznane stypendium sportowe, będąc jednocześnie studentem Akademii Wychowania Fizycznego w W.
W toku przeprowadzonego postępowania uczestnik nie udzielił na wezwanie organu informacji, czy w trakcie pobierania w/w stypendium sportowego był objęty ubezpieczeniem zdrowotnym z innego tytułu.
W tym stanie rzeczy organ uznał, że w okresie pobierania stypendium A. B. nie posiadał innych tytułów do ubezpieczenia.
Rozważając obowiązek płatnika polegający na zgłoszeniu uczestnika do ubezpieczenia zdrowotnego organ wskazał, że zasadnicze znaczenie w tej kwestii ma norma zawarta w przepisach art. 73 pkt 6 tejże ustawy stanowiąca, iż obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 23 ustawy (osoby pobierające stypendium sportowe po ukończeniu 15 roku życia niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu) powstaje z dniem przyznania stypendium, a wygasa z dniem utraty prawa do jego pobierania.
W rozpatrywanym okresie obowiązywała ustawa z dnia 27 sierpnia 2007 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych zgodnie z brzmieniem art. 66 ust. 1 pkt 23 tejże ustawy, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby pobierające stypendium sportowe po ukończeniu 15 roku życia niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu Obowiązek ubezpieczenia powstaje z dniem przyznania stypendium, a wygasa z dniem utraty prawa do jego pobierania.
Art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych stanowi, iż Dyrektor Oddziału Wojewódzkiego NFZ rozpatruje indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego. Do indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń. Zauważył, iż z treści powołanego przepisu wprost wynika że do indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego zalicza się tylko dwie kategorie spraw, tj. sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym oraz sprawy dotyczące ustalenia prawa do świadczeń.
W konsekwencji, decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. Nr [...] Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ wydaną na podstawie art. 109 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (j.t. Dz. U. z 2008 r. Nr 164 poz. 1027 z późn. zm.) oraz art. 66 ust. 1 pkt 23 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych stwierdził, że A. B. zamieszkały w W., przy ul. L. podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba pobierająca stypendium sportowe po ukończeniu 15 roku życia niepodlegająca obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu w okresie od 1 lipca 2007 r. do 31 grudnia 2009 r.
W uzasadnieniu decyzji wskazano m.in. że obowiązek zgłoszenia uczestnika do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania stypendium sportowego ciążył na podmiocie wypłacającym stypendium, tj. Polskim Związku T.
Pismem z dnia 26 sierpnia 2011 r. Polski Związek T. złożył wniosek o dopuszczenie go do udziału w sprawie w charakterze strony. Uzasadniając swój interes prawny, Polski Związek T. wskazał, że jako płatnik składek poniesienie negatywne konsekwencje ewentualnego wykonania decyzji.
Związek wniósł jednocześnie odwołanie od decyzji organu I instancji, wskazując na naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 20 i pkt 23 w zw. z art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach poprzez przyjęcie, że uczestnik podlegał objęciu ubezpieczeniem zdrowotnym. Związek wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania, ewentualnie o stwierdzenie, że w okresie od dnia 1 lipca 2007 r. do dnia 31 grudnia 2009 r. uczestnik nie był objęty obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jako osoba pobierająca stypendium sportowe.
Polski Związek T. zauważył, że A. B. w okresie od dnia 1 lipca 2007 r. do dnia 31 grudnia 2009 r. był studentem AWF w W. co jednoznacznie wskazuje na brak podstaw do objęcia go obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jako osoby pobierającej stypendium sportowe na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 23 ustawy o świadczeniach.
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (nazywany dalej "Prezesem NFZ") decyzją z dnia [...] września 2011 r. Nr [...], na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ustawy o świadczeniach oraz art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej "k.p.a."), po rozpatrzeniu powyższego odwołania umorzył postępowanie odwoławcze.
Zdaniem organu, o ile w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) decyzje ZUS są wydawane osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek, to w postępowaniu przed organami Narodowego Funduszu Zdrowia płatnik, w rozpatrywanej sprawie Polski Związek T., nie jest stroną prowadzonego postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a. Wnosząc odwołanie Związek nie wykazał, na czym polegać miało naruszenie jego interesu prawnego, co statuowałoby go jako stronę postępowania.
W ocenie Prezesa NFZ, powołującego się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt II GSK 378/10, Polski Związek T. nie posiadał interesu prawnego pozwalającego na skuteczne wniesienie odwołania, a jedynie interes faktyczny. Dlatego też organ nie znalazł podstaw, aby uznać skarżącego za stronę postępowania odwoławczego, co uczyniło postępowanie bezprzedmiotowym i podlegającym umorzeniu.
Pismem z dnia 24 października 2011 r. Polski Związek T. (nazywany dalej "skarżącym") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa NFZ z dnia [...] września 2011 r., wnosząc o jej uchylenie w całości.
Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:
- art. 28 k.p.a. przez bezpodstawną odmowę dopuszczenia do udziału w postępowaniu oraz odmowę przyznania statusu strony postępowania;
- art. 105 § 1 k.p.a. przez jego bezpodstawne zastosowanie i umorzenie postępowania w sprawie.
W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż posiada status strony w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez NFZ, gdyż po ustaleniu podlegania przez uczestnika obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu będzie on płatnikiem składek z tego tytułu. Utrzymanie w mocy decyzji Dyrektora [...]OWNFZ z dnia [...] sierpnia 2011 r. dotyczącej objęcia A. B. obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu pobierania stypendium sportowego wypłacanego przez skarżącego, może skutkować powstanie po jego stronie obowiązku świadczenia. Dlatego też nie można podzielić poglądu organu, iż skarżący posiada jedynie interes faktyczny w rozstrzygnięciu sprawy. W ocenie skarżącego, posiada on przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Pismem z dnia skarżący ustosunkował się do odpowiedzi na skargę. Podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko, że zaskarżona decyzja dotyczy jego obowiązków, a to przesądza o uznaniu go za stronę postępowania, stosownie do art. 28 k.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.").
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona zasadna.
Zaskarżona decyzja administracyjna zawiera rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa skarżącego do występowania w charakterze strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym osoby, której skarżący udzielał stypendium sportowego. Organ uznał, iż w katalogu osób wymienionych w art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach, które są zwolnione z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z powodu posiadania statusu członka rodziny osoby ubezpieczonej bądź członka rodziny będącego osobą uprawnioną do świadczeń opieki zdrowotnej nie ma osoby pobierającej stypendium sportowe. Dlatego też podlega ona ubezpieczeniu zdrowotnemu z tego tytułu. Jednocześnie, w ocenie organu, skarżący nie może zostać uznany za stronę omawianego postępowania, gdyż nie dotyczy ono jego interesu prawnego. W konsekwencji odmówiono skarżącemu prawa strony w żądaniu uchylenia decyzji dotyczącej objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym uczestnika postępowania. Stanowisko to, w ocenie Sądu, jest błędne.
Należy zauważyć, iż zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Wymaga zatem ustalenia, czy omawiane postępowanie administracyjne dotyczyło interesu prawnego lub obowiązku skarżącego.
W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że interes prawny jest kategorią prawa materialnego. Interes prawny podmiotu do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tego podmiotu, który to wpływ wynikać musi z prawa materialnego. Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się więc do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (np. decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego (szerzej M. Bogusz: Zaskarżanie decyzji administracyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 1997, s. 22, a także T. Woś: Postępowanie sądowo - administracyjne, Warszawa 1996, s. 105 i nast.).
Interes prawny nie wywodzi się z wewnętrznego przekonania osoby, która się na niego powołuje, lecz z wynikającego z przepisów prawa, rzeczywistego, bezpośredniego i aktualnego związku między sferą jej indywidualnych praw a prowadzonym postępowaniem.
Przy ocenie interesu prawnego płatnika w przedmiotowej sprawie do uczestnictwa w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym należy więc brać pod uwagę przepisy prawa materialnego określające czy i jaki status prawny ma skarżący w sprawie dotyczącej ustalenia podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu osoby, której wypłacane jest stypendium.
Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 23 ustawy o świadczeniach, obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby pobierające stypendium sportowe po ukończeniu 15 roku życia niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu.
W myśl natomiast art. 73 pkt 6 omawianej ustawy obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 23, powstaje z dniem przyznania stypendium, a wygasa z dniem utraty prawa do jego pobierania.
Za osobę pobierającą stypendium sportowe składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza podmiot wypłacający stypendium (art. 85 ust. 13 ustawy o świadczeniach).
Zgodnie zaś z art. 87 ust. 1 omawianej ustawy osoby, o których mowa w art. 85 (płatnicy) są obowiązane bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15 dnia następnego miesiąca.
Składki na ubezpieczenie zdrowotne osób pobierających stypendium sportowe są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie, zgodnie z art. 87 ust. 6, przekazuje je do centrali Funduszu (art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o świadczeniach).
W myśl art. 93 ust. 1 omawianej ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych czyli ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), dalej jako: "ustawa systemowa". W myśl zaś art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) i d) ustawy systemowej wymierzanie, pobieranie składek na ubezpieczenie zdrowotne i prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek należy do ZUS.
Z uregulowań powyższych wynika, że osoba pobierająca stypendium sportowe podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu, chyba że podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu. Stwierdzenie w drodze decyzji administracyjnej podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż podmiot wypłacający stypendium uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby pobierającej stypendium. Rozstrzygnięcie o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu pobierania stypendium sportowego wpływa zatem wprost na sferę prawną wypłacającego te stypendium, gdyż nakłada na niego obowiązki płatnika składek za okres objęty wypłacanym stypendium.
Natomiast okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS, z udziałem wypłacającego, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Osoba statuowana jako płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Wskazać należy, że tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest czy podmiot podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, czy też, z uwagi na podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu z innego tytułu nie będzie podlegał ubezpieczeniu z tytułu pobierania stypendium sportowego. Później ta kwestia będzie już przesądzona jako konsekwencja ustaleń poczynionych w postępowaniu o ustalenie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Ustalenie zatem w drodze decyzji podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa na sfery prawne dwóch podmiotów: wypłacającego stypendium jako płatnika składek i pobierającego stypendium jako ubezpieczonego. Zatem obie strony umowy mają interes prawny w uczestnictwie w postępowaniu rozstrzygającym o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.
Co do istnienia interesu prawnego po stronie płatnika w postępowaniu o ustalenie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach z dnia: 11 października 2011 r., sygn. akt II GSK 951/10, 14 października 2011 r., sygn. akt II GSK 1014/10, 20 października 2011 r., sygn. akt II GSK 1045/10 28 września 2011 r. II GSK 879/10 (opubl.: orzeczenia.nsa.gov.pl).
W ocenie Sądu, organ administracji z pominięciem powyższych uregulowań prawa materialnego wadliwie ocenił brak interesu prawnego skarżącego do występowania w charakterze strony w postępowaniu odwoławczym dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym uczestnika postępowania.
Konsekwencją stwierdzenia, że skarżący legitymuje się przymiotem strony w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego uczestnika z racji wypłacania stypendium sportowego, jest uznanie jego prawa do udziału w postępowaniu w takim właśnie charakterze.
Skarżący powołując się na okoliczność, że jest płatnikiem składek na ubezpieczenie zdrowotne wykazał dostatecznie, iż jest legitymowany do złożenia odwołania od decyzji organu I instancji.
Z tych względów w ponownie prowadzonym postępowaniu organ odwoławczy rozpozna merytorycznie sprawę uwzględniając, że skarżącemu powinien przysługiwać status strony w postępowaniu w sprawie o objęcie A. B. obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym.
W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. oraz art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku, postanawiając o kosztach postępowania w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 12 p.p.s.a.