VI SA/Wa 20/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA uchylił postanowienie Prezesa UKE odmawiające dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu w sprawie dopłat do usług pocztowych, uznając, że istniał interes społeczny.
Organizacja społeczna złożyła wniosek o dopuszczenie do postępowania w sprawie określenia kwoty zweryfikowanego kosztu netto i straty na usługach powszechnych oraz ustalenia kwoty należnej dopłaty za rok 2020. Prezes UKE odmówił dopuszczenia, uznając, że nie przemawia za tym interes społeczny. WSA uchylił postanowienie organu, stwierdzając, że organizacja wykazała zasadność swojego udziału ze względu na ochronę konkurencji i transparentność postępowania.
Przedmiotem sprawy była skarga organizacji społecznej na postanowienie Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej (Prezesa UKE), którym odmówiono jej dopuszczenia do udziału w postępowaniu dotyczącym określenia kwoty zweryfikowanego kosztu netto i straty na usługach powszechnych oraz ustalenia kwoty należnej dopłaty za rok 2020. Organ uznał, że choć organizacja spełnia cele statutowe, to nie wykazała istnienia interesu społecznego przemawiającego za jej dopuszczeniem. Skarżąca organizacja argumentowała, że jej udział jest uzasadniony celami statutowymi, w tym rozwojem sektora usług pocztowych, jego demonopolizacją i konkurencyjnością, a także ochroną interesów zrzeszonych pracodawców. Podkreślała, że jej udział zapewni obiektywność, przejrzystość i proporcjonalność postępowania, a także pozwoli na zaprezentowanie stanowiska podmiotów konkurujących z operatorem wyznaczonym, który jest beneficjentem dopłat. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie, uznając, że Prezes UKE błędnie zinterpretował pojęcie interesu społecznego. Sąd stwierdził, że organizacja wykazała, iż jej udział w postępowaniu leży w interesie społecznym, gdyż przyczyni się do ochrony konkurencji na rynku pocztowym, zapewnienia transparentności i niedyskryminacji, a także rzetelnej analizy procesu finansowania kosztu netto usługi powszechnej. Sąd podkreślił, że interes społeczny nie jest tożsamy z interesem partykularnym członków organizacji, ale może obejmować szersze cele, takie jak rozwój konkurencyjnego rynku.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, organizacja społeczna może zostać dopuszczona do udziału w postępowaniu, jeśli jest to uzasadnione celami statutowymi i przemawia za tym interes społeczny.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że Prezes UKE błędnie zinterpretował pojęcie interesu społecznego, odmawiając dopuszczenia organizacji. Organizacja wykazała, że jej udział przyczyni się do ochrony konkurencji, transparentności i rzetelnej analizy procesu finansowania kosztów usług powszechnych, co leży w interesie społecznym.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (12)
Główne
k.p.a. art. 31 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Określa przesłanki dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu.
Prawo pocztowe art. 109 § 2
Ustawa z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe
Dotyczy kosztu netto i straty na usługach powszechnych.
Prawo pocztowe art. 113 § 1
Ustawa z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe
Określa ustalenie wysokości udziałów w dopłacie dla operatorów pocztowych.
p.p.s.a. art. 119 § pkt 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Umożliwia rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy uchylenia decyzji lub postanowienia.
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa uchylenia decyzji lub postanowienia z powodu wad nieważności.
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy zwrotu kosztów postępowania.
p.p.s.a. art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy zasądzenia kosztów postępowania.
Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Określa zakres kontroli sądowej.
Pomocnicze
k.p.a. art. 123
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
p.t. art. 206 § 1
Ustawa z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. c
Określa wysokość opłat za czynności radców prawnych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Interes społeczny przemawia za dopuszczeniem organizacji do postępowania w celu ochrony konkurencji i transparentności. Organ błędnie zinterpretował pojęcie interesu społecznego, stosując zbyt wąskie kryteria. Udział organizacji zapewni kontrolę społeczną nad postępowaniem dotyczącym dopłat do usług powszechnych.
Odrzucone argumenty
Twierdzenia organizacji o istnieniu interesu społecznego są ogólnikowe i nie wskazują na konkretne okoliczności. Organizacja reprezentuje niewielką część rynku pocztowego, co nie uzasadnia jej reprezentatywności dla całego środowiska. Udział organizacji nie jest niezbędny do prawidłowego wyjaśnienia okoliczności sprawy, gdyż postępowanie jest ściśle określone prawem.
Godne uwagi sformułowania
Sąd tego poglądu organu nie podziela. Interes społeczny nie jest tożsamy z interesem partykularnym członków organizacji. Rozwój i konkurencyjność rynku usług pocztowych leży niewątpliwie w interesie społecznym. Brak jakiejkolwiek kontroli na pierwszym etapie kalkulacji kosztów netto straty [...] powoduje, że przedsiębiorcy ci będą pozbawieni całościowej możliwości kwestionowania tych obowiązków.
Skład orzekający
Danuta Szydłowska
przewodniczący
Dorota Dziedzic-Chojnacka
sprawozdawca
Pamela Kuraś-Dębecka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym na podstawie interesu społecznego, zwłaszcza w sprawach dotyczących konkurencji i rynku usług regulowanych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji dopuszczania organizacji społecznej do postępowania administracyjnego, a jego zastosowanie do innych przypadków wymaga analizy konkretnych okoliczności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego – dopuszczania organizacji społecznych do postępowań administracyjnych, co ma znaczenie dla transparentności i konkurencji na rynku usług regulowanych, w tym przypadku pocztowych.
“Czy organizacja społeczna może zablokować decyzje urzędu? Sąd wyjaśnia, kiedy interes społeczny jest kluczowy.”
Sektor
transport
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyVI SA/Wa 20/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-04-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-01-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Danuta Szydłowska /przewodniczący/
Dorota Dziedzic-Chojnacka /sprawozdawca/
Pamela Kuraś-Dębecka
Symbol z opisem
6257 Powszechne usługi pocztowe
Hasła tematyczne
Organizacje społeczne
Inne
Sygn. powiązane
II GSK 1515/22 - Wyrok NSA z 2025-12-09
Skarżony organ
Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 119 pkt 3, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a-c, art. 145 par. 1 pkt 2, art. `45 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 2, art. 3 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2018 poz 265
par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
Dz.U. 2021 poz 735
art. 31 par. 1, art. 31 par. 3, art. 31 par. 1 pkt 2, art. 8 apr. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2021 poz 137
art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1041
art. 109 ust. 2, art. 113 ust. 1
Ustawa z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędziowie Sędzia WSA Dorota Dziedzic-Chojnacka (spr.) Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej z dnia [...] października 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej na rzecz [...] kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest postanowienie Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej (dalej: "Prezes UKE" lub "organ") z [...] października 2021 r., którym organ odmówił dopuszczenia [...] (dalej: "skarżący", "[...]" lub "Związek") do postępowania w sprawie określenia kwoty zweryfikowanego kosztu netto i straty na usługach powszechnych oraz ustalenia kwoty należnej dopłaty za rok 2020. Skarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 31 § 2 zd. 2 i art. 31 § 1 pkt 2 w związku z art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego {t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: "k.p.a.") oraz w związku z art. 206 ust. 1 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne (t.j. Dz. U. z 2021, poz. 576, dalej: "p.t.").
W uzasadnieniu skarżonego postanowienia organ wskazał, że pismami z 30 lipca 2021 r. [...] (dalej: "[...]" lub "uczestnik postępowania"), działając na podstawie art. 112 ust. 1 ustawy z dnia 23 listopada 2021 r. Prawo pocztowe (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1041, dalej: "Prawo pocztowe"), w terminie 7 miesięcy od zakończenia roku obrotowego, w którym wystąpiła strata na usługach powszechnych, przedłożyła Prezesowi UKE następujące dokumenty: wniosek o dopłatę; kalkulację kosztu netto i straty na usługach powszechnych, a także rachunki oraz inne dokumenty, służące za podstawę kalkulacji kosztu netto i straty na usługach powszechnych, zgodnie ze zbadanym przez niezależnego biegłego rewidenta sprawozdaniem finansowym za poprzedni rok obrotowy.
Pismem z 16 września 2021 r. Prezes UKE, działając na podstawie ar. 61 § 1 i § 4 k.p.a., zawiadomił [...] o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie określenia kwoty zweryfikowanego kosztu netto i straty na usługach powszechnych, o której mowa w art. 109 ust. 2 Prawa pocztowego, oraz ustalenia kwoty należnej dopłaty za rok 2020 (dalej: "Postępowanie") oraz poinformował o uprawnieniach i obowiązkach wynikających z art. 10 § 1, art. 73, art. 41 § 1 i § 2 k.p.a., oraz art. 44 ust. 1 i ust. 2 Prawa pocztowego.
Pismem z 18 sierpnia 2021 r. [...] złożył wniosek o dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w tym postępowaniu na prawach strony. We wniosku skarżący powołał się na art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a., zgodnie z którym organizacja społeczna w sprawie dotyczącej innej osoby może występować z żądaniem dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny. Powołując się na przepisy art. 108 i nast. Prawa pocztowego, Związek wskazał, że finansowanie kosztu netto jest uruchamiane, w przypadku gdy świadczenie usług powszechnych przyniosło stratę, rozumianą jako ujemny wynik na sprzedaży tych usług. Koszt netto finansowany jest maksymalnie do wysokości straty na świadczeniu usług powszechnych. Koszt netto jest finansowany z udziałów operatorów pocztowych objętych obowiązkiem udziału w dopłacie. Jeżeli suma udziałów w dopłacie operatorów pocztowych jest niewystarczająca dla sfinansowania kosztu netto, jego finansowanie następuje z budżetu państwa. Ponadto, uzasadniając wniosek, [...] wskazał, że podstawowym celem i zadaniem Związku jest ochrona praw i reprezentowanie interesów, w tym gospodarczych, pracodawców zrzeszonych w Związku, w tym m.in. prowadzenie działalności na rzecz rozwoju sektora usług pocztowych, jego demonopolizacji i konkurencyjności oraz ochrona praw i reprezentowanie interesów Członków Związku wobec organów państwowych, samorządowych oraz innych organizacji (§ 4 pkt 1 i 4 Statutu Związku w brzmieniu ustalonym dnia 10 maja 2021 r.). [...] podkreślił także, że brał już udział w postępowaniu dotyczącym dopłaty do usługi powszechnej za 2013 r., przedkładając szereg istotnych i ważnych dla postępowania kwestii, jak chociażby potrzeba notyfikacji programu pomocowego KE. Wydaje się, że żadna z okoliczności uzasadniających dopuszczenie Związku do postępowania w sprawie dopłaty do kosztu netto za 2013 r. nie odpadła, a tym samym w świetle utrwalonej praktyki orzeczniczej Prezesa UKE, także przedmiotowy wniosek należy uznać za zasadny. Udział organizacji społecznej w ramach postępowań dotyczących przyznania dopłaty do kosztu netto będzie również wzmacniał realizację wymogów związanych z obiektywnością oraz transparentnością postępowania, a także powinien przyczynić się do realizacji wymogów związanych z zapewnieniem proporcjonalności oraz niedyskryminacji. Udział Związku w przedmiotowym postępowaniu uzasadnia również fakt, iż w ramach tego rodzaju postępowania kształtuje się praktyka stosowania Prawą pocztowego, która może mieć znaczenie dla całego sektora pocztowego, w tym również dla operatorów pocztowych i innych podmiotów zrzeszonych w Związku. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał ponadto, że kluczowe znaczenie z punktu widzenia zasadności dopuszczenia Związku do udziału w przedmiotowym postępowaniu mają wskazane wyżej okoliczności, iż koszt netto, w przypadku, gdy świadczenie usług powszechnych przyniosło stratę, jest finansowany w pierwszej kolejności z udziałów operatorów pocztowych objętych obowiązkiem udziału w dopłacie. Stąd też dla oceny dopuszczenia Związku do udziału w przedmiotowym postępowaniu ważną okolicznością jest fakt, iż ustalenie kręgu podmiotów zobowiązanych do partycypacji w dopłacie, a także procentowy wskaźnik i finalnie wysokości dopłat wnoszone przez poszczególne, zobowiązane podmioty będzie niewątpliwie miało wpływ na kształt rynku pocztowego oraz jego konkurencyjność. Zdaniem [...] zachodzi również druga z przesłanek warunkujących dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu na prawach strony, tj. przemawia za tym interes społeczny – nie ulega wątpliwości, iż umożliwienie prezentacji stanowiska organizacji skupiającej uczestników rynku pocztowego w tej sprawie leży w interesie społecznym. Z natury rzeczy stanowisko [...] odzwierciedlać będzie interes tego podmiotu (warto przy tym zaznaczyć, że [...] jest 100% spółką Skarbu Państwa, co dodatkowo wzmacnia potrzebę zwiększenia przejrzystości i transparentności postępowania, którego wynikiem będzie wsparcie tego podmiotu m.in. ze środków publicznych). Dlatego też działanie Związku na prawach strony przysłuży się zaprezentowaniu stanowisk pozostałej części rynku, przede wszystkim podmiotów w pełni prywatnych, konkurujących na rynku usług pocztowych z państwowym monopolistą. [...] wskazał, że rozwój uczciwej i skutecznej konkurencji na rynku usług pocztowych niewątpliwie leży w interesie społecznym. Jednocześnie Związek nie ma wątpliwości, że jego udział w postępowaniu ma szerszy wymiar, aniżeli ochrona interesów podmiotów zrzeszonych w [...]. Skarżący podkreślił, że Związek; dzięki swoim członkom działającym na rynku usług pocztowych, posiada wiedzę w zakresie mechanizmów funkcjonowania tego rynku. W ten sposób możliwa jest realizacja interesu społecznego polegająca nie tylko na ochronie podmiotów zrzeszonych w Związku, ale także zmierzająca do rzetelnej analizy procesu finansowania kosztu netto usługi powszechnej. Rozstrzygnięcie Prezesa UKE będzie więc istotne dla operatorów świadczących usługi wchodzące w zakres usług powszechnych, którzy z jednej strony zmuszeni są do walki konkurencyjnej z operatorem zasiedziałym, a z drugiej - zobowiązani są dofinansowania jego kosztów związanych ze świadczeniem usługi powszechnej, co istotnie ogranicza ich marżę z usług pocztowych oraz możliwości rozwoju własnego biznesu. Zatem interes społeczny w tym aspekcie wyraża się również w konieczności dbania o rozwój konkurencyjnego rynku pocztowego.
Postanowieniem z [...] października 2021 r. organ, po rozpoznaniu wniosku [...], odmówił dopuszczenia Związku do udziału w postępowaniu na prawach strony. Na wstępie organ zaznaczył, że przed podjęciem rozstrzygnięcia o dopuszczeniu organizacji społecznej do udziału w toczącym się postępowaniu, organ administracji publicznej obowiązany jest zbadać, czy zachodzą łącznie następujące przesłanki: toczy się postępowanie administracyjne dotyczące innej osoby, do udziału w którym organizacja społeczna ma być ewentualnie dopuszczona; dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w tym postępowaniu jest uzasadnione celami statutowymi tej organizacji; za dopuszczeniem organizacji społecznej do udziału w tym postępowaniu przemawia interes społeczny. Organ zobowiązany jest także zbadać, czy dany podmiot ubiegający się o dopuszczenie do toczącego się postępowania posiada status organizacji społecznej w rozumieniu przepisów kpa, gdyż tylko taka organizacja legitymowana jest do złożenia wniosku w oparciu o art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a.
W niniejszej sprawie organ, mając na uwadze posiadane informacje, w szczególności wyciąg z KRS [...] oraz statut Związku, stwierdził, że [...] jest wpisany do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej pod numerem [...] – związek jest organizacją zrzeszającą podmioty gospodarcze z sektora usług pocztowych, reprezentującą interesy swoich członków i realizującą zadania i cele wymienione w statucie Związku, co oznacza, że Związek jest organizacją społeczną, o której mowa w art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a.
Organ wskazał, że pierwsza przesłanka została spełniona, bowiem wniosek Związku wpłynął po wszczęciu, na wniosek [...], postępowania, a przed jego zakończeniem. Ponadto zdaniem organu toczące się przed Prezesem UKE Postępowanie dotyczy praw i obowiązków [...], a nie [...] (tj. dotyczy "innej osoby" niż [...]).
Odnosząc się do drugiej przesłanki, organ zauważył, że – zgodnie z treścią statutu Związku – jego podstawowym celem jest ochrona praw i reprezentowanie interesów zrzeszonych pracodawców, m.in. poprzez prowadzenie działalności na rzecz rozwoju sektora usług pocztowych, jego demonopolizacji i konkurencyjności, czy poprzez prowadzenie działalności na rzecz utrzymywania czy poprzez prowadzenie działalności na rzecz utrzymywania miejsc pracy w sektorze usług pocztowych oraz tworzenie nowych. W ocenie Prezesa UKE, powyższy cel statutowy [...] pozostaje w bezpośrednim związku z prowadzonym postępowaniem w sprawie dotyczącej [...], którego przedmiotem jest określenie kwoty zweryfikowanego kosztu netto i straty na usługach powszechnych, o której mowa w art. 109 ust. 2 Prawa pocztowego oraz ustalenia kwoty należnej dopłaty. Rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie dotyczące m.in. ustalenia wysokości dopłaty dla [...] w związku z wystąpieniem kosztu netto obowiązku świadczenia usług powszechnych za rok 2020 wiąże się z wysokością kwoty dopłaty, którą odpowiednio obciążeni zostaną operatorzy pocztowi (w tym z [...]). Zgodnie bowiem z art. 113 ust. 1 Prawa pocztowego, po przeprowadzeniu przedmiotowego postępowania, Prezes UKE ustali, w drodze decyzji, wysokość udziałów w dopłacie dla operatorów pocztowych obowiązanych do tego udziału oraz określi 30-dniowy termin do jego wniesienia liczony od dnia doręczenia decyzji.
Rozważając spełnienie trzeciej przesłanki, a zatem istnienie interesu społecznego przemawiającego za dopuszczeniem wnioskodawcy do udziału w postępowaniu, organ podkreślił, że jego obowiązkiem jest wyważenie w konkretnym wypadku wymagań interesu społecznego i wymagań realizacji konkretnych celów statutowych organizacji społecznej, a samo pojęcie "interesu społecznego" wymaga każdorazowo indywidualnej oceny. Zdaniem organu rozważana przesłanka nie została należycie wykazana we wniosku. W ocenie Prezesa UKE twierdzenia [...], iż za jego dopuszczeniem do postępowania przemawia interes społeczny, są bardzo ogólnikowe i nie wskazują w istocie na żadne konkretne okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że udział Związku w postępowaniu jest zasadny ze względu na tenże interes. Zdaniem Prezesa UKE, [...] nie wykazał w istocie, że w postępowaniu zachodzą wątpliwości co do danego, konkretnego rodzaju okoliczności i jego udział w Postępowaniu może dodatkowo zagwarantować, że te okoliczności zostaną prawidłowo wyjaśnione, co jest niezbędne do uznania przez organ, iż interes społeczny przemawia za dopuszczeniem organizacji do udziału w postępowaniu. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, organ podkreślił, że powoływanie się [...] na samą ogólną możliwość wyrażenia stanowiska w sprawie, czy też na wcześniejsze doświadczenia organizacji wynikające ze współpracy z organem regulacyjnym bądź ogólne reprezentowanie stanowisk pozostałej części rynku jest, w ocenie Prezesa UKE, niewystarczające i nie może samo w sobie uzasadniać interesu społecznego, bez jakiejkolwiek indywidualizacji okoliczności faktycznych sprawy. Organ stwierdził, że [...] nie uzasadnił w sposób konkretny i niebudzący wątpliwości, w jaki sposób udział Związku skupiającego niewielką część podmiotów działających na rynku usług pocztowych oraz wykonujących działalność pocztową w zakresie usług wchodzących w zakres usług powszechnych przyczyni się do lepszego wyjaśnienia sprawy będącej przedmiotem postępowania – interes partykularny podmiotu czy kilku podmiotów skupionych w [...] nie jest tożsamy z interesem społecznym, ujmowanym jako interes zbiorowy. Organ podkreślił przy tym, że członkowie Związku reprezentują łącznie 3,78% rynku pocztowego. W ocenie Prezesa UKE przy tak niskim procencie udziału w rynku pocztowym trudno mówić, że, zgodnie z uzasadnieniem wniosku "działanie Związku na prawach strony przysłuży się zaprezentowaniu stanowisk pozostałej części rynku, przede wszystkim podmiotów w pełni prywatnych, konkurujących na rynku usług pocztowych z państwowym monopolistą", oraz że [...] reprezentuje pozostałe (poza [...]) środowisko operatorów pocztowych, a jego udział w Postępowaniu zapewni ochronę praw podmiotów działających na rynku pocztowym.
W konsekwencji organ stwierdził, że analiza przesłanek z art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. nie przemawia obecnie za dopuszczeniem Związku do postępowania.
Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając postanowienie Prezesa UKE z [...] października 2021 r. w całości i zarzucając następujące naruszenia prawa, które miały wpływ na wynik sprawy:
– art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez błędne przyjęcie, iż za dopuszczeniem Związku do udziału w postępowaniu nie przemawia interes społeczny;
– art. 8 § 2 k.p.a. poprzez odstąpienie bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym, polegającej na dopuszczeniu Związku postanowieniem nr [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. do udziału w postępowaniu przed Prezesem UKE w sprawie z zakresu określenia kwoty zweryfikowanego kosztu netto i straty na usługach powszechnych oraz ustalenia kwoty należnej dopłaty za 2013 rok;
– art. 7, art.9, art. 11, art. 77 § 1 k.p.a. polegające na nierozpoznaniu sprawy w sposób wszechstronny i wyczerpujący, w szczególności poprzez brak wezwania Związku do wykazania interesu społecznego, jeżeli Prezes UKE uznał, że wniosek Związku jest w tym zakresie niedostatecznie uzasadniony.
W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że w jego ocenie twierdzenia Zawiązku w kontekście przesłanki istnienia interesu społecznego nie miały charakteru ogólnikowego, zaś w sposób szczegółowy wyjaśniały na czym polega zasadność udziału skarżącego w postępowaniu, w tym realizacja wnikających z Dyrektywy pocztowej zasad obiektywności i przejrzystości, zaprezentowanie stanowiska podmiotów konkurujących z [...] będącą beneficjentką dopłaty, zapewnienie rzetelnej analizy procesu finansowania kosztu netto. Skarżący wskazał także, że uzależnianie kwestii dopuszczenia do postępowania Związku od charakterystyki jego członków jest przesłanką nieznajdującą oparcia w przepisach prawa, bowiem interesu społecznego nie można utożsamiać z interesami indywidualnymi członków danej organizacji społecznej – z orzecznictwa NSA wynika, że o interesie, warunkującym wszczęcie postępowania na żądanie organizacji społecznej, powinno świadczyć autentyczne i bezinteresowne zaangażowanie w ochronę interesów społecznych, w uzasadnionych racjonalnie sytuacjach, kiedy można mieć poważne obawy co do zagrożenia konkretnych wartości, a nie reprezentatywność członków organizacji dla danego rynku. Skarżący wskazał ponadto, że Istotna dla oceny interesu społecznego jest też wspomniana powyżej okoliczność, że w niniejszym postępowaniu organ administracji orzeka o uprawnieniu spółki skarbu państwa, które to uprawnienie będzie uruchamiać obowiązki podmiotów prywatnych. Brak jakiejkolwiek kontroli na pierwszym etapie kalkulacji kosztów netto straty (a w konsekwencji obowiązku dopłaty) w istocie powoduje, że przedsiębiorcy ci będą pozbawieni całościowej możliwości kwestionowania tych obowiązków w kolejnych etapach postępowania, na których będą ustalane szczegółowe kwestie wysokości dopłat.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, zgodnie z obowiązującymi przepisami.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała zatem przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Wskazać też należy, że rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17).
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 137 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem. Oznacza to, że zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego.
W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.), a także gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Istota sprawy poddanej mocą wniesionej skargi pod kontrolę Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprowadza się do oceny, czy zasadnie organ przyjął w zaskarżonym postanowieniu brak podstaw do dopuszczenia skarżącego do udziału w postępowaniu administracyjnym toczącym się z wniosku [...], w szczególności zaś, czy prawidłowo Prezes UKE zdekodował pojęcie "interesu społecznego", które zastosował w sprawie.
Otóż w myśl art. 31 § 1 k.p.a. organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem:
1) wszczęcia postępowania,
2) dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu,
jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny.
Dopuszczenie organizacji społecznej do postępowania, jakie toczy się przed organem administracji w sprawie dotyczącej innej osoby, może zatem nastąpić w przypadku spełnienia kumulatywnie dwóch przesłanek wynikających z ww. przepisu. Przesłankami tymi są cele statutowe organizacji uzasadniające dopuszczenie jej do udziału w sprawie i interes społeczny, który także za tym dopuszczeniem przemawia. Organizacja społeczna dopuszczona do udziału w postępowaniu uczestniczy w nim na prawach strony (art. 31 § 3 k.p.a.).
Spełnienie wskazanych przesłanek podlega ocenie organu administracji publicznej, jednak tylko w sytuacji ustalenia niespełnienia chociażby jednej z nich organ władny jest odmówić dopuszczenia organizacji do udziału w postępowaniu.
Sąd podkreśla, że dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu jest możliwe, o ile jest to uzasadnione jej celami statutowymi. Nie jest sporne między stronami, że ta przesłanka została przez Związek spełniona i Sąd te ustalenia podziela. Zgodnie bowiem z treścią statutu Związku, jego podstawowym celem jest ochrona praw i reprezentowanie interesów zrzeszonych pracodawców, m.in. poprzez prowadzenie działalności na rzecz rozwoju sektora usług pocztowych, jego demonopolizacji i konkurencyjności, czy poprzez prowadzenie działalności na rzecz utrzymywania czy poprzez prowadzenie działalności na rzecz utrzymywania miejsc pracy w sektorze usług pocztowych oraz tworzenie nowych. Powyższy cel statutowy [...] pozostaje w bezpośrednim związku z prowadzonym postępowaniem w sprawie dotyczącej [...], którego przedmiotem jest określenie kwoty zweryfikowanego kosztu netto i straty na usługach powszechnych, o której mowa w art. 109 ust. 2 Prawa pocztowego oraz ustalenia kwoty należnej dopłaty. Rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie dotyczące m.in. ustalenia wysokości dopłaty dla [...] w związku z wystąpieniem kosztu netto obowiązku świadczenia usług powszechnych za rok 2020 wiąże się z wysokością kwoty dopłaty, którą odpowiednio obciążeni zostaną operatorzy pocztowi (w tym z [...]). Zgodnie bowiem z art. 113 ust. 1 Prawa pocztowego, po przeprowadzeniu przedmiotowego postępowania, Prezes UKE ustali, w drodze decyzji, wysokość udziałów w dopłacie dla operatorów pocztowych obowiązanych do tego udziału oraz określi 30-dniowy termin do jego wniesienia liczony od dnia doręczenia decyzji.
Przechodząc zaś do oceny zaistnienia przesłanki interesu społecznego, należy w pierwszej kolejności zauważyć, że jest to pojęcie niedookreślone, któremu dopiero organ administracji publicznej nadaje treść w procesie stosowania norm prawa materialnego w konkretnym przypadku. Przy stosowaniu przepisów zawierających zwroty niedookreślone nie występuje uznanie administracyjne, pomimo ograniczonego luzu decyzyjnego, gdyż ich znaczenie zostaje ustalone w wyniku wykładni (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej "NSA") z 20 stycznia 2010 r., sygn. akt II OSK 139/09, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w niniejszym uzasadnieniu pochodzą z bazy CBOSA). Należy zgodzić się przy tym z poglądem, że udział organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym na prawach strony nie może służyć partykularnym celom samej organizacji społecznej, lecz musi odpowiadać wymaganiom racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem administracyjnym w sprawach indywidualnych i działaniem w nim organów administracji. Nie oznacza to jednak, że w ramach szeroko rozumianego interesu społecznego organizacja społeczna nie będzie w toku postępowania prezentowała stanowiska korzystnego dla jej członków – to jednak jest zupełnie inna sprawa.
Zdaniem Prezesa UKE, twierdzenia Związku dotyczące istnienia interesu społecznego w dopuszczeniu do postępowania są bardzo ogólnikowe i nie wskazują na żadne konkretne okoliczności, które świadczyłyby o tym, że udział Związku w postępowaniu jest zasadny. W ocenie Prezesa UKE, Związek nie wykazał także, iż jego udział w Postępowaniu może zagwarantować, że okoliczności tego Postępowania zostaną prawidłowo wyjaśnione. Uzasadniając brak interesu społecznego, Prezes UKE powołał się na fakt, że Związek zrzesza operatorów pocztowych stanowiących niewielką część rynku usług pocztowych, a w związku z tym - jako podmiot niereprezentatywny dla środowiska operatorów pocztowych - udział Związku w postępowaniu nie zapewni ochrony praw podmiotów działających na rynku pocztowym.
Odnosząc się do powyższego stanowiska Prezesa UKE, w pierwszej kolejności należy stwierdzić, że z wniosku o dopuszczenie Związku nie wynika, że występuje on o dopuszczenie do udziału w postępowaniu tylko po to, by zabezpieczyć partykularne interesy swoich członków. Nie ma więc znaczenia dla sprawy, z punktu widzenia definicji interesu społecznego, którzy konkretnie operatorzy pocztowi są jego członkami oraz jaką część rynku usług pocztowych stanowią. Może być bowiem tak, że interes społeczny w Postępowaniu prowadzonym przez Prezesa UKE na podstawie Prawa pocztowego z wniosku [...] wykaże organizacja, której członkowie w ogóle nie są operatorami pocztowymi. K.p.a. w ogóle nie wymaga badania, kim konkretnie są członkowie organizacji społecznej. Dla tej sprawy ma to zasadniczo znaczenie irrelewantne. Nie zmienia to jednak faktu, że nawet w odniesieniu do Związku nic nie stoi na przeszkodzie, aby uznać, że spełniona jest przesłanka interesu społecznego rozumiana jako działanie w interesie podmiotów ewentualnie obciążonych obowiązkiem dopłaty do usługi powszechnej, które bezpośrednio nie są stronami Postępowania prowadzonego przed Prezesem UKE. Za pośrednictwem uczestnictwa Związku w postępowaniu podmioty te mogą dokonywać kontroli społecznej działań Prezesa UKE w Postępowaniu. Warto jednak podkreślić, że podobna kontrola, a nawet działanie podejmowanie w interesie podmiotów ewentualnie obciążonych obowiązkiem dopłaty do usługi powszechnej może być w postępowaniu administracyjnym dokonywane przez organizację społeczną, której członkami nie są w ogóle te podmioty, a będzie to np. fundacja opowiadająca się za dekoncentracją czy demonopolizacją rynku pocztowego.
