VI SA/Wa 1859/22

VI SA/Wa 1859/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-10-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Aneta Lemiesz /przewodniczący/
Robert Żukowski
Sławomir Kozik /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6379 Inne o symbolu podstawowym 637
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Asesor WSA Robert Żukowski Protokolant ref. staż. Krzysztof Włoczkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2022 r. sprawy ze skargi G. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Rzecznika Finansowego z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Rzecznika Finansowego na rzecz skarżącego G. S.A. z siedzibą w W. kwotę 4517 (cztery tysiące pięćset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją nr [...]z 10 maja 2022 r., wydaną na podstawie art. 32 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 31 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 187; dalej: "ustawa o Rzeczniku Finansowym") w zw. z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., dalej: "K.p.a."), Rzecznik Finansowy nałożył na [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w W.(dalej: "Strona", "Bank", "Skarżący") karę pieniężną w wysokości 30.000 zł za naruszenie obowiązków wynikających z art. 31 ustawy o Rzeczniku Finansowym.
W uzasadnieniu przedstawiono następujący stan faktyczny i prawny sprawy.
Rzecznik Finansowy pismem z 7 sierpnia 2020 r., znak: [...]działając na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 1 lit. d ustawy o Rzeczniku Finansowym, zwrócił się do Banku o udzielenie informacji dotyczących praktyki stosowanej przez Bank w zakresie proporcjonalnego zwrotu wszystkich kosztów kredytu konsumenckiego w przypadku przedterminowej spłaty kredytu na podstawie ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. z 2019 r. poz, 1083 z późn. zm., dalej: "ustawa o kredycie konsumenckim"), w szczególności w odniesieniu do umów zawartych lub spłaconych przed dniem 11 września 2019 r. (lub w niektórych przypadkach przed datą 16 maja 2016 r.). Powyższe działania zostały podjęte na skutek wpływających do Rzecznika Finansowego wniosków klientów Banku, którzy zgłaszali Rzecznikowi Finansowemu nieprawidłowości w zakresie sposobu rozliczeń, w szczególności nieuwzględnianiu lub niepełnym uwzględnianiu roszczeń opartych na art. 49 ustawa o kredycie konsumenckim.
W celu wyjaśnienia sprawy Rzecznik Finansowy poprosił Bank o:
1. wskazanie liczby udzielonych kredytów konsumenckich w rozumieniu art. 3 ustawy o kredycie konsumenckim od dnia wejścia w życie ustawy do dnia otrzymania niniejszego pisma;
2. wskazanie liczby kredytów, o których mowa w punkcie 1 powyżej, a które to kredyty zostały całkowicie spłacone przed terminem określonym w umowie;
3. w odniesieniu do kredytów wskazanych w pkt 2 powyżej: wskazanie, średniej długości okresu (wyrażonej procentowo), w jakim kredyt jest spłacany przedterminowo;
4. wskazanie, liczby przypadków, w których kredytodawca zwrócił kredytobiorcy proporcjonalną część całkowitych kosztów kredytu (w rozumieniu art. 5 pkt 6 UKK), a w tym proporcjonalną część prowizji/opłaty przygotowawczej/początkowej;
5. wskazanie, jaka jest średnia wysokość zwracanej przez kredytodawcę prowizji/opłaty przygotowawczej/początkowej;
6. wskazanie, czy w przypadku umów kredytu konsumenckiego w rozumieniu UKK kredytodawca dokonuje automatycznego rozliczenia kosztów kredytu w terminie 14 dni od dnia dokonania wcześniejszej spłaty kredytu w całości, czy też wymaga złożenia przez klienta wniosku w powyższym zakresie, a w tym:
a. wskazanie, w jaki sposób kredytodawca dokonuje rozliczenia, o którym mowa w przepisie art. 52 ustawy o kredycie konsumenckim;
