VI SA/WA 1992/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2022-10-17
NSAtransportoweŚredniawsa
transport kolejowyopłaty infrastrukturalnedostęp do infrastrukturyPrezes UTKweryfikacja opłatprawo unijnedyrektywa 2012/34/UEpostępowanie administracyjnek.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę spółki kolejowej na postanowienie Prezesa UTK odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie weryfikacji opłat za dostęp do infrastruktury kolejowej naliczonych i pobranych w latach 2004-2012.

Spółka C. Sp. z o.o. wniosła o weryfikację wysokości opłat za dostęp do infrastruktury kolejowej naliczonych przez P. S.A. w latach 2004-2012, powołując się na przepisy unijne i krajowe. Prezes UTK odmówił wszczęcia postępowania, uznając brak kompetencji do weryfikacji opłat już pobranych. WSA w Warszawie oddalił skargę spółki, podzielając stanowisko organu, że przepisy nie przewidują możliwości takiej weryfikacji ex post.

Spółka C. Sp. z o.o. zwróciła się do Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego (Prezes UTK) z wnioskiem o weryfikację wysokości opłat za minimalny pakiet dostępu do infrastruktury kolejowej i dostęp do torów, naliczonych przez P. S.A. w latach 2004-2012. Spółka zarzuciła, że opłaty te były zawyżone, ponieważ obejmowały koszty inne niż bezpośrednio związane z przewozami. Wniosek oparto na przepisach dyrektywy 2012/34/UE oraz ustawy o transporcie kolejowym. Prezes UTK, powołując się na art. 61a § 1 k.p.a., odmówił wszczęcia postępowania, argumentując brak kompetencji do weryfikacji opłat już pobranych, a także brak decyzji stawkowych dla niektórych okresów. Spółka zaskarżyła to postanowienie, zarzucając naruszenie przepisów k.p.a. i dyrektywy 2012/34/UE poprzez błędną wykładnię i zastosowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Sąd uznał, że Prezes UTK prawidłowo zastosował art. 61a § 1 k.p.a., ponieważ przepisy prawa krajowego i unijnego nie przewidują możliwości dokonania przez Prezesa UTK weryfikacji opłat już naliczonych i pobranych. Sąd podkreślił, że art. 56 ust. 1 lit. e dyrektywy 2012/34/UE dotyczy opłat, które są lub mogą być wymagane do zapłaty, a nie tych, które zostały już uiszczone. W związku z tym, brak było podstaw prawnych do wszczęcia postępowania w sprawie.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, Prezes UTK nie jest właściwy do wszczęcia postępowania w celu weryfikacji opłat już naliczonych i pobranych, ponieważ przepisy prawa krajowego i unijnego nie przewidują takiej kompetencji.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że art. 56 ust. 1 lit. e dyrektywy 2012/34/UE dotyczy opłat, które są lub mogą być wymagane do zapłaty, a nie tych, które zostały już uiszczone. Brak jest podstawy prawnej do weryfikacji opłat ex post.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (14)

Główne

dyrektywa 2012/34/UE art. 56 § ust. 1 lit. d i e

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/34/UE z dnia 21 listopada 2012 r. w sprawie utworzenia jednolitego obszaru kolejowego

Przepis ten upoważnia przewoźnika kolejowego do odwołania się do organu regulacyjnego w sprawie opłat za dostęp do infrastruktury kolejowej jedynie w sytuacji, gdy przedmiotowe opłaty nie zostały jeszcze uiszczone.

u.t.k. art. 13 § ust. 1 pkt 1 lit. d oraz art. 13 ust. 3c pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym

k.p.a. art. 61a § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis ten stanowi podstawę do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte.

Pomocnicze

p.u.s.a. art. 1 § § 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 156

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 61 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 61 § § 5

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada ogólna praworządności.

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada praworządności.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

dyrektywa 2001/14/WE art. 7 § ust. 3

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/14/WE z dnia 26 lutego 2001 r. w sprawie alokacji zdolności przepustowej infrastruktury kolejowej i pobierania opłat za użytkowanie infrastruktury kolejowej oraz przyznawania świadectw bezpieczeństwa

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przepisy prawa krajowego i unijnego nie przewidują możliwości dokonania przez Prezesa UTK weryfikacji opłat już naliczonych i pobranych. Art. 56 ust. 1 lit. e dyrektywy 2012/34/UE dotyczy opłat, które są lub mogą być wymagane do zapłaty, a nie tych, które zostały już uiszczone.

Odrzucone argumenty

Zarzuty spółki dotyczące naruszenia art. 61a § 1 k.p.a. i błędnej wykładni art. 56 ust. 1 dyrektywy 2012/34/UE.

Godne uwagi sformułowania

brak kompetencji do rozpatrzenia sprawy zgodnie z wnioskiem Spółki brak jest zarazem innego organu kompetentnego w tej sprawie, do którego można by przedmiotowy wniosek skierować brak kompetencji oraz brak podstawy prawnej w stosunku do badania i rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z wnioskiem C. ma charakter oczywisty już po wstępnej analizie Organ nie naruszył w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy przepisów prawa procesowego, tj. art. 61a § 1 k.p.a. nie można gromadzić dowodów ani czynić ustaleń co do stanu faktycznego, nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania przepisy, zarówno krajowe, jak i unijne, nie przewidują możliwości dokonania przez Prezesa UTK weryfikacji już naliczonych i pobranych przez zarządcę opłat nie są one bowiem opłatami, które są lub mogą być wymagane do zapłaty, skoro zostały już naliczone i pobrane.

Skład orzekający

Tomasz Sałek

przewodniczący sprawozdawca

Jakub Linkowski

sędzia

Magdalena Maliszewska

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących kompetencji Prezesa UTK do weryfikacji opłat za dostęp do infrastruktury kolejowej, w szczególności w kontekście opłat już pobranych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku kompetencji organu do weryfikacji opłat ex post. Nie rozstrzyga merytorycznie kwestii wysokości opłat.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii interpretacji przepisów dotyczących opłat za dostęp do infrastruktury kolejowej i kompetencji organu regulacyjnego, co jest istotne dla podmiotów z branży transportowej.

Czy można kwestionować opłaty kolejowe sprzed lat? Sąd administracyjny wyjaśnia kompetencje Prezesa UTK.

Sektor

transport

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
VI SA/Wa 1992/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-10-17
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-07-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jakub Linkowski
Magdalena Maliszewska
Tomasz Sałek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6039 Inne, o symbolu podstawowym 603
Skarżony organ
Minister Transportu
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Sałek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędzia WSA Magdalena Maliszewska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 października 2022 r. sprawy ze skargi C. Sp. z o.o. z siedzibą w I. na postanowienie Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego z dnia [...] maja 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę
Uzasadnienie
C. Sp. z o. o. z siedzibą w I. (dalej w skrócie także jako "C.", "Spółka", "Wnioskodawca" lub "Skarżąca") wnioskiem z 12 stycznia 2022 r., zwróciła się do Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego (dalej także jako "Prezes UTK" lub "Organ") o dokonanie weryfikacji wysokości opłat za minimalny pakiet dostępu do infrastruktury kolejowej i dostęp do torów, w celu obsługi urządzeń, które zostały naliczone i pobrane od C. przez P. S.A. (zwane dalej "P."), za następujące okresy: od 1 maja 2004 r. do 11 grudnia 2004 r. ("Opłaty 2004"), od 12 grudnia 2004 r. do 10 grudnia 2005 r. ("Opłaty 2004/2005"), od 11 grudnia 2005 r. do 9 grudnia 2006 r. ("Opłaty 2005/2006"), od 10 grudnia 2006 r. do 8 grudnia 2007 r. ("Opłaty 2006/2007"), od 9 grudnia 2007 r. do 13 grudnia 2008 r. ("Opłaty 2007/2008"), od 14 grudnia 2008 r. do 12 grudnia 2009 r. ("Opłaty 2008/2009"), od 13 grudnia 2009 r. do 11 grudnia 2010 r. ("Opłaty 2009/2010"), od 12 grudnia 2010 r. do 10 grudnia 2011 r. ("Opłaty 2010/2011"), od 11 grudnia 2011 r. do 8 grudnia 2012 r. ("Opłaty 2011-2012") oraz wydanie decyzji administracyjnej, w której Prezes UTK:
- stwierdzi, że koszty stanowiące podstawę ustalenia stawek Opłat 2004-2012, przyjętych przez P. w Cennikach 2004-2012 ("Bazy Kosztowe"), obejmowały nie tylko koszty bezpośrednio ponoszone jako rezultat wykonywania przewozów pociągami ("Koszty Bezpośrednie"), lecz także koszty innego rodzaju, a w rezultacie Bazy Kosztowe oraz skalkulowane na ich podstawie stawki Opłat 2004-2012 były zawyżone;
- ustali, ile wyniosło, w ujęciu procentowym, zawyżenie Baz Kosztowych przyjętych dla Cenników 2004-2012, rozumiane jako różnica między wysokością danej Bazy Kosztowej przyjętej przez P. a wysokością, jaką osiągnęłaby ta Baza Kosztowa, gdyby obejmowała wyłącznie Koszty Bezpośrednie;
- ustali, ile wyniosło, w ujęciu procentowym, zawyżenie stawek Opłat 2004-2012, rozumiane jako różnica między wysokością tych stawek przyjętych w każdym z Cenników 2004-2012 a wysokością, jaką osiągnęłyby te stawki, gdyby zostały skalkulowane na podstawie Bazy Kosztowej obejmującej wyłącznie Koszty Bezpośrednie;
- ustali, ile wyniosło, w ujęciu procentowym i kwotowym, zawyżenie Opłat 2004-2012, rozumiane jako różnica między kwotą faktycznie uiszczoną przez Wnioskodawcę na rzecz P. tytułem: Opłat 2004, Opłat 2004/2005, Opłat 2005/2006, Opłat 2006/2007, Opłat 2007/2008, Opłat 2008/2009, Opłat 2009/2010, Opłat 2010/2011 oraz Opłat 2011/2012 a kwotą, jaką Wnioskodawca uiściłby tytułem tych opłat, gdyby ich stawki zostały skalkulowane na podstawie Baz Kosztowych obejmujących wyłącznie Koszty Bezpośrednie.
Wniosek Skarżąca oparła o przepis art. 56 ust. 1 lit. d i e dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/34/UE z 21 listopada 2012 r. w sprawie utworzenia jednolitego obszaru kolejowego (Dz. Urz. UE L 343 z 14 grudnia 2012 r., s. 32), zwanej dalej "dyrektywą 2012/34/UE", a także o art. 13 ust. 1 pkt 1 lit. d oraz art. 13 ust. 3c pkt 1 lit. c ustawy z 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 1984, z późn. zm., zwanej dalej "ustawą o transporcie kolejowym"), żądając wydania przez Prezesa UTK decyzji, w której zawrze ww. stwierdzenia, i o dokonanie weryfikacji wysokości opłat za minimalny pakiet dostępu i dostęp do torów w celu obsługi urządzeń - w rozumieniu art. 7 ust. 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/14/WE z 26 lutego 2001 r. w sprawie alokacji zdolności przepustowej infrastruktury kolejowej i pobierania opłat za użytkowanie infrastruktury kolejowej oraz przyznawania świadectw bezpieczeństwa (Dz. Urz. UE L 75 z 15 marca 2001 r., s. 29), które zostały naliczone i pobrane od C. przez P.
Prezes UTK, pismem z 4 lutego 2022 r., wezwał C. do doprecyzowania wniosku poprzez wskazanie, czy należy traktować go jako skargę złożoną na podstawie art. 56 ust. 1 lit. d i e dyrektywy 2012/34/UE i art. 13 ust. 1 pkt 1 lit. d oraz art. 13 ust. 3c pkt 1 lit. c ustawy o transporcie kolejowym, i czy, w związku z brzmieniem powyższych przepisów, należy uznać ją za:
a) skargę złożoną na zapisy regulaminu sieci zarządcy, odnoszące się do systemu pobierania opłat,
- czy
b) skargę złożoną na stawki opłat zarządcy infrastruktury zatwierdzone przez Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego (jeżeli tak - to w stosunku do których konkretnie decyzji odnosi się przedmiotowa skarga?) oraz czy wniosek Spółki należy traktować jako odrębne skargi odnoszące się do każdego z obowiązujących na poszczególne roczne rozkłady jazdy pociągów, regulaminów sieci zarządcy czy stawek opłat zarządcy infrastruktury zatwierdzonych przez Prezesa UTK, czy też jako jedną skargę złożoną na wszystkie regulaminy sieci/ stawki opłat zarządcy.
Spółka w odpowiedzi wyjaśniła, że wniosek został złożony w ramach realizacji uprawnienia przysługującego C. na podstawie art. 56 ust. 1 lit. d i e dyrektywy 2012/34. Zdaniem Spółki jest on więc szczególnym środkiem prawnym służącym zakwestionowaniu wysokości ww. opłat, przysługującym C. na podstawie prawa unijnego - bezpośrednio skutecznych przepisów dyrektywy 2012/34. Uprawnienie przewoźników kolejowych do korzystania z takiego szczególnego środka prawnego zostało potwierdzone w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ("TSUE") z dnia 8 lipca 2021 r. w sprawie C 120/20 Koleje Mazowieckie ("Wyrok KM"), w którym TSUE wskazał, że przewoźnicy kolejowi mają "prawo wystąpienia do organu regulacyjnego w celu zakwestionowania kwoty opłat indywidualnych ustalonych przez zarządcę infrastruktury i, w stosownym wypadku, do przedłożenia decyzji podjętej przez ten organ kontroli sądowej poprzez wniesienie sprawy do właściwego sądu.
Postanowieniem z [...] maja 2022 r. nr [...], Prezes UTK, działając na podstawie art. 61 a § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 735, z późn. zm., zwanej dalej "k.p.a."), w zw. z art. 13a ust. 1 ustawy o transporcie kolejowym, odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie. Zdaniem Organu, brak był bowiem po jego stronie kompetencji do rozpatrzenia sprawy zgodnie z wnioskiem Spółki. Co istotne, brak jest zarazem innego organu kompetentnego w tej sprawie, do którego można by przedmiotowy wniosek skierować. Organ uznał zatem, że postępowanie w tej sprawie nie doprowadziłoby do wydania decyzji merytorycznej. Wskazał, że przepisy art. 56 ust. 1 lit. d-e dyrektywy 2012/34/UE dotyczą jedynie opłat za dostęp do infrastruktury, które są lub mogą być wymagane do zapłaty - a contrario, nie dotyczą opłat już pobranych przez zarządcę. Opłaty naliczone i pobrane nie mieszczą się zatem w katalogu opłat wskazanych w art. 56 ust. 1 lit. e dyrektywy 2012/34/UE. Prezes UTK zaznaczył nadto, że w stosunku do zgłoszonych we wniosku Spółki żądań odnoszących się do Opłat 2004 r. nie było w ogóle wydanej decyzji stawkowej. C. wyraźnie w swoim wniosku podkreśla, że Prezes UTK winien dokonać weryfikacji opłat na podstawie decyzji stawkowych. Zarządca pobierał opłaty na podstawie uchwały P. decyzji ministra właściwego ds. transportu zatwierdzających cennik z 2003 r. - nie było zatem funkcjonującej w obrocie prawnym decyzji, co uniemożliwiałoby jakiekolwiek odniesienie się Prezesa UTK do wniosku Spółki w przypadku gdyby taka podstawa prawna istniała. Zdaniem Prezesa UTK brak kompetencji oraz brak podstawy prawnej w stosunku do badania i rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z wnioskiem C. ma charakter oczywisty już po wstępnej analizie i nie wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego.
We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na postanowienie Prezesa UTK z [...] maja 2022 r. nr [...], Spółka zarzuciła naruszenie:
1) art. 61 a § 1 k.p.a. w zw. z art. 13a ust. 1 ustawy z dnia 28 marca 2003 roku o transporcie kolejowym oraz w zw. z art. 56 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/34/UE z dnia 21 listopada 2012 r. w sprawie utworzenia jednolitego europejskiego obszaru kolejowego ("Dyrektywa 2012/34"), względnie z art. 13 ust. 3c pkt 1 lit. c) u.t.k., wykładanym w sposób zgodny z art. 56 ust. 1 Dyrektywy 2012/34, poprzez błędne zastosowanie art. 61 a § 1 k.p.a. polegające na:
- przyjęciu, że w sprawie występuje oczywista przeszkoda do wszczęcia postępowania administracyjnego, w postaci braku podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia wniosku C. z dnia 12 stycznia 2022 roku o dokonanie weryfikacji wysokości opłat za minimalny pakiet dostępu do infrastruktury kolejowej i dostęp do torów w celu obsługi urządzeń, które zostały naliczone i pobrane od C. przez P. za kolejne okresy rozliczeniowe przypadające między 1 maja 2004 roku a 8 grudnia 2012 roku, podczas gdy przepisy stanowiące taką podstawę, tj. art. 56 ust. 1 Dyrektywy 2012/34, względnie art. 13 ust. 3c pkt 1 lit, c) u.t.k. wykładany w sposób zgodny z art. 56 ust. 1 Dyrektywy 2012/34) istnieją i zostały wskazane we wniosku,
- wyjście poza granice wstępnej oceny wniosku, jaka może zostać przeprowadzona na etapie badania dopuszczalności wszczęcia postępowania administracyjnego i uznanie, że Skarżącej nie przysługuje uprawnienie do żądania od Prezesa UTK dokonania weryfikacji wysokości opłat objętych wnioskiem, podczas gdy o istnieniu lub nieistnieniu takiego uprawnienia Organ mógł rozstrzygnąć jedynie w drodze decyzji administracyjnej;
2) art. 56 ust. 1 Dyrektywy 2012/34 poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepis ten upoważnia przewoźnika kolejowego do odwołania się do organu regulacyjnego (Prezesa UTK) w sprawie opłat za dostęp do infrastruktury kolejowej jedynie w sytuacji, gdy przedmiotowe opłaty nie zostały jeszcze uiszczone, natomiast poza zakresem zastosowania ww. przepisu pozostają sprawy opłat już pobranych przez zarządcę infrastruktury kolejowej od przewoźnika, podczas gdy ani literalne brzmienie art. 56 ust. 1 Dyrektywy 2012/34, ani jego wykładnia funkcjonalna i systemowa nie dają podstaw do odmiennego traktowania na gruncie tego przepisu opłat za dostęp do infrastruktury kolejowej, które mają dopiero zostać zapłacone przez przewoźnika oraz opłat już uiszczonych.
W związku z powyższymi zarzutami Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenie od Prezesa UTK na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa, według norm prawem przepisanych.
Prezes UTK w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie a Skarżąca w piśmie procesowym z dnia 10 października 2022 roku podtrzymała z kolei swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 roku, poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. W ramach tej kontroli sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej zwana "p.p.s.a.").
Z kolei zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 p.p.s.a.).
W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna. Zdaniem Sądu, wbrew zarzutom skargi, Organ nie naruszył w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy przepisów prawa procesowego, tj. art. 61a § 1 k.p.a.
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest postanowienie Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego odmawiające, na podstawie wspomnianego powyżej przepisu art. 61a § 1 k.p.a., wszczęcia postępowania administracyjnego, w przedmiocie dokonania weryfikacji wysokości opłat za minimalny pakiet dostępu do infrastruktury kolejowej i dostęp do torów w celu obsługi urządzeń, które zostały naliczone i pobrane od C. sp. z o.o. przez P. S.A. w enumeratywnie wymienionych okresach (obejmujących zakres czasowy od 1 maja 2004 r. do 8 grudnia 2012 r.).
Zgodnie bowiem z art. 61 § 1 k.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Z kolei w myśl art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio.
Z treści art. 61a § 1 k.p.a. wynika zatem, że postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania może być wydane przez organ w przypadku zaistnienia przesłanek o charakterze podmiotowym lub przedmiotowym. Odnosząc się do podmiotowej przesłanki odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego dość wskazać, że dotyczy sytuacji, gdy żądanie nie pochodzi od strony. Jeśli zaś chodzi o przesłankę przedmiotową "z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte", to należy wskazać, że w sytuacji, gdy dany podmiot żąda wszczęcia postępowania w sprawie, w której nie można wydać decyzji administracyjnej, czy też nie ma podstaw do działania przez organ, wówczas organ wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego. Pojęcie "innych uzasadnionych przyczyn" nie zostało zdefiniowane w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Chodzi tu o sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania (np. wyrok NSA z 20 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 1706/17, CBOSA).
W doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych do takich uzasadnionych przyczyn zalicza się m.in. wniesienie żądania w sprawie, która nie podlega załatwieniu w formie decyzji administracyjnej, powagę rzeczy osądzonej, sprawę w toku, upływ terminu prawa materialnego skutkujący brakiem możliwości domagania się przyznania określonego uprawnienia (zob. A. Wróbel (w:) M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2022, art. 61a) oraz powołana tam literatura; por. wyrok WSA w Opolu z dnia 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Op 69/20, CBOSA).
Mając na uwadze powyższe Sąd wskazuje, że na organie ciąży obowiązek przeprowadzenia wstępnej analizy wniosku (zgłoszonego żądania) pod kątem ewentualnego wystąpienia okoliczności uniemożliwiających merytoryczne rozpatrzenie podania. Na tym etapie organ administracji przeprowadza badanie dopuszczalności zgłoszonego wniosku pod kątem istnienia przesłanek formalnoprawnych, przy czym, co Sąd z całą mocą podkreśla, przy dokonywaniu tej oceny organ nie może gromadzić dowodów ani czynić ustaleń co do stanu faktycznego, nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania (p. wyrok NSA z dnia 8 marca 2017 r., sygn. akt II OSK 2600/16, CBOSA).
Jak bowiem trafnie zauważa się w orzecznictwie oraz doktrynie, wszczęcie postępowania na żądanie strony może nastąpić jedynie wówczas, gdy przepis prawa normuje możliwość żądania określonego zachowania organu administracji. Tymczasem, w realiach przedmiotowej sprawy, trafne jest stanowisko Organu, że przepisy, zarówno krajowe, jak i unijne, nie przewidują możliwości dokonania przez Prezesa UTK weryfikacji już naliczonych i pobranych przez zarządcę opłat.
Wbrew zarzutom skargi, ani wyrok w sprawie C-512/10 stwierdzający, że Polska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej m.in. na mocy art. 7 ust. 3 Dyrektywy 2001/14 ani ujęcie wśród zadań Prezesa UTK, "nadzoru nad sprawiedliwym i niedyskryminującym traktowaniem przez zarządców wszystkich aplikantów w zakresie dostępu do infrastruktury kolejowej przez nadzór nad poprawnością ustalania i pobierania przez zarządcę opłat za udostępnianie infrastruktury kolejowej", nie statuują bynajmniej podstawy prawnej do podjęcia przez Prezesa UTK postępowania w celu dokonania weryfikacji ex post opłat za dostęp do infrastruktury naliczonych i pobranych przez zarządcę, już po uprzednim zaakceptowaniu cennika zgłoszonego przez zarządcę.
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/34/UE z dnia 21 listopada 2012 r. w sprawie utworzenia jednolitego europejskiego obszaru kolejowego w artykule 56 ust. 1 pkt e): "Funkcje organu regulacyjnego", jasno wskazuje, że, nie naruszając art. 46 ust. 6, wnioskodawca ma prawo odwołania się do organu regulacyjnego, jeżeli uważa, że został potraktowany niesprawiedliwie, dyskryminacyjnie lub został w jakikolwiek inny sposób poszkodowany, w szczególności od decyzji podjętych przez zarządcę infrastruktury lub, w stosownym przypadku, przedsiębiorstwo kolejowe lub operatora obiektu infrastruktury usługowej w zakresie dotyczącym poziomu lub struktury opłat za dostęp do infrastruktury, które są lub mogą być wymagane do zapłaty.
Oczywistym jest zatem, że Prezesowi UTK nie została przyznana kompetencja do przeprowadzenia postępowania, mającego na celu analizę prawidłowości opłat już naliczonych i pobranych w latach 2004 - 2012. Nie są one bowiem opłatami, które są lub mogą być wymagane do zapłaty, skoro zostały już naliczone i pobrane.
Podkreślenia wymaga, że zgodnie z zasadą ogólną praworządności (art. 6 k.p.a.), mającą walor zasady konstytucyjnej (art. 7 Konstytucji RP), organy administracji mają obowiązek działać na podstawie i w granicach prawa. Nie sposób wyobrazić sobie, w świetle zasady praworządności, samodzielnego kreowania przez Prezesa UTK swojej kompetencji do załatwienia sprawy, pomimo braku konkretnego przepisu materialnoprawnego, przyznającego mu stosowne uprawnienie w tym przedmiocie.
Biorąc pod uwagę powyższe, Organ słusznie stwierdził, iż brak jest przesłanek do wszczęcia postępowania z wniosku Skarżącej z dnia 12 stycznia 2022 roku i prawidłowo zastosował art. 61a § 1 k.p.a., albowiem zachodzi przesłanka przedmiotowa odmowy jego wszczęcia.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI