VI SA/WA 1902/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2005-05-12
NSAAdministracyjneWysokawsa
aplikacja adwokackaprawo o adwokaturzeTrybunał Konstytucyjnyniekonstytucyjność przepisuwznowienie postępowaniasamorząd adwokackikonkurswpis na listękontrola sądowasądownictwo administracyjne

WSA uchylił uchwały NRA i ORA odmawiające wznowienia postępowania w sprawie wpisu na aplikację adwokacką, uznając, że konkurs przeprowadzono na podstawie niekonstytucyjnego przepisu.

Skarżący B.K. domagał się wznowienia postępowania w sprawie odmowy wpisu na listę aplikantów adwokackich, wskazując na wyrok TK uznający przepisy Prawa o adwokaturze za niekonstytucyjne. Organy samorządu adwokackiego odmówiły wznowienia, powołując się na uzasadnienie TK, że konkursy przeprowadzone przed wyrokiem TK zachowują skuteczność. WSA uchylił uchwały NRA i ORA, uznając, że niekonstytucyjność przepisu upoważniającego do wydania regulaminu konkursu stanowi podstawę do wznowienia postępowania na mocy art. 190 ust. 4 Konstytucji RP.

Sprawa dotyczyła skargi B.K. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (NRA) z dnia [...] lipca 2004 r., która utrzymała w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej (ORA) w K. z dnia [...] maja 2004 r. odmawiającą wznowienia postępowania w sprawie wpisu na listę aplikantów adwokackich. W 2002 r. ORA w K. odmówiła B.K. wpisu na listę aplikantów, ponieważ uzyskał on 43 punkty, a wymagane było 60. Skarżący złożył wniosek o wznowienie postępowania, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego (TK) z dnia 18 lutego 2004 r. (sygn. akt P 21/02), który orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisów art. 40 pkt 4 i art. 50 pkt 12 lit. j ustawy Prawo o adwokaturze. B.K. argumentował, że konkurs przeprowadzono na podstawie regulaminu wydanego z upoważnienia niekonstytucyjnego przepisu, co powinno skutkować wznowieniem postępowania. ORA w K. odmówiła wznowienia, twierdząc, że konkurs odbył się przed wejściem w życie wyroku TK, a sam wyrok TK w uzasadnieniu wskazał, że przeprowadzone konkursy zachowują skuteczność. NRA podtrzymała to stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (WSA) uznał skargę za zasadną. Sąd stwierdził, że niekonstytucyjność przepisu upoważniającego do wydania regulaminu konkursu, na podstawie którego odmówiono wpisu, stanowi podstawę do wznowienia postępowania na mocy art. 190 ust. 4 Konstytucji RP i art. 145a k.p.a. WSA podkreślił, że uzasadnienie wyroku TK nie ma mocy normatywnej, a brak ograniczenia w sentencji wyroku TK co do daty utraty mocy obowiązującej przepisu oznacza, że można żądać wznowienia postępowania. Sąd uchylił zaskarżone uchwały, nakazując przeprowadzenie nowego konkursu na aplikantów adwokackich zgodnie z prawem.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, wyrok TK stwierdzający niezgodność z Konstytucją przepisu będącego podstawą wydania aktu wewnętrznego (regulaminu) stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, nawet jeśli decyzja została wydana przed ogłoszeniem wyroku TK.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że niekonstytucyjność przepisu upoważniającego do wydania regulaminu konkursu, na podstawie którego odmówiono wpisu na listę aplikantów, powoduje prawną bezskuteczność tego regulaminu i stanowi wadliwość dającą podstawę do wznowienia postępowania na mocy art. 190 ust. 4 Konstytucji RP i art. 145a § 1 k.p.a. Argumentacja organów samorządu oparta na uzasadnieniu wyroku TK została uznana za nieprzekonującą, gdyż uzasadnienie nie ma mocy normatywnej, a sentencja wyroku TK nie zawierała ograniczeń co do daty utraty mocy obowiązującej przepisu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (21)

Główne

k.p.a. art. 145a § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do wznowienia postępowania, gdy TK orzekł o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego będącego podstawą rozstrzygnięcia.

Konstytucja RP art. 190 § 4

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Orzeczenie TK o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego stanowi podstawę do wznowienia postępowania.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uchyla decyzję, postanowienie lub inny akt, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub postępowania.

p.p.s.a. art. 152

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd może orzec o niewykonywaniu zaskarżonego aktu.

p.u.s.a. art. 1 § 1

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

p.u.s.a. art. 1 § 2

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Kontrola działalności administracji publicznej sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Prawo o adwokaturze art. 40 § 4

Ustawa - Prawo o adwokaturze

Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją RP.

Prawo o adwokaturze art. 50 § 12

Ustawa - Prawo o adwokaturze

Lit. j. Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją RP.

Prawo o adwokaturze art. 58 § 12

Ustawa - Prawo o adwokaturze

Lit. j. Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją RP.

Prawo o adwokaturze art. 65 § 1

Ustawa - Prawo o adwokaturze

Przepis dotyczący kryteriów wpisu na listę aplikantów.

Prawo o adwokaturze art. 75

Ustawa - Prawo o adwokaturze

k.p.a. art. 145a § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania.

k.p.a. art. 149 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 44 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 1 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Zakres zastosowania k.p.a.

k.p.a. art. 1 § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Zakres zastosowania k.p.a.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada demokratycznego państwa prawnego.

Konstytucja RP art. 65 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Wolność wyboru i wykonywania zawodu.

Konstytucja RP art. 31 § 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ograniczenia konstytucyjnych wolności.

Konstytucja RP art. 87 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Źródła powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niekonstytucyjność przepisu upoważniającego do wydania regulaminu konkursowego stanowi podstawę do wznowienia postępowania. Wyrok TK stwierdzający niezgodność z Konstytucją przepisu ma moc ex tunc, a jego uzasadnienie nie może ograniczać tej mocy. Uzasadnienie wyroku TK nie ma mocy normatywnej i nie może podważać możliwości żądania wznowienia postępowania.

Odrzucone argumenty

Konkurs przeprowadzony przed wyrokiem TK zachowuje skuteczność, nawet jeśli oparty był na niekonstytucyjnym przepisie. Wyrok TK dotyczył przepisów upoważniających, a nie aktów wewnętrznych wydanych na ich podstawie. Uzasadnienie wyroku TK wskazuje, że przeprowadzone konkursy nie podlegają wzruszeniu.

Godne uwagi sformułowania

Uzasadnienie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie ma mocy normatywnej, albowiem (...) przedstawia jedynie motywy i sposób argumentacji sędziów Trybunału Konstytucyjnego, (...) nie przysługuje mu moc powszechnie wiążąca, ma ono przede wszystkim znaczenie perswazyjne (...) i edukacyjne. Pozbawienie mocy obowiązującej przepisów uznanych za niezgodne z Konstytucją nie powoduje automatycznie prawnej bezskuteczności aktów i czynności podjętych przed dniem ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Skoro zostały zakwestionowane przepisy upoważniające do wydania regulaminów wewnętrznych samorządu adwokackiego, to spowodowało to prawną bezskuteczność tych aktów wewnętrznych, bez względu na ich treść.

Skład orzekający

Pamela Kuraś-Dębecka

przewodniczący

Ewa Marcinkowska

członek

Piotr Borowiecki

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wskazuje na znaczenie wyroków Trybunału Konstytucyjnego dla wznowienia postępowań administracyjnych, nawet jeśli organy odwoławcze próbują ograniczyć ich skutki powołując się na uzasadnienie TK."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z Prawem o adwokaturze i wyrokiem TK P 21/02, ale zasady interpretacji wyroków TK i wznowienia postępowań są uniwersalne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje konflikt między interpretacją wyroków Trybunału Konstytucyjnego przez sądy administracyjne a stanowiskiem organów samorządowych, co jest istotne dla zrozumienia mechanizmów ochrony praw obywatelskich.