b. wskazanie, czy w przypadku umów zawartych i spłaconych całkowicie przedterminowo od dnia wejścia w życie ustawy o kredycie konsumenckim do dnia otrzymania wystąpienia Rzecznika Finansowego kredytodawca dokonywał automatycznego rozliczenia kosztów kredytu (w tym odsetek, prowizji/opłaty przygotowawczej/początkowej oraz wszystkich innych kosztów składających się na całkowity koszt kredytu w rozumieniu art. 5 pkt 6 UKK) /jeżeli w jakimś okresie od dnia wejścia w życie ustawy UKK do dnia otrzymania niniejszego wystąpienia Rzecznika Finansowego rozliczenie nie następowało automatycznie, uprzejmie proszę o wskazanie tego okresu (tych okresów) wraz ze wskazaniem przyczyn;
c. jeśli odpowiedź na pytanie zawarte w pkt 6 lit. a powyżej jest negatywna, wskazanie, jaka część spośród umów wskazanych w pkt 2 powyżej nie została dotychczas rozliczona (lub została rozliczona w sposób niepełny, tj. dotychczas nie rozliczono np. prowizji/opłaty przygotowawczej/początkowej lub jakiegokolwiek innego z kosztów składających się na całkowity koszt kredytu w rozumieniu art. 5 pkt 6 ustawy o kredycie konsumenckim) wraz z podaniem szczegółowych wyjaśnień;
d. wskazanie, ilu spośród klientów kredytodawcy złożyło reklamacje ww. zakresie, oraz wskazanie, w jaki sposób ww. reklamacje zostały rozpatrzone przez kredytodawcę;
7. wskazanie całkowitej wartości wszystkich opłat (w tym prowizji/opłaty przygotowawczej/początkowej), które powinny zostać zwrócone kredytobiorcom w sytuacji, gdyby kredytodawca dokonywał rozliczenia automatycznie, które to koszty dotychczas nie zostały przez kredytodawcę zwrócone kredytobiorcy/zsumowanie wartości kosztów (składających się na całkowity koszt kredytu - w tym w szczególności również prowizji/opłaty przygotowawczej/początkowej), które powinny podlegać proporcjonalnemu rozliczeniu, a które nie zostały przez kredytodawcę rozliczone automatycznie z klientem w odniesieniu do kredytów ad. 2/;
8 wskazanie, jaką metodę stosuje kredytodawca przy proporcjonalnym rozliczeniu kosztów kredytu i opisanie tej metody;
9. wskazanie, czy po przekroczeniu terminu wskazanego w treści przepisu art. 52 ustawy o kredycie konsumenckim kredytodawca zwraca klientowi należną kwotę wraz z odsetkami, a jeśli tak, wskazanie sposobu i podstawy naliczania odsetek.
Rzecznik pouczył Bank, że zgodnie z art. 31 ustawy o Rzeczniku Finansowym podmiot rynku finansowego, który otrzymał wniosek Rzecznika w sprawach objętych zakresem jego działalności, jest obowiązany niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia otrzymania wniosku, poinformować Rzecznika o podjętych działaniach lub zajętym stanowisku oraz przekazać żądane dokumenty.
W odpowiedzi na pismo Rzecznika Finansowego, [...], pismem z 7 września 2020 r., znak: [...], odmówił udzielenia odpowiedzi na niektóre pytania postawione w piśmie Rzecznika Finansowego z 7 sierpnia 2020 r., wskazując, że pozostają one poza zakresem działalności Rzecznika Finansowego, wskazanym w art. 17 ustawy o Rzeczniku Finansowym, a także zawartym w upoważnieniu określonym w art. 25 ustawy o Rzeczniku Finansowym. Uzasadniając swoje stanowisko w przedmiocie odmowy przekazania wnioskowanych przez Rzecznika Finansowego informacji, Bank wskazał ponadto, że stosowne organy, tj. Urząd Komisji Nadzoru Finansowego oraz Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów są informowane o procesie zwrotów prowizji w przypadku wcześniejszych spłat kredytów w toku prowadzonych postępowań lub zapytań nadzorczych.
Odmowa udzielenia przez Bank odpowiedzi obejmowała pytania wskazane w pkt 1-4, pkt 6 lit. c, pkt 7, tj. dotyczące wskazania liczby udzielonych przez Bank kredytów, liczby kredytów konsumenckich, które zostały spłacone przed upływem umówionego terminu, średniej długości okresu, w jakim kredyt został spłacony przedterminowo, liczby przypadków, w których Bank zwrócił proporcjonalnie część prowizji, liczby dotychczas nierozliczonych umów, czy całkowitej wysokości opłat do zwrotu, gdyby rozliczenia odbywały się automatycznie.
Bank udzielił odpowiedzi na pytania zawarte w pkt 5, 6 lit. a, b, d., pkt 8 oraz pkt 9.
Rzecznik Finansowy mając na uwadze powyższe okoliczności powziął uzasadnione podejrzenie naruszenia przez Bank art. 31 ustawy o Rzeczniku Finansowym (podejrzenie naruszenia obowiązków wskazanych w tym przepisie), co dało mu podstawę do wszczęcia postępowania administracyjnego, na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o Rzeczniku Finansowym w związku z art. 61 § 1 k.p.a. Organ orzekł, że zgromadzony i oceniony w niniejszej sprawie materiał dowodowy wykazał, że [...] naruszył art. 31 ustawy o Rzeczniku Finansowym. Organ wskazał, że podstawę prawną skierowania przez Rzecznika Finansowego wystąpienia do Banku z 7 sierpnia 2020 r. stanowił art. 25 ust. 1 pkt 1 lit. d ustawy o Rzeczniku Finansowym. Otrzymanie powyższego wystąpienia Rzecznika Finansowego skutkowało zaistnieniem po stronie [...] obowiązku wskazanego w art. 31 ustawy o Rzeczniku Finansowym.
Organ wyjaśnił, że podstawę prawną żądania przez Rzecznika Finansowego udzielenia informacji lub wyjaśnień, udostępnienia akt oraz dokumentów, w sprawach indywidualnych stanowi art. 25 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o Rzeczniku Finansowym. Zgodnie natomiast z art. 25 ust. 1 pkt 1 lit. d. ustawy o Rzeczniku Finansowym, Rzecznik bądź upoważniony przez niego pracownik Biura Rzecznika może również występować do podmiotów rynku finansowego oraz innych podmiotów, których działalność wiąże się z rozpatrywaną sprawą, o udzielenie informacji lub wyjaśnień, udostępnienie akt oraz dokumentów, w szczególności na temat nieprawidłowej obsługi klientów, świadczonej przez podmioty rynku finansowego. Przepis ten nie ogranicza w żaden sposób uprawnień Rzecznika do możliwości uzyskania informacji i wyjaśnień wyłącznie w sprawach indywidualnych skarg klientów podmiotów rynku finansowego. Organ stwierdził, że art. 25 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o Rzeczniku Finansowym stanowi odrębną aniżeli art. 25 ust. 1 pkt 1 lit. d ustawy o Rzeczniku Finansowym, podstawę podejmowania działań przez Rzecznika Finansowego. Gdyby wolą ustawodawcy było ograniczenie roli Rzecznika Finansowego do możliwości pozyskiwania informacji lub wyjaśnień, wyłącznie w sprawach indywidualnych skarg klientów podmiotów rynku finansowego, brak byłoby podstaw prawnych do regulowania tej kwestii w drodze art. 25 ust. 1 pkt 1 lit. d ustawy o Rzeczniku Finansowym.
Rzecznik Finansowy orzekł, że nałożenie na [...]kary pieniężnej w wysokości 30.000 zł jest w pełni uzasadnione. Wskazał, że ww. kwota mieści się w granicach możliwości finansowych [...]. Kara pieniężna w tej wysokości pozwala na spełnienie jej funkcji prewencyjnej, represyjnej i edukacyjnej, a jej nałożenie przyczyni się w przyszłości do zachowania przez [...] należytej staranności w zakresie realizacji obowiązków nałożonych na [...], wynikających z ustawy o Rzeczniku Finansowym.
Pismem z 31 maja 2022 r. Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł skargę na decyzję Rzecznika Finansowego z 10 maja 2022 r., wnosząc o stwierdzenie jej nieważności ewentualnie o jej uchylenie w całości oraz o zasądzenie na rzecz Skarżącego od Rzecznika Finansowego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzucił:
1) rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 co pełgało na oczywistym naruszeniu art. art. 268a w związku z art. 104 § 1 i art. 107 § 1 pkt 8 w zw. z art. 6 i art. 7 K.p.a. oraz w zw. z art. 9 ust. 4 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166, dalej: "ustawa o radcach prawnych"), co polegało na podpisaniu decyzji przez pracownika Rzecznika Finansowego, który działał jako osoba wykonująca zawód radcy prawnego i świadczącą pomoc prawną dla Rzecznika Finansowego, przy jednoczesnym braku ważnego upoważnienia do wydawania decyzji i załatwiania spraw w imieniu Rzecznika Finansowego, a tym samym braku podpisu Rzecznika Finansowego lub osoby, która działaby w z ważnego upoważnienia Rzecznika Finansowego,
2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy – art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza:
a) dowolnym ustaleniu, w sposób oderwany od danych zwartych w sprawozdaniu finansowym Skarżącego za 2021 r., że:
- zysk netto w 2021r. [...] wyniósł 1.068.812 tyś zł podczas gdy [...]poniósł 1.058.926 tyś straty netto, natomiast strata netto wykazana w skonsolidowanym sprawozdaniu [...]S.A. wynosi 1.068.812 tyś zł;
- kara wysokości 30.000,00 zł stanowi 0,0206 przychodu Banku za 2021 r. i 0,028 zysku netto [...] za 2021 r., podczas gdy [...] odniósł stratę netto w wysokości 1.058.926.000,00 zł 2021 r., a nie jak wskazywałby obliczenia dokonana na podstawie danych z decyzji zysk netto w wysokości 1.071.428,00 zł, analogiczną uwagę należy odnieść do obliczeń odnoszących się do przychodu;
- wskazania, że podstawą ustalenia danych finansowych było sprawozdanie finansowego [...], podczas danych finansowych wskazanych w decyzji nie można znaleźć w jednostkowym sprawozdaniu [...], natomiast niektóre ze wskazanych liczb wskazują, że Rzecznik posługiwał się skonsolidowanym sprawozdaniu [...] S.A.
powyższe zaniechania w obszarze dowodowym nie pozwalają na ustalenie czy i w jaki sposób Rzecznik Finansowy zastosował dyrektywy wymiary kary, a zwłaszcza ocenił możliwości finansowe Banku (art. 32 ust. 2 ustawy o Rzeczniku Finansowym), Rzecznik Finansowy zakładał bowiem, że Bank wypracował ponad miliardowy zysk netto podczas gdy [...] poniósł ponad miliard złotych straty, ponadto Rzecznik Finansowy nie kierował się danymi finansowymi [...], a danymi finansowymi grupy kapitałowej do której należy [...],
b) dowolnym ustaleniu, że działanie [...] polegające na udzieleniu Rzecznikowi Finansowemu szeregu informacji pismem Banku z 7 września 2020r. (pytania pkt 5, 6 lit a,b,d, pkt 8 i pkt 9) i jednoczesna odmowa udzielenia odpowiedzi na niektóre z pytań wskazanych w piśmie Rzecznika Finansowego z 7 sierpnia 2020r. (pkt. 1-4, pkt 6 lit c, pkt 7), uzasadniało nałożenie kary finansowej w oparciu o art. 31 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym, podczas gdy brak jest jakichkolwiek ustaleń i rozważań, co do istotności żądanych informacji z punktu widzenia zadań realizowanych przez Rzecznika Finansowego, a tym samym ustaleń w jaki sposób częściowe udzielenie informacji zakłóciło działanie Rzecznika Finansowego, natomiast ów okoliczności winny mieć znaczenie dla podjęcia decyzji o nałożeniu kary oraz wysokości wymierzonej kary, przy jednoczesnym stwierdzeniu, że nie przekazanie danych "nie wywarło bezpośredniego wpływu na sytuację indywidualnych interesów klientów podmiotu rynku finansowego"
c) pominięciu faktu, powołanego przez Bank w piśmie z 5 listopada 2020r., że organy sprawujące nadzór nad Bankiem, tj. Urząd Komisji Nadzoru Finansowego oraz Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumenta są informowane o procesie zwrotów w przypadku wcześniejszych spłat w toku prowadzonych postępowań lub zapytań nadzorczych, tym samym brak jest przesłanek do pozyskiwania przedmiotowych informacji w celu poinformowania właściwych organów nadzoru i kontroli o dostrzeżonych nieprawidłowościach w funkcjonowaniu rynku finansowego (art. 17 ust. 1 pkt 5 ustawy o Rzeczniku Finansowym),
d) zaniechaniu ustalenia czy i jaką konkretną sprawę (postępowanie administracyjne) prowadził Rzecznik Finansowy pozostające w zakresie jego kompetencji, podczas gdy Rzecznik Finansowy nie prowadził żadnej konkretnej sprawy lub postępowania administracyjnego wymagającego przekazania danych zawartych w piśmie Rzecznika Finansowego z 7 sierpnia 2020 r. (pkt. 1 -4, pkt 6 lit c, pkt 7),
3) naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynika sprawy:
a) art. 31 w zw. art. 17 ust. 1 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 1 d ustawy o Rzeczniku Finansowym w zw. art. 7a K.p.a., co polegało na przyjęciu błędnej ich wykładni a w konsekwencji niewłaściwym zastosowaniu, co polegało na przyjęciu że z przepisów tych wynika obowiązek podmiotu rynku finansowego do ujawnienia Rzecznikowi Finansowemu wszelkich żądanych informacji, niezależnie od tego czy żądanie wiąże się z indywidualnymi sprawami klientów podmiotu rynku finansowego rozpatrywanymi przez Rzecznika Finansowego, podczas gdy, gdy prawidłowa wykładnia przedmiotowych przepisów, nakazuje przyjąć, że:
- zgodnie z art. 31 ustawy o Rzeczniku Finansowym podmiot rynku finansowego jest zobligowany wyłącznie do poinformowania Rzecznika o podjętych działaniach lub zajętym stanowisku oraz przekazać żądane dokumenty, w sprawach objętych zakresem działalności Rzecznika Finansowego tym samym literalna treść tego przepisu stwarza obowiązek do przekazania określonych kategorii informacji i dokumentów wyłącznie w sytuacji gdy żądanie ma związek ze z konkretną sprawą (postępowaniem) objętą zakresem działalności Rzecznika Finansowego, jednocześnie przepis nie stwarza generalnego obowiązku do przekazywania Rzecznikowi Finansowemu informacji jeżeli pozostają one bez związku z konkretną sprawą (postępowaniem) prowadzonym przez Rzecznika Finansowego,
- zgodnie z art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy o Rzeczniku Finansowym Rzecznik lub upoważniony przez niego pracownik występować do podmiotów rynku finansowego oraz innych podmiotów, których działalność wiąże się z rozpatrywaną sprawą (postępowaniem), o udzielenie informacji lub wyjaśnień, udostępnienie akt oraz dokumentów, tym samym systemowa wykładania art. 31 uwzględniająca uprawnienie Rzecznika wskazane w art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy o Rzeczniku Finansowym, nakazuje przyjąć, że żądanie informacji musi mieć związek z rozpatrywaną przez Rzecznika Finansowego sprawą (postępowaniem);
b) art. 32 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 31 w zw. art. 17 ust. 1 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy o Rzeczniku Finansowym oraz art. 7a K.p.a., co polegało na przyjęciu:
- błędnej rozszerzającej wykładani art. 32 ust. 1 ustawy o Rzeczniku Finansowym zakładającej, że przepis ten sankcjonuje, każde uchybienie co do przekazania informacji Rzecznikowi Finansowemu podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu winna prowadzić do wniosku, że zastosowanie sankcji kary pieniężnej wymaga uprzedniego ustalenia czy wystąpienie z żądaniem informacji przez Rzecznika Finansowego wiąże się z rozpatrywaną sprawą, jak również, że żądanie określonych informacji jest uzasadnione,
- błędnej wykładni art. 32 ust. 2 ustawy o Rzeczniku Finansowym zakładającej, że ocenę możliwości finansowych podmiotu, który dokonał naruszenia winno się oceniać z punktu widzenia stanu finansowego grupy kapitałowej tego podmiotu, a nie wyłącznie podmiotu, który dokonał naruszenia, podczas gdy literalna treść przepisu, jak również ogólne zasady indywidualizacji kary nakazują uwzględniać sytuację konkretnego podmiotu.
Skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentu: upoważnienia z 18 października 2021 r. nr 21/2021 udzielonego przez Rzecznika Finansowego Konradowi Roguskiemu, w celu wykazania faktu Jego zatrudnienia na stanowisku radcy prawnego i jednoczesnego upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych opartych o art. 31 ust. 1 ustawy o Rzeczniku; jednocześnie wniósł o zobowiązanie Rzecznika Finansowego do złożenia powołanego jako dowód upoważnienia.
Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoją decyzję oraz wniósł o oddalenie skargi w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sąd uznał, że skargę należy uwzględnić, choć nie wszystkie zarzuty są zasadne.
Zaskarżoną decyzją Rzecznik Finansowy nałożył na Skarżącego karę pieniężną w wysokości 30.000 zł za naruszenie obowiązków wynikających z art. 31 ustawy o Rzeczniku Finansowym. Podstawą faktyczną zaskarżonej decyzji była odmowa udzielenia przez Skarżącego niektórych informacji, których Rzecznik Finansowy zażądał na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 1 lit. d ustawy o Rzeczniku Finansowym, w piśmie z 7 sierpnia 2020 r skierowanym do Banku, w związku z wpływającymi do Rzecznika Finansowego wnioskami klientów Banku, którzy zgłaszali Rzecznikowi Finansowemu nieprawidłowości w zakresie sposobu rozliczeń, proporcjonalnego zwrotu kosztów kredytu konsumenckiego w przypadku przedterminowej spłaty kredytu na podstawie ustawy o kredycie konsumenckim.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu skargi skutkującego najdalej idącymi skutkami prawnymi – zarzutu rażącego naruszenia prawa w związku z podpisaniem zaskarżonej decyzji przez pracownika Rzecznika Finansowego, który działał jako osoba wykonująca zawód radcy prawnego i świadczącą pomoc prawną dla Rzecznika Finansowego, przy jednoczesnym braku ważnego upoważnienia do wydawania decyzji i załatwiania spraw w imieniu Rzecznika Finansowego, Sąd stwierdza, że wnioskowany w skardze przez Skarżącego uzupełniający dowód z dokumentu – upoważnienie z 18 października 2021 r. udzielonego przez Rzecznika Finansowego radcy prawnemu, który podpisał zaskarżoną decyzję, jednoznacznie potwierdza, że zaskarżona decyzja została podpisana przez osobę prawidłowo do tego umocowaną. Niewątpliwie wydawanie decyzji administracyjnych w imieniu organu publicznego nie mieści się w ramach świadczenia pomocy prawnej przez radcę prawnego, określonego w art. 6 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Dlatego też radca prawny, zatrudniony w urzędzie Rzecznika Finansowego, który podpisał zaskarżoną decyzję pomimo, że użył pieczątki z tytułem radcy prawnego, wydając zaskarżoną decyzję nie wykonywał w tym zakresie zawodu radcy prawnego, lecz występował jako pracownik upoważniony do wydania zaskarżonej decyzji na podstawie art. 268a K.p.a. Nawet, jeżeli rozpatrywać użycie pieczątki z tytułem radcy prawnego przy wydawaniu zaskarżonej decyzji jako nadużycie na gruncie przepisów ustawy o radcach prawnych, to nie jest to nadużycie, które skutkowałoby nieważnością zaskarżonej decyzji, w tym bowiem zakresie rozstrzygające jest skuteczne upoważnienie Rzecznika Finansowego prawidłowo udzielone pracownikowi zatrudnionemu przez Rzecznika Finansowego.
Z tych względów Sąd uznał, za niezasadny zarzut skargi dotyczący rażącego naruszenia art. art. 268a w związku z art. 104 § 1 i art. 107 § 1 pkt 8 w zw. z art. 6 i art. 7 K.p.a. oraz w zw. z art. 9 ust. 4 o radcach prawnych.
Rzecznik Finansowy jest organem którego podstawowym zadaniem jest reprezentowanie interesów klientów podmiotów rynku finansowego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o Rzeczniku Finansowym do zadań Rzecznika należy podejmowanie działań w zakresie ochrony klientów podmiotów rynku finansowego, których interesy reprezentuje. Jak wynika z art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy o Rzeczniku Finansowym, Rzecznik lub upoważniony przez niego pracownik Biura Rzecznika może występować do podmiotów rynku finansowego oraz innych podmiotów, których działalność wiąże się z rozpatrywaną sprawą, o udzielenie informacji lub wyjaśnień, udostępnienie akt oraz dokumentów, w szczególności: a) w sprawach indywidualnych, b) w sprawach postanowień wzorców umów, które według Rzecznika są niekorzystne dla klientów podmiotów rynku finansowego, c) w sprawach dotyczących wewnętrznych regulacji tych podmiotów rynku finansowego, które według Rzecznika są niekorzystne dla klientów, d) na temat nieprawidłowej obsługi klientów, świadczonej przez podmioty rynku finansowego.
W sytuacji zatem uzyskania wiedzy na temat nieprawidłowej obsługi klientów rynku finansowego Rzecznik Finansowy może na podstawie art. art. 25 ust. 1 pkt 1 lit. d ustawy o Rzeczniku Finansowym wystąpić o udzielenie w tym zakresie informacji lub wyjaśnień, udostępnienie akt oraz dokumentów m.in. do podmiotów rynku finansowego. Zgodnie z art. 2 pkt 3 lit. b ustawy o Rzeczniku Finansowym, podmiotem rynku finansowego jest bank krajowy (...) w rozumieniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Dz. U. z 2021 r., poz. 2439 z późn. zm.). Definicję tę wyczerpuje Skarżący będący w związku z tym podmiotem rynku finansowego w rozumieniu ustawy o Rzeczniku Finansowym.
Z powyższym uprawnieniem Rzecznika Finansowego skorelowany jest obowiązek przekazania żądanych przez organ dokumentów, informacji czy wyjaśnień, wynikający z art. 31 ustawy o Rzeczniku Finansowym. Zgodnie z tym przepisem podmiot rynku finansowego, który otrzymał wniosek Rzecznika w sprawach objętych zakresem jego działalności, jest obowiązany niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia otrzymania wniosku, poinformować Rzecznika o podjętych działaniach lub zajętym stanowisku oraz przekazać żądane dokumenty.
W świetle cyt. regulacji prawnej, Sąd stwierdza, że Skarżący nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku odmawiając przekazania Rzecznikowi Finansowemu informacji w zakresie wskazania – liczby udzielonych przez Bank kredytów, liczby kredytów konsumenckich, które zostały spłacone przed upływem umówionego terminu, średniej długości okresu, w jakim kredyt został spłacony przedterminowo, liczby przypadków, w których Bank zwrócił proporcjonalnie część prowizji, liczby dotychczas nierozliczonych umów, czy całkowitej wysokości opłat do zwrotu, gdyby rozliczenia odbywały się automatycznie – których Rzecznik Finansował zażądał od Skarżącego na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 1 lit. d ustawy o Rzeczniku Finansowym w związku z wpływającymi do Rzecznika Finansowego wnioskami klientów Banku dotyczącymi nieprawidłowości w zakresie sposobu rozliczeń, proporcjonalnego zwrotu kosztów kredytu konsumenckiego w przypadku przedterminowej spłaty kredytu na podstawie ustawy o kredycie konsumenckim. W świetle art. 25 ust. 1 pkt 1 lit. d ustawy o Rzeczniku Finansowym organ miał prawo wystąpić do Banku o wskazane wyżej dane w związku z powziętym informacjami o nieprawidłowej obsłudze klientów Banku we wskazanym zakresie, który został również określony przez Rzecznika Finansowego w piśmie z 7 sierpnia 2020 r. skierowanym do Skarżącego. Organ słusznie wyjaśnił w zaskarżonej decyzji, że w sprawach indywidualnych Rzecznik Finansowy może wystąpić do podmiotów rynku finansowego o udzielenie informacji lub wyjaśnień, udostępnienie akt oraz dokumentów, w oparciu o inną podstawę prawną – art. 25 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o Rzeczniku Finansowym. W tej sytuacji nieprawidłowe jest stanowisko Skarżącego, że zakres żądanych przez Rzecznika Finansowego informacji wykraczał poza zakres zadań realizowanych przez Rzecznika Finansowego w ramach jego kompetencji.
Nieprawidłowe jest również stanowisko Skarżącego, jakoby z wykonania obowiązku wynikającego z art. 31 ustawy o Rzeczniku Finansowym, zwalniała Skarżącego okoliczność, że Bank informuje organy sprawujące nadzór nad Bankiem, tj. Urząd Komisji Nadzoru Finansowego oraz Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumenta o procesie zwrotów w przypadku wcześniejszych spłat w toku prowadzonych postępowań lub zapytań nadzorczych. Zarówno art. 31 ustawy o Rzeczniku Finansowym, jak i inne przepisy tej ustawy nie wiążą obowiązku wynikającego z tego przepisy z obowiązkami Banku wobec innych organów wynikającymi z przepisów innych ustaw. Skarżący zatem bezpodstawnie uznał, że przekazanie innym organom informacji pokrywających się z informacjami żądanymi przez Rzecznika Finansowego zwalnia Bank z przekazania tych informacji Rzecznikowi Finansowemu, czy też jest równoznaczne z realizacją obowiązku wynikającego z art. 31 ustawy o Rzeczniku Finansowym.
Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że omówione powyżej stanowisko Sądu, zgodne zresztą ze stanowiskiem organu, wynika z niebudzących wątpliwości interpretacyjnych, mających zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów prawa – art. 25 ust. 1 pkt 1 lit. d oraz art. 31 ustawy o Rzeczniku Finansowym. Dlatego w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania art. 7a K.p.a. na który powołuje się Skarżący. Wątpliwości co do treści normy prawnej, o których mowa w tym przepisie muszą mieć charakter obiektywny i wynikać z niejasności samej redakcji przepisu, czy też użytych w nim pojęć. Nie chodzi zatem o każdą interpretację normy prawnej korzystną dla podmiotu dokonującego takiej interpretacji. Ponadto należy zauważyć, że omawiany przepis odwołuje się również w swej treści do interesu osób trzecich, który w niniejszej sprawie niewątpliwie występuje. Organ zwrócił się do Banku w związku z wnioskami osób trzecich – klientów Banku, którzy zgłaszali Rzecznikowi Finansowemu nieprawidłowości w zakresie sposobu rozliczeń, proporcjonalnego zwrotu kosztów kredytu konsumenckiego w przypadku przedterminowej spłaty kredytu. Również zatem interes osób trzecich przemawia w niniejszej sprawie za rozumieniem spornych przepisów w sposób przedstawiony powyżej przez Sąd i w zaskarżonej decyzji przez organ.
Sąd w związku z tym stwierdza, że Skarżący odmawiając przekazania Rzecznikowi Finansowemu części żądanych przez niego danych w niniejszej sprawie naruszył obowiązek wynikający z art. 31 ustawy o Rzeczniku Finansowym, co dawało podstawę organowi do nałożenia na Skarżącego kary pieniężnej na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o Rzeczniku Finansowym.
Z tych względów Sąd uznał za niezasadne zarzuty skargi dotyczące naruszenia w omówionym powyżej zakresie przepisów postępowania – art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., jak również przepisów prawa materialnego – art. 31 w zw. art. 17 ust. 1 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 1 d ustawy o Rzeczniku Finansowym w zw. art. 7a K.p.a. oraz art. 32 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 31 w zw. art. 17 ust. 1 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy o Rzeczniku Finansowym oraz art. 7a K.p.a.
Sąd uznał natomiast za zasadne zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ przepisów postępowania – art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegające na dokonaniu nieprawidłowych ustaleń dotyczących możliwości finansowych Banku.
Zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy o Rzeczniku Finansowym, na podmiot rynku finansowego, który narusza obowiązki nałożone w art. 4 ust. 1, art. 6-10, art. 30 i art. 31, Rzecznik może, w drodze decyzji, nałożyć karę pieniężną do wysokości 100 000 zł. W świetle natomiast art. 32 ust. 2 ustawy o Rzeczniku Finansowym, przy ustalaniu wysokości kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1, uwzględnia się stopień naruszenia przepisów, okoliczności tego naruszenia oraz możliwości finansowe podmiotu, który dokonał naruszenia.
Rzecznik Finansowy przy ustalaniu wysokości kary pieniężnej uwzględnił stopień naruszenia przepisów, okoliczności tego naruszenia oraz możliwości finansowe Banku. Określając możliwości finansowe Banku, jak przesłankę warunkującą wysokość nakładanej przez Rzecznika Finansowego kary pieniężnej na podstawie art. art. 32 ust. 1 ustawy o Rzeczniku Finansowym, organ ustalił, że przychody Banku w 2021 r. ukształtowały się na poziomie 1 456 064 tyś zł (z czego 1 265 372 tyś zł stanowią przychody z tytułu odsetek zaś 190 692 tyś zł stanowią przychody z tytułu opłat i prowizji) oraz, że zysk netto za 2021 r. wyniósł 1 068 812 tyś zł, podczas gdy z akt administracyjnych sprawy oraz z wyjaśnień Skarżącego podniesionych w skardze wynika, że Skarżący w 2021 r. poniósł 1.058.926 tyś straty netto. Ustalenia zatem organu dotyczące sytuacji finansowej Banku zupełnie nie odpowiadają rzeczywistości. Ponieważ powyższe błędne ustalenia organu stanowiły jedną z okoliczności w oparciu, o którą organ ustalił wysokość kary nałożonej w niniejszej sprawie na Skarżącego, należy uznać, że miały one istotny wpływ na wynik sprawy. W odpowiedzi na skargę organ przyznał, że na skutek niefortunnej omyłki, w treści decyzji wskazano błędne dane finansowe odnoszące się do przychodu i zysku Banku za 2021 r. na skutek powołania omyłkowego sprawozdania Banku. Sąd nie może natomiast zgodzić się z dalszymi wyjaśnieniami organu, że – uchybienie to nie uzasadnia uwzględnienia zarzutu Skarżącego, gdyż nie wyczerpuje ono przesłanki "istotnego wpływu" na wynik sprawy. W uzasadnieniu bowiem zaskarżonej decyzji Rzecznik Finansowy wyraźnie stwierdził, że: "Ostatnim kryterium wziętym pod uwagę przez Rzecznika Finansowego przy ustalaniu wysokości nałożonej na Bank kary pieniężnej były możliwości finansowe Banku, dla których punktem odniesienia był przychód Banku ustalony na podstawie publicznie dostępnego sprawozdania finansowego Banku za rok obrotowy 2021." oraz, że: "Nałożenie kary w wysokości 30.000 zł (słownie: trzydzieści tysięcy złotych 00/100) stanowi niewielką część przychodu osiągniętego przez Bank." Są to zatem okoliczności, które miały znaczenie przy określeniu wysokości nałożonej na Skarżącego kary pieniężnej, miały zatem istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając ponownie sprawę Rzecznik Finansowy dokona prawidłowych ustaleń faktycznych dotyczących sytuacji finansowej Banku i w ramach przesłanki – możliwości finansowe podmiotu – ponownie ustali jaki wpływ na wysokość nałożonej na Skarżącego kary pieniężnej za stwierdzone w niniejszej sprawie naruszenie przez Skarżącego obowiązku wynikającego z art. 31 ustawy o Rzeczniku Finansowym, mają powyższe ustalenia.
Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329).
O zwrocie kosztów postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 tej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w związku z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265).