Podkreślić należy, że w swoim wniosku Związek wprost wskazał, że nie występuje wyłącznie w interesie swoich członków wskazując, że: "nie ma wątpliwości, że jego udział w postępowaniu ma szerszy wymiar, aniżeli ochrona interesów podmiotów zrzeszonych w [...]. Podkreślamy bowiem, że Związek, dzięki swoim członkom działającym na rynku usług pocztowych, posiada wiedzę w zakresie mechanizmów funkcjonowania tego rynku. W ten sposób możliwa jest realizacja interesu społecznego polegająca nie tylko na ochronie podmiotów zrzeszonych w Związku, ale także zmierzająca do rzetelnej analizy procesu finansowania kosztu netto usługi powszechnej. Rozstrzygnięcie Prezesa UKE będzie więc istotne dla operatorów świadczących usługi wchodzące w zakres usług powszechnych, którzy z jednej strony zmuszeni są do walki konkurencyjnej z operatorem zasiedziałym, a z drugiej - zobowiązani są do finansowania jego kosztów związanych ze świadczeniem usługi powszechnej, co istotnie ogranicza ich marże z usług pocztowych oraz możliwości rozwoju własnego biznesu. Zatem interes społeczny w tym aspekcie wyraża się również w konieczności dbania o rozwój konkurencyjnego rynku pocztowego". Odnosząc się do powyższej kwestii, Prezes UKE uznał, że powyższa argumentacja jest ogólnikowa i nie wykazuje, na czym polega interes społeczny Związku zmierzający do udziału w postępowaniu.
Sąd tego poglądu organu nie podziela. Zdaniem Sądu twierdzenia Związku nie miały charakteru ogólnikowego, ale – wręcz przeciwnie - w sposób szczegółowy wyjaśniały, na czym polega zasadność udziału Związku w postępowaniu. Związek podkreślił przecież, na czym ma polegać jego rola w postępowaniu – na kontroli społecznej działań organu pod kątem obrony praw podmiotów walczących konkurencyjnie z operatorem zasiedziałym, na którego rzecz ma być w Postępowaniu przyznana dopłata, a także jednocześnie będą to podmioty zobowiązane z mocy prawa do finansowania kosztów operatora zasiedziałego związanych ze świadczeniem usługi powszechnej, co istotnie ogranicza ich marże z usług pocztowych oraz możliwości rozwoju własnego biznesu.
W tym kontekście Sąd podziela pogląd skarżącego, że udział organizacji społecznej reprezentującej środowisko biznesowe konkurencyjne dla [...] w ramach postępowań dotyczących przyznania jej dopłaty do kosztu netto będzie również wzmacniał realizację wymogów związanych z obiektywnością oraz transparentnością postępowania, a także powinien przyczynić się do realizacji wymogów związanych z zapewnieniem proporcjonalności oraz niedyskryminacji. Nie ulega zatem wątpliwości, iż umożliwienie prezentacji stanowiska organizacji skupiającej innych niż [...] uczestników rynku pocztowego w tej sprawie leży w interesie społecznym. Z natury rzeczy bowiem stanowisko [...] odzwierciedlać będzie interes tego podmiotu (a warto przy tym zaznaczyć, że [...] 100% spółką Skarbu Państwa, co dodatkowo wzmacnia potrzebę zwiększenia przejrzystości i transparentności postępowania, którego wynikiem będzie wsparcie tego podmiotu m.in. ze środków publicznych). Dlatego tez działanie Związku na prawach strony może przysłużyć się zaprezentowaniu stanowisk pozostałej części rynku, przede wszystkim podmiotów w pełni prywatnych, konkurujących na rynku usług pocztowych z państwowym monopolistą.
Związek podkreślił, że nie ma wątpliwości, że jego udział w postępowaniu ma szerszy wymiar aniżeli ochrona interesów podmiotów zrzeszonych w [...]. Związek, dzięki swoim członkom działającym na rynku usług pocztowych, posiada bowiem wiedzę w zakresie mechanizmów funkcjonowania tego rynku. W ten sposób możliwa jest realizacja interesu społecznego polegająca nie tylko na ochronie podmiotów zrzeszonych w Związku, ale także zmierzająca do rzetelnej analizy procesu finansowania kosztu netto usługi powszechnej. Rozstrzygnięcie Prezesa UKE będzie więc istotne dla operatorów świadczących usługi wchodzące w zakres usług powszechnych, którzy z jednej strony zmuszeni są do walki konkurencyjnej z operatorem zasiedziałym, a z drugiej - zobowiązani są dofinansowania jego kosztów związanych ze świadczeniem usługi powszechnej.
Wbrew twierdzeniom Prezesa UKE nie są to ogólnikowe stwierdzenia, ale wykazanie konkretnych aspektów uzasadniających udział Związku w Postępowaniu, takich jak m.in. realizacja wynikających z Dyrektywy pocztowej zasad obiektywności i przejrzystości, zaprezentowanie stanowiska podmiotów konkurujących na rynku pocztowym z [...] będącą beneficjentką dopłaty, zapewnienie rzetelnej analizy procesu finansowania kosztu netto. Jak zostało to wskazane we wniosku, w przypadku wcześniejszego postępowania to właśnie Związek zwrócił uwagę Prezesa UKE chociażby na potrzebę notyfikacji pomocy publicznej. W oczywisty sposób, bez dostępu do akt postępowania trudno, aby Związek przedłożył wszystkie aspekty mogące uzasadnić jego udział w przedmiotowej sprawie. Jednak już te przedstawione we wniosku dają asumpt do uznania, że dopuszczenie tej organizacji społecznej do Postępowania może służyć interesowi społecznemu.
Podkreślić należy, że w sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia przez Prezesa UKE aspekt konkurencyjności został wskazany wprost w Dyrektywie pocztowej, zgodnie z którą: "Ponieważ rekompensata taka wymaga dokonania transferów finansowych, państwa członkowskie zapewniają, by były one dokonywane w sposób obiektywny, przejrzysty, niedyskryminujący i proporcjonalny. Oznacza to, że transfery te powinny w jak najmniejszym stopniu zakłócać konkurencję i popyt ze strony użytkowników".
Z orzecznictwa NSA wynika, że o interesie warunkującym wszczęcie postępowania na żądanie organizacji społecznej powinno świadczyć autentyczne i bezinteresowne zaangażowanie w ochronę interesów społecznych, w uzasadnionych racjonalnie sytuacjach, kiedy można mieć poważne obawy co do zagrożenia konkretnych wartości (wyrok NSA z 14 listopada 2018 r., II OSK 295/17), a nie reprezentatywność członków organizacji dla danego rynku, na którym prowadzą oni działalność.
Należy zwrócić także uwagę na wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 lutego 2006 r., sygn. VI SA/Wa 2195/05, dotyczący udziału organizacji społecznej w postępowaniu w sprawie usług telekomunikacyjnych, w którym Sąd ten uznał, że za udziałem tej organizacji w postępowaniu "przemawia interes społeczny, albowiem izba ta działa w celu promowania równoprawnej i skutecznej konkurencji na rynku telekomunikacyjnym, co z definicji nie jest niczyim partykularnym interesem, zaś ochrona konkurencji jakiegokolwiek rynku usług świadczonych obywatelom (w tym przypadku rynku usług telekomunikacyjnych) zawsze - mając na względzie szerszy aspekt - wpływać winna na interes społeczeństwa". Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, analogiczne uwagi można odnieść do rynku pocztowego.
Postępowanie prowadzone przez Prezesa UKE dotyczy sposobu kalkulacji kosztów netto świadczenia usług powszechnych, które są świadczone w interesie społecznym. Usługi te świadczy aktualnie [...], ona też złożyła wniosek w sprawie. Jak już wskazano powyżej, przedstawiony przez [...] projekt opisu kalkulacji kosztu netto za rok 2020 może mieć wpływ na wysokość tego kosztu, co w konsekwencji może rodzić po stronie [...] prawo do wystąpienia o dopłatę. Wysokość przyznanej [...] dopłaty wpłynie na obowiązki członków Związku, ale także innych przedsiębiorców w [...] niezrzeszonych, bowiem od niej zależeć będzie wysokość udziałów w pokryciu kwoty dopłaty dla poszczególnych członków. Przyjęty mechanizm finansowania usługi powszechnej opiera się bowiem na pokryciu kosztu netto w pierwszej kolejności ze środków operatorów pocztowych, a dopiero potem ze środków Skarbu Państwa. A zatem ciężar finansowania obowiązku świadczenia usług powszechnych spoczywa nie tylko na samej [...] (spółce Skarbu Państwa), jako operatorze wyznaczonym, ale także na tych operatorach pocztowych, którzy spełniają dodatkowe przesłanki wysokości przychodu, określone w Prawie pocztowym, a jednocześnie są podmiotami prywatnymi. Finansowanie tego obowiązku może zatem obciążać budżet państwa, jak i prywatnych przedsiębiorców. Sąd podziela w tym kontekście pogląd Związku, że leży zatem w szeroko pojętym interesie społecznym, aby Postępowanie z uwagi na jego przedmiot było poddane kontroli społecznej z udziałem organizacji społecznej. Wynik tego postępowania może mieć bowiem przełożenie na sytuację finansową tych operatorów pocztowych, którzy ewentualnie będą obowiązani do udziału w dopłacie, co z kolei może mieć wpływ na ich możliwości konkurowania na rynku pocztowym, a co za tym idzie - na rozwój i konkurencyjność tego rynku, a rozwój i konkurencyjność rynku usług pocztowych leży niewątpliwie w interesie społecznym.
Istotna dla oceny interesu społecznego jest też wspomniana powyżej okoliczność, że w Postępowaniu organ administracji orzeka o uprawnieniu spółki Skarbu Państwa, które to uprawnienie będzie uruchamiać obowiązki podmiotów prywatnych. Brak jakiejkolwiek kontroli na pierwszym etapie kalkulacji kosztów netto straty (a w konsekwencji obowiązku dopłaty) w istocie powoduje, że przedsiębiorcy ci będą pozbawieni całościowej możliwości kwestionowania tych obowiązków w kolejnych etapach postępowania, na których będą ustalane szczegółowe kwestie wysokości dopłat. Musi być zatem zapewniona możliwość kontroli społecznej w Postępowaniu.
Sąd podziela pogląd, że warunkiem dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu nie jest udowodnienie we wniosku przydatności jej aktywności dla rozpatrzenia sprawy, lecz wystarcza znajdująca oparcie w postanowieniach statutu potrzeba ochrony obiektywnie istniejącego interesu społecznego. To, jakie argumenty procesowe podniesie Związek w Postępowaniu, będzie zależało od tego m.in., jakie dokumenty znajdują się w aktach sprawy. [...] nie ma zaś teraz dostępu do tych akt. Błędnie więc twierdzi Prezes UKE, że Związek powinien już wykazać, w jaki konkretnie sposób jego udział w postępowaniu przełoży się na wyjaśnienie okoliczności sprawy (a wykazanie tych okoliczności bez dostępu do akt sprawy jest praktycznie niemożliwe). Jak wskazał Związek, jego rolą w tym Postępowaniu będzie czuwanie nad prawidłowością jego przebiegu z punktu widzenia konkurencyjności i demonopolizacji rynku usług pocztowych. Będzie to rola istotna nie tylko z punktu widzenia interesów jego członków, ale wszystkich operatorów pocztowych (może poza [...] jako operatorem zasiedziałym) działających na rynku, a także odbiorców usług pocztowych.
Sąd podkreśla, że – wbrew opinii organu - zasięgnięcie opinii biegłego rewidenta w Postępowaniu nie wyklucza udziału w nim organizacji społecznej. Wprost przeciwnie, organizacja może podjąć się kontroli tej opinii, może zgłosić swoje uwagi do niej. Biegły rewident wszak nie ma zagwarantowanego atrybutu nieomylności. Organ administracji zresztą także nie. Ewentualne uwagi Związku w tym zakresie mogą być wręcz dla organu pomocne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Sąd nie zgadza się też z tym, że skoro "przedłożona przez [...] kalkulacja kosztu netto za rok 2020 dokonana została zgodnie z zatwierdzonym przez Prezesa UKE decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., znak: [...] Opisem kalkulacji kosztu netto za rok 2020", a "Dokonując weryfikacji przedłożonej kalkulacji niezależny biegły rewident uwzględnia zapisy ww. Opisu oraz przepisy powszechnie obowiązującego prawa", to "w prowadzonym Postępowaniu nie ma zatem możliwości powoływanej przez [...] "kształtowania praktyki stosowania Prawa pocztowego"". Organizacja społeczna dopuszczona do postępowania wręcz może być pomocna w ocenie, czy weryfikacja dokonana przez biegłego rewidenta spełnia powyższe standardy oraz czy przedłożone przez [...] wnioski i dokumenty są sporządzone w sposób prawidłowy.
Sąd wskazuje przy tym, że dogłębne wyjaśnienie sprawy administracyjnej zawsze leży w interesie społecznym. Oczywiście dla organy mogą się wiązać z tym pewne niedogodności polegające na prowadzeniu Postępowania z podmiotami o spornych interesach, konieczności wyważania tych interesów, zaskarżania rozstrzygnięć organu przez organizację społeczną. Chęć uniknięcia tych niedogodności i ewentualnego ułatwienia sobie sprawy przez organ nie może być jednak wartością podzielaną przez sąd. Nie można przy tym uzależniać oceny zaistnienia podstaw do dopuszczenia danej organizacji do udziału w postępowaniu od tego, na ile aktywnie będzie ona z uzyskanego uprawnienia strony w tym postępowaniu korzystać i na ile skuteczne i przekonywujące dla organu mogą okazać się twierdzenia i dowody dotyczące istoty sprawy a formułowane czy przedkładane przez taką organizację. Nie jest to bowiem przesłanka, o której mowa w art. 31 § 1 k.p.a. i twierdzenia odwołujące się do niewystarczająco aktywnej roli Związku czy też nieprzydatności jego stanowisk dla rozstrzygnięcia sprawy – co miałoby przemawiać za brakiem podstaw jej dalszego udziału w sprawie – pozostają poza zakresem badania zaistnienia przesłanek z art. 31 § 1 k.p.a. i jako takie nie zasługują na uwzględnienie.
Natomiast to, czy i na ile przedstawiane stanowiska skarżącego przyczyniają lub też mogą się przyczynić do wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i wszechstronnego rozważenia przez organ okoliczności istotnych w sprawie, nastąpić powinno w ramach postępowania dowodowego i w konsekwencji w decyzji wydanej w sprawie. Zasadność bowiem twierdzeń i wartość przedkładanych na potrzeby prowadzonego postępowania dowodów jest przedmiotem analizy organu administracji publicznej dokonywanej na potrzeby merytorycznego rozstrzygnięcia kończącego postępowanie sprawie, a nie oceny zaistnienia podstaw do dopuszczenia organizacji społecznej na podstawie 31 § 1 k.p.a. Są to okoliczności pozostające poza oceną dokonywaną w oparciu o art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. w tej sprawie.
Nie bez znaczenia dla wyżej przedstawionego stanowiska na rzecz dopuszczenia Związku do udziału w postępowaniu administracyjnym na prawach strony pozostają także poglądy doktryny prawniczej o konieczności niejako "życzliwego", tj. rozszerzającego interpretowania pojęć "organizacja społeczna" i "interes społeczny" (zob. M. Szubiakowski - Strona i podmioty na prawach strony (w:) Postępowanie administracyjne – ogólne, podatkowe, egzekucyjne i przed sądami administracyjnymi, red. M. Wierzbowski, Warszawa 2017, s. 60). W tym zakresie można mówić już nawet o swoistym trendzie "uspołeczniania" interesu prawnego oraz promowania szerokiej partycypacji w postępowaniu (zob. Zb. Kmieciak - Problemy i wyzwania partycypacji w postępowaniu administracyjnym [w:] Zb. Kmieciak (red.) Partycypacja w postępowaniu administracyjnym. W kierunku uspołecznienia interesu prawnego, Warszawa 2017, s. 17 - 45).
Uwaga organu, że "przebieg Postępowania ściśle określony jest normami prawa" zbliża się do truizmu. Warto przypomnieć organowi, że przebieg każdego postępowania administracyjnego jest ściśle obwarowany normami prawa. Organy administracji w Polsce bowiem działają na podstawie prawa. Postępowania prowadzone przez Prezesa UKE w tym zakresie nie różnią się od innych postępowań prowadzonych przez inne organy. A inne organy – pomimo prowadzenia postępowań "ściśle określonych normami prawa" - dopuszczają do nich organizacje społeczne.
Zasadny był zatem zarzut naruszenia art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez wadliwe, zawężające i niewynikające z tego przepisu odczytanie pojęcia "interesu społecznego" przez organ.
Niezasadny natomiast był naruszenia art. 8 § 2 k.p.a. Fakt, że Związek był dopuszczony do innych postępowań przed Prezesem UKE nie oznacza automatycznie dopuszczenia go do Postępowania.
Niezasadny był także zarzut nr 3 zawarty w skardze. Zdaniem Sądu, w tzw. postępowaniu wpadkowym dotyczącym dopuszczenia organizacji społecznej do postępowania na prawach strony ciężar udowodnienia okoliczności, na które powołuje się ta organizacja, spoczywa na niej. Organ nie musi w tym zakresie nic ustalać z urzędu.
Rozpoznając sprawę ponownie, organ zastosuje się do powyżej wskazanych w uzasadnieniu wyroku wytycznych Sądu i ponownie przeanalizuje w świetle tychże wytycznych istnienie interesu społecznego w dopuszczeniu Związku do postępowania.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach podjęto na zasadzie art. 200 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie w pkcie 2 wyroku w kwestii zasądzenia od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania w wysokości 597 zł zostało oparte o art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2018.265 j.t.) – w zakresie 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, o § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) - w zakresie wpisu 100 zł oraz zwrotu 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI