VI SA/Wa 2200/24

VI SA/Wa 2200/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-10-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-07-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Grzegorz Nowecki /przewodniczący/
Szczepan Borowski
Tomasz Sałek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Sałek (spr.) Asesor WSA Szczepan Borowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 października 2024 r. sprawy ze skargi E. W. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania wniosku o dopuszczenie do egzaminu adwokackiego oddala skargę
Uzasadnienie
E. W. (dalej też jako "Skarżąca" lub "Strona") dnia 8 marca 2024 r. złożyła do Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w R. dokumenty potwierdzające przebieg jej dotychczasowego zatrudnienia, w tym umowy zlecenia o realizację zadania publicznego pod tytułem: "[...]" z 1 kwietnia 2019 r.; "[...]" z 16 marca 2020 r. i 28 maja 2021 r.; "[...]" z 25 kwietnia 2022 r. - zawarte pomiędzy Gminą Miasto R. a Federacją Konsumentów Oddział w R. oraz umowy o powierzenie realizacji zadania publicznego pod nazwą "[...]" z 1 lutego 2019 r., 30 marca 2020 r., 30 lipca 2021 r., 1 sierpnia 2022 r. i 21 sierpnia 2023 r., zawarte pomiędzy Powiatem R. a Federacją Konsumentów Oddział w R., a także zaświadczenie Przewodniczącego Stałego Sądu Polubownego przy [...] Wojewódzkim Inspektoracie Inspekcji Handlowej z dnia 5 marca 2024 r.
Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w R. (dalej także jako "Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej", "Przewodniczący" lub "Organ I instancji") pismem z dnia 11 marca 2024 r., na podstawie art. 75c ust. 4 w zw. z art. 78a ust. 2 oraz art. 78a ust. 4 pkt 7 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 1184, dalej też w skrócie jako "p.o.a." lub "ustawa o adwokaturze") wezwał Skarżącą do usunięcia braków formalnych zgłoszenia o przystąpieniu do egzaminu adwokackiego, poprzez złożenie stosownego wniosku o dopuszczenie do egzaminu adwokackiego oraz dokumentów zaświadczających co najmniej 4-letni okres zatrudnienia w urzędach organów władzy publicznej i wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów - w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.
W odpowiedzi, w dniu 22 marca 2024 r., Skarżąca przedłożyła wniosek o dopuszczenie do egzaminu adwokackiego, na podstawie art. 78a ust. 4 pkt 7 ustawy o adwokaturze a także oświadczenie Stowarzyszenia Federacji Konsumentów z siedzibą w W. z dnia 18 marca 2024 r., zaświadczenie Starostwa Powiatowego w R. z dnia 22 marca 2024 r. oraz zaświadczenie Prezydenta Miasta R. z dnia 21 marca 2024 r.
Z kolei Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej postanowieniem z dnia [...] marca 2024 r. nr [...], działając na podstawie art. 75c ust. 5 w zw. z art. 78a ust. 5 i art. 78a ust. 4 pkt 7 i art. 66 ust. 2 pkt 4 ustawy o adwokaturze, pozostawił wniosek Skarżącej o dopuszczenie do egzaminu adwokackiego bez rozpoznania. W uzasadnieniu postanowienia Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej wskazał, że z załączonych dokumentów wynika, iż Skarżąca w latach 2019-2023 wykonywała odpłatnie zadania wymagające wiedzy prawniczej oraz czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz zleceniodawców Stowarzyszenia Federacji Konsumentów, tj. na rzecz Powiatu [...] oraz Gminy Miasto R., zawierając umowy cywilnoprawne, które wykonywała w siedzibie Oddziału Stowarzyszenia w R., jako zleceniobiorca, otrzymując ustalone wynagrodzenie. Z zaświadczeń Starostwa Powiatowego w R. oraz Prezydenta Miasta R. wynika, że w okresie 2019-2023 Powiat R. oraz Gmina Miasto R. zawierały ze Stowarzyszeniem Federacji Konsumentów umowy na realizację zadań zleconych, tj. zadań wymagających wiedzy prawniczej bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej, zapewniając bezpłatne poradnictwo mieszkańcom powiatu i miasta R., a także edukację w szkołach publicznych miasta. Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej stwierdził, że z załączonych do wniosku dokumentów nie wynika, by Skarżąca była zatrudniona w urzędach organów władzy publicznej i wykonywała wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów. Organ I instancji uznał, że przedłożone umowy zlecenia oraz umowy o dzieło jednoznacznie wskazują, że Skarżąca, jako zleceniobiorca Stowarzyszenia Federacji Konsumentów wykonywała na podstawie tych umów czynności polegające na bezpłatnym poradnictwie i świadczeniu pomocy prawnej na rzecz konsumentów. Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej wskazał, że zgodnie z art. 66 ust. 2 pkt 4 p.o.a., do egzaminu mogą przystąpić osoby, które były zatrudnione w urzędach organów władzy publicznej i wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów i które zgodnie z art. 78a ust. 4 pkt 7 ustawy o adwokaturze dołączyły do wniosku dokumenty zaświadczające takie zatrudnienie, to jest stosownie do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu adwokackiego, świadectwo pracy lub zaświadczenie o zatrudnieniu. Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej uznał, że Stowarzyszenie Federacja Konsumentów nie jest organem władzy publicznej, jest natomiast organizacją pozarządową, przy czym marginalnie wskazał, że Skarżąca nie wykazała, że była zatrudniona w tejże federacji. Organ I instancji stwierdził także, że Skarżąca nie wykazała, by była zatrudniona w Starostwie Powiatowym w R. bądź w Urzędzie Miasta R., co rozstrzyga o sposobie rozstrzygnięcia. W związku z powyższym Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej pozostawił bez rozpoznania wniosek Skarżącej o dopuszczenie do egzaminu adwokackiego.
Na wspomniane postanowienie Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] marca 2024 r., Skarżąca wniosła zażalenie do Ministra Sprawiedliwości (dalej też jako "Organ II instancji" lub "Organ odwoławczy"), zarzucając:
a/ naruszenie przepisów ustawy o adwokaturze w zakresie art. 66 ust. 2 pkt 4 w zw. z art. 78a ust. 4 pkt 7, polegające na błędnej i dowolnej interpretacji tych przepisów,
b/ istnienie luki prawnej art. 66 ust. 2 pkt 4 w zw. z art. 78a ust. 4 pkt 7 ustawy, w kontekście art. 2 w zw. z art. 32 Konstytucji RP,
c/ naruszenie art. 7a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2024 roku, poz. 572 ze zm., dalej w skrócie także jako "k.p.a."), poprzez jego niezastosowanie i nierozstrzygnięcie wątpliwości co do treści normy prawnej na jej korzyść.
Skarżąca w uzasadnieniu podniosła, że dokumenty potwierdzające zatrudnienie w urzędach organów władzy publicznej i wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów nie zostały sprecyzowane, w sytuacji powierzenia zadań zleconych stowarzyszeniu, a zamysłem ustawodawcy nie było pokrzywdzenie prawników działających w stowarzyszeniu, wykonujących takie same czynności, co prawnik zatrudniony w urzędzie. W ocenie Skarżącej, brak dopuszczenia do egzaminu osób z wykształceniem prawniczym i tytułem magistra prawa, bez aplikacji, które pracowały w stowarzyszeniu, stanowi przejaw dyskryminacji zawodowej i sprzeczności z Konstytucją RP, a odmowa dopuszczenia do egzaminu przy spełnieniu wszystkich warunków formalnych jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, dobrymi obyczajami oraz art. 2 w zw. z art. 32 Konstytucji RP.
Minister Sprawiedliwości postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2024 r. o numerze [...], utrzymał w mocy postanowienie Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] marca 2024 r., uznając, że zażalenie Skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z treścią art. 66 ust. 2 pkt 4 ustawy o adwokaturze, do egzaminu adwokackiego, bez odbycia aplikacji adwokackiej mogą przystąpić osoby, które po ukończeniu wyższych studiów prawniczych, przez okres co najmniej 4 lat w okresie nie dłuższym niż 6 lat przed złożeniem wniosku o dopuszczenie do egzaminu, były zatrudnione w urzędach organów władzy publicznej i wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów. I, zdaniem Ministra Sprawiedliwości, Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej, pozostawiając wniosek o dopuszczenie do egzaminu adwokackiego bez rozpoznania prawidłowo uznał, że Skarżąca nie wykazała, by legitymowała się wymaganym okresem zatrudnienia, a tym samym nie spełniła warunków, o których mowa w art. 66 ust. 2 pkt 4 ww. ustawy. Organ odwoławczy zaznaczył przy tym, że z treści powołanego przepisu wynika jednoznacznie, iż wymagany okres zatrudnienia musi przypadać w okresie 6 lat przed złożeniem wniosku o dopuszczenie do egzaminu adwokackiego. Zatem, skoro Skarżąca złożyła wniosek o dopuszczenie do egzaminu adwokackiego w dniu 8 marca 2024 r, to okres 6 lat przed złożeniem wniosku może być liczony od dnia 8 marca 2018 r. a okresy wcześniejszego zatrudnienia nie podlegają ocenie, bowiem wykraczają poza ten okres. Organ II instancji wskazał, że z treści przedłożonych przez Skarżącą dokumentów wynika bezspornie, że realizowała zadania zlecone jako reprezentant stowarzyszenia. Z kolei zgodnie z art. 1 i 2 ustawy dnia 7 kwietnia 1989 roku - Prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 2261), stowarzyszenie jest dobrowolnym, samorządnym, trwałym zrzeszeniem o celach niezarobkowych. Stowarzyszenie samodzielnie określa swoje cele, programy działania i struktury organizacyjne oraz uchwala akty wewnętrzne dotyczące jego działalności. Stowarzyszenie opiera działalność na pracy społecznej swoich członków, zaś w zakresie swoich celów statutowych stowarzyszenia mogą reprezentować interesy zbiorowe swoich członków wobec organów władzy publicznej. Stowarzyszenie jest zatem dobrowolnym zrzeszeniem ludzi (jednostek) łączących się w formie organizacji dla osiągnięcia wspólnymi działaniami i środkami wspólnego celu, którego realizacja służy przede wszystkim zaspokajaniu określonych potrzeb, zainteresowań i dążeń członków. Natomiast pojęcie "organy władzy publicznej" występuje w treści art. 7, 10, 53, 61, 63, 72, 77, 80, 163, 228 Konstytucji RP, a także w innych aktach prawnych, przy czym zakres tego pojęcia w poszczególnych aktach prawnych nie jest tożsamy. Organ odwoławczy zaznaczył, że przyjmuje się, iż przez organy władzy publicznej należy rozumieć organy dysponujące z mocy ustawy kompetencjami władczymi (imperium), tj. związanymi z możliwością władczego kształtowania sytuacji jednostki, będące czy to organami państwa, czy samorządu terytorialnego. Organami władzy publicznej w rozumieniu Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej są zatem wszystkie organy państwowe bez względu na ich klasyfikację, jako organów sprawujących władzę ustawodawczą, wykonawczą lub sądowniczą, czy pozostających poza trójpodziałem, a także niezależnie od posiadania właściwości ogólnopaństwowej czy terytorialnie ograniczonej. Tym samym, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej pod pojęciem organów władzy publicznej skupia zarówno organy w znaczeniu ustrojowym (organy państwa i samorządu terytorialnego), jak i funkcjonalnym (m.in. organy innych niż terytorialny samorządów), o ile z mocy ustawy wykonują kompetencje o charakterze władczym. Ocena przynależności danego podmiotu do kategorii organów władzy publicznej winna być dokonywana przy uwzględnieniu wskazanych powyżej kryteriów wyróżniających. W świetle powyższego, w ocenie organu II instancji, Stowarzyszenia Federacji Konsumentów z siedzibą w W. nie sposób uznać za urząd organu władzy publicznej, o którym mowa w art. 66 ust. 2 pkt 4 ustawy o adwokaturze, zarówno w znaczeniu ustrojowym, jak i funkcjonalnym, skoro ustawa nie przyznaje mu kompetencji o charakterze władczym (imperium). Trafna jest zatem ocena organu I instancji, bowiem Skarżąca realizowała zadania zlecone z zakresu ochrony prawnej nie jako pracownik samorządu terytorialnego - powiatu czy gminy, a jako prezes stowarzyszenia. Minister Sprawiedliwości zauważył nadto, że Skarżąca przedstawiła zaświadczenie Przewodniczącego Stałego Sądu Polubownego przy [...] Wojewódzkim Inspektoracie Inspekcji Handlowej z dnia 5 marca 2024 r., potwierdzające pełnienie przez nią funkcji arbitra w Stałym Sądzie Polubownym przy [...] Wojewódzkim Inspektorze Inspekcji Handlowej, co pozostawało poza zakresem rozważań organu I instancji. Jednak i w tym przypadku sprawowanie funkcji arbitra nie spełnia, zdaniem Organu II instancji, przesłanki zatrudnienia w urzędzie organu władzy publicznej. Sąd polubowny nie jest sądem ani innym organem państwowym lub organem administracji publicznej i nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości. Sąd polubowny swoją kompetencję do rozstrzygnięcia spory wywodzi z umowy stron, jest bowiem sądem prywatnym, działającym na mocy umowy stron, jego rozstrzygnięcia nie są aktami władzy państwowej, a arbitrzy działają jako osoby prywatne z upoważnienia stron (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2008 r" IIICSK 163/08). W ocenie Organu odwoławczego nietrafne są też zarzuty dotyczące istnienia luki prawnej i nierozstrzygnięcia wątpliwości na korzyść Skarżącej. Przepis art. 66 ust. 2 p.o.a. stanowi bowiem wyjątek od zasady, że do egzaminu adwokackiego przystępują osoby po ukończeniu aplikacji adwokackiej i w związku z tym podlega ścisłej wykładni, która nie może prowadzić do rozszerzenia przesłanek uprawniających do przystąpienia do egzaminu bez aplikacji, bowiem wskazane w tym przepisie doświadczenie zawodowe stanowi ekwiwalent dla aplikacji adwokackiej. Wprowadzenie w art. 66 ust. 2 p.o.a. wymogu zdobycia określonego doświadczenia zawodowego jest wyrazem dbałości ustawodawcy o odpowiedni poziom wiedzy i umiejętności kandydatów do zawodu adwokata. Potencjalni kandydaci muszą zatem legitymować się praktycznym doświadczeniem prawniczym zdobytym w podmiocie określonym w tym przepisie, a enumeratywne wyliczenie tych podmiotów wskazuje, jak istotne znaczenie ma dla ustawodawcy miejsce wykonywania praktyki prawniczej. W ocenie organu II instancji, takie uszczegółowienie miejsca wykonywania praktyki u określonych podmiotów i formy zatrudnienia jest dopuszczalne, celowe i zgodne z ogólnymi zasadami organizacyjnoprawnymi wykonywania zawodów prawniczych w Polsce. Reasumując, zdaniem organu odwoławczego, Skarżąca nie wykazała wymaganego przepisem art. 66 ust. 2 pkt 4 ustawy o adwokaturze zatrudnienia w urzędach organów władzy publicznej i wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów, uprawniającego do przystąpienia do egzaminu adwokackiego bez odbycia aplikacji.
We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2024 r. Skarżąca zarzuciła:
a/ brak uregulowania luki prawnej, zachodzącej w art. 66 ust. 2 pkt.4 w zw. z art. 78a ust. 4 pkt. 7 ustawy o adwokaturze w kontekście art. 2 w zw. z art. 32 Konstytucji RP,
2. naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nierozstrzygnięte wątpliwości, co do treści normy prawnej art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
3. naruszenie art. 5 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (tekst jednolity Dz. U. z 2024 roku, poz. 1061, dalej też jako "k.c.") w zw. z art. 471 k.c. w zakresie art. 75d ustawy o adwokaturze, polegające na uznaniu, że 2/3 uiszczonej opłaty na egzamin zostaje zatrzymane, gdy kandydat nie spełnia warunków ustawy.
Mając na uwadze powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o rozstrzygnięcie skargi w zakresie luki prawnej, na gruncie przepisów prawa, które przewidują negatywne skutki prawne dla Skarżącej, a nawet potencjalnych kandydatów aplikujących na tych samych zasadach do egzaminu zawodowego. Zdaniem Skarżącej, Organ odwoławczy, bez pochylenia się nad problemem, jaki zaistniał w konkretnej sprawie, nie podjął merytorycznego rozstrzygnięcia kwestii niesprawiedliwego zaszeregowania osób o tym samym stopniu wykształcenia prawniczego, z wieloletnią praktyką prawa i doświadczenia życiowego, do udziału w egzaminie zawodowym, lecz powielił postanowienie Przewodniczącego Komisji, utrzymując w mocy jego decyzję. Tymczasem, wedle Skarżącej, utrzymanie w mocy decyzji organu odwoławczego, nie koreluje z art. 139 k.p.a. wedle, którego organ odwoławczy nie powinien wydawać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, gdy zachodzi rażące naruszenie prawa w Państwie demokratycznym, poprzez naruszenie zasad równości zawodowych z wyeksponowaniem kręgu prawniczego o odmiennych zasadach i wyższości nad innymi. Organ odwoławczy stwierdził, iż stowarzyszenie, do którego należy Skarżąca, działa na podstawie Prawa o stowarzyszeniach, określając swoje cele, programy i struktury, a także uchwały swojej działalności, opierając się na pracy społecznej członków, a także reprezentacji interesów swoich członków, wobec organów władzy publicznej. Pominął jednakże w swoim wywodzie, że stowarzyszenie Federacja Konsumentów, powstała w trudnym okresie czasu dla Polski i Polaków, w roku 1981 nie dla swoich członków, ale w interesie społecznym, wobec obywateli, zwanych konsumentami, którzy na co dzień borykają się z nieuczciwymi praktykami stosowanymi przez dużą grupę bezkarnych przedsiębiorców. W tym też kontekście m.in. ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity Dz. U. z 2023 roku, poz. 1550, dalej też jako "k.p.c.") w art. 61 § 1 ust. 3 oraz § 2, art. 62 § 1 k.p.c. wyróżnia działalność określonych organizacji pozarządowych do miana podmiotów, działających w imieniu i na rzecz obywateli, które m. in. z ramienia Federacji Konsumentów, zwłaszcza Oddziału w R., sukcesywnie są prowadzone w sądach powszechnych, zgodnie ze specjalizacją zadań i celu organizacji dla dobra obywatelskiego, tu upowszechnianie i ochrona prawa konsumenckiego. Cząstkowo w życiorysie Skarżącej, podano sygnatury akt spraw, w których uczestniczyła jako pełnomocnik. Obecnie oczekuje na uprawomocnienie się wyroku w sprawie kredytu denominowanego dla ubogiej konsumentki, przy dwuletniej batalii z funduszem sekurytyzacyjnym, co potwierdza, że praktykuje procedowanie prawa w sprawach obywatelskich. Skarżąca zwróciła przy tym uwagę, że art. 76 Konstytucji Rzeczypospolitej powstał m.in. właśnie z inicjatywy Federacji Konsumentów, jak i powołanie rzeczników powiatowych i miejskich, dla których otwarto etaty urzędowe z pominięciem dofinansowania działalności dla pomysłodawcy tejże inicjatywy. W ocenie Skarżącej, zarzut Organu odwoławczego, w kontekście zminimalizowania roli Stowarzyszenia Federacji Konsumentów jest nietrafiony. Tym bardziej, że sam adwokat nie jest urzędnikiem, ale wykonuje zawód zaufania publicznego w quasi stowarzyszeniu. Skarżąca zaznaczyła, że do egzaminu zawodowego, może przystąpić magister prawa, który wykaże zatrudnienie w urzędzie czy samorządzie lokalnym, bez względu na rodzaj wykonywanego zlecenia, czy nawet identycznego z zadaniem magistra prawa w organizacji, jak np. rzecznik konsumenta, który w swoich zadaniach ma ograniczone prawo do działania, w przeciwieństwie do magistra prawa w stowarzyszeniu działającego w ramach upowszechniania i ochrony prawa konsumenckiego. Tym samym prawnik ten jest dyskryminowany. W szczególności, że każde naruszenie prawa przeciwko konsumentowi jest analizowane i oceniane z obroną jego prawa w sądzie. Możliwość uczestnictwa w egzaminie zawodowym, doświadczonym magistrom prawa, działającym w określonej, skonkretyzowanej specjalizacji, pozwoli efektywnie procedować w sprawach, w których wiedza o określonej dziedzinie prawa jest społecznie pożądana. Nadto Skarżąca zaznaczyła, że do swojego wniosku dołączyła również dowód wpłaty za egzamin, nie mając w tym momencie wiedzy o pozostawieniu jej wniosku bez rozpoznania. W tej sytuacji zatrzymanie 40% wpłaty, jaką dokonała celem przystąpienia do egzaminu zawodowego, stoi w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, stąd też Skarżąca wnosi o zwrot całości wpłaconej kwoty.
Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Z kolei Skarżąca w piśmie z dnia 24 lipca 2024 roku wyraziła swój sprzeciw wobec argumentacji Ministra Sprawiedliwości użytej w odpowiedzi na skargę, podtrzymując swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje;
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 roku, poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.
W ramach tej kontroli sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej zwana "p.p.s.a.").
Z kolei zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 p.p.s.a.).
W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna. Zdaniem Sądu, wbrew zarzutom skargi, Minister Sprawiedliwości, wydając w dniu [...] kwietnia 2024 roku zaskarżone postanowienie, utrzymujące w mocy postanowienie Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w R. z dnia [...] marca 2024 r., nie naruszył przepisów proceduralnych, jak i przepisów ustawy - Prawo o adwokaturze.
Na wstępie podkreślić należy, że zadaniem Sądu w niniejszej sprawie jest kontrola, czy istotnie zachodziły przesłanki do pozostawienia wniosku Skarżącej o dopuszczenie do egzaminu adwokackiego bez rozpoznania na podstawie art. 75c ust. 4 w zw. z art. 78a ust. 2 oraz art. 78a ust. 4 pkt 7 ustawy - Prawo o adwokaturze.
Zgodnie bowiem z dyspozycją art. 75c ust. 1 p.o.a. Minister Sprawiedliwości zamieszcza w Biuletynie Informacji Publicznej w terminie do dnia 30 czerwca każdego roku ogłoszenie o egzaminie wstępnym, w którym podaje w szczególności:
1) termin złożenia zgłoszenia o przystąpieniu do egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką, zwanego dalej "zgłoszeniem";
2) właściwość miejscową każdej z komisji kwalifikacyjnych i adres jej siedziby;
3) termin przeprowadzenia egzaminu wstępnego;
4) wysokość opłaty za egzamin wstępny, o której mowa w art. 75d ust. 1.
Z kolei ust. 2 cyt. przepisu wskazuje, że zgłoszenie, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, powinno zawierać:
1) wniosek o dopuszczenie do egzaminu wstępnego;
2) kwestionariusz osobowy;
3) życiorys;
4) kopię dokumentu potwierdzającego ukończenie wyższych studiów prawniczych w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskanie tytułu magistra lub zagranicznych studiów prawniczych uznanych w Rzeczypospolitej Polskiej, albo zaświadczenie o zdaniu egzaminu magisterskiego;
5) (uchylony);
6) oryginał dowodu uiszczenia opłaty za egzamin wstępny;
7) 3 zdjęcia zgodnie z wymaganiami obowiązującymi przy wydawaniu dowodów osobistych.
Zamiast dokumentów, o których mowa w ust. 2 pkt 4, można złożyć zaświadczenie, z którego wynika, iż kandydat zdał wszystkie egzaminy i odbył praktyki przewidziane w planie wyższych studiów prawniczych oraz ma wyznaczony termin egzaminu magisterskiego.
Warunkiem dopuszczenia do egzaminu wstępnego takiego kandydata jest złożenie przez niego w siedzibie komisji kwalifikacyjnej nie później niż 7 dni przed terminem egzaminu wstępnego dokumentów, o których mowa w ust. 2 pkt 4 (ust. 2a). Zgłoszenie powinno być złożone przez kandydata najpóźniej 45 dni przed dniem rozpoczęcia egzaminu wstępnego do komisji kwalifikacyjnej. Termin do złożenia zgłoszenia nie podlega przywróceniu (ust. 3).
Z kolei w myśl art. 75c ust. 4 p.o.a., jeżeli zgłoszenie nie spełnia wymagań formalnych określonych w ust. 2, przewodniczący komisji kwalifikacyjnej wzywa kandydata listem poleconym do usunięcia braków w trybie przepisu art. 64 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Natomiast, jak stanowi art. 75c ust. 5 p.o.a., jeżeli kandydat nie uzupełni braków formalnych zgłoszenia zgodnie z ust. 4 lub nie spełni warunku, o którym mowa w ust. 2a, zgłoszenie pozostawia się bez rozpoznania. O pozostawieniu zgłoszenia bez rozpoznania przewodniczący komisji kwalifikacyjnej orzeka postanowieniem i zawiadamia kandydata listem poleconym za poświadczeniem odbioru. Na postanowienie przysługuje zażalenie do Ministra Sprawiedliwości. Jeżeli zażalenie jest uzasadnione, przewodniczący komisji kwalifikacyjnej może, nie przesyłając akt Ministrowi Sprawiedliwości, uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę rozpoznać na nowo.
I w realiach niniejszej sprawy, w ocenie Sądu, Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w R., po przeanalizowaniu przedłożonych przez Skarżącą dokumentów zasadnie wezwał ją pismem z dnia 11 marca 2024 roku do usunięcia braków formalnych zgłoszenia o przystąpieniu do egzaminu adwokackiego, poprzez złożenie po pierwsze samego wniosku o dopuszczenie do egzaminu adwokackiego, a po drugie, dokumentów zaświadczających co najmniej 4-letni okres zatrudnienia w urzędach organów władzy publicznej i wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów.
Kluczowym jest przy tym, że Skarżąca w złożonym w odpowiedzi na powyższe wezwanie wniosku o dopuszczenie do egzaminu adwokackiego, wprost wskazała, że ubiega się o dopuszczenie do powyższego egzaminu w oparciu o dyspozycję art. 78a ust. 2, ust. 5 oraz ust. 4 pkt 7 p.o.a.
Zgodnie z kolei z art. 78a p.o.a.;
1. Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z Naczelną Radą Adwokacką zamieszcza w Biuletynie Informacji Publicznej, nie później niż na 90 dni przed terminem egzaminu adwokackiego, ogłoszenie o egzaminie adwokackim, w którym podaje w szczególności:
1) termin złożenia wniosku o dopuszczenie do egzaminu adwokackiego, zwanego dalej "wnioskiem";
2) właściwość miejscową każdej z komisji egzaminacyjnych i adres jej siedziby;
3) termin przeprowadzenia każdej części egzaminu adwokackiego;
4) wysokość opłaty za egzamin adwokacki.
2. Aplikanci adwokaccy składają wniosek do komisji egzaminacyjnej na obszarze właściwości okręgowej rady adwokackiej, w której odbyli aplikację adwokacką. Osoby uprawnione do przystąpienia do egzaminu adwokackiego bez odbycia aplikacji składają wniosek do komisji egzaminacyjnej na obszarze właściwości okręgowej rady adwokackiej właściwej ze względu na ich miejsce zamieszkania, a w przypadku braku miejsca zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do wybranej komisji egzaminacyjnej. Okręgowe rady adwokackie, każdego roku, w terminie 7 dni od dnia zakończenia aplikacji adwokackiej, przekazują właściwej terytorialnie komisji egzaminacyjnej oraz Ministrowi Sprawiedliwości listę osób, które odbyły aplikację adwokacką.
3. Osoby, które odbyły aplikację adwokacką, dołączają do wniosku zaświadczenie o odbyciu aplikacji adwokackiej oraz oryginał dowodu uiszczenia opłaty za egzamin adwokacki.
4. Osoby uprawnione do przystąpienia do egzaminu adwokackiego bez odbycia aplikacji dołączają do wniosku odpowiednio:
1) kwestionariusz osobowy;
2) życiorys;
3) dokument zaświadczający uzyskanie stopnia naukowego doktora nauk prawnych;
4) kopię dokumentu potwierdzającego ukończenie wyższych studiów prawniczych w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskanie tytułu magistra lub zagranicznych studiów prawniczych uznanych w Rzeczypospolitej Polskiej;
5) dokumenty zaświadczające co najmniej 4-letni okres zatrudnienia, o którym mowa w art. 66 ust. 2 pkt 2, na stanowiskach referendarza sądowego, starszego referendarza sądowego, asystenta prokuratora lub asystenta sędziego, a w przypadku osób, które były zatrudnione w Sądzie Najwyższym, Trybunale Konstytucyjnym lub w międzynarodowym organie sądowym, w szczególności w Trybunale Sprawiedliwości Unii Europejskiej lub Europejskim Trybunale Praw Człowieka i wykonywały zadania odpowiadające czynnościom asystenta sędziego - również dokumenty określające zakres ich obowiązków;
6) dokumenty zaświadczające co najmniej 4-letni okres wykonywania na podstawie umowy o pracę lub umów cywilnoprawnych wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 4a ust. 1, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych;
7) dokumenty zaświadczające co najmniej 4-letni okres zatrudnienia w urzędach organów władzy publicznej i wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów;
7a) dokument zaświadczający o ukończeniu aplikacji legislacyjnej oraz dokumenty zaświadczające co najmniej 4-letni okres zatrudnienia w urzędach organów władzy publicznej lub w państwowych jednostkach organizacyjnych i wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych z tworzeniem projektów ustaw, rozporządzeń lub aktów prawa miejscowego;
8) dokument zaświadczający uzyskanie pozytywnego wyniku z egzaminu sędziowskiego, prokuratorskiego, notarialnego lub komorniczego;
9) dokumenty potwierdzające zatrudnienie na stanowisku radcy Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej;
10) (uchylony);
11) oryginał dowodu uiszczenia opłaty za egzamin adwokacki;
12) 3 zdjęcia zgodnie z wymaganiami obowiązującymi przy wydawaniu dowodów osobistych.
5. Osoby, o których mowa w:
1) ust. 3 - składają wniosek najpóźniej w terminie 21 dni,
2) ust. 4 - składają wniosek najpóźniej w terminie 45 dni
- przed dniem rozpoczęcia egzaminu adwokackiego. Przepisy art. 75c ust. 4-9 stosuje się odpowiednio.
Podkreślenia przy tym wymaga, że przepis art. 78a ust. 4 pkt 7 p.o.a., skorelowany jest z art. 66 ust. 2 pkt 4 p.o.a., w myśl którego to przepisu, do egzaminu adwokackiego składanego przed komisją, o której mowa w art. 78, bez odbycia aplikacji adwokackiej, mogą przystąpić także osoby, które po ukończeniu wyższych studiów prawniczych przez okres co najmniej 4 lat w okresie nie dłuższym niż 6 lat przed złożeniem wniosku o dopuszczenie do egzaminu były zatrudnione w urzędach organów władzy publicznej i wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów.
Tym samym Skarżąca, ubiegając się o dopuszczenie do egzaminu adwokackiego na podstawie art. 78a ust. 4 pkt 7 p.o.a., zobowiązana była do przedłożenia, tak jak prawidłowo wskazał w swym wezwaniu Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej, dokumentów zaświadczających co najmniej 4-letni okres zatrudnienia w urzędach organów władzy publicznej i wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów.
Nie ulega przy tym, w ocenie Sądu, wątpliwości, że dokumentów tych Skarżąca nie przedłożyła w dniu 8 marca 2024 r. Skarżąca złożyła wówczas co prawda szereg umów, opisanych na stronie pierwszej uzasadnienia, lecz żaden z tych dokumentów nie potwierdzał wypełnienia przez Stronę przesłanek z art. 78a ust. 4 pkt 7 p.o.a. I, również, zdaniem Sądu, kryteriów tych nie spełniał żaden z dokumentów przedstawionych przez Skarżącą, w odpowiedzi na wezwanie Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej, w postaci oświadczenia Stowarzyszenia Federacji Konsumentów z siedzibą w W. z dnia [...] marca 2024 r., zaświadczenia Starostwa Powiatowego w R. z dnia 22 marca 2024 r. czy też zaświadczenia Prezydenta Miasta R. z dnia 21 marca 2024 r.
W tej sytuacji prawidłowo Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej, postanowieniem z dnia [...] marca 2024 r., działając na podstawie art. 75c ust. 5 w zw. z art. 78a ust. 5 i art. 78a ust. 4 pkt 7 i art. 66 ust. 2 pkt 4 ustawy o adwokaturze, pozostawił wniosek Skarżącej o dopuszczenie do egzaminu adwokackiego bez rozpoznania. Zasadna jest bowiem konstatacja tegoż organu, że z załączonych do wniosku dokumentów nie wynika, by Skarżąca była zatrudniona w urzędach organów władzy publicznej i wykonywała wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów. Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej celnie zauważył, że Skarżąca w istocie, jako zleceniobiorca Stowarzyszenia Federacji Konsumentów wykonywała na podstawie tych umów czynności polegające na bezpłatnym poradnictwie i świadczeniu pomocy prawnej na rzecz konsumentów. Tym samym, w ocenie Sądu, również Minister Sprawiedliwości, zasadnie utrzymał zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2024 r. w mocy postanowienie Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] marca 2024 r.
Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone przez Ministra Sprawiedliwości w zaskarżonym postanowieniu z dnia [...] kwietnia 2024 r. Otóż realizowanie przez Skarżącą zadań zleconych jej, jako reprezentantowi Stowarzyszenia Federacji Konsumentów z siedzibą w W., nie może być utożsamiane z zatrudnieniem w urzędach organów władzy publicznej i wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów. Za taką formę zatrudnienia nie może być także uznane pełnienie przez Skarżącą funkcji arbitra w Stałym Sądzie Polubownym przy [...] Wojewódzkim Inspektorze Inspekcji Handlowej, gdyż rozstrzygnięcia tegoż sądu polubownego nie stanowią bynajmniej aktów władzy publicznej. Jeżeli Skarżąca ubiegała się o dopuszczenie do wspomnianego egzaminu właśnie w oparciu o przepis art. 78a ust. 4 pkt 7 p.o.a., winna była wykazać, poprzez stosowne dokumenty, co najmniej 4-letni okres zatrudnienia w urzędach organów władzy publicznej i wykonywania wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów. I choć zakres pojęcia "organy władzy publicznej", jak celnie zauważył Minister Sprawiedliwości, występującego zarówno w Konstytucji RP, jak i w innych aktach prawnych, nie jest w ich ramach tożsamy, to nie ulega, zdaniem Sądu, wątpliwości, że organ taki wykonuje w sposób władczy zadania z zakresu administracji publicznej polegające na rozstrzyganiu spraw indywidualnych w drodze decyzji administracyjnych albo załatwianiu ich milcząco. Zatem za pośrednictwem tegoż organu to państwo sprawuje władztwo administracyjne, bez względu na to, czy realizacja tego władztwa stanowi podstawowe zadanie danego organu, czy też organ ten wykonuje funkcje przypisane administracji publicznej dodatkowo, obok podstawowej działalności. Każdorazowo jednak to w ramach realizowania zadań przez organ władzy publicznej korzysta on z przyznanego mu władztwa administracyjnego, rozumianego jako przejaw woli administracji państwowej cechujący się autorytatywnością i domniemaniem legalności, których gwarantem jest możliwość stosowania przymusu państwowego bez wcześniejszego wyroku sądowego. Nie ulega natomiast wątpliwości, że ani stowarzyszenie ani sąd polubowny nie stanowią organu władzy publicznej w tym rozumieniu. Zatem wykazanie przez Skarżącą wykonywania czynności i zadań w ich ramach, jest kwestią irrelewantną dla wypełnienia przez Stronę wymogu z art. 78a ust. 4 pkt 7 p.o.a., na którą to przesłankę, jako warunek dopuszczenia do egzaminu adwokackiego powoływała się w swym wniosku sama Skarżąca.
Wbrew zarzutom skargi, jednoznaczne i nie budzące jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych brzmienie przepisu art. 66 ust. 2 pkt 4 w związku z art. 78a ust 4 p.o.a., wyklucza możliwość przyjęcia, abyśmy w niniejszej spawie mieli do czynienia z jakąkolwiek luką prawną w przepisach ustawy - Prawo o adwokaturze, wymagającą uzupełnienia poprzez przyjęcie metody interpretacyjnej de lege lata, w wyniku której z wypełnieniem wymogu z art. 66 ust. 2 pkt 4 p.o.a. należałoby utożsamić także realizowanie przez magistra prawa zadań w ramach stowarzyszenia działającego w celu upowszechniania i ochrony prawa konsumenckiego. Jest wręcz przeciwnie, gdyż przyjęcie takiego stanowiska, jawnie sprzecznego z treścią przepisu rangi ustawowej, stanowiłoby ze strony uprawnionych organów działanie ewidentnie contra legem, podczas gdy, zgodnie z zasadą ogólną praworządności (art. 6 k.p.a.), mającą walor zasady konstytucyjnej (art. 7 Konstytucji RP), organy administracji mają obowiązek działać na podstawie i w granicach prawa. Nie sposób wyobrazić sobie, w świetle zasady praworządności, dopuszczenia przez Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej, do egzaminu adwokackiego osoby, w przypadku której wykazana przez nią praktyka, nie odpowiada wymaganiom statuowanym w ustawie, warunkującym możliwość uzyskania dostępu do tegoż egzaminu, w oparciu o jakiekolwiek pozaustawowe kryteria.
W stosunku natomiast do podnoszonej przez Skarżącą kwestii dyskryminującego wobec niej, przyjętego przez ustawodawcę, brzmienia art. 66 i art. 78a p.o.a., Sąd administracyjny, w świetle przywołanych powyżej przepisów art. 1 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., nie jest władny się wypowiedzieć. Sąd administracyjny sprawuje bowiem kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej wyłącznie pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według jakichkolwiek innych kryteriów.
Nadto, w ramach kontroli zaskarżonego postanowienia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2024 r., utrzymującego w mocy postanowienie Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] marca 2024 r., ocenie Sądu nie może podlegać podniesiony w skardze zarzut zatrzymania przez Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej 40% wpłaty, jakiej dokonała Skarżąca, celem przystąpienia do egzaminu zawodowego. Kwestia ta nie była bowiem przedmiotem powyższych rozstrzygnięć, podjętych zarówno przez Ministra Sprawiedliwości, jak i przez Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej. Ich przedmiotem było pozostawienie, na podstawie art. 75c ust. 5 w zw. z art. 78a ust. 5 i art. 78a ust. 4 pkt 7 i art. 66 ust. 2 pkt 4 ustawy o adwokaturze, wniosku Skarżącej o dopuszczenie do egzaminu adwokackiego bez rozpoznania.
Podkreślenia wymaga, że sąd administracyjny nie może wykroczyć poza granice sprawy, której dotyczy skarga. Tymczasem zagadnienie zwrotu opłaty za egzamin adwokacki reguluje przepis art. 78b ust. 1a p.o.a., w myśl którego, w przypadku wydania postanowienia o pozostawieniu zgłoszenia bez rozpoznania, wydania decyzji odmawiającej dopuszczenia do udziału w egzaminie adwokackim albo złożenia nie później niż 14 dni przed terminem egzaminu adwokackiego pisemnego oświadczenia kandydata o odstąpieniu od udziału w egzaminie adwokackim, dwie trzecie uiszczonej opłaty podlega zwrotowi na pisemny wniosek kandydata złożony przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej w terminie 30 dni od dnia złożenia tego wniosku. Abstrahując zatem od wyznaczonej ustawowo granicy wysokości, zwracanej kandydatom do egzaminu adwokackiego kwoty, uiszczonej tytułem opłaty za przystąpienie do niego, a także enumeratywnego ujęcia przypadków, w których zwrot taki jest dopuszczalny, podkreślić należy, że kwestia uzyskania przez Skarżącą ewentualnego zwrotu opłaty za egzamin adwokacki, jak i samej jej wysokości, odbywa się w ramach odrębnego postępowania zainicjowanego przed Przewodniczącym Komisji Egzaminacyjnej.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę.