VI SA/Wa 2088/21

VI SA/Wa 2088/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-11-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Aneta Lemiesz /sprawozdawca/
Dorota Pawłowska
Grażyna Śliwińska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne
Aplikacje prawnicze
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1192
art. 74f par 1; art. 74 par 3; art. 1 par 1; art. 2 par 2; art. 74e par 2 i 4; art. 80
Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - t.j.
Dz.U. 2001 nr 142 poz 1591
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t. jedn.
Dz.U. 1998 nr 157 poz 1031
par 2 pkt 6 i 7;
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia, stosowania i udostępniania krajowego  rejestru urzędowego podziału terytorialnego kraju oraz związanych z tym obowiązków organów administracji rządowej i jednostek samorządu  terytorialnego.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 107 par 3; art. 7a; art. 77 par 1; art. 80;
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz (spr.) Sędzia WSA Dorota Pawłowska Protokolant ref. Robert Mirończyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2021 r. sprawy ze skargi M. Z. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwały o wynikach egzaminu notarialnego, który został przeprowadzony w dniach [...] września 2020 r. z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę
Uzasadnienie
Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznawania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu notarialnego, który został przeprowadzony w dniach 2 - 4 września 2020 r. (dalej: "Komisja II stopnia", "Komisja") uchwałą z dnia [...] marca 2021 r., nr [...], na podstawie art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2020 r. poz. 1192, dalej: "P.n.") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm., dalej: "K.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania M. Z. (dalej: "zdająca", "skarżąca"), utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] października 2020 r. Komisji Egzaminacyjnej nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] (dalej: "Komisja Egzaminacyjna") w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego.
W zaskarżonej uchwale Komisja wyjaśniła, że zdająca z pierwszego projektu aktu notarialnego otrzymała ocenę niedostateczną, z drugiego projektu aktu notarialnego ocenę dostateczną, natomiast z projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności ocenę bardzo dobrą. Ponieważ zgodnie z art. 74f § 1 P.n., pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje wyłącznie zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego uzyskał ocenę pozytywną, Komisja Egzaminacyjna stwierdziła w ww. uchwale z dnia [...] października 2020 r., że M. Z. uzyskała negatywny wynik z egzaminu notarialnego.
Powyższą uchwałę Komisji Egzaminacyjnej zdająca zaskarżyła odwołaniem, w którym zakwestionowała ocenę z pierwszego projektu aktu notarialnego.
Komisja II stopnia, rozpoznając odwołanie od uchwały I instancji - stwierdziła, że projekt aktu notarialnego sporządzony przez zdającą jest obarczony wadami, w tym wadą, która skutkuje jego nieważnością.
Komisja przede wszystkim zauważyła, że w pracy egzaminacyjnej zdającej nie znalazła się informacja o zgodzie Dyrektora KOWR na nabycie nieruchomości przez A. K. Obowiązek taki bezwzględnie wynikał z art. 2a ust. 4 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, a skutkiem tego uchybienia jest nieważność sporządzonego projektu aktu notarialnego, który to skutek wynika z art. 9 ust. 1 ww. ustawy.
W świetle bowiem art. 2a ust. 1 od obowiązku uzyskania zgody Dyrektora KOWR wyłączone jest nabycie przez rolnika indywidualnego w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Natomiast okoliczności wskazane w zadaniu egzaminacyjnym nie świadczą o tym, że nabywca posiadał taki status.
Informacje, o które zdająca uzupełniła stan faktyczny, nie pozwalał na stwierdzenie, że A. K. była rolnikiem indywidualnym. Przede wszystkim nie zostało wskazane, że zamieszkuje ona co najmniej od 5 lat w gminie, na obszarze której jest położona jedna z nieruchomości. Zgodnie bowiem z treścią zadania egzaminacyjnego, A. K. prowadzi gospodarstwo rolne "wyłącznie" na terenie gminy wiejskiej [...], natomiast jest zameldowana na terenie gminy miejskiej K. Zatem przyjęcie, że posiada ona status rolnika indywidualnego stałoby w sprzeczności z treścią kazusu i brzmieniem art. 6 ust. 1 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Tym samym, zdająca wadliwie zakwalifikowała A. K. jako rolnika indywidualnego i w następstwie tego nie ujęła w treści aktu notarialnego zgody Dyrektora KOWR na nabycie przedmiotowej nieruchomości, czym naruszyła przepisy art. 6 ust. 1 i art. 2a ust. 4 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, czego konsekwencją jest zgodnie z treścią art. 9 ust. 1 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, nieważność zaprojektowanej umowy zamiany.
Komisja wskazała, że błąd ten wynika z wadliwej analizy art. 6 ust. 1 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, który to przepis był kluczowy ze względu na istotę zadania egzaminacyjnego.
Następnie organ - odnosząc się do argumentacji skarżącej - zauważył, że z treści jej pracy w żaden sposób nie wynika, żeby została wydana jedna zgoda na nabycie i zbycie przedmiotowej nieruchomości. Tym samym ww. uchybienia nie można odnieść do sytuacji gdy zbywca występuje zarówno o zgodę na zbycie (art. 2b ust.3) jak i na nabycie (art. 2a ust. 4 pkt 1) nieruchomości. Nawet jednak w takiej sytuacji mielibyśmy do czynienia z dwiema zgodami, a nie jedną. Organ dodał, że nie podzielił argumentu skarżącej, że nieważność aktu notarialnego będąca skutkiem naruszenia ww. przepisów, jest zależna od jej stwierdzenia przez sąd. Treść art. 9 ust. 1 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego wskazuje jednoznacznie, że skutek nieważności, w tym przypadku, następuje z mocy samego prawa. ;
Komisja wskazała także, że w ocenianej pracy pełnomocnictwa J. N. nie opatrzono klauzulą Apostille, co stanowi naruszenie ar. 3 Konwencji haskiej z 25 października 1961 r.
Komisja podsumowała, że powyższe uchybienia, a zwłaszcza nieważność zaprojektowanego aktu notarialnego, skutkują uznaniem, że odwołanie jest nieskuteczne, a uzyskana przez skarżącą ocena niedostateczna jest zasadna.
Pismem z dnia 25 czerwca 2021 r. Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji II stopnia, wnosząc o jej uchylenie w całości oraz o rozważenie zobowiązania organu na podstawie art. 145a § 1 p.p.s.a. do wydania w określonym terminie uchwały uchylającej Uchwałę Nr [...] z dnia [...] października 2020 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibę w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego i stwierdzenia, że skarżąca otrzymała z pierwszego projektu aktu notarialnego ocenę dostateczną i w konsekwencji ustalenie uzyskania przez M. Z., pozytywnego wyniku z egzaminu notarialnego, z uwagi na uzasadnione okoliczności sprawy, a także o zasądzenie od Komisji na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonej uchwale skarżąca zarzuciła naruszenie:
naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 4 ust. 1 i ust. 5 w zw. z art. 2b ust.3 i art. 2a ust.4 pkt 1 w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego w zw. z art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego - poprzez błędną ich wykładnię i uznanie, że warunkiem koniecznym ważności umowy zamiany nieruchomości rolnej jest uzyskanie zgody w formie decyzji wydanej w trybie art. 2a ww. ustawy, podczas gdy wyniki wykładni językowej, funkcjonalnej i systemowej całości przepisów ustawy wskazują, że dla ważności umowy zamiany wystarczające jest dokonanie na podstawie art. 4 ust. 1 i 5 tejże ustawy zawiadomienie Krajowego Ośrodka Wsparcia (KOWR) przez nabywcę, przyjęcie iż w reżimie jednego postępowania administracyjnego nie jest możliwe uzyskanie zgody na zbycie i nabycie nieruchomości gdy stroną jest ta sama osoba i organ - co w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, że niepowołanie w sporządzonej przez skarżącą projekcie aktu notarialnego decyzji wydanej na podstawie art. 2a ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, obejmującej zgodę na nabycie przez A. K. - prawa własności nieruchomości skutkowało na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy nieważnością czynności prawnej, objętej sporządzonym przez skarżącą projektem aktu notarialnego,
naruszenie art. 1138 Kodeksu postępowania cywilnego, poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji błędne zarzucanie skarżącej przedłożenia do aktu notarialnego pełnomocnictwa nieważnego, co w ocenie Komisji potwierdziło konieczność utrzymania w mocy uchwały, będącej przedmiotem odwołania,
obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy uchwały Nr [...] z dnia [...] października 2020 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego podlegającej uchyleniu jako wydanej z naruszeniem prawa, gdyż została oparta na niesłusznej ocenie wystawionej przez Egzaminatorów,
obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 107 § 3 w zw. z art. 7a, art. 80 oraz art. 77 §1 k.p.a., poprzez brak ustosunkowania się przez organ odwoławczy w uzasadnieniu wydanej uchwały do zarzutów zawartych w odwołaniu, pominięcie faktu istniejących wątpliwości co do stosowania przepisów art. 2a i art, 4 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, rozbieżności w praktyce notarialnej, doktrynie oraz judykaturze, w tym prowadzonym postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym w przedmiocie powyższych przepisów oraz faktu zawieszania postępowań przez Naczelny Sąd Administracyjny, w powyższym zakresie - a w konsekwencji błędne uznanie, że sporządzony przez skarżącą projekt aktu notarialnego obejmuje nieważną czynność prawną (umowę zamiany nieruchomości rolnej), podczas gdy projekt aktu notarialnego sporządzony przez skarżącą zawierał wszelkie treści istotne dla danej czynności, wszelkie wymagane prawem stwierdzenia, zaś ustosunkowanie się do zarzutów przedstawionych przez skarżącą było szczególnie istotne z uwagi na występowanie problemów interpretacyjnych, co do treści stosowanej normy prawnej (art. 7a k.p.a.),
art. 74e § 4 P.n. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez dokonanie oceny pracy egzaminacyjnej zdającej bez odniesienia się do ustawowych kryteriów tej oceny i bez ujawnienia w uzasadnieniu uchwały według jakich kryteriów praca została oceniona oraz na jakiej podstawie Komisja uznała, że ocena wystawiona przez organ I instancji była prawidłowa,
przekroczeniu przez organ granic uznania administracyjnego poprzez zastosowanie subiektywnych, wątpliwych i nieuprawnionych przesłanek rozumowania w przedmiocie ważenia kontrowersyjności przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego poprzez brak ustosunkowania się do faktu, że art. 2a i art. 4 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego stanowią najbardziej kontrowersyjne przepisy ww. ustawy, o czym świadczy fakt o zawieszaniu postępowań przez NSA oraz toczącym postępowaniu przed TK w przedmiocie niezgodności z Konstytucją RP art. 2a, art. 2b, art. 4 oraz art. 9 ww. ustawy, przy jednoczesnym pominięciu tych faktów i ich zbagatelizowaniu, oraz nie uznaniu głosów przedstawicieli doktryny, które zostały przez skarżącą w odwołaniu przywołane.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że w opracowanym projekcie aktu notarialnego wybrała prawidłowy sposób rozwiązania zadania, sporządzając umowę zamiany w formie aktu notarialnego. Podniosła, że Egzaminatorzy uznali, iż przedmiotowa praca egzaminacyjna, spełnia wszystkie wymagania formalne przewidziane dla aktu notarialnego.
Zdaniem skarżącej Komisja II stopnia dopuściła się naruszenia prawa poprzez uznanie, że warunkiem koniecznym ważności umowy zamiany nieruchomości rolnej - jest uzyskanie zgody w formie decyzji wydanej w trybie art. 2a ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, podczas gdy wyniki wykładni językowej, funkcjonalnej i systemowej całości przepisów ustawy wskazują, że dla ważności umowy zamiany wystarczające jest dokonanie na podstawie art. 4 ust. 1 i 5 tejże ustawy zawiadomienie Krajowego Ośrodka Wsparcia przez nabywcę, przyjęcie iż w reżimie jednego postępowania administracyjnego nie jest możliwe uzyskanie zgody na zbycie i nabycie nieruchomości gdy stroną jest ta sama osoba i organ - co w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, że niepowołanie w sporządzonej przez Skarżącą projekcie aktu notarialnego decyzji wydanej na podstawie art. 2a ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, obejmującej zgodę na nabycie przez A. K. - prawa własności nieruchomości - na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego - skutkowało nieważnością czynności prawnej, objętej sporządzonym przez skarżącą projektem aktu notarialnego.
Skarżąca zauważyła przy tym, iż interpretacja literalna przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego nie pozwala na sformułowanie jednoznacznego wniosku do ich stosowania, okolicznością powszechnie znaną jest, że wątpliwości co do wykładni ww. przepisów mają nie tylko notariusze, prawnicy z dużym doświadczeniem zawodowym, ale przede wszystkim Sąd prowadzący postępowanie. Zauważyła także, że problemy interpretacyjne na tle ww. ustawy nie sprzyjają rozwiązywaniu problemów prawnych podczas egzaminu notarialnego. Podniosła, że Krajowa Rada Notarialna i KOWR - kierując się troską o jednolite stosowanie ww. przepisów w praktyce - przyjęły w dniu 27 lutego 2020 r. wspólne stanowisko w sprawie stosowania w praktyce przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Skarżąca zauważyła, że dowodzi to, jak ogromna była i jest wciąż skala problemów z interpretacją oraz wykładnią ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Doda, iż stanowisko to nie stanowi przepisów prawnie wiążących, a jedynie co najwyżej "okólnik". Przytoczonych argumentów przez Skarżącą w tym zakresie Komisja II stopnia również nie uwzględniła i nie odniosła się do ich treści.
W odpowiedzi na skargę Komisja II stopnia wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej uchwale.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona uchwała nie narusza przepisów prawa dając podstawy do jej uchylenia.
Zgodnie z art. 74f § 1 P.n., pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego uzyskał ocenę pozytywną.
W niniejszej sprawie skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego, ponieważ z pierwszego projektu aktu notarialnego otrzymała ocenę niedostateczną. W tym też zakresie skarżąca wniosła odwołanie od uchwały I instancji, którą Komisja II stopnia utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałą.
Jak wynika z art. 74 § 3 P.n., egzamin notarialny polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Podkreślenia przy tym wymaga, że wymogi stawiane kandydatom na notariusza powinny być wysokie, skoro z istoty zawodu wynika, że notariusz jest powołany do dokonywania czynności, którym strony są obowiązane lub pragną nadać formę notarialną (czynności notarialnych), w zakresie swoich uprawnień działa jako osoba zaufania publicznego, zaś czynności notarialne, dokonane przez niego zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego (art. 1 § 1, art. 2 § 2 P.n.).
Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 22 maja 2014 r. sygn. akt II GSK 293/13, liczne ustawy określają warunki uprawniające do wykonywania zawodów wymagających wysokich kwalifikacji. Jedną z tych ustaw jest Prawo o notariacie. Ustanowienie warunków polegających na zdobyciu odpowiedniego wykształcenia, potwierdzonego sprawdzianem zdobytych kwalifikacji, nie stanowi ograniczenia dostępu do zawodu, bowiem każdy obywatel jest uprawniony, po zdobyciu stosownego wykształcenia, do poddania się sprawdzeniu kwalifikacji i uzyskaniu dostępu do zawodu notariusza. Bezpieczeństwo podmiotów korzystających z pomocy notariusza wymaga obiektywnego sprawdzenia kwalifikacji osób wykonujących zawód określany jako "zawód zaufania publicznego". Zatem konieczne jest ustanowienie barier uniemożliwiających dostęp do zawodu osób, które nie wykazały się niezbędną do tego wiedzą. Wszystkie przepisy dotyczące przeprowadzania egzaminu notarialnego należy wykładać i stosować, mając na względzie cel, któremu służyło ich ustanowienie. Tym celem jest zapewnienie wysokiego stopnia profesjonalizmu osoby dopuszczonej do wykonywania zawodu notariusza. Egzamin notarialny nie może zatem cechować się tolerancją dla popełnionych błędów.
Zgodnie z art. 74e § 2 P.n., oceny rozwiązania każdego z zadań z części egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu. Wystawiają oni oceny cząstkowe z pisemnym uzasadnieniem.
W ocenie Sądu, Komisja II stopnia dokonała prawidłowej, ponownej oceny pracy egzaminacyjnej Skarżącej w postaci pierwszego projektu aktu notarialnego, uwzgledniającej powyższe kryteria oceny oraz wysokie wymogi stawiane kandydatom na notariusza uzasadnione celem zapewnienia wysokiego stopnia profesjonalizmu osoby dopuszczonej do wykonywania zawodu notariusza. Komisja II stopnia, oceniając ponownie pracę skarżącej miała zatem podstawy do utrzymania w mocy uchwałę I instancji.
Zaskarżona uchwała zawiera merytoryczną ocenę pracy egzaminacyjnej skarżącej, przy wskazaniu prawidłowych jej elementów, jak również błędów w niej zawartych, które zaważyły o niedostatecznej ocenie z pierwszego projektu aktu notarialnego sporządzonego przez Skarżącą i negatywnym wyniku egzaminu notarialnego.
Komisja słusznie wskazała, że skarżąca wadliwie zakwalifikowała A. K. jako rolnika indywidualnego. Jak wynika bowiem z art. 6 ust. 1 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, warunkiem uznania za rolnika indywidualnego jest nie tylko pięcioletnie zamieszkiwanie na terenie gminy, gdzie położone jest gospodarstwo rolne, ale również co najmniej pięcioletnie jego prowadzenie.
Zgodnie zaś z treścią zadania egzaminacyjnego, A. K. prowadziła gospodarstwo rolne "wyłącznie" na terenie gminy wiejskiej [...], natomiast była zameldowana na terenie gminy miejskiej [...]. Brak zatem tożsamości miejsca położenia gospodarstwa rolnego i miejsca zamieszkania osoby je prowadzącej.
O statusie prawnym gmin stanowią przepisy ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.). W art. 1 ust. 2 ww. ustawy stanowi się, iż pod pojęciem gminy należy rozumieć wspólnotę samorządową oraz odpowiednie terytorium. Podział na gminy: miejskie, wiejskie oraz miejsko-wiejskie dokonuje w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia, stosowania i udostępniania krajowego rejestru urzędowego podziału terytorialnego kraju oraz związanych z tym obowiązków organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego (Dz.U. Nr 157, poz. 1031 ze zm.). Stosownie do postanowień § 2 pkt 6 powołanego rozporządzenia, pod pojęciem gminy miejskiej należy rozumieć gminę o statusie miasta. W myśl zaś § 2 pkt 7 cytowanego rozporządzenia, gminą wiejską jest gmina, na terenie której znajdują się wyłącznie wsie.
Zatem gmina miejska i gmina wiejska - nawet jeśli noszą tę samą nazwę - nie stanowią tej samej jednostki podziału terytorialnego (samorządu) .
Poza tym Sąd dostrzegł, że z treści zadania egzaminacyjnego, jak również z treści sporządzonego projektu aktu notarialnego wynika, że A. K. prowadzi gospodarstwo rolne od 2017 r., czynności dokonywano w 2020 r., czyli w sprawie nie zaistniała przesłanka 5 letniego prowadzenia gospodarstwa.
Wadliwie kwalifikując A. K. jako rolnika indywidualnego skarżąca nie ujęła w treści aktu notarialnego zgody Dyrektora KOWR na nabycie nieruchomości z zadania egzaminacyjnego, czym naruszyła art. 6 ust. 1 i art. 2a ust. 4 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego i czego konsekwencją jest - zgodnie z treścią art. 9 ust. 1 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego - nieważność zaprojektowanej umowy zamiany.
Obowiązku uzyskania - na potrzeby zawieranej umowy - zgody na nabycie nieruchomości nie uchyla fakt powołania się w akcie na ostateczną decyzję wydaną przez Dyrektora KOWR zawierającą zgodę na zbycie nieruchomości. Tak jak wskazał organ, z pracy skarżącej nie wynika, że ww. decyzja Dyrektora KOWR obejmowała także zgodę na nabycie nieruchomości.
Obowiązek uzyskania dwu oddzielnych zgód na przeprowadzenie transakcji takich, jak w kazusie egzaminacyjnym, potwierdza Wspólne Stanowisko Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa oraz Krajowej Rady Notarialnej z dnia 27 lutego 2020 r. w sprawie stosowania w praktyce ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. W porozumieniu tym wskazano m.in., że "Możliwość nabycia nieruchomości przez nabywcę, ustalana zgodnie z art. 2a ustawy, oraz możliwość jej zbycia przez zbywcę ustalana na gruncie art. 2b ustawy, podlegają przy każdej transakcji odrębnemu rozstrzyganiu. Stąd także wydana przez Dyrektora Generalnego KOWR w trybie art. 2b ust. 3 ustawy zgoda na zbycie nieruchomości oraz wydana przez niego w trybie art. 2a ust. 4 ustawy zgoda na nabycie nieruchomości, to mimo wydawania ich przez ten sam organ, osobne instrumenty ustawowe wydawane wedle odmiennych procedur i przesłanek."
Znajomość ww. stanowiska - niezależnie od jego charakteru prawnego i mocy wiążącej - niewątpliwie byłaby pomocna w sporządzeniu aktu w ramach egzaminu zawodowego, w którym uczestniczyła skarżąca.
Skarżąca w ww. kontekście nieprawidłowo podnosi, że dla ważności umowy zamiany wystarczające jest dokonanie przez nabywcę zawiadomienia Dyrektora KOWR na podstawie art. 4 ust. 1 i 5 ustawy. Sąd wskazuje, że zawiadomienie, o którym mowa, związane jest z przysługującym KOWR tzw. prawem nabycia, którego przedmiotem jest nieruchomość rolna (przepis art. 4 ust. 6 dotyczy prawa nabycia udziałów i akcji w spółce prawa handlowego). Zgodnie jednak z wyłączeniem przewidzianym w art. 4 ust. 4 pkt 2 lit. a ustawy, prawo nabycia nie przysługuje KOWR, gdy nabycie nieruchomości rolnej następuje za zgodą Dyrektora Generalnego KOWR, o której mowa w art. 2a ust. 4 tej ustawy.
Reasumując, zgoda na nabycie nieruchomości powinna zostać powołana w akcie pomimo różnic w poglądach, także z uwagi na treść art. 80 P.n.
Dlatego, Komisja prawidłowo stwierdziła, że projekt aktu notarialnego sporządzony przez skarżącą jest obarczony wadą powodującą jego nieważność na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy 1 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Sama ta okoliczność była zaś wystarczającym uzasadnieniem do wystawienia skarżącej oceny niedostatecznej za tę część egzaminu. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że popełnienie przez zdającego nawet jednego błędu, jednakże o zasadniczym, fundamentalnym znaczeniu może przekreślić jego szanse na otrzymanie oceny pozytywnej (por. wyrok NSA z 9 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 2527/15, publik. na stronie www.orzecznictwo.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie mamy do czynienia z taką właśnie sytuacją. Pamiętać bowiem należy, że wykonywanie zawodu notariusza wymaga dokumentowania czynności ważnych, skutecznych i zgodnych z prawem.
Trudno przyjąć, że skoro skarżąca uznała, że A. K. jest rolnikiem indywidualnym, to prawidłowo nie wymagała od strony czynności notarialnej decyzji dyrektora KOWR.
Popełnione przez skarżącą błędy - omówione przez Komisję, nie pozwalają uznać, że skarżąca w poprawny sposób zaproponowała rozstrzygniecie problemu stanowiącego zadanie egzaminacyjne. Praca egzaminacyjna musi spełniać jednocześnie wszystkie kryteria wymienione w art. 74e § 2 P.n., a więc musi spełniać podstawowe wymogi formalne, zdający musi zastosować zasadniczo właściwe przepisy prawa i poprawnie je zinterpretować, a problem, co do istoty musi być trafnie rozstrzygnięty. Tylko praca spełniająca zasadniczo powyższe kryteria może uzyskać pozytywną ocenę.
Sąd zgadza się w całości ze stanowiskiem Komisji, co zostało wyjaśnione powyżej. W tej sytuacji nie można uznać, że skarżąca wykazała, że jest przygotowana do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza.
Nieuzasadnione pozostają także zarzuty naruszenia prawa procesowego. Nie naruszono art. 107 § 3 k.p.a. (w zw. z art. 74e § 4 P.n.) Z akt niniejszej sprawy jednoznacznie wynikają podstawy wydania uchwały takiej właśnie, a nie innej treści. Zamieszczone tam zaś oceny cząstkowe wystawione skarżącej przez Egzaminatorów są precyzyjne i jednoznacznie wskazują te mankamenty pracy, które przeważyły przy wystawieniu oceny niedostatecznej w obu przypadkach. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest kompletny, a przedstawiony stan faktyczny odzwierciedla rzeczywisty przebieg zdarzeń, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej. Nie można zatem zarzucić organom naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. W szczególności zaskarżona uchwała wolna jest od naruszeń art. 7a, 77 § 1 czy art. 80 k.p.a.
Uchwała w sprawie wyniku egzaminu notarialnego nosi znamiona rozstrzygnięcia o charakterze związanym. Pozytywna ocena z każdej części egzaminu, determinuje pozytywny jego wynik, o czym stanowi art. 74f § 1 P.n. Z kolei w ramach odrębnych części egzaminu wystawiane są po dwie oceny cząstkowe, od celującej po niedostateczną, składające się na średnią (art. 74e § 1-4 P.n.). Kryteria wystawiania tych ocen zostały zawarte w art. 74e § 2 P.n., który stanowi iż praca egzaminacyjna musi spełniać wymogi formalne, przepisy prawa mają być zastosowane właściwie i umiejętnie zinterpretowane, sposób rozstrzygnięcia problemu ma być poprawny.
W sprawie niniejszej nie doszło do naruszenia reguł wystawiania ocen cząstkowych ani kwestionowanej przez skarżącą oceny z egzaminu notarialnego, bowiem wskazane przepisy prawa zostały wyłożone i zastosowane prawidłowo. Sporządzona przez skarżącą praca zawierała poważne błędy, które uzasadniły wystawienie oceny niedostatecznej, a w konsekwencji - negatywny wynik egzaminu.
Nie ulega wątpliwości, że praca sporządzana w ramach egzaminu notarialnego musi być przygotowana w sposób profesjonalny. Podczas egzaminu należy wykazać się takim poziomem zawodowego przygotowania, żeby egzaminator nie miał wątpliwości co do zasadności dopuszczenia zdającego do samodzielnego wykonywania tego szczególnego zawodu zaufania publicznego.
W ocenie Sądu zaskarżona uchwała i poprzedzająca ją uchwała organu Iinstancji wolne są od uchybień, które uzasadniałyby wyeliminowanie ich z obrotu prawnego. Z tych względów, uznając skargę za nieuzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w wyroku.