VI SA/Wa 2102/05

VI SA/Wa 2102/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2009-03-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-10-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Wdowiak
Halina Emilia Święcicka
Zbigniew Rudnicki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6239 Inne o symbolu podstawowym 623
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II GZ 4/08 - Postanowienie NSA z 2008-02-06
II GZ 258/08 - Postanowienie NSA z 2008-10-14
II GZ 3/07 - Postanowienie NSA z 2007-01-18
II GZ 81/06 - Postanowienie NSA z 2006-08-10
II GZ 202/08 - Postanowienie NSA z 2008-09-03
Skarżony organ
Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno  Spożywczych
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 89 poz 991
art.20c ust.1 , 21 ust.1 pkt.2, 21 ust.2
Ustawa z dnia 26 lipca 2000 r. o nawozach i nawożeniu
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Sędzia WSA Dorota Wdowiak Protokolant Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2009 r. sprawy ze skargi M. Z. i Z. Z. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie nakazu wycofania z obrotu nawozu oraz nałożenia opłaty sankcyjnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno – Spożywczych w S. z dnia [...] lipca 2005 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno – Spożywczych na rzecz skarżących M. Z. i Z. Z. kwotę 1500 (jeden tysiąc pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów wpisu sądowego, oddalając wniosek o zwrot kosztów postępowania w pozostałym zakresie.
Uzasadnienie
Decyzją [...] Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno — Spożywczych w S. z dnia [...] lipca 2005 r., adresowaną do E. s.c. z siedzibą w D. (dalej: przedsiębiorstwa), wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 pkt. 8 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno - spożywczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 5, poz. 44, z późn. zm.) oraz art. 20c ust 1 i art. 21 ust. 1 pkt. 2 oraz art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2000 r. o nawozach i nawożeniu (Dz. U. Nr 89, poz. 991, z późn. zm.) nakazano wycofanie z obrotu na koszt przedsiębiorstwa 140.000 l nawozu organicznego [...] w terminie 30 dni od dnia otrzymania decyzji oraz uiszczenie opłaty sankcyjnej w wysokości 67.200 zł netto (69.216 zł brutto).
W uzasadnieniu stwierdzono, że w dniach [...] czerwca 2005 r. organ ten przeprowadził kontrolę w przedsiębiorstwie (protokół kontroli Nr [...] z dnia [...] czerwca 2005 r.). W trakcie kontroli stwierdzono, że przedsiębiorstwo wprowadziło w 2005 r. do obrotu handlowego nawóz organiczny [...] w ilości 140.000 litrów w cenie 0,48 zł za litr netto (0,4944 zł za litr brutto). Zgodnie z art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 26 lipca 2000 r. o nawozach i nawożeniu, komposty wyprodukowane przy udziale dżdżownic zaliczane są do nawozów organicznych. Art. 3 ust. 2 wyżej wymienionej ustawy mówi, że nawozy organiczne nieoznaczone znakiem "NAWÓZ WE" mogą być wprowadzone do obrotu na podstawie zezwolenia ministra właściwego do spraw rolnictwa. Kontrolującym takiego zezwolenia nie okazano, a produkowany przez przedsiębiorstwo nawóz organiczny [...] nie został wymieniony w załączniku do obwieszczenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 3 czerwca 2004 r. w sprawie wykazu nawozów, które można wprowadzać do obrotu na podstawie zezwolenia MRiRW (M.P. Nr 27, poz. 467).
Odwołanie od powyższej decyzji złożyło przedsiębiorstwo (E. s.c. M. Z. i Z. Z.), zarzucając jej błędne rozumienie ustawy z dnia 26 lipca 2000 r. o nawozach i nawożeniu i na podstawie art. 132 K.p.a. żądając uchylenia decyzji.
W uzasadnieniu stwierdzono, że powołana wyżej ustawa z dnia 26 lipca 2000 r. nie dotyczy rolników, a przedsiębiorstwo jest spółką rolników w działach specjalnych produkcji rolnej.
Dodatkowo podkreślono brak zasadności zaskarżonej decyzji w okolicznościach gdy nie ma prawomocnej decyzji o wstrzymaniu sprzedaży wymienionego nawozu.
Decyzją Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] września 2005 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 21 ustawy z dnia 26 lipca 2000 r. o nawozach i nawożeniu oraz art. 17 ust. 1 pkt 8 i art. 21 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych, po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez E. s.c. M. Z. i Z. Z. od decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w S. z dnia [...] lipca 2005 r., stwierdzającej wprowadzenie do obrotu partii 140 000 1 nawozu [...] bez wymaganego zezwolenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, nakazującej wycofanie przedmiotowego nawozu z obrotu na własny koszt i ustalającej opłatę sankcyjną w wysokości 67 200 zł netto (69 216 zł brutto), stanowiącą 100% kwoty należnej za sprzedany nawóz, utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję.
Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych stwierdził, że zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 2000 r. o nawozach i nawożeniu nawozami są produkty przeznaczone do dostarczania roślinom składników pokarmowych lub zwiększania żyzności gleb albo zwiększania żyzności stawów rybnych. Przepisy w/w ustawy dotyczą także gospodarstw ekologicznych. Zgodnie z art. 10 ust 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o rolnictwie ekologicznym (Dz. U. Nr 93, poz. 898) nawóz może zostać zakwalifikowany do stosowania w rolnictwie ekologicznym, jeżeli został wprowadzony do obrotu na podstawie przepisów o nawozach i nawożeniu.
Brak jest podstaw do zakwalifikowania przedmiotowego nawozu do kategorii nawozów naturalnych, które można wprowadzać do obrotu na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 3 w/w ustawy bez zezwolenia. Nawozami naturalnymi w rozumieniu ustawy są wyłącznie nawozy wymienione enumeratywnie w art. 2 pkt 3 ustawy, tzn.:
- obornik, gnojówka i gnojowica,
- odchody zwierząt gospodarskich w rozumieniu przepisów o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich, z wyjątkiem odchodów pszczół i zwierząt futerkowych, bez dodatków innych substancji,
- guano.
Nawozu [...] nie sposób zakwalifikować do którejkolwiek z w/w kategorii. Nie są to w szczególności odchody, tym bardziej odchody zwierząt gospodarskich w rozumieniu przepisów o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich, do których zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 15 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich (Dz. U. 2002 r. Nr 207, poz. 1762 z późn. zm.), zalicza się wyłącznie: - koniowate - zwierzęta gatunków: koń lub osioł; - bydło - zwierzęta gatunków: bydło domowe oraz bawoły; - jeleniowate - zwierzęta gatunków: jeleń lub daniel utrzymywane w warunkach fermowych, w celu pozyskania mięsa i skór; - drób; - świnie; - owce; - kozy; - pszczoły; - zwierzęta futerkowe.
[...] spełnia wszelkie przesłanki do zakwalifikowania go do grupy nawozów organicznych, ponieważ został wyprodukowany przy udziale dżdżownic z substancji lub mieszanin substancji organicznych (art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 26 lipca 2000 r. o nawozach i nawożeniu). Zgodnie z art. 3 ust. 2 w/w ustawy nawozy organiczne mogą być wprowadzane do obrotu po uzyskaniu zezwolenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Podmiot, który zamierza wprowadzić do obrotu tego typu nawóz, powinien uprzednio uzyskać wymienione zezwolenie. Strona nie uzyskała takiego zezwolenia.
W myśl art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2000 r. o nawozach i nawożeniu, podmiot wprowadzający nawozy do obrotu, niezgodnie z warunkami określonymi w art. 3 w/w ustawy jest obowiązany do wycofania ich z obrotu na własny koszt oraz uiszczenia opłaty sankcyjnej stanowiącej 100% kwoty należnej za sprzedane nawozy.
Natomiast zgodnie z art. 21 ust. 2 w/w ustawy, właściwy wojewódzki inspektor JHARS w drodze decyzji stwierdza fakt wprowadzenia do obrotu nawozu niezgodnie z warunkami określonymi w art. 3 w/w ustawy, określa termin wycofania nawozu z obrotu, ilość sprzedanego nawozu oraz wysokość opłaty sankcyjnej.
Zgodnie z interpretacją Departamentu Hodowli i Ochrony Roślin Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zawartą w piśmie z dnia [...] czerwca 2004 r., skierowanym do przedsiębiorstwa, sama hodowla dżdżownic nie podlega przepisom ustawy o nawozach i nawożeniu. Ustawa o nawozach i nawożeniu reguluje m.in. sprawy wprowadzania do obrotu różnych typów nawozów - w tym nawozów wyprodukowanych przy udziale dżdżownic (art. 2 pkt 4). Ponadto z w/w pisma wynika, iż Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi bezskutecznie wzywało skarżącego do przedłożenia wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nie jako producenta dżdżownic, ale jako producenta nawozów, które spółka wprowadza do obrotu.
Reasumując, przedsiębiorstwo wprowadzające do obrotu przedmiotowy nawóz organiczny [...] w myśl ustawy jest producentem nawozów i niezależnie od braku wpisu do ewidencji działalności gospodarczej jako producent nawozów - podlega przepisom ustawy z dnia 26 lipca 2000 r. o nawozach i nawożeniu. Wyżej przywołana ustawa określa jednoznacznie, iż nawozy organiczne mogą być wprowadzane do obrotu na podstawie zezwolenia ministra właściwego do spraw rolnictwa. Podstawą uzyskania wymienionego zezwolenia jest pozytywne rozpatrzenie wniosku, do którego, zgodnie z art. 4 w/w ustawy, wprowadzający do obrotu winien dołączyć między innymi wyniki badań nawozu oraz opinie upoważnionych jednostek organizacyjnych. Uzyskanie zezwolenia jest ustawowym obowiązkiem producenta, zamierzającego wprowadzać nawozy do obrotu.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyło przedsiębiorstwo, obejmując nią decyzje Głównego inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno – Spożywczych z dnia [...] września 2005 r., oznaczone [...] oraz [...] oraz [...] oraz [...] oraz [...] oraz [...] oraz [...] oraz [...] oraz [...], utrzymujące w mocy decyzje [...] Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych w S. z dnia [...] lipca 2005 r., Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...] oraz Nr [...], nakazujące wycofanie z obrotu rynkowego, na koszt skarżących nawozów do roślin będących biohumusami, naturalnymi produktami dżdżownic kalifornijskich o nazwach odpowiednio: A., B., C., D., E., F., G., H., I. (sypki) i ustalające opłatę sankcyjną na kwotę łączną 430 360 zł. netto (443.740 zł. brutto).
Zaskarżonym decyzjom zarzucono:
I. Naruszenie art. 107 § 3 K.p.a. poprzez brak wyczerpującego, a istotnego dla podstaw i skutków decyzji odniesienia do wyjaśnień skarżących, będących rezultatem powiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego, określonych pismem z dnia [...] lipca 2005 r. Główny Inspektor nie odniósł się też do dowodów, których żądał pismem z dnia [...] sierpnia 2005 r. pomimo, że dowody żądane otrzymał. Odniósł się jedynie do jednego fragmentu pisma [...] (na s. 4 uzasadnienia) i do jednego fragmentu pisma skarżących z dnia [...] lipca 2005 r. (na s. 1 uzasadnienia) zauważając, że wymienionym pismem skarżący powiadomili, iż Minister Rolnictwa odmówił wydania zezwolenia na wprowadzanie nawozów do obrotu. Główny Inspektor pominął następny argument wymienionego pisma gdzie skarżący wyjaśnili, że odmowa Ministra Rolnictwa nie miała charakteru decyzji. Główny Inspektor przemilczał całkowicie ustalenia dokonane przez Sąd Apelacyjny w P., określone wyrokiem [...] z dnia [...] czerwca 2004 r. i nie odniósł się do kolizji żądań Ministra Rolnictwa stawianych skarżącym w postępowaniu wnioskowym z wymienionym wyrokiem sądowym.
II. Błędną interpretację ustawy o nawozach i nawożeniu z dnia 26 lipca 2000 r.
III. Brak odniesienia w decyzjach do aktów normatywnych szczególnie znaczących w sprawie, a głównie do ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. z 1999 r. Nr 101, poz. 1178, z późn. zm.), jak też brak odniesienia do ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych i tym samym brak odniesienia do kolizji z wymienionymi ustawami interpretacji ustawy o nawozach i nawożeniu dokonanej przez Głównego Inspektora w skarżonych decyzjach.
IV. Brak odniesienia do szczególnie istotnych dla podstaw i skutków skarżonych decyzji materiałów zgromadzonych przez [...] Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych w trakcie przeprowadzanych w przedsiębiorstwie skarżących sześciokrotnych kontroli. Szczególnie istotne są tu ustalenia z kontroli z dnia [...] września 2003 r., w trakcie której inspektorzy otrzymali od skarżących opinię Ministra Finansów [...] oraz postanowienie Urzędu Skarbowego w M. [...].
W związku z powyższymi zarzutami skarżący wnieśli o uchylenie skarżonych decyzji (połączenie wszystkich wymienionych skargą decyzji w jednej sprawie).
W uzasadnieniu skarżący przypomnieli, że M. Z. i Z. Z. z D., właściciele E. s.c. w działach specjalnych produkcji rolnej są hodowcami dżdżownic i producentami wytwarzanego przez dżdżownice nawozu - biohumusu. Nawóz ten, nazywany też wermikompostem obornikowym, wytwarzany jest w dziewięciu odmianach do stosowania na różne grupy roślin w oparciu o różne odmiany oborników. E. jest największym producentem biohumusu w Polsce sprzedawanego na rynku krajowym i będącego przedmiotem eksportu. Skarżący produkują wszystkie wymienione skarżonymi decyzjami biohumusy w dużej i wciąż rosnącej ilości inwestując tak w produkcję i zaplecze produkcyjne, jak i w promocję swoich produktów.
Wymienione decyzjami a produkowane przez skarżących nawozy są czystymi, nie przetworzonymi biohumusami naturalnymi produktami hodowli dżdżownic kalifornijskich. Skarżący sprzedają wymienione nawozy luzem w miejscu wytworzenia konfekcjonerowi, który dokonuje dystrybucji rynkowej wymienionych produktów.
W związku z wejściem w życie ustawy o nawozach i nawożeniu z dnia 26 lipca 2000 r. i brakiem odniesień w tym akcie normatywnym tak do biohumusu, jak do hodowli dżdżownic, skarżący wystąpili do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz do Głównego Inspektora Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych (obecnie IHARS) z pisemnym zapytaniem czy wytwarzane przez naszą hodowlę dżdżownic nawozy wymagają zezwolenia Ministra Rolnictwa na wprowadzanie ich do obrotu rynkowego.
W odpowiedzi Minister Rolnictwa pismem z dnia [...] października 2001 r. poinformował skarżących, że "biohumus będący nawozem organicznym może być wprowadzany do obrotu tylko na podstawie zezwolenia ministra właściwego do spraw rolnictwa i wniosek o wydanie zezwolenia na wprowadzanie w/w nawozu do obrotu E. powinno złożyć do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zgodnie z art. 4 ustawy o nawozach i nawożeniu."
Podobnie Zastępca Głównego Inspektora Skupu i Przetwórstwa Artykułów Rolnych pismem z dnia [...] października 2001 r. poinformował skarżących, że "Producenci biohumusu jako nawozu organicznego, jak i nawozowych cieczy użytkowych w formie odżywek, mogą wprowadzać te produkty do obrotu na podstawie zezwolenia ministra właściwego do spraw rolnictwa (art. 3.1. pkt 2) cytowanej wcześniej ustawy."
W obszernym wywodzie skarżący przedstawili swoje starania o uzyskanie zezwolenia na wprowadzanie produkowanych przez nich nawozów do obrotu rynkowego, związane m.in. z przeprowadzeniem kosztownych badań, procesami sądowymi przeprowadzanymi ze względu na zastrzeżony znak towarowy "[...]" (podobny do znaku [...]) na rzecz innego producenta nawozów , staraniami o uzyskanie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej (którego jako prowadzący działalność rolniczą nie mogli uzyskać), a także pozostawieniu ich wniosku przez Ministra Rolnictwa w sprawie wydania zezwolenia bez rozpoznania – w formie pisma nie mającego charakteru decyzji ani postanowienia.
Nadto skarżący wskazali na szczególny związek stosownych postanowień ustaw: o nawozach i nawożeniu, Prawo działalności gospodarczej, o podatku dochodowym od osób fizycznych, - w praktyce uniemożliwiających, w ich ocenie, uzyskanie zezwolenia Ministra Rolnictwa na wprowadzanie biohumusu do obrotu.
W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych wniósł o jej oddalenie, powtarzając w uzasadnieniu argumentację podniesioną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.).
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie.
Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] września 2005 r., utrzymującą w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w S. z dnia [...] lipca 2005 r., którą stwierdzono wprowadzenie do obrotu partii 140 000 1 nawozu [...] bez wymaganego zezwolenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi i nakazano wycofanie przedmiotowego nawozu z obrotu na własny koszt, ustalając opłatę sankcyjną w wysokości 67 200 zł netto (69 216 zł brutto), stanowiącą 100% kwoty należnej za sprzedany nawóz.
Podstawowym aktem prawnym regulującym kwestie objęte złożoną skargą jest ustawa z dnia 26 lipca 2000 r. o nawozach i nawożeniu. Pojęcie nawozu oraz poszczególnych rodzajów nawozów reguluje art. 2 powołanej ustawy, zgodnie z którym pojęcia te oznaczają:
1) nawozy - produkty przeznaczone do dostarczania roślinom składników pokarmowych lub zwiększania żyzności gleb albo zwiększania żyzności stawów rybnych,
2) nawozy mineralne - nawozy nieorganiczne produkowane w drodze przemian chemicznych lub przerobu surowców mineralnych, w tym wapno nawozowe, także zawierające magnez,
3) nawozy naturalne:
a) obornik, gnojówkę i gnojowicę,
b) odchody zwierząt gospodarskich w rozumieniu przepisów o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich, z wyjątkiem odchodów pszczół i zwierząt futerkowych, bez dodatków innych substancji,
c) guano
- przeznaczone do rolniczego wykorzystania,
4) nawozy organiczne - nawozy wyprodukowane z substancji organicznej lub z mieszanin substancji organicznych, w tym komposty, także wyprodukowane przy udziale dżdżownic,
5) nawozy organiczno-mineralne - mieszaniny nawozów mineralnych i organicznych.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 powołanej ustawy, do obrotu można wprowadzać nawozy:
1) powstałe ze zmieszania typów nawozów oznaczonych znakiem "NAWÓZ WE", o których mowa w przepisach Unii Europejskiej w sprawie nawozów,
2) odpowiadające typom wapna nawozowego, w których zanieczyszczenia nie przekraczają dopuszczalnych wartości zanieczyszczeń, określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 10c pkt 3,
3) naturalne, z wyłączeniem gnojowicy, spełniające wymagania weterynaryjne określone w przepisach Unii Europejskiej ustanawiających przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi.
Zgodnie z ust. 2 powołanego artykułu, nawozy organiczne, organiczno-mineralne oraz mineralne nieoznaczone znakiem "NAWÓZ WE" mogą być wprowadzone do obrotu na podstawie zezwolenia ministra właściwego do spraw rolnictwa.
W ocenie organów orzekających w sprawie brak jest podstaw do zakwalifikowania przedmiotowego nawozu do kategorii nawozów naturalnych, które można wprowadzać do obrotu na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 3 w/w ustawy bez zezwolenia. [...] spełnia wszelkie przesłanki do zakwalifikowania go do grupy nawozów organicznych, ponieważ został wyprodukowany przy udziale dżdżownic z substancji lub mieszanin substancji organicznych. Jest to równoznaczne z uznaniem, że wprowadzanie tego nawozu do obrotu wymaga zezwolenia ministra właściwego do spraw rolnictwa.
Natomiast w ocenie skarżących objęte zaskarżonymi decyzjami a produkowane przez skarżących nawozy są czystymi, nie przetworzonymi biohumusami naturalnymi, produktami hodowli dżdżownic kalifornijskich. Inaczej mówiąc, są to nawozy naturalne, których wprowadzenie do obrotu nie wymaga zgody Ministra Rolnictwa.
Nadto skarżący wskazali, że mimo podjętych przez nich starań Minister Rolnictwa nie orzekł o charakterze produkowanego przez nich biohumusu w formie indywidualnego aktu administracyjnego.
W tym miejscu należy zauważyć, że zgodnie z art. 4 powołanej wyżej ustawy minister właściwy do spraw rolnictwa orzekając w przedmiocie pozwolenia na wprowadzenie do obrotu nawozu (ust. 2) działa na wniosek odpowiedniego podmiotu (ust. 3), do którego to wniosku dołącza się wyniki badań nawozu oraz opinie upoważnionych jednostek organizacyjnych, wydanych na podstawie przeprowadzonych badań, potwierdzających, że nawóz:
– jest przydatny do nawożenia roślin lub gleb lub rekultywacji gleb, w tym dostarcza roślinom składników pokarmowych, wpływając na wzrost plonu lub na stan odżywienia roślin w sposób istotny lub na poprawę jakości plonu lub cech użytkowych roślin, lub zwiększa żyzność gleb lub stawów rybnych,
– spełnia minimalne wymagania jakościowe, określone w przepisach wydanych na podstawie art. 10 pkt 6, oraz deklarowane wymagania jakościowe,
– nie zawiera zanieczyszczeń w ilości przekraczającej ich dopuszczalne wartości określone w przepisach wydanych na podstawie art. 10 pkt 5,
– nie stanowi zagrożenia zdrowia ludzi lub zwierząt lub środowiska po zastosowaniu zgodnie z instrukcją stosowania i przechowywania (ust. 4 w zw. z ust. 6).
W aktach sprawy nie ma wyników określonych wyżej badań i opinii, brak też – co wyraźnie podnieśli skarżący - wymaganej przez art. 4 ust. 2 powołanej ustawy decyzji ministra właściwego do spraw rolnictwa w przedmiocie pozwolenia na wprowadzenie do obrotu nawozu. Należy więc uznać, wobec braku zaprzeczenia przez organy orzekające w sprawie, że taki akt administracyjny nie został wydany.
W konsekwencji uprawnione jest twierdzenie, że organy Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych orzekały w rozpatrywanej sprawie wyłącznie na podstawie literalnej wykładni powołanych wyżej legalnych definicji nawozów, w tym zwłaszcza nawozów organicznych (do których ustawa zalicza "...komposty, także wyprodukowane przy udziale dżdżownic) oraz nawozów naturalnych.
Tymczasem w praktycznie takiej samej sprawie, w odniesieniu do tych samych podmiotów, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku kasacyjnym z dnia 22 czerwca 2007 r., sygn. akt II GSK 50/07, stwierdził, że "Spór w (...) sprawie dotyczył ustalenia, czy prowadzenie przez skarżących do obrotu spornych produktów wymagało uprzedniego uzyskania stosownego zezwolenia, o jakim stanowi art. 3 ust. 2 ustawy o nawozach i nawożeniu i w konsekwencji wyjaśnienia, czy sporne produkty są nawozami organicznymi w rozumieniu art. 2 pkt 4 tej ustawy. Przepis ten definiuje nawozy organiczne przyjmując, że są to nawozy wyprodukowane z substancji organicznych lub z mieszanin substancji organicznych, w tym komposty, także wyprodukowane przy udziale dżdżownic. Ustalenie czy dane produkty są nawozami organicznymi jest okolicznością faktyczną i tego rodzaju spór jest sporem o fakty. (...).
Zarówno organy administracji, jak i Sąd nie wykazały, czy w przypadku spornych nawozów chodzi o kompost wyprodukowany przy udziale dżdżownic, czy też o nawóz, który kompostem nie jest. Z uzasadnienia decyzji administracyjnych (...) nie wynika, czy organy i Sąd pod pojęciem "biohumus – produkt hodowli dżdżownic" rozumiały kompost, czy też w ich ocenie sam fakt wykorzystania dżdżownic kalifornijskich w procesie wytwarzania danego nawozu już kwalifikował produkt do nawozów organicznych.
Jest to okoliczność istotna dla rozstrzygnięcia sprawy w świetle brzmienia art. 2 pkt 4 ustawy o nawozach i nawożeniu."
Rozpoznając ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 29 października 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 1602/07, uchylił zaskarżone decyzje wskazując, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ wyjaśni powyższe kwestie i rozważy, czy zgromadzony w sprawie materiał powinien być uzupełniony w trybie art. 84 § 1 K.p.a., tj. w drodze wydania opinii przez biegłego, gdyż wnikliwe rozpatrzenie sprawy wymaga wiadomości specjalnych, odnoszących się do sfery faktycznej.
Sąd w obecnym składzie podziela powyższą ocenę i uchylając zaskarżone decyzje uważa, że kolejne rozpoznanie sprawy nie może opierać się wyłącznie na literalnej wykładni definicji ustawowej różnych rodzajów nawozów, lecz powinno być poprzedzone wszechstronnym wyjaśnieniem okoliczności sprawy, dokonanym przy pomocy właściwych biegłych. Sąd uważa przy tym, że takimi opiniami mogą być w rozpatrywanej sprawie wyniki badań i opinii, o których mowa w art. 4 ust. 4 w zw. z ust. powołanej ustawy o nawożeniu.
Już na marginesie należy wskazać, że przywołane w materiałach sprawy rozporządzenie Rady nr 2092/91/EWG z dnia 24 czerwca 1991 r. w sprawie produkcji ekologicznej produktów rolnych oraz znakowania produktów rolnych i środków spożywczych (Dz. Urz. L 198, 22.7.1991, s.1) zostało formalnie uchylone przez pkt 6 preambuły rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej produktów rolnych oraz znakowania produktów rolnych i uchylające rozporządzenie EWG nr 2092/91 (Dz. Urz. UE L 07.189.1). Jednocześnie w art. 16 ust. 3 lit c nowego rozporządzenia stwierdzono, że "Produkty i substancje stosowane przed przyjęciem niniejszego rozporządzenia do celów odpowiadających celom ustanowionym w ust. 1 tego artykułu mogą nadal być stosowane po przyjęciu rozporządzenia. Komisja może w każdym przypadku wycofać takie produkty lub substancje zgodnie z art. 37 ust. 2."
Nadto w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 889/2008 z dnia 5 września 2008 r. ustanawiającym szczegółowe zasady wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych w odniesieniu do produkcji ekologicznej, znakowania i kontroli (Dz. Urz. UE L.08.250.1) w art. 3 ust. 1 stwierdzono, że "W przypadku gdy potrzeby odżywcze roślin nie mogą być zaspokojone przy pomocy środków określonych w art. 12 ust. 1 lit. a), b) i c) rozporządzenia (WE) nr 834/2007, w produkcji ekologicznej można używać - tylko w koniecznym zakresie -wyłącznie nawozów i środków poprawiających właściwości gleby wymienionych w załączniku I do niniejszego rozporządzenia. Podmioty gospodarcze są zobowiązane przechowywać dokumentację potwierdzającą potrzebę użycia danego środka." W powołanym załączniku I do rozporządzenia - "Nawozy i środki poprawiające właściwości gleby określone w art. 3 ust. 1" – w grupie nawozów i środków dopuszczonych na mocy rozporządzenia (EWG) nr 2092/91 i przeniesione poprzez art. 16 ust. 3 lit. c) rozporządzenia (WE) nr 834/2007 (lit A) wymieniono również "Odchody dżdżownic (Wermikompost) i owadów."
Należy jednak zauważyć, że zgodnie z art. 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia Komisji (WE) nr 889/2008 z dnia 5 września 2008 r. ustanawiającym szczegółowe zasady wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych w odniesieniu do produkcji ekologicznej, znakowania i kontroli, takie produkty tylko w przypadkach nadzwyczajnych, gdy potrzeby odżywcze roślin w produkcji ekologicznej nie mogą być zaspokojone przy pomocy środków określonych w art. 12 ust. 1 lit. a), b) i c) rozporządzenia (WE) nr 834/2007, i tylko w koniecznym zakresie.
Powyższe przepisy unijne nie przesądzają jednak o charakterze odchodów dżdżownic (wermikompostu) jako nawozu określonego rodzaju (organiczny – naturalny), o jego możliwości zastosowania poza rolnictwem ekologicznym, a już w żadnym przypadku nie odnoszą się do potrzeby uzyskania zezwolenia na wprowadzanie tego rodzaju nawozów do obrotu.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.
Na podstawie art. 152 powołanej ustawy orzeczono, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.