Nawet wyrok TK nie wystarczy? Jak sądy administracyjne bronią praw obywateli przed samorządami.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
VI SA/Wa 1902/04 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-05-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-10-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Ewa Marcinkowska
Pamela Kuraś-Dębecka /przewodniczący/
Piotr Borowiecki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Skarżony organ
Rada Adwokacka
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony akt
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędziowie: Asesor WSA Ewa Marcinkowska Asesor WSA Piotr Borowiecki (spr.) Protokolant: Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2005 r. sprawy ze skargi B.K. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lipca 2004 r. w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie wpisu na listę aplikantów adwokackich uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] maja 2004 r.
Uzasadnienie
Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] lipca 2004 r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, po rozpoznaniu odwołania Pana B.K. od uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] maja 2004 r. odmawiającej wznowienia postępowania w sprawie wpisu na listę aplikantów adwokackich – utrzymało w mocy uchwałę organu I instancji.
Z akt sprawy wynika, iż Okręgowa Rada Adwokacka w K., po przeprowadzeniu w 2002 r. konkursu na aplikantów adwokackich – działając w oparciu o Regulamin w sprawie zasad przeprowadzania konkursu na aplikantów adwokackich uchwalonego przez Naczelną Radę Adwokacką w dniu [...] czerwca 1999 r. (z późniejszymi zmianami) - uchwałą z dnia [...] grudnia 2002 r. odmówiła skarżącemu B.K. wpisu na listę aplikantów adwokackich w Izbie Adwokackiej w K.. W uzasadnieniu uchwały ORA w K. podała, że według w/w regulaminu oraz na podstawie uchwały ORA w K. z dnia [...] września 2002 r. ustalono, że wpis na listę aplikantów otrzymają osoby, które uzyskają w konkursie nie mniej niż 60 punktów. Według ORA skarżący otrzymał w konkursie 43 punkty, co spowodowało podjęcie uchwały o odmowie wpisu jego osoby na listę aplikantów adwokackich.
Powyższa decyzja stała się ostateczna, albowiem skarżący nie odwoływał się od uchwały ORA w K. do Naczelnej Rady Adwokackiej.
W dniu [...] kwietnia 2004 r. skarżący B.K. – działając na podstawie art. 190 ust. 4 Konstytucji RP oraz art. 145a k.p.a. - złożył do Okręgowej Rady Adwokackiej w K. wniosek o wznowienie postępowania zakończonego w/w uchwałą ORA w K. z dnia [...] grudnia 2002 r. odmawiającą stronie wpisu na listę aplikantów adwokackich. Skarżący wniósł ponadto o uchylenie powyższej uchwały ORA oraz o wpis na listę aplikantów adwokackich w Izbie Adwokackiej w K.. W uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania skarżący powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r., sygn. akt P 21/02 (opublikowany /w:/ Dz.U. Nr 34 z dnia 4 marca 2004 r., poz. 303), na podstawie którego Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją RP m.in. przepisu art. 40 pkt 4 oraz art. 50 pkt 12 lit. j ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.). W ocenie strony skarżącej biorąc pod uwagę, iż zasady przeprowadzenia konkursu na aplikantów adwokackich w grudnia 2002 r. zostały określone w regulaminie w sprawie zasad przeprowadzania konkursów na aplikantów adwokackich, wydanego na podstawie niekonstytucyjnego przepisu art. 50 pkt 12 lit. j ustawy – Prawo o adwokaturze oraz na podstawie uchwały ORA w K. z dnia [...] września 2002 r. określającej szczegółowe zasady konkursu - uzasadniony jest wniosek o wznowienie postępowania konkursowego dotyczącego wnioskodawcy. Zdaniem strony zasady rekomendacji przez Komisję Konkursową powołaną przez ORA w K. do wpisu na listę aplikantów oraz tryb postępowania konkursowego określone zostały przez regulamin wydany z upoważnienia niekonstytucyjnego przepisu ustawy – Prawo o adwokaturze, a więc istnieje podstawa do uchylenia uchwały o odmowie wpisu skarżącego na listę aplikantów. Ponadto – zdaniem strony skarżącej – uzasadniony jest również wniosek o wpisanie skarżącego na listę aplikantów adwokackich, albowiem spełnia on kryteria określone w art. 65 pkt 1-3 w zw. z art. 75 ustawy – Prawo o adwokaturze.
W wyniku rozpatrzenia powyższej skargi o wznowienie postępowania zakończonego uchwałą ORA z dnia [...] grudnia 2002 r. - Okręgowa Rada Adwokacka w K. uchwałą z dnia [...] maja 2004 r. – działając na podstawie art. 145a k.p.a. w zw. z art. 149 § 3 k.p.a. oraz art. 44 ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze – odmówiła wznowienia postępowania w sprawie wpisu na listę aplikantów adwokackich. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia ORA w K. podniosła, iż konkurs na aplikację adwokacką został przeprowadzony w oparciu o obowiązujący w czasie jego przeprowadzenia Regulamin w sprawie zasad przeprowadzania konkursu na aplikantów adwokackich uchwalony przez Naczelną Radę Adwokacką w dniu [...] czerwca 1999 r. (z późniejszymi zmianami) oraz uchwałę ORA w K. z dnia [...] września 2002 r., [...]. Organ samorządu adwokackiego stwierdził ponadto, że postępowanie konkursowe dotyczące B.K. toczyło się w roku 2002 i 2003, a więc w okresie przed dniem 4 marca 2004 r., tj. przed dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego w sprawie sygn. akt P 21/02. W związku z tym – w ocenie organu - konkurs, w wyniku którego nastąpiła decyzja o odmowie wpisu, został w całości przeprowadzony w oparciu o obowiązujące przepisy. ORA w K. podniosła ponadto, iż zgodnie z treścią uzasadnienia przedmiotowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego "Przedmiotem bezpośredniej oceny Trybunału Konstytucyjnego były wskazane w pytaniach prawnych ustawowe przepisy upoważniające, nie zaś - treść wydanych na ich podstawie aktów wewnętrznych (typu regulaminowego) samorządów: adwokackiego i radcowskiego. (...) Pozbawienie mocy obowiązującej przepisów uznanych za niezgodne z Konstytucją nie powoduje automatycznie prawnej bezskuteczności aktów i czynności podjętych przed dniem ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W szczególności przeprowadzone przed ogłoszeniem wyroku Trybunału konkursy na aplikacje: adwokacką i radcowską zachowują swą skuteczność. Konkursy te - także ze względu na swą naturę - nie podlegają procedurze wznowienia czy wzruszenia ich rezultatów z powodu wydania niniejszego wyroku." W konsekwencji - zdaniem ORA w K. – wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r. skutkujący utratę mocy obowiązującej wymienionych w nim przepisów nie może zatem stanowić podstawy do wznowienia postępowania w sprawie niniejszej, w której ich moc obowiązująca w stosunku do okresu, w jakim postępowanie się toczyło, nie została zakwestionowana.
Skarżący B.K. od powyższej uchwały organu I instancji odwołał się do Naczelnej Rady Adwokackiej. W uzasadnieniu środka zaskarżenia strona wskazała m.in., że zasadą jest, iż orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego orzekające o sprzeczności ustawy z Konstytucją RP, choć mają charakter konstytutywny, są skuteczne ex tunc od dnia wejścia w życie zakwestionowanego aktu normatywnego. Zdaniem strony pogląd ten znajduje podstawę prawną przede wszystkim w przepisie art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. W ocenie skarżącego fikcją byłoby uznawanie skuteczności orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego jedynie na przyszłość. Jeśli przepis prawa jest niezgodny z Konstytucją w dniu publikacji orzeczenia Trybunału, to – zdaniem strony - cechą tą obarczony jest przecież od czasu wejścia w życie uznanego za niezgodny z Konstytucją RP aktu normatywnego. Z tego powodu – jak podniósł skarżący – stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny – już po podjęciu w dniu [...] grudnia 2002 r. uchwały przez ORA w K. – utrata mocy obowiązującej art. 58 pkt 12 lit. j ustawy – Prawo o adwokaturze, musi być kwalifikowana jako wadliwość dająca podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie przepisu art. 145a § 1 k.p.a. Według skarżącego nie ma znaczenia okoliczność podniesiona w uzasadnieniu uchwały ORA w K., że przedmiotem bezpośredniej oceny Trybunału Konstytucyjnego były wskazane w pytaniach prawnych ustawowe przepisy upoważniające, nie zaś - treść wydanych na ich podstawie aktów wewnętrznych samorządu adwokackiego. W ocenie strony należy zwrócić uwagę, iż skoro zostały zakwestionowane przepisy upoważniające do wydania regulaminów wewnętrznych samorządu adwokackiego, to spowodowało to prawną bezskuteczność tych aktów wewnętrznych, bez względu na ich treść. Ustosunkowując się do faktu przywołania przez organ I instancji fragmentów uzasadnienia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r. – skarżący B.K. stwierdził, że Trybunał nie określił daty utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego innej, niż data ogłoszenia orzeczenia. Skarżący podkreślił, iż rozważania Trybunału Konstytucyjnego na temat zakresu obowiązywania wyroku zawarte zostały jedynie w uzasadnieniu przedmiotowego orzeczenia, zaś w samej sentencji brak jest jakiegokolwiek ograniczenia obowiązywania wyroku Trybunału. Ponadto – w ocenie strony skarżącej – Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku przekroczył swoje kompetencje – stwierdzając, iż "(...)Pozbawienie mocy obowiązującej przepisów uznanych za niezgodne z Konstytucją nie powoduje automatycznie prawnej bezskuteczności aktów i czynności podjętych przed dniem ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego." Tym samym Trybunał Konstytucyjny w sposób niedopuszczalny podważył – według strony - możliwość żądania wznowienia postępowania w przypadku orzeczenia przez Trybunał o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana ostateczna decyzja administracyjna, która to możliwość jest gwarantowana przez przepis art. 190 ust. 4 Konstytucji RP.
W wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez Pana B.K., Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] lipca 2004 r. utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] maja 2004 r. odmawiającą wznowienia postępowania w sprawie wpisu na listę aplikantów adwokackich. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] grudnia 2002 r. została podjęta na podstawie przepisów Regulaminu przyjętego przez Naczelną Radę Adwokacką, nie zaś – zakwestionowanych przez Trybunał Konstytucyjny przepisów ustawy – Prawo o adwokaturze. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wskazało ponadto, iż sam Trybunał w uzasadnieniu orzeczenia stwierdził, że nie tylko już przeprowadzone konkursy nie podlegają wzruszeniu, ale procedury już rozpoczęte mogą być skutecznie kontynuowane w oparciu o przepisy dotychczasowe. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej stwierdziło również, że w pełni popiera przytoczone w uzasadnieniu uchwały ORA w K. stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, zawarte w punkcie 18 uzasadnienia wyroku z dnia 18 lutego 2004 r., sygn. akt P 21/02.
Od powyższej uchwały Prezydium NRA skarżący B.K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o uchylenie uchwał organów samorządu adwokackiego obu instancji oraz o wznowienie postępowania konkursowego w sprawie przyjęcia strony na aplikację adwokacką zakończonego uchwałą ORA w K. z dnia [...] grudnia 2002 r., bądź też o ewentualne uchylenie zaskarżonej uchwały Prezydium NRA z dnia [...] lipca 2004 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez ORA w K. albo przez Prezydium NRA. W uzasadnieniu skargi podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko strona skarżąca podniosła, że skoro został uznany za niekonstytucyjny przepis ustawy – Prawo o adwokaturze, który upoważniał Naczelną Radę Adwokacką do uchwalania regulaminów dotyczących zasad prowadzania konkursów na aplikantów adwokackich, to przedmiotowe orzeczenie spowodowało prawną bezskuteczność tych aktów wewnętrznych, bez względu na ich treść, co – zdaniem strony – otwiera drogę do żądania wznowienia postępowania.
W odpowiedzi na skargę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej - wnosząc o jej oddalenie - podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu uchwały z dnia [...] lipca 2004 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej także p.p.s.a.).
W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga Pana B.K. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone uchwały organów samorządu adwokackiego obu instancji naruszają prawo.
Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 lutego 2004 r. sygn. akt P 21/02 orzekł, że art. 40 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze jest niezgodny z art. 2 i art. 65 ust. 1 w związku z art.31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - przez to, że wskutek niewskazania ustawowych przesłanek dla ustalania maksymalnej liczby aplikantów adwokackich dopuszcza dowolność w ograniczaniu konstytucyjnych wolności wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy. Trybunał Konstytucyjny orzekł ponadto, że art. 58 pkt. 12 lit. j ustawy – Prawo o adwokaturze jest niezgodny z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP - przez to, że dopuszcza co do osób nie będących jeszcze członkami korporacji samorządowej adwokatów, możliwość ograniczania tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu, bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczania. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wydane zostało po rozpoznaniu pytania prawnego Naczelnego Sądu Administracyjnego o zbadanie zgodności m.in. cytowanych przepisów z ustawą zasadniczą.
Należy zauważyć, że zasady regulaminu konkursu na aplikantów adwokackich, wydanego na podstawie sprzecznego z Konstytucją RP przepisu art. 58 pkt 12 lit. j ustawy - Prawo o adwokaturze, miały zasadniczy wpływ na treść uchwały podjętej w 2002 r. przez Okręgową Radę Adwokacką w K. o odmowie wpisu skarżącego na listę aplikantów adwokackich. Regulamin, na podstawie którego przeprowadzono konkurs, w wyniku którego odmówiono skarżącemu wpisu na listę aplikantów adwokackich, został wydany na podstawie niekonstytucyjnego upoważnienia ustawowego (bez ustawowego upoważnienia) i dlatego regulamin ten jest niezgodny z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP. Regulamin konkursu, który jest aktem wewnętrznym organów samorządu adwokackiego, nie może być podstawą wydania decyzji co do obywateli, którzy nie podlegają temu organowi samorządowemu.
W konsekwencji należy uznać, iż uchwała ORA w K. z dnia [...] grudnia 2002 r. o odmowie wpisu Pana B.K. na listę aplikantów adwokackich wydana została w oparciu o wyniki konkursu przeprowadzonego na podstawie przepisów wewnątrzkorporacyjnych (regulaminu konkursu) wydanych na podstawie niekonstytucyjnego upoważnienia ustawowego.
Uchwała organu samorządu adwokackiego I instancji, jak również uchwała Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej utrzymująca w mocy uchwałę ORA w K. odmawiającą wznowienia postępowania podjęte zostały już po stwierdzeniu przez Trybunał Konstytucyjny, że przepisy, na podstawie których przeprowadzano konkurs są sprzeczne z Konstytucją RP.
W ocenie Sądu należy podzielić argumentację strony skarżącej i uznać, że w takim wypadku znajduje zastosowanie art. 190 ust. 4 Konstytucji RP w zw. z art. 145a k.p.a. stanowiący, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją przepisów będących podstawą prawomocnej decyzji stanowi podstawę wznowienia postępowania. W sprawie niniejszej uchwalenie regulaminu konkursu na podstawie niekonstytucyjnego upoważnienia stanowi podstawę do wznowienia postępowania konkursowego przeprowadzonego na podstawie tego regulaminu.
Należy zwrócić uwagę na to, że skoro uchwała w sprawie wpisu lub odmowy wpisu na listę aplikantów adwokackich ma walor decyzji administracyjnej, to stosować należy przy jej wydawaniu przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z art. 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.a. Tryb wznowienia postępowania konkursowego określa więc art.145a k.p.a. Skarga o wznowienie postępowania administracyjnego wniesiona została przez skarżącego w ustawowym terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (vide: art. 145a § 2 k.p.a.), a więc w konsekwencji ORA w K. zobowiązana była podjąć uchwałę o wznowieniu postępowania konkursowego w sprawie przyjęcia strony skarżącej na aplikację adwokacką zakończonego uchwałą ORA w K. z dnia [...] grudnia 2002r.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oparte na Regulaminie uchwalonym przez Naczelną Radę Adwokacką - zasady konkursu zorganizowanego w 2002 r. przez ORA w K. miały zasadniczy wpływ na ostateczny wynik rozstrzygnięcia tego organu podjętego w dniu [...] grudnia 2002r. Regulamin stanowiący podstawę prawną uchwały w/w organu Izby Adwokackiej w K. został uchwalony na podstawie zakwestionowanego przez Trybunał Konstytucyjny art. 58 pkt 12 lit. j ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze.
Stosownie do art. 145a § 1 KPA w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego będącego podstawą rozstrzygnięcia, można żądać wznowienia postępowania administracyjnego.
W tym stanie rzeczy należy przyjąć, iż konieczne będzie przeprowadzenie ponowne postępowania administracyjnego, tj. przeprowadzenie wobec skarżącego B.K. nowego konkursu na aplikantów adwokackich, przeprowadzonego w sposób prawidłowy w oparciu o nowe, zgodne z Konstytucją RP – przepisy korporacyjne. Niemniej wyraźnie należy podkreślić, iż skutkiem niniejszego rozstrzygnięcia Sądu nie powinno być ani wznowienie konkursu przeprowadzonego przez ORA w K. w 2002 r., ani wzruszenie jego rezultatu, lecz wyłącznie wznowienie postępowania w przedmiocie wpisania skarżącego na listę aplikantów adwokackich i jego przeprowadzenie z poszanowaniem wszelkich zasad prawnych wyrażonych w Konstytucji RP.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylając obie zaskarżone uchwały organów samorządu adwokackiego nie przesądza o ostatecznym wyniku wznowionego postępowania, a więc o kwestii, czy skarżący B.K. ma być wpisany na listę aplikantów adwokackich. Uprawnienie to jest bowiem zastrzeżone dla kompetencji organów samorządu adwokackiego.
Sąd nie zgodził się z argumentacją przedstawioną przez organy samorządu adwokackiego - z powołaniem się na uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego - w zakresie braku podstaw do wznowienia postępowania na podstawie art. 190 ust. 4 Konstytucji w zw. z art. 145a § 1 k.p.a.
Uzasadnienie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie ma mocy normatywnej, albowiem – zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - przedstawia jedynie motywy i sposób argumentacji sędziów Trybunału Konstytucyjnego, biorących udział w wydaniu orzeczenia. W przeciwieństwie do sentencji orzeczenia, nie przysługuje mu moc powszechnie wiążąca, ma ono przede wszystkim znaczenie perswazyjne (ma przekonywać o racjonalności i słuszności orzeczenia) i edukacyjne (tak również /w:/ postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 kwietnia 2004 r., sygn. akt SK 32/01, OTK-A 2004/4/35)
Mając to na względzie należy stwierdzić, iż – jak słusznie zauważył skarżący - stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny – już po podjęciu w dniu [...] grudnia 2002 r. uchwały przez ORA w K. – utrata mocy obowiązującej art. 58 pkt 12 lit. j ustawy – Prawo o adwokaturze, musi być kwalifikowana jako wadliwość dająca podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie przepisu art. 145a § 1 k.p.a.
Zdaniem Sądu nie może mieć znaczenia okoliczność podniesiona w uzasadnieniu uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej oraz ORA w K., że przedmiotem bezpośredniej oceny Trybunału Konstytucyjnego były wskazane w pytaniach prawnych ustawowe przepisy upoważniające, nie zaś - treść wydanych na ich podstawie aktów wewnętrznych samorządu adwokackiego. W ocenie Sądu strona skarżąca prawidłowo zwróciła uwagę, iż skoro zostały zakwestionowane przepisy upoważniające do wydania regulaminów wewnętrznych samorządu adwokackiego, to spowodowało to prawną bezskuteczność tych aktów wewnętrznych, bez względu na ich treść.
Trybunał Konstytucyjny w przedmiotowym orzeczeniu z dnia 18 lutego 2004 r. nie określił daty utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego innej, niż data ogłoszenia orzeczenia w Dzienniku Ustaw. Rozważania Trybunału Konstytucyjnego na temat zakresu obowiązywania wyroku zawarte zostały jedynie w uzasadnieniu w/w orzeczenia, zaś w samej sentencji brak jest jakiegokolwiek ograniczenia obowiązywania wyroku Trybunału. Tym samym organy samorządu adwokackiego – niezasadnie powołując się na pogląd Trybunału Konstytucyjnego - w sposób niedopuszczalny podważyły możliwość żądania wznowienia postępowania w przypadku orzeczenia przez Trybunał o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana ostateczna decyzja administracyjna, która to możliwość jest gwarantowana przez przepis art. 190 ust. 4 Konstytucji RP i art. 145a § 1 k.p.a. W tak ustalonym stanie faktycznym, pozbawienie skarżącego prawa do wznowienia postępowania prowadziłoby – w ocenie Sądu - do zakwestionowania istoty gwarancji konstytucyjnych i tolerowania w państwie prawnym skutków wywoływanych przez przepisy prawa niezgodne z Konstytucją RP.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przez organy obu instancji przepisu art. 145a § 1 k.p.a. i w konsekwencji orzekł, jak w sentencji orzeczenia, działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Mając na względzie fakt, że z zaskarżonymi uchwałami organów samorządu adwokackiego nie wiąże się bezpośrednio kwestia ich wykonalności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał za niecelowe orzekanie o ich niewykonywaniu w trybie art. 152 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI