VI SA/Wa 2198/05

VI SA/Wa 2198/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-03-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-11-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Halina Emilia Święcicka /przewodniczący/
Izabela Głowacka-Klimas /sprawozdawca/
Stanisław Gronowski
Symbol z opisem
6461 Wynalazki
Skarżony organ
Urząd Patentowy RP
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Sędziowie Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Protokolant Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2006 r. sprawy ze skargi K. S.A. z siedzibą w L. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] sierpnia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na zgłoszenie wynalazku P. 339878 1. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję z dnia [...] grudnia 2003 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Urzędu Patentowego RP na rzecz skarżącego K.. S.A. z siedzibą w L. kwotę 1615 (jeden tysiąc sześćset piętnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
W dniu 21 kwietnia 2000 K. S.A. w L. złożyła
w Urzędzie Patentowym RP zgłoszenie wynalazku "Sposób przetopu koncentratu miedzi w piecu zawiesinowym". Zgłoszeniu nadano numer P.339878.
Urząd pismem z dnia 03 lipca 2003 r. powiadomił zgłaszającego, że przedmiotowe rozwiązanie w świetle dotychczasowego stanu techniki nie spełnia warunku nieoczywistości określonego w art. 10 ustawy o wyznaczoności i nie podlega opatentowaniu.
W uzasadnieniu stwierdzono, że przedmiotem zgłoszenia wynalazku
nr P.307282 (BUP 17/95) jest sposób zawiesinowego wytapiania miedzi z udziałem we wsadzie zarówno siarki jak i wapnia. Źródłem siarki są siarczki metali a źródłem wapnia topniki, bowiem jak powszechnie wiadomo podstawowymi zasadowymi topnikami stosowanymi w hutnictwie są kamień wapienny, wapno palone lub dolomit.
W przedmiotowym rozwiązaniu wskazano jedynie na możliwość wykorzystania innego źródła surowcowego tych pierwiastków – produktu odsiarczania spalin. Natomiast ilość wprowadzonego tego produktu jest kwestią racjonalnego doboru technologicznego, zależną od wielu czynników, o czym świadczą m.in. szerokie granice określone w zgłoszeniu.
W odpowiedzi zgłaszający nie zgadzając się ze stanowiskiem Urzędu,
w piśmie z dnia 07.10.2003 r. podkreślił, że wykorzystanie produktu odpadowego
z instalacji odsiarczania spalin nastąpiło po wnikliwej analizie własności fizykochemicznych związków w nim zawartych i ich wpływu na parametry przebiegu procesu. W wyniku tego zastosowania oprócz utylizacji odpadu uzyskano, w stosunku do stosowania tradycyjnego topnika zwiększenie fazy gazowej, zwiększenie pojemności cieplnej, a tym samym lepsze chłodzenie środowiska reakcji. Do pisma załączono nową redakcję opisu wynalazku.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. na podstawie art. 10 ustawy z dnia
19 października 1972 r. o wynalazczości w zw. z art. 315 ust. 3 ustawy prawo własności przemysłowej. Urząd Patentowy odmówił udzielenia patentu na wynalazek P.339878. W uzasadnieniu podano między innymi, że cechami charakteryzującymi rozwiązanie w kategorii "sposób" są kolejno wykonywane czynności i zabiegi, środki do ich realizacji, materiały wyjściowe i pomocnicze oraz warunki prowadzenia procesu.
W przedmiotowym zgłoszeniu podstawowe cechy procesu, jako znane, zostały ujęte w części przedznamiennej zastrzeżenia niezależnego. W części znamiennej ujęto jedynie skład i %-owy udział (0,.5-10) materiału pomocniczego, jakim jest produkt odsiarczania spalin. Należy przy tym podkreślić, że skład tego produktu jako istniejącego odpadu jest znany i tylko ilość jego udziału we wsadzie została dobrana przez zgłaszającego. Tym bardziej, że pojęcie "produktu procesu odsiarczania spalin" mieści się w sformułowaniu "płyty wytrącane z gazów procesowych", których stosownie w procesie przetopu koncentratów miedzi jest znane i ujęte w części przedznamiennej zastrzeżenia patentowego.
Natomiast szeroko omówione w treści pisma korzystne skutki stosowania tego odpadu we wsadzie nie mogą być brane pod uwagę przy merytorycznej ocenie nowości i nieoczywistości rozwiązania, ponieważ nie stanowią cech technicznych sposobu o których była mowa powyżej, a jedynie jego efekty.
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zgłosiła K. S.A. w L..
Decyzja z dnia [...] sierpnia 2005 r. Urząd Patentowy RP utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podał między innymi, że: zgłaszający
w uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zgodził się ze stanowiskiem Urzędu Patentowego RP stwierdzając m.in.:
1) oprócz siarczków metali, które wprowadzone są z wsadem do pieca (w celu odzysku miedzi), dodatkowo wprowadza się w materiale pomocniczym związki siarczanów i siarczynów, których celem jest wyprowadzenie nadmiarowego ciepła z przestrzeni reakcyjnej pieca zawiesinowego,
2) związki wapnia "które stosowane są powszechnie w hutnictwie jako topniki" wg przedmiotowego wynalazku wprowadzane są do pieca w zupełnie innym celu, głównie do pochłaniania ciepła reakcji spalania siarczków z szybu reakcyjnego, którego skutkiem jest obniżenie temperatury przetopu w piecu zawiesinowym,
3) użycie w/w dwóch związków chemicznych (tj. związków siarki i związków wapnia) łącznie w zastrzeganej postaci, składzie i ilości nie wynika w sposób oczywisty dla znawcy z tej dziedziny techniki,
4) stwierdzenie Urzędu w decyzji odmawiającej, że w części znamiennej zastrzeżenia niezależnego ujęto jedynie skład i procentowy udział materiału pomocniczego jest "niezupełnie zgodne ze stanem faktycznym"
5) nietrafne jest stwierdzenie Urzędu, że pojęcie "produkt odsiarczania spalin mieści się w sformułowaniu pyły wytrącane z gazów procesowych, których stosowanie w procesie przetopu miedzi jest znane i ujęte w części przedznamiennej zastrzeżenia patentowego", ponieważ jego wykorzystanie jako materiału pomocniczego jest nieoczekiwane i może stanowić dodatkową przesłankę zdolności patentowej.
Jednocześnie przy wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zgłaszający nadesłał nową wersję zastrzeżeń patentowych (nie zmieniających istoty wynalazku), rezygnując jedynie z jednej ze znanych ze stanu techniki w części przedznamiennej zastrzeżenia, cechy technicznej, tj. wprowadzania medium zawierającego związki siarki dla odbioru ciepła ograniczając ją do odbioru ciepła z przestrzeni reakcyjnej ciepła, które to ograniczenie zdaniem zgłaszającego "koresponduje"
z przeciwstawionym w zawiadomieniu Urzędu Patentowego RP z dnia 3.07.2003 r. rozwiązaniem ze zgłoszenia wynalazku P.307287.
W nawiązaniu do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją odmawiającą, Urząd Patentowy RP działając na podstawie art. 136 kpa
w związku z art. 127 § 3 kpa oraz art. 244 ust. 1’ ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117; z 2004 r. Nr 33, poz. 286 i z 2005 r. Nr 10, poz. 68), pismem z dnia 20.05.2005 r. poinformował zgłaszającego, że złożone wyjaśnienia zawarte w uzasadnieniu wniosku, w dalszym ciągu nie usuwają wątpliwości co do zdolności wyczerpania wszystkich dostępnych środków dowodowych oraz interes zgłaszającego, Urząd Patentowy wystąpi
o sporządzenie opinii w przedmiotowej sprawie przez wyspecjalizowaną jednostkę naukową, tj. [...] w K.. Wyczerpanie wszelkich środków dowodowych przed Urzędem Patentowym wynika także z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8.06.2004 r. sygn. akt 6 II SA 1639/02 zgłoszenia (związanego tematycznie z przedmiotowym zgłoszeniem) wynalazku
P.307282 pt. "Sposób i urządzenie do wytapiania zawiesinowego". W uzasadnieniu w/w wyroku Sąd uznał za niezbędne "przeprowadzenie dowodu i opinii biegłego
z danej specjalności".
W związku z wyrażeniem przez [...] zgody na sporządzenie takiej opinii przez [...] w K. i z jednoczesną sugestią o wystąpienie także o identyczną opinię do Instytutu [...] w G., Urząd Patentowy wystąpił
z taką prośbą do obu jednostek naukowo-badawczych pismem z dnia [...].06.2005 r.
W odpowiedzi na w/w pismo Urzędu wpłynęły trzy opinie dotyczące przedmiotowego rozwiązania (dwie z [...] w K. i jedna z [...] w G.), różniące się w sposób istotny. Opinie Instytutu
w G. oraz Wydziału [...]stwierdzają, że rozwiązanie z przedmiotowego zgłoszenia nie jest znane i nosi cechy nowości i przynosi nieoczekiwane efekty. Natomiast opinia dr hab. inż. M. K. z Zakładu [...] [...] jest całkowicie odmienna i że zgłoszenie P.339878 nie zawiera elementów nowości i nie wnosi żadnych nieoczekiwanych efektów.
Nadesłane opinie (różniące się istotnie) oraz argumenty zawarte
w uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zmieniły stanowiska Urzędu Patentowego odnośnie negatywnej oceny zdolności patentowej zgłoszonego rozwiązania. Urząd Patentowy odmówił udzielenia patentu nie z powodu braku nowości lecz z powodu braku nieoczywistości zawartego w art. 10 ustawy
o wynalazczości z dnia 19.10.1972 r. (tekst jednolity Dz. U. Nr 26, poz. 117 z 1993 r.) mający zastosowanie na podstawie art. 315 ust. 3 w/w ustawy Prawo własności przemysłowej i w dalszym ciągu podtrzymuje zarzuty dotyczące oczywistości zgłoszonego rozwiązania przedstawione w uzasadnieniu decyzji z dnia [...].12.2003 r. odmawiającej udzielenia patentu.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Warszawie wniosła K. S.A. w L. zwana dalej skarżącym. Decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie skarżącego naruszony został:
1) art. 7 kpa poprzez nie podjęcie czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy,
2) art. 10 kpa poprzez niewywiązanie się z obowiązku umożliwienia stronie wypowiedzenia się przed podjęciem decyzji co do zebranych dowodów
i materiałów w postaci:
- opinii z dnia [...] lipca 2005 r. [...] Zakład [...] w K.,
- opinii z dnia [...].07.2005 r. [...] Wydział [...] w K.,
- opinii Instytutu [...] w G..
3) art. 77 § 1 kpa – poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący zebranego materiału dowodowego, polegające na:
- nieprzeprowadzeniu postępowania dowodowego na okoliczność, że produkt odsiarczania spalin ma znany skład chemiczny;
- pominięciu dokonanej przez zgłaszającego analizy porównawczej funkcji i nieoczekiwanych skutków rozwiązania wg zgłoszenia nr P.339878,
4) art. 80 kpa – poprzez zaniechanie dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, a mianowicie:
- ograniczenie badania, tylko do cech technicznych zawartych
w zastrzeżeniu patentowym niezależnym (nr 1) i nieodniesienie się do innych cech technicznych zawartych w zastrzeżeniach patentowych zależnych (nr 2 i 3) w świetle opisu istoty wynalazku,
- pominięcie opinii: [...] Wydziału [...] oraz Instytutu [...] nt. nieoczywistości rozwiązania;
5) art. 107 § 3 kpa - poprzez niewskazanie w uzasadnieniu decyzji przyczyn, dla których Urząd Patentowy RP odmówił wiarygodności następującym dowodom:
- przedstawionej przez wnioskodawcę analizy porównawczej
i wyjaśnień, zawartych w piśmie wyjaśniającym z dnia 07.10.2003 r. oraz we wniosku z dnia 16 listopada 1998 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy,
- uzyskanym opiniom ośrodków naukowo-badawczych [...] oraz Instytutu [...].
Naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik postępowania: art. 10 ustawy o wynalazczości z dnia 19 października 1972 r.
(Dz. U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 z późn. zm.) – poprzez jego błędną wykładnię
i niewłaściwe zastosowanie, polegające na nietrafnym przyjęciu, że przy ocenie nieoczywistości nie mają znaczenia nieoczekiwane efekty (skutki) uzyskane
w wyniku jego stosowania.
W uzasadnieniu skargi podano między innymi, że: w uzasadnieniu decyzji Urząd podniósł, że: "cechami charakteryzującymi rozwiązanie w kategorii sposobu są kolejno wykonywane czynności bądź zabiegi, środki do ich realizacji oraz parametry konieczne do prowadzenia procesu. Natomiast w przedmiotowym zgłoszeniu podstawowe cechy procesu jako znane zostały ujęte w części przedznamiennej zastrzeżenia niezależnego, w części znamiennej ujęto wyłącznie skład i procentowy udział materiału pomocniczego, jakim jest produkt odsiarczania spalin.
Skarżący z powyższym nie zgadza się i stwierdza, że w zastrzeżeniu nr 1 oprócz składu procentowego udziału, wymieniono również operację:
"do koncentratu dodaje się produkt procesu odsiarczania spalin". Operacja ta nie została przez Urząd zauważona (we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zgłaszający podniósł ten problem), a w decyzji ostatecznej Urząd Patentowy do tego aspektu w ogóle nie ustosunkował się.
Ponadto, w części znamiennej zastrzeżenia nr 2 wymieniono dwie operacje ("miesza się", "wprowadza się") i stosunek wagowy składników produktu. Nie można pominąć również faktu, że w opisie istoty wynalazku przewidziano również odmianę sposobu : produkt dodaje się również w proporcji od 1:10 do 1:200 do stapianego w palnikach koncentratu (s. 4, w. 9-11 opisu). Pomimo, że tej odmiany rozwiązania nie zastrzega się (wystarczające jest w tym przypadku zastrzeżenie
nr 1), to zgodnie z powołanymi dalej tezami z literatury i orzecznictwa, należało oceniać wynalazek całościowo.
Zatem w opisie zgłoszeniowym wynalazku można wyróżnić operacje charakteryzujące sposób:
- do koncentratu dodaje się produkt odsiarczania spalin... (zastrzeżenie nr 1)
- do pyłów wytrącanych z gazów procesowych dodaje się (a ściślej: miesza się) produkt procesu odsiarczania spalin w proporcji wagowej od 1:12 do 5:12
i wprowadza się do palnika pyłowego szybu reakcyjnego pieca zawiesinowego (zastrzeżenie nr 2)
- produkt dodaje się do stapianego w palnikach koncentratu w proporcji od 1:10 do 1:200 (s. 4 opisu).
Warto wspomnieć, że znane są patenty polskie w kategorii sposobu,
w których zastrzega się wyłącznie skład i udziały procentowe produktu jako dodatki wprowadzane do procesu. Są to, np. patent nr 185036 pt. "Sposób przygotowania wsadu do przerobu w piecu szybowym oraz wsad brykietowy...", patent nr 168035 pt. "Sposób ogniowej rafinacji zawierającej ołów i cynę miedzi pierwotnej...".
Ocena tylko części rozwiązania lub indywidualnie poszczególnych cech technicznych, bez jednocześnie przeprowadzonej analizy, z której wynikałoby że zarówno oddzielnie związki wapnia i siarki, jak i w połączeniu przynoszą oczekiwany rezultat dla znawcy, nie może stanowić podstawy do rozstrzygnięcia
o braku warunku nieoczywistości.
Z treści zaskarżonej decyzji z [...].08.2005 r. wynika, ze Urząd Patentowy zgromadził przed podjęciem decyzji dodatkowe dowody w postaci opinii: [...] oraz Instytutu [...]. Jednak wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 10 § 1 kpa Urząd Patentowy nie umożliwił zgłaszającemu przed wydaniem decyzji zapoznania się z wyżej wymienionymi dowodami oraz wypowiedzenia się co do zebranych dodatkowych dowodów.
W ostatnim fragmencie merytorycznego uzasadnienia Urząd Patentowy dodaje:
"tym bardziej, że pojęcie "produktu procesu odsiarczania spalin" mieści się
w sformułowaniu "pyły wytrącane z gazów procesowych", których stosowanie
w procesie przetopu koncentratów miedzi jest znane i ujęte w części przedznamiennej zastrzeżenia patentowego.
Stwierdzenie to należy uznać za niezgodne ze stanem faktycznym, co zgłaszający podnosił we wniosku do Urzędu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pyły wytrącane z gazów procesowych opuszczające piec zawiesinowy zawracane są ponownie do przestrzeni reakcyjnej pieca (jest to operacja znana). Natomiast produkt odsiarczania spalin powstaje w elektrociepłowni (a więc zupełnie innym procesie) jako produkt odpadowy w wyniku spalania węgla i gazu zawierających związki siarki i został on zastosowany po raz pierwszy na świecie w tym charakterze w piecu zawiesinowym.
Dopiero w procesie zawiesinowym z wykorzystaniem rozwiązania wg wynalazku, wytrącone pyły zwrotne zawierają pewną ilość składników rozkładu produktu odsiarczania spalin, które odbierają ciepło z przestrzeni reakcji i przenoszą je do kotła odzysknicowego.
A zatem Urząd nie wyjaśniając należycie stanu faktycznego sprawy i nie uwzględniając go przy badaniu wynalazku, naruszył powołany art. 7 kpa, co miało istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia w sprawie nieoczywistości rozwiązania.
W kolejnej części uzasadnienia Urząd Patentowy podnosi, że "Skład tego produktu jako istniejącego odpadu jest znany, a tylko jego ilość we wsadzie została dobrana przez zgłaszającego...".
Ta część tezy stanowi uproszczenie problemu – w aspekcie oceny nieoczywistości.
1. Przede wszystkim wynalazek rozwiązuje zagadnienie sposobu przetopu koncentratów miedziowych, a nie opracowania nowej substancji. Ponadto dobór nie tylko składników, ale i jego ilości nie powinno deprecjonować rozwiązania; Urząd nie przedstawił żadnej argumentacji świadczącej o tym, że dobór proporcji dodawanego składnika do procesu technologicznego nie może być brany pod uwagę przy ocenie zdolności patentowej rozwiązania.
2. Co się tyczy źródła pochodzenia produktu odsiarczania spalin stwierdzenie w decyzji Urzędu Patentowego: skład tego produktu ... jest znany, nie może być argumentem w sprawie, gdyż:
Twórcy wynalazku wyselekcjonowali odpadową substancję z procesu odsiarczania spalin w przemyśle energetycznym spośród wielu odpadowych substancji procesu odsiarczania spalin, zawierającą związki wapnia i siarki
o określonym składzie, w celu wykorzystania w procesie metalurgicznym. Dla przykładu można wskazać inne produkty odpadowe, których użycie
w sposobach lub substancjach do określonych celów stanowiło wystarczającą podstawę do udzielenia patentów, np. popiołów z ciepłowni wg patentu PL
nr 184434, wodnej zawiesiny z procesu gaszenia żużla wg patentu nr 167229.
Nawet, gdyby produkt ten byłby rzeczywiście znany (jak stwierdzono
w decyzji), to po pierwsze Urząd Patentowy tego nie udowodnił, po drugie nie wiadomo dlaczego użyto tego argumentu, ponieważ w ostatnim akapicie decyzji Urząd stwierdza, że odmówił udzielenia patentu nie z powodu braku nowości.
Urząd Patentowy wydając decyzję o odmowie udzielenia patentu nie przeprowadził analizy porównawczej rozwiązania wg wynalazku z innym przeciwstawianym rozwiązaniem, ograniczając się do stwierdzenia, że zgłoszone rozwiązanie nie ma zdolności patentowej.
Urząd pominął również (zarówno w decyzji z dnia [...].12.2003 r. jak i w decyzji z dnia [...].08.2005 r.) przedstawioną przez zgłaszającego w piśmie wyjaśniającym z dnia 07.10.2003 r. analizę porównawczą cech technicznych, funkcji i skutków rozwiązania wg zgłoszenia nr P-339878 (w szczególności na str. 2 i 3 tego pisma) i rozwiązań znanych, w której wykazał odmienność stosowanych tradycyjnych topników w procesach hutniczych od rozwiązania wg wynalazku. Zgłaszający wykazał również uzyskiwanie nieoczekiwanego efektu w wyprowadzaniu nadmiarowego ciepła z przestrzeni reakcyjnej pieca zawiesinowego.
W tym miejscu można powołać się na jedną z sentencji decyzji Komisji Odwoławczej1: "Dla wykazania oczywistości rozwiązania nie jest wystarczające stwierdzenie, że środki techniczne przedmiotu zgłoszenia są oczywiste w świetle odpowiadających im środków technicznych zastosowanych w rozwiązaniu przeciwstawionym. Twierdzenie o oczywistości powinno być podbudowane analizą porównawczą środków i z analizy tej wynikać. Wymaga to porównania poszczególnych środków technicznych i/lub zespołów pod względem budowy, funkcji jakie pełnią, wzajemnego ich powiązania oraz rezultatów, do jakich prowadzi ich zastosowanie i/lub dziedzin stosowania albo przeznaczenia".
Przyjęcie przez Urząd Patentowy, w ramach badania, tylko cech technicznych zawartych w zastrzeżeniu patentowym niezależnym (nr 1)
i nieodniesienie się do innych cech technicznych zawartych w zastrzeżeniach patentowych zależnych (nr 2 i 3) oraz w opisie istoty wynalazku rzutuje na wynik oceny zdolności patentowej; tymczasem zgodnie z doktryną i orzecznictwem należało oceniać wynalazek całościowo. Urząd Patentowy, dążąc do wyczerpania środków dowodowych, uzyskał trzy opinie specjalistycznych jednostek naukowo-badawczych. W dwóch opiniach potwierdzono istnienie przesłanek zdolności patentowej rozwiązania, w trzeciej ją zakwestionowano. Urząd nie uwzględnił jednak w uzasadnieniu swojej decyzji argumentacji merytorycznej zawartej w tych trzech opiniach, chociaż powinien to konsekwentnie uczynić. Istnieją zatem podstawy do stwierdzenia, że Urząd Patentowy nie uwzględnił całokształtu materiału dowodowego.
Urząd Patentowy dopuścił się naruszenia również art. 107 § 3 kpa poprzez niewskazanie przyczyn, dla których odmówił wiarygodności dowodom w postaci:
- analizy porównawczej i wyjaśnień, zawartych w piśmie wyjaśniającym z dnia 07.10.2003 r. oraz we wniosku z dnia 16 listopada 1998 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, o których mowa w pkt. 5 niniejszej skargi, oraz
- uzyskanych przez Urząd Patentowy opinii ośrodków naukowo-badawczych: [...] oraz Instytutu [...], których argumentacji merytorycznych Urząd nie wykorzystał i jednocześnie nie wymienił powodów, dla których odmówił wiarygodności tym opiniom.
Urząd Patentowy stwierdził w końcowym fragmencie uzasadnienia merytorycznego (s. 1 decyzji ost. zd. od dołu) "Natomiast same korzystne skutki stosowania tego odpadu we wsadzie nie mogą być brane pod uwagę (zwłaszcza
w świetle przeciwstawionego opisu P. 307282) przy ocenie merytorycznej rozwiązania, ponieważ nie stanowią cech technicznych rozwiązania w kategorii sposobu, a jedynie jego efekty." Powyższe stwierdzenie pozostaje w rażącej sprzeczności z poglądem utrwalonym w orzecznictwie i doktrynie, że korzystne skutki stosowania wynalazku, o ile mają charakter nieoczywisty, wywierają istotny wpływ na ocenę jego zdolności patentowej. Natomiast rozwiązanie wg spornego wynalazku rozwiązuje zagadnienie środkami chemicznymi - poprzez użycie gazowego medium siarczanów i siarczynów, które ulegając rozkładowi, dają efekt powstania z tej samej masy dodatku do wsadu pieca o ok. 10 % większy udział fazy gazowej w stosunku do tradycyjnego topnika i jednocześnie o większej pojemności cieplnej, co wykazano w piśmie wyjaśniającym z 7.10.2003 r. do Urzędu Patentowego. Nie byłoby to możliwe w przypadku oddzielnego wprowadzania np. znanego topnika i dwutlenku siarki. Uzyskanie nieoczekiwanego w świetle stanu techniki, korzystnego skutku powinno mieć wpływ na uznanie nieoczywistości zgłoszonego wynalazku.
W Komentarzu "Prawo własności przemysłowej"2: w literaturze wymienia się szereg szczególnych skutków, których wystąpienie przemawiać ma za spełnieniem przez zgłoszone rozwiązania poziomu wynalazczego, jak:
- uzyskanie wyraźnego efektu ekonomicznego,
- osiągnięcie szczególnego, nieoczekiwanego efektu.
Również w książce "Prawo własności przemysłowej"3 autorzy powołują się na orzeczenie4, że "Przy ocenie poziomu wynalazczego technologii powinna być brana pod uwagę również nieoczywistość uzyskiwanych efektów jako kryterium mające wpływ na ocenę jej zdolności patentowej."
W podsumowaniu podnieść trzeba, że Urząd Patentowy nie wykazał
w sposób racjonalny, za pomocą analizy porównawczej braku przesłanek nieoczywistości.
W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP wniósł o jej oddalenie.
W uzasadnieniu podał między innymi, że: jako jeden z argumentów skarżący podał, że Urząd Patentowy RP nie uznał rozwiązania za prawidłowe zgłoszenie wynalazku w kategorii sposobu, gdyż w uzasadnieniu decyzji utrzymującej w mocy swoją decyzję odmawiającą udzielenia patentu stwierdził, że "w części znamiennej ujęto wyłącznie skład i procentowy udział materiału pomocniczego jakim jest produkt odsiarczania spalin".
Argument skarżącego nie jest zasadny z dwóch powodów. Pierwszym jest definicja wynalazku w kategorii sposobu, tzn. rozwiązaniem w kategorii sposobu jest rozwiązanie o charakterze technicznym, przedstawiające kolejno wykonywane czynności bądź zabiegi, środki do ich realizacji wraz z ich parametrami koniecznymi do prowadzenia tego sposobu.
Zastrzeżenia patentowe tego wymogu nie spełniają. Zastrzeżenie l-sze niezależne zastrzega oprócz składu produktu wyłącznie jedną czynność "dodaje się produkt odsiarczania spalin", która to czynność przedstawiona jest w części przedznamiennej, jako: "podaje się pyły wytrącone z gazów procesowych". Zastrzeżenie 2-gie zależne wymienia natomiast dwie operacje: "miesza się"
i "wprowadza się", nie zastrzegając żadnych środków i warunków do prowadzenia tych operacji.
Zgodnie z art. 16 ust. 3 powołanej ustawy o wynalazczości, który stwierdza, że zakres przedmiotowy patentu określają zastrzeżenia patentowe zawarte w opisie patentowym, Urząd Patentowy przy rozpatrywaniu merytorycznym zgłoszenia P.339878 brał pod uwagę całość zastrzeżeń patentowych oraz opis wynalazku, zwłaszcza jego część dotyczącą istoty wynalazku, która winna pokrywać się
z zastrzeżeniami oraz część dotyczącą przykładów wykonania i realizacji sposobu.
Tak więc zarzut Urzędu przedstawiony w decyzji odmawiającej udzielenia patentu z dnia [...] grudnia 2003 r., że ilość (stosunek wagowy) produktu procesu odsiarczania (w świetle tak szeroko zastrzeganych granic) jest wyłącznie kwestią racjonalnego doboru technologicznego i wynikający w sposób oczywisty dla znawcy z tej dziedziny techniki, jest zasadne. W przeciwnym wypadku na jedno zgłoszenie dotyczące np. sposobu przetapiania koncentratów miedziowych możliwe byłoby udzielenie tylko jednego patentu.
Powołanie się skarżącego na polskie patenty nr 167229 i nr 184434, w których zostały zastrzeżone "inne produkty odpadowe" np. popioły z ciepłowni lub wodna zawiesina, również nie jest zasadne, ponieważ dotyczą one zupełnie innej dziedziny techniki i zaklasyfikowane zostały w zupełnie innych klasach Międzynarodowej Klasyfikacji Patentowej.
Urząd Patentowy pragnie podkreślić także, że na skutki i efekty zastosowanych rozwiązań nie mogą być udzielane patenty, ponieważ nie określają one jednoznacznie zakresu ochrony i uniemożliwiałoby to tworzenie nowych wynalazków, które dają podobne efekty, ale np. przy niższych kosztach. Efekty wynalazków mogą być jedynie pomocniczymi przesłankami przy rozpatrywaniu ich zdolności patentowej, w przypadku gdy są nieoczekiwane, szczególne oraz dotychczas nieosiągalne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 u.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym
w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym
i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych.
Kontrolując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powołanych wyżej kryteriów skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa procesowego jak i materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Sporny wynalazek "Sposób przetopu koncentratu miedzi w piecu zawiesinowym" został zgłoszony w Urzędzie Patentowym w dniu 21 kwietnia
2000 roku, a więc przed wejściem w życie ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2001 r. Nr 49, poz. 508 ze zm.), zwanej p.w.p. Ustawa ta weszła w życie w dniu 22 sierpnia 2001 r.
W świetle art. 315 ust. 3 p.w.p. ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu, prawa ochronnego albo prawa z rejestracji ocenia się według przepisów obowiązujących w dniu zgłoszenia wynalazku, wzoru użytkowego, znaku towarowego albo topografii układów scalonych w Urzędzie Patentowym. Zatem,
w świetle powyższego przepisu, zgłoszenie wynalazku "Sposób przetopu koncentratu miedzi w piecu zawiesinowym" P339878 winno być rozpatrywane
w oparciu o przepisy ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości. Ponadto, co wymaga podkreślenia, z chwilą wejścia w życie przepisów p.w.p. postępowanie przed Urzędem Patentowym toczy się w trybie tych przepisów
(art. 317 p.w.p.). Urząd Patentowy przy wydawaniu decyzji, tak pierwszo jak
i drugoinstancyjnej, miał zatem obowiązek stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, o ile danej kwestii przepisy p.w.p. odmiennie nie regulowały (art. 252 p.w.p.).
Przepis art. 10 ustawy o wynalazczości określa przesłanki jakie powinien spełniać wynalazek podlegający opatentowaniu, a mianowicie:
• posiadać przymiot nowości o charakterze technicznym,
• posiadać poziom wynalazczy (nieoczywistość rozwiązania),
• nadawać się do zastosowania w określonej dziedzinie techniki.
W sprawie kwestionowany jest przez Urząd Patentowy brak nieoczywistości wynalazku.
Jak już wskazano na Urzędzie Patentowym spoczywał obowiązek stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ ten miał zatem obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.),obowiązek umożliwienia stronie wypowiedzenia się przed podjęciem decyzji co do zebranych dowodów
i materiałów (art. 10 kpa), obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), a także obowiązek uzasadnienia faktycznego decyzji zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Tych wszystkich wymogów, a w szczególności określonych w art. 10 kpa i 107 § 3 k.p.a., nie spełnia zaskarżona decyzja.
Istotnym mankamentem decyzji jest w swej istocie uchylenie się Urzędu Patentowego od powinności rozpatrzenia zgłoszonego wynalazku pod kątem jego nieoczywistości. Urząd Patentowy podkreślił zarówno w pierwszej jak i drugiej decyzji, że patentu na zgłoszony wynalazek P339878 odmówiono z powodu braku nieoczywistości rozwiązania, nie wyjaśnił jednak na czym brak nieoczywistości polega, czym naruszył w ocenie Sądu zarówno art. 10 prawa wynalazczego jak
i art.l07§ 3 k.p.a.
Metodą zmierzającą do ustalenia, czy wynalazek spełnia kryterium nieoczywistości jest ustalenie najbliższego stanu techniki, jako jednej lub kilku publikacji, na tle których specjalista najłatwiej doszedłby do wynalazku. Następnie formułuje się problem techniczny, poprzez określenie cech zastrzeganego wynalazku, które nie występują w najbliższym stanie techniki. Zabieg ten pozwala na ocenę postępu technicznego wnoszonego przez wynalazek. W rezultacie,
w wyniku powyższych ustaleń, udziela się odpowiedzi na pytanie, czy specjalista znający najbliższy stan techniki, przy rozpatrywaniu problemu technicznego zastosowanego w wynalazku miałby możliwość bez dokonań twórczych, w sposób zawodowo rutynowy, dojść do zastrzeganego rozwiązania. Taką metodykę przyjęto na gruncie Konwencji o patencie europejskim w wytycznych EPO (zob. Stanisław Yasma, Zdolność patentowa wynalazku w europejskim prawie patentowym ze szczególnym uwzględnieniem przesłanki poziomu wynalazczego; "Wynalazczość
i Ochrona Własności Intelektualnej", Regulacje w dziedzinie własności przemysłowej pod redakcją Alicji Adamczak, Zeszyt 26). W zaskarżonej decyzji nie przeprowadzono takiej analizy.
Należy również podkreślić, że wynalazek uważa się za nieoczywisty, gdy istota problemu technicznego wynalazku jest realizowana w szczególności przez :
- całkiem odmienne środki techniczne od znanych ze stanu techniki, które umożliwiają uzyskanie funkcji celu wynalazku innej niż dotychczas znanej
- nowe środki techniczne oraz takie ich wzajemne strukturalne i funkcjonalne powiązanie, które różni się od powszechnie znanych, przy czym te środki techniczne różnią się od znanych stawianymi celami oraz osiągniętymi rezultatami. Czego
w zaskarżonej decyzji Urząd Patentowy nie wyjaśnił.
Istotnym naruszeniem przepisów kpa w niniejszej sprawie było naruszenie przez Urząd Patentowy RP art.10 kpa polegające na nie zapoznaniu skarżącego ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, a w szczególności z opiniami naukowymi otrzymanymi przez Urząd w toku powyższego postępowania. Skarżący nie mógł się więc do nich ustosunkować.
Urząd Patentowy w toku postępowania zgłoszeniowego zwrócił się o opinię w sprawie wynalazku "Sposób przetopu koncentratu miedzi w piecu zawiesinowym" do dwóch niezależnych instytucji badawczych tj. [...] w K. i Instytutu [...] w G..
Opinia taka była zdaniem Urzędu celowa ze względu na zalecenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zasięgania opinii w przypadkach podejmowania przez Urząd Patentowy RP decyzji odmawiających udzielenia patentu stwierdzających brak nieoczywistości (poziomu wynalazczego) rozwiązania.
Urząd podkreślił, że w szczególności interesująca byłaby dla niego kwestia rozstrzygnięcia o ile w proponowanym rozwiązaniu dobór zastrzeganych składników stanowi o nieoczekiwanym rozwiązaniu, czy też rozwiązanie jest wynikiem rutynowej pracy specjalisty z tej dziedziny techniki, który znając stan techniki zaproponował uzupełnienie wystarczająco rozwiązujące pojawiający się problem techniczny. Jednocześnie Urząd Patentowy RP przeciwstawił zgłoszeniu wynalazek P.307282. i prosił ekspertów o zajęcie stanowiska również w tej kwestii.
Urząd Patentowy RP wyraził przy tym pogląd, że ewentualne korzyści ekonomiczne jakie może przynieść proponowane rozwiązanie nie mogą stanowić przeważającej przesłanki uznania tego rozwiązania za nieoczywiste dla znawcy. Decydującym argumentem przy ocenie wynalazku jest uzyskanie zaskakującego efektu technicznego, a nie ekonomicznego.
Powyższe jest o tyle istotne, że dwie opinie a mianowicie opinia Instytutu
w G. oraz Wydziału [...] stwierdzają, że rozwiązanie
z przedmiotowego zgłoszenia P339878 nie jest znane i nosi cechy nowości i przynosi nieoczekiwany efekt. Natomiast trzecia opinia z Zakładu [...] stwierdza, że rozwiązanie z przedmiotowego zgłoszenia P339878 nie zawiera elementów nowości i nie wnosi żadnych nieoczekiwany efektów. Urząd mimo sprzeczności tych opinii w ogóle się do nich nie ustosunkował w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wskazując na żadne argumenty, które przemawiałyby za którąś z nich. Organ nie wyjaśnił również dlaczego nie wziął pod uwagę opinii przemawiających za rejestracja przedmiotowego zgłoszenia P339878. Wszystko to świadczy w ocenie Sądu za naruszeniem art. 77 i 107§ 3 k.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił również decyzje pierwszoinstancyjną z uwagi na fakt nienależytego uzasadnienia braku nieoczywistości wynalazku - Urząd nie wskazał na czym on polegał. Ponadto
w ocenie Sądu, jeżeli po powiadomieniu zgłaszającego przez Urząd o fakcie, że przedmiotowe zgłoszenie nie spełnia wymogów określonych w art.10 prawa wynalazczego, zgłaszający przeredaguje swe zgłoszenie i mimo to nie spełnia ono wymogów z art.10 prawa wynalazczego, to Urząd przed wydaniem decyzji winien
o tym powiadomić zgłaszającego, czego nie uczynił.
W tym stanie sprawy, uznając zasadność skargi, zaskarżona decyzja podlega uchyleniu (art. 145 § 1 pkt 1 litera a i c p.p.s.a.)
O niewykonalności decyzji orzeczono w oparciu o art. 152 p.p.s.a. o kosztach w oparciu o art. 200 p.p.s.